Strona · s. 13strona oryginału ↗
Znalezisko z Ilatki, zniszczone przez nieprofesjonalnych archeologów
Слово Просвіти, №52 за 2017 рік
Na granicy obwodów chmielnickiego i winnickiego, w pobliżu wsi Ilatka w rejonie starosieniawskim, zbadano pochówek wojownika kultury przeworskiej. Odkryli go i zasypali po wyjęciu starożytności „czarni archeolodzy”. Co prawda, obudziło się w nich coś ludzkiego i rarytasy trafiły do naukowców. Pochówek jest najdalej wysuniętym na wschód na terytorium Ukrainy zabytkiem kultury przeworskiej spośród znanych do dziś. Poinformował o tym na konferencji naukowej w Narodowym Muzeum Historii Ukrainy pracownik naukowy wydziału ochrony zabytków historii i kultury w obwodzie chmielnickim Wołodymyr Zacharjew.
Mychajło CYMBALUK, członek NSPU, obwód chmielnicki
Dość sensacyjne znalezisko u zbiegu rzek Boh i Ikwa dzięki staraniom deputowanego rady osiedlowej w Starej Sieniawie Ołeha Łuczyckiego trafiło do wydziału ochrony zabytków historii i kultury w obwodzie chmielnickim. W półsferycznym okuciu tarczy na metrowej głębokości znajdowały się przepalone kości, końcówka rzemyka, fragment nożyka, okucie jakiegoś przedmiotu, złamany gwóźdź oraz kawałek naczynia. Na nich leżały: grot włóczni i wygięty w kilka zwojów miecz. Te artefakty zalicza się do kultury przeworskiej II-III wieku naszej ery, która rozprzestrzeniała się na terytorium Polski i Zachodniej Ukrainy. Terytorium Chmielnicczyzny dotąd nie uważano za arenę kultury przeworskiej. Chociaż w ciągu wieku podobne groby na terytorium obwodu chmielnickiego znajdowano trzykrotnie: w pobliżu wsi Arkadijiwci w rejonie chmielnickim, w pobliżu Hromiwki w rejonie starokonstantynowskim oraz Ternawy w rejonie dunajowieckim. Nieprofesjonalne działania uzbrojonych w wykrywacz metali odkrywców pochówku doprowadziły do uszkodzenia artefaktów. W szczególności uderzeniami łopaty zniszczono miecz. Specjaliści wydziału ochrony zabytków historii i kultury dodatkowo wydobyli dwa gwoździe do mocowania umbonu (okucia tarczy), fragment grzebienia kostnego i półfabrykat ołowianej plomby. Wszystko to przekazano na przechowanie do zbiorów Muzeum-Rezerwatu w Kamieńcu Podolskim podczas konferencji naukowo-praktycznej „Archeologia&Fortyfikacja”. — Miecz wygięty zgodnie z rytuałem, był skręcony w trójsegmentowy zygzak, ale sądząc po śladach na powierzchni miecza, odkrywcy próbowali go wyprostować, aby nadać mu „towarowy” wygląd — skomentował archeolog i krajoznawca Wołodymyr Zacharjew. — Jeden fragment miecza o długości 38 cm, drugi — 35. Kłębek ze śladami głębokiej korozji o szerokości około 6 cm, a grubości do 4 mm. Badania wskazują na całkowitą długość miecza wynoszącą 75 cm. Warto zaznaczyć, że aby wygiąć taki miecz, gdy był nowy, trzeba było włożyć niemało wysiłku. W wyniku nieprofesjonalnych wykopalisk amatorskich „archeologów” utracono środkową część miecza o długości 8,5 cm. Podczas oczyszczania z rdzy grotu włóczni zniszczyli tuleję na drzewce i zepsuli „skrzydła” ostrza. Grot włóczni miał być również wygięty na pół. Jednak odkrywcy twierdzili, że przedmiot był prosty. Fragment miecza zachował się fragmentarycznie i nie zainteresował „odkrywców”, na nim wykryto ślady „oksydowania” przez dawnego kowala. Końcówka zaś brązowego rzemyka od portupei, w odróżnieniu od żelaznych przedmiotów, zachowała się przyzwoicie. W zasypisku grobu podczas dodatkowych badań profesjonalni archeolodzy znaleźli kawałek ołowiu 1,8x1,0-1,2 cm. W ogniu nie był, dlatego można go traktować jako swoistą plombę do „zapieczętowania” grobu. W chrześcijaństwie ten zwyczaj pogaństwa zachował się w grudce ziemi, którą rzuca do grobu ksiądz, a za nim wszyscy uczestnicy pogrzebu. Tutaj zaś znaleziona, prawdopodobnie, pokrywka od rytualnego naczynia. — Ponieważ śladów palenia w samym grobie nie było, uważamy, że kremację ciała z przedmiotami uzbrojenia i codziennego użytku przeprowadzano na boku — wyciąga wniosek Wołodymyr Zacharjew. — Potem szczątki składano w umbonie spalonej tarczy, który pełnił rolę urny pogrzebowej, wkładano w dołek, zasypywano szczątkami kremacyjnymi nieboszczyka i przykrywano z góry grotem włóczni-sulicy oraz rytualnym mieczem. Dalej, być może, przy otwartym grobie przeprowadzano ostatnią stypę z nieboszczykiem. Po tym wrzucono do zasypiska kości zwierzęcia ofiarnego i ryby, ponieważ pochówek znajduje się na brzegu rzeki. Po wszystkim zasypano pochówek ziemią. Znalezisko w pobliżu Ilatki sprzyja głębszemu poznaniu procesu historycznego pierwszej połowy I tysiąclecia naszej ery i w szczególności świadczy o zaborczych dążeniach plemion przeworskich. A okoliczności, w jakich je odkryto, oraz barbarzyński stosunek „odkrywców” do znalezisk świadczą o braku w świadomości masowej kultury obchodzenia się z dziedzictwem historycznym oraz należnego szacunku do naszej historycznej przeszłości.
Informacja: Kultura przeworska na terytorium Ukrainy datowana jest na I-III wiek naszej ery. Przynależność etniczną nosicieli kultury na terenach Górnego Podniestrza i Zachodniego Wołynia rozpatruje się z uwzględnieniem wpływu wczesnosłowiańskich plemion kultury zarubinieckiej (nieumocnione osady), a także starożytnościami kultury czerniachowskiej (osady wokół umocnionych grodzisk). Badania wykazały, że w pierwszej połowie I tysiąclecia formowała się tu jedna z grup plemion wschodniosłowiańskich. Pojedyncze pochówki przeworskie z bronią są, najwyraźniej, powiązane z ludnością Moraw, która przybyła tutaj w związku z początkiem „wielkiej wędrówki ludów”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
