Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

Błogosławieni ci, co w walce spoczęli i bez krzyża, i bez mogiły

Слово Просвіти, №52 за 2017 рік

Lesia BILYK, wieś Zahirja. Na malowniczym chutorze Liszczyna, należącym do wsi Zahirja, mieszkała zamożna rodzina Jakyma Kuczera. W rodzinie dorastało dwóch przystojnych synów — Mychajło i Wasyl. Rodzice wychowali ich na świadomych Ukraińców, pracowitych i odważnych. Chłopcy brali aktywny udział w tworzeniu „Proświty” we wsi, w budowie domu-czytelni, grali w kółku dramatycznym. Podczas wojny w latach 1939—1945 bracia poszli do podziemia. Wiosną 1943 roku, w celu uzupełnienia szeregów UPA na Wołyniu, z Zahirja wyruszyło 10 chłopców, wśród nich także Mychajło Kuczer. Był już żonaty, więc początkowo często odwiedzał dom, tęsknił za córeczką Nastunią, którą bardzo kochał. Lecz z czasem przestał przychodzić; żadnych wieści od niego nie było. Żona Marija z córką, a także rodzice mieli nadzieję, że żyje. W 1949 roku ich wraz z innymi patriotycznymi rodzinami wywieziono na Syberię. Stało się to dokładnie 12 lutego, w święto Trzech Świętych. Komuś udało się ostrzec – wiozą na długo! Trzy miesiące trzymali w Czortkowie, a w połowie maja załadowali do wagonów i etapami wysłali na obczyznę. Dzięki Bogu, rodzona siostra Marii, Anastasija Kara (Łukasewycz), zdołała nieco przekazać żywności i odzieży, a żeby bolszewicy nie zabrali na potrzeby kołchozu ich domu oraz murowanego chlewu i komory, przeniosła się z rodziną do gospodarstwa Kuczerów. Strasznie wyobrazić sobie, co trzeba było przeżyć w drodze! Szczególnie ciężko było rodzinom z małymi dziećmi — nie było co jeść (dawali słoną rybę, surowy groch), brakowało wody, ludzie chorowali i umierali. Ci, którzy wytrzymali katorżniczą drogę, w końcu znaleźli się w obwodzie tomskim. Osiedlili ich w zimnym drewnianym baraku. Miejscowym mieszkańcom powiedziano, że przywieźli „banditow”, dlatego ci wrogo przywitali przesiedleńców — nie dawali wody ze swoich studni, w sklepie nie chcieli sprzedać chleba. Praca była bardzo ciężka: spławiali las, układali tor kolejowy. Pewnego razu, w Wigilię, zostawili ich w tajdze, w przemarzniętych wagonikach, bez jedzenia. W najbliższym osiedlu znaleźli mieszkanie księdza, zakolędowali, więc wpuszczono ich, żeby się ogrzali, a nawet poczęstowano. Pracowici Ukraińcy, żyjąc obok skazanych innych narodowości (wśród których Łotysze, Niemcy i in.), przystosowali się do nowych warunków i szybko zaprzyjaźnili się z sąsiadami, zainteresowali ich swoją kulturą i obyczajami, grali przedstawienia, układali pieśni. Córka Mychajła, czarnobrewa urodziwa Nastunia, poznała Stepana Wysockiego, szczupłego przystojniaka z obwodu lwowskiego, wkrótce się pobrali. W 1954 roku urodziła się córka Jarosława. Siostra Anastasija z Ukrainy nie raz wysyłała paczki, aby wesprzeć bliskich na dalekiej Syberii. Dla Stepana, który chorował, przekazywała leki. W 1962 roku rodzina w końcu wróciła na Ukrainę, ale bez Stepana, który chorując na suchoty, zmarł. Jego mogiła tak i została na obczyźnie. Wnuczka Mychajła, a córka Stepana Jarosława po ukończeniu szkoły aż z czwartej próby zdołała dostać się do instytutu pedagogicznego, aby studiować na wydziale fizyczno-matematycznym (przyczyna wcześniejszych nieudanych prób: miejsce urodzenia — Syberia). Kiedy Jarosława stawała przed ołtarzem, jej ciocia Anastasija ułożyła i zaśpiewała na weselu wiwat, który bardzo wzruszył wszystkich: Spójrz, Sławciu, rodziny wiele! Wspomnij sobie, Sławciu, gdzie twój rodzony tato. Na wschód za górami, ciemnymi lasami Tatowa mogiła porosła trawami. Wietrzyk powiewa, trawami kołysze. Tam już krzyż stary w ziemię zapada. Tato mój drogi, ja już wychodzę za mąż, Przyjedź do mnie, niech ja ci się pokłonię! Nie przyjadę, córko, droga daleka, Na mojej mogile wyrosła świerczyna. Świerczyna nocami z wiatrami szepcze I mnie do ciebie puścić nie chce. Gdyby ten bujny wiatr miał taką siłę I zaniósł choć słowo w tatową mogiłę! Rodzina Wysockich z obwodu lwowskiego była bardzo wdzięczna za takie wspomnienie o ojcu Jarosławy, Stepanie. Po powrocie w rodzinne strony „Sybiracy” utrzymywali przyjazne stosunki. Często byli goście z obwodu rówieńskiego, lwowskiego, z którymi razem wiele przeżyto. Zawsze, kiedy rodzina zbierała się na święta Bożego Narodzenia, kolędowali „syberyjską” kolędę. Wśród nieprawdy na ziemi Chrystus narodził się na wsi. Refren: Chrystus się narodził, sławcie! W żłóbeczku Dziecię święte! Czegoś tak smutno za stołem, puste miejsce pod oknem. Refren: A matka płacze, nie ustaje, po policzku toczy się łza. Refren: Na ojca zaoranym czole niby chmury rozłożyły się. Refren: Nie płacz, mamusiu, nie martw się, twój syn jeszcze wróci kiedyś. Refren: Tam, za kratowanym oknem, śpiewają kolędy gromadą. Refren. O Mychajle, który zaginął bez wieści, rodzina Kuczerów tak niczego i nie dowiedziała się. Anastasija Kara (Łukasewycz) podczas walki narodowowyzwoleńczej była łączniczką (pseudonim „Barwinok”). Wspominała tamte czasy, dziękowała losowi, że nikt jej nie wydał. Opowiadała: wielokrotnie nocą przenosiła „sztafetki”, które chowała w swoje długie zaplecione warkocze. Była szanowana we wsi, powierzano jej główne role w kółku dramatycznym przy Zahirjańskiej „Prośvicie”. Zręczna i schludna, dziewczyna miała dobry gust i nie lada zdolności twórcze — jej odzież i hafty były najlepsze. Wielu chłopców chciało się z nią ożenić, ale w latach walki wyzwoleńczej uważała – nie pora! – i za mąż wyszła później, w wieku 27 lat. Najlepsi jej przyjaciele zginęli za wolność Ukrainy. Miała wspaniały głos i poetycką duszę. Znała bardzo wiele pieśni lirycznych i powstańczych, często sama układała pieśni i podśpiewywała je młodzieży. Uczyła dzieci szczerze kochać rodzinną ziemię, rodzinną pieśń, mówiła: „Dzieci, róbcie wszystko, co możecie i umiecie, dla swojej Ukrainy”. A modlitwę zawsze kończyła słowami: „Daj, Boże, żeby wszystkim ludziom było dobrze”. Z ogłoszeniem Niepodległości, bardzo cieszyła się z ukraińskiej flagi, Tryzuba, brała udział w wydarzeniach poświęconych bohaterom UPA. Anastasija Kara. Bracia Mychajło i Wasyl Kuczerowie, 1936 r. Nastunia Kuczer wychodzi za mąż za Stepana Wysockiego. Syberia.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn