Strona · s. 6strona oryginału ↗
Rozmawiając sercem
Слово Просвіти, №52 за 2012 рік
Bohdan ZALIZNIAK. Niedawno we Lwowie odbyły się dwie akcje: 10 grudnia we Lwowskim Narodowym Uniwersytecie im. I. Franki wieczór pamięci pisarki, działaczki społeczno-politycznej, naukowczyni Iryny Kalyneć, oraz odsłonięcie 13 grudnia tablicy pamiątkowej (rzeźbiarz Lubomyr Jaremczuk, architekt Wasyl Kamenszczyk) Jarosławowi Daszkewyczowi (1926—2010), wybitnemu historykowi, orientaliście, archeologowi, działaczowi społecznemu, przy ulicy Wynnyczenki 24, w budynku, w którym Jarosław Romanowycz pracował ponad 20 lat, w szczególności jako kierownik Lwowskiego Oddziału Instytutu Ukraińskiej Archeografii i Źródłoznawstwa im. M. S. Hruszewskiego NAN Ukrainy. Łączy te wybitne osobistości niezłomne oddanie narodowi ukraińskiemu, za co otrzymały „nagrodę” — zmuszone były przejść przez więzienia etapowe i łagry poprawczo-robocze reżimu sowieckiego. „Iryna Kalyneć, ta silna duchem kobieta, należała do kohorty niezłomnych. Mówiła prawdę i w latach 60., i 70., i 80., za co została skazana przez reżim sowiecki. I w czasie ukraińskiej niepodległości mówiła prawdę”. Audytorium auli LNU imienia Iwana Franki powitało te słowa rektora Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński. Od ojca do syna, od Batkiwa — do Ukrainy. Ojciec Oresta Fotynskiego — ksiądz cerkwi Przemienienia Pańskiego, którą we wsi Batkiw zbudowano w 1745 roku. Przejął on parafię od ks. Warfołomieja (Hordasewycza). A w dodatku do parafii także nakaz księdza — strzec i pomnażać księgozbiór cerkiewny (chodziło o szereg rzadkich wydań, które ks. Warfołomiej otrzymał od poprzednika Mychajła Boruckiego). Awksentij Fotynskyj nie sprzeniewierzył się tej tradycji, gdyż świątynia nadal była prawdziwym centrum życia kulturalno-duchowego — aż do 1920 roku, kiedy bolszewicy ją zniszczyli. Kontynuował dzieło ojca Orest Fotynskyj, który sporządzał spis całego dostępnego majątku cerkiewnego. Wykształcenie Orest Fotynskyj zdobywał w Krzemienieckim seminarium duchownym, Wołyńskim prawosławnym seminarium duchownym, Kijowskiej akademii duchownej. Przygotowywał się do misji kapłańskiej. Zamiast tego wybrał inną drogę — nauczycielską (wykładał historię w szkołach, gimnazjach i Wołyńskim uniwersytecie ludowym, był profesorem Żytomierskiego instytutu edukacji ludowej) oraz urzędniczą (kierował wydziałem ochrony zabytków starożytności i sztuki guberni wołyńskiej). Należał do Towarzystwa badaczy Wołynia, zbierał materiały krajoznawcze, pisał prace naukowe, z których wiele weszło do „Trudów Obszczestwa issledowatielej Wołyni”. Najważniejsze jego os- Uniwersytetu profesora Iwana Wakarczuka gorącymi oklaskami. Iryna Onufrijiwna była profesorem katedry literatury ukraińskiej im. akademika Mychajła Wozniaka LNU imienia Iwana Franki, kochała swoich studentów, wierzyła, że właśnie ukraińska młodzież będzie budować niepodległe, soborne państwo. „Mówić o Irynie Kalyneć — zwrócił się do obecnych doktor nauk filologicznych Lubomyr Senyk — oznacza dzisiaj mówić sercem. Bo ta osoba naprawdę oddała wszystko, co miała, dla Ukrainy, dla drogiego narodu, dla przyszłości”. Ośmiotomowe wydanie dzieł Iryny Kalyneć zaprezentował na wieczorze, za pomocą teleekranu, Ihor Kalyneć, który razem z panią Iryną doświadczył wszystkich „zalet” radzieckiego sposobu życia. W audytorium brzmiała poezja odważnej kobiety, która w 1998 roku została uhonorowana tytułem „Heroini świata”. Obecni entuzjastycznie witali występ kapeli „Trembita” (dyrygent — Mykoła Kułyk). Iryna Onufrijiwna — filolog-slawista z zawodu, była współredaktorką czasopisma samizdatowego „Jewszan-zillia” (1988—1990). Jest jedną z organizatorek „Memoriału”, RUCH-u, aktywistką odrodzenia duchowo-religijnego, deputowaną Rady Najwyższej Ukrainy pierwszej demokratycznej kadencji, autorką kilku tomików poetyckich, powieści detektywistyczno-historycznej, a także prac naukowych: „Zagadki chrztu Ukrainy-Rusi”, „Studia nad „Słowem o wyprawie Igora”, „Epoka Hunów i jej prehistoria”, „Życie Teodozjusza Pieczerskiego”. Wstęp do pracy „Epoka Hunów i jej prehistoria” napisał Jarosław Daszkewycz, profesor, doktor nauk historycznych, kierownik (na 2007 rok) Lwowskiego oddziału Instytutu ukraińskiej archeografii i źródłoznawstwa im. M. S. Hruszewskiego NAN Ukrainy, który odszedł od nas w lutym 2010 roku. Jarosław Romanowycz — wybitny ukraiński historyk (autor ponad dwóch tysięcy prac), który przywrócił z zapomnienia dla naszych współczesnych postacie znanych ukraińskich działaczy politycznych i wojskowych, analizował stosunki Ukrainy z jej najbliższymi sąsiadami, historię kolonii ormiańskich na Ukrainie, był sumieniem narodu ukraińskiego. Pochodzi ze sławnego ukraińskiego rodu. Jego matka — Ołena Stepaniw, wybitna ukraińska uczona-geograf, chorąży Ukraińskich Strzelców Siczowych i Ukraińskiej Armii Halickiej, a ojciec — Roman Daszkewycz — generał-chorąży armii URL. Początkowo czekiści aresztowali jego, przychodząc po młodego naukowca do biblioteki z pistoletem w rękach, a potem — i mamę, pod zarzutem ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalizmu. Oboje — jak zaznaczał w naszej z nim rozmowie w 2007 roku Jarosław Romanowycz — byli pod śledztwem, które prowadziła specjalnie utworzona w składzie wydziału śledczego Lwowskiego zarządu MGB grupa w sprawie Głównego Prowodu OUN. Po więzieniu i łagrach nie raz zwalniano go z pracy. Ale J. Daszkewycz wytrwał, nie zwątpił, zachowując w sobie tę siłę ukraińskości, którą odziedziczył po rodzicach. Od 1995 roku wykładał na katedrze historii dawnej Ukrainy LNU im. I. Franki, a w 1998, otrzymując tytuł profesora, objął nowo utworzoną katedrę orientalistyki, łącząc wykładanie na uniwersytecie z pracą w Instytucie archeografii i źródłoznawstwa (Lwowski oddział). Tablicę pamiątkową ku czci Jarosława Daszkewycza, jednego z najwybitniejszych i najbardziej godnych historyków Ukrainy, ustanowiono, jak o tym poinformował kierownik Lwowskiego oddziału Instytutu ukraińskiej archeografii i źródłoznawstwa NAN Ukrainy doktor nauk historycznych Myron Kapral (prowadzący akcję), z inicjatywy lwowskiego historyka Jarosława Lalki. „Społeczność akademicka LNU im. I. Franki — powiedział w swoim słowie rektor LNU im. I. Franki profesor Iwan Wakarczuk — szczyci się tym, że katedra, na której pracował Jarosław Romanowycz, obecnie nosi jego imię”. „Trzeba czytać Jarosława Daszkewycza — poparł Iwana Ołeksandrowycza Stepan Hełej, prorektor Lwowskiej akademii handlowej. — A jeszcze, oprócz tej tablicy pamiątkowej, będą we Lwowie i ulica jego imienia, i pomnik”. Czytamy badania naukowe Jarosława Daszkewycza i książki Iryny Kalyneć. W szczególności książkę szkiców Jarosława Daszkewycza „Postacie” — szkice o działaczach historii, polityki, kultury (Lwów, Pirami-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
