Nasza koleżanka-proświtanka, wieloletnia redaktor naczelna tygodnika „Słowo Proświty”, znana pisarka, laureatka Nagrody im. Tarasa Szewczenki — obchodzi jubileusz i zapewne nikt nie opowie lepiej o jej życiowych ścieżkach-drogach, o nieprzeciętnym talencie, niż jeden z subtelnych i głębokich znawców jej twórczości. Mychajło SŁABOSZPYCKYJ Pojawienie się Hołoty na stołecznym horyzoncie literackim było niemal feeryczne. W jej wierszach, przesyconych gorącymi wiatrami, palącym słońcem, bezdennym nieboskłonem, który przykrywał rozległe stepy, był jakiś szczególny czar. Zahrebelny dostrzegł nawet w tych poezjach substrat połowiecki. Tak, pośród sfilologizowanych utworów, od których nierzadko trąciło gramatyką (określenie Hryhora Tiutiunnyka), Hołota wyłoniła się przed nami jako prawdziwy literacki egzot. Wydaje się, że tylko taka osoba mogła urodzić się w tym kraju, którego pieśni przywiozła do stolicy i od razu uczyniła je popularnymi. To był czas, kiedy do naszej poezji przyszła cała generacja wyrazistych osobowości (Wołodymyr Zatuływiter, Dmytro Iwanow, Natalka Biłocerkoweć, Sofija Majdanśka, Anatolij Kyczynśkyj, Dmytro Kremiń, Natalka Nikulina, Ludmyła Taran…). I być może najbardziej dźwięczna, lirycznie najbardziej przejmująca z nich — ona, Lubow Hołota, której przyjazdy do Kijowa stawały się niemal wydarzeniami literackimi. Bo poeci tej generacji — i nie tylko tej — gdzieś się zbierali, czytali swoje nowe utwory, spierali się o literackie sympatie i antypatie. A oprócz kawy pili też „łatwopalne” do kawy. (Pamiętam to dokładnie, bo sam nie raz byłem wśród nich, jako że tym żywym słowem w ich wierszach i w głośnych oracjach nie można było się nie zachwycać). Młodzi poeci, jeszcze nieuszanowani, nieobciążeni wysokimi tytułami i nagrodami, jeszcze bez żadnego cienia możliwego zbrązowienia, ze śmiałym fronderstwem — to było naprawdę świeże i wyraziste zjawisko śmiałych literackich nadziei. Po utalentowanym pokoleniu szestdziesiątników — druga fala literacka, która przyniosła tyle talentów i barwnych osobowości. „Urodzona w stepach” (tak nazywała się debiutancka książka Hołoty) od razu została „rozchwytana na cytaty” — jej metaforycznie wyraziste i intonacyjnie sugestywne wersy same prosiły się do „cytatofunduszu” krytyków. Ja również wielokrotnie posługiwałem się nimi, ilustrując swoje konotacje na temat poezji. „Urodzona w stepach” — najwyraźniej najlepszy z wszystkich możliwych tytułów dla książki poetyckiej właśnie Lubow Hołoty. To nie tylko i nie tyle konstatacja i samoatestacja. To akcent na duchowej biografii lirycznej bohaterki i osobliwości jej mentalności. Znane są przecież słowa o ludziach stepu Wołodymyra Wynnyczenki, Jewhena Małaniuka i Jewhena Cykałenki, którzy podkreślali: taka okoliczność nakłada szczególnie wyraziste piętno na stepowców. Na ich postrzeganie wszystkiego. I na decydujące momenty ich zachowania, ich pozycjonowania się w świecie, wreszcie ich mentalności. A ogólnie rzecz biorąc, Hołota miała szczęście do krytyki — na jej głośny debiut od razu zwrócili uwagę i Leonid Nowyczenko, i Mykoła Ilnyćkyj, i Witalij Donczyk, i Hryhorij Sywokiń, i Mychajło Strelbyćkyj oraz Wiaczesław Briuchowećkyj. O niej z różnych trybun z zachwytem mówili Pawło Zahrebelny, Dmytro Pawłyczko, Iwan Dracz, Witalij Korotycz. A bez wysokich trybun — w „Eneju” — Hryhir Tiutiunnyk, którego uwaga i sympatia przypadały nielicznym, prosił Hołotę o czytanie tego czy innego wiersza. Bywało, że oboje ścierali się w swoistym pojedynku: kto kogo przelicytuje. Nawet w tamtych zaregulowanych czasach z „sowieckimi” przepisami tak zwanego niby dobrego tonu zdarzały się epizody serdecznej przyjaźni i adoracji. Hołota od razu zwróciła na siebie uwagę nie tylko poezjami. Jej egzotyczna uroda: piękne oczy, śniada cera, smolisty kolor włosów, smukła postawa, prawdomówność i artystyczność skłaniały ku niej sympatie ludzi, darowały nowych przyjaciół. Ale też pomnażały liczbę zazdrośników. (Jak to bywa u każdego talentu!) Pamiętam, że ówczesny dział krytyki „Literaturnej Ukrajiny”, gdzie miałem kłopot bycia kierownikiem, był w Hołocie zakochany i nie ukrywał tego. Mój dobry przyjaciel (niestety nieżyjący już) Anatolij Skrypnyk, który bardzo lubił wiersze „urodzonej w stepach”, jakoś nawet wyrokował: „Hołota — to jak święto”. I w tym, jak to mówią, coś jednak było. Bo żadne jej pojawienie się na literackim horyzoncie stolicy — przynajmniej dla nas — po prostu nie mogło pozostać niezauważone. To było nawet jak swoista sensacja. Przyjeżdżać z Dniepru do Kijowa pociągiem czy rejsowym autobusem — to nie był jej styl. Hołota — to samolot, na który za każdym razem niemal się spóźnia, bo wszystkie jej dni wydawały się chronicznie w niedoczasie. Ciągle brakowało jej czasu, bo chwytała się wielu spraw i miała wielu przyjaciół, a jej przyjaciele — wiele problemów, które ona odbiera jako osobiste i za każdym razem stara się jakoś zaradzić. Taka jej przypadła karma i ona z tym pokornie się pogodziła, bo rozumie: jakiekolwiek byś miała intencje, plany i nastroje — i tak siebie nie przerobisz. Niesiesz swój krzyż. A to już twoja sprawa, czy z nim na barkach z wycieńczenia ledwo powłóczysz nogami, czy jak odrzutowiec przelatujesz nad zgiełkiem codzienności. Dokończenie na str. 6 Oj poszła zima w taniec, Wiatrem dmuchnęła w róg, Zaplotła wzory nam na oknach. Z niebieskiego młyna Sypie mąkę w pełni, Ściele sine płótno Na rzekach. Oj zimo ty białoczoła — Białe pióra, białe grona. Ty cała — jak róża biała, I upojna, niczym wesele! Nie znaleźć ścieżek, dróg, Wszędzie, jak puch, jaśnieje śnieg, Wszędzie białe, białe aksamity. Tylko płomień kalin, Oraz łuny jarzębin, Oraz czerwone gile, Niczym kwiaty! Grona białe, świąteczne Nam niesie zima bezkresna, A jeszcze pierniki miodowe Od Świętego Mikołaja! Wije się szadź, jak chmiel, Gra na skrzypcach, zamieć, W białe suknie ubrała las i łozy, Miesi dziwne placki W kryształowej, och, dzieży, Nalewa do kielichów Mrozy! Hen, zamieć huczy — Wiele lat do domu wiedzie! Dziad Mróz śnieżynki miele — Szczęśliwego Nowego Roku, ziemio rodzinna! „PROŚWITA”: LATA TWORZENIA I POSTĘPU ŚWIECZKA OLESIA STEPANENKI...
Tłumaczenie maszynowe
„Mamy taką zaszczytną misję — co roku brać światło z Betlejem i przekazywać je wspólnocie miasta, i to nie tylko przy choince, ale wszędzie tam, gdzie na nie czekają. To światło jest symbolem ciepła, miłości, dobra, którymi się dzielimy. I w ten sposób skauci przypominają o tym, jak ważne jest czynienie dobra i jak prosto jest się nim dzielić” (Narodowa Organizacja Skautowa „Plast” oraz organizacja „Skauting Europy na Ukrainie”). Betlejemskie Światło Pokoju 15 grudnia przybyło na Ukrainę. W przeddzień Dnia Świętego Mikołaja oraz otwarcia głównej miejskiej choinki w stolicy Ukrainy przedstawiciele Narodowej Organizacji Skautowej „Plast” oraz organizacji „Skauting Europy na Ukrainie” przekazali do Soboru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach coroczne Betlejemskie Światło Pokoju. Głęboko symboliczne jest to, że działo się to w tym samym dniu, w którym rok temu — 15 grudnia 2018 roku — odbył się historyczny Sobór, który zjednoczył trzy gałęzie ukraińskiego prawosławia w jeden Kościół… I tego samego dnia, przed wniesieniem przez skautów Betlejemskiego Światła Pokoju do Soboru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach, odbyła się tutaj uroczysta Boska Liturgia Prawosławnego Kościoła Ukrainy z udziałem jego Zwierzchnika — metropolity kijowskiego i całej Ukrainy Epifaniusza, episkopatu oraz duchowieństwa Prawosławnego Kościoła z całej Ukrainy. Wszyscy chętni w niedzielny wieczór w Soborze mogli zapalić od przywiezionego ognia swoją świecę. Betlejemskie Światło Pokoju co roku zapalane jest w miejscu narodzin Jezusa Chrystusa w Betlejem, a następnie austriaccy skauci transportują je samolotem do Austrii. W niedzielę skauci przekazali ten symbol miłości i dobra wspólnocie Kijowa, a już wkrótce będą rozpowszechniać je w urzędach państwowych, szpitalach, domach dziecka… Grupa przedstawicieli organizacji zawiezie światło obrońcom Ukrainy do strefy działań wojennych. Przekażą również wojskowym prezenty świąteczne. Skauci będą przekazywać światło wszystkim Ukraińcom, aby w Wigilię symbol pokoju, którego tak pragniemy, zapłonął w naszych domach na całej Ukrainie. Betlejemskie Światło Pokoju — międzynarodowa coroczna akcja skautowa z okazji obchodów Bożego Narodzenia — została zapoczątkowana w 1986 roku przez austriacką kompanię telewizyjną ORF z miasta Linz. Jej celem jest wsparcie dzieci oraz wszystkich, którzy potrzebują pomocy i uwagi w przedświątecznym czasie. Tworząc Instytut Badań Wołynia, kanadyjscy Ukraińcy stawiali sobie za cel przywrócenie tymczasowo okupowanej przez moskiewskich najeźdźców Ukrainie jej historycznej, duchowej i kulturowej tożsamości. Wraz z odzyskaniem Niepodległości Ukrainy Instytut w Winnipeg zakończył swoją działalność naukową. Główne zbiory Instytutu Badań Wołynia zostały przekazane do wykorzystania w obecnym Wschodnioeuropejskim Uniwersytecie Narodowym im. Łesi Ukrainki dzięki pełnej poświęcenia pracy archiwisty i badacza Wołodymyra Rożka oraz kanadyjskiej diaspory. Uroczystość otworzyli i wystąpili z przemówieniem powitalnym profesorowie Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki Petro Bech oraz Wołodymyr Cwych. Wszystkich obecnych wołynian — członków Międzynarodowego Zjednoczenia Społecznego „Wołyńskie Bractwo” oraz uczestników uroczystości powitał jego przewodniczący, deputowany ludowy Ukrainy III—VI kadencji Serhij Szewczuk. Z referatem o historii powstania, działalności, osiągnięciach naukowych i losach Instytutu Badań Wołynia wystąpił znany historyk i pisarz, profesor KNU imienia Tarasa Szewczenki, akademik Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy Wołodymyr Serhijczuk. O swojej wizji wydarzeń historycznych na Wołyniu, a także o zasadności wznowienia działalności Instytutu Badań Wołynia wypowiedzieli się znani wołynianie oraz szanowani goście: polityk i działacz społeczny Jarosław Fedorczuk, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy Ołeksandr Mocyk, dyplomata Mykoła Jarmoluk, pierwszy dowódca Wojsk
Tłumaczenie maszynowe
Z okazji urodzin znanego ukraińskiego działacza społeczno-politycznego Jewhena Czykalenki 21 grudnia kijowianie odsłonili pierwszą pamiątkową tablicę na budynku nr 35A przy ulicy Rejtarskiej. Mieściła się tu niegdyś redakcja gazety ziemskiej, w której Jewhen Charlampijowycz (wówczas nowator-agronom) publikował dla ukraińskich chłopów swoje materiały z poradami prowadzenia gospodarstwa rolnego. W odsłonięciu tablicy (autor Serhij Jurczenko), na której wykonanie zebrali pieniądze mieszkańcy budynków nr 35A i 35B przy ulicy Rejtarskiej, uczestniczyli naukowcy i regionaliści. Wśród nich byli: inicjatorka odsłonięcia Natalija Bułajewska, wieloletnia przewodnicząca Kijowskiej Obwodowej Organizacji Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury, Hryhorij Sawczenko – profesor KNU im. T.H. Szewczenki, przewodniczący Kijowskiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Regionalistów Ukrainy, Maria Buriajanowa – przewodnicząca Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury, Halina Szczur – przewodnicząca Zguriwskiej Rejonowej Organizacji tego Towarzystwa, Ihor Kocjubynski – dyrektor Czernihowskiego Muzeum Literacko-Memorialnego im. Mychajła Kocjubynskiego (nawiasem mówiąc, uczestnik działań bojowych na wschodzie Ukrainy), Ołeksandr Trochymczuk – dyrektor Naukowo-Badawczego Instytutu Telekomunikacji, naukowiec i literat Mychajło Słaboszipyckyj oraz przewodniczący Centrum Oświatowego Odrodzenia Narodowego im. Jewhena Czykalenki Jurij Hnatkewycz. Zebranych powitał chór im. Leopolda Jaszczenki, wykonując „Modlitwę za Ukrainę”, „Czerwoną kalinę” oraz hymn narodowy. Można tu było zapoznać się z „Dziennikami” i „Wspomnieniami” Jewhena Czykalenki (8 tomów wydawnictwa „Tempora”).
Niegdyś wielu kijowian poparło inicjatywę Centrum Oświatowego im. Jewhena Czykalenki, by ulicę Lwa Tołstoja przemianować na ulicę Jewhena Czykalenki. Jednak kijowskie mieszczaństwo i „russkij mir” wtedy temu przeszkodziły.
Mimo to Prosvitnyczyj centr nacjonalnoho widrodżennia im. Jewhena Czykalenka nadal popularyzuje imię wybitnego Ukraińca. Walczy o możliwość postawienia w Kijowie godnego pomnika Czykalenka. Kijowskie władze stawiają temu szalony biurokratyczny opór. Są podstawy przypuszczać, że opór ten ma również podłoże polityczne, ponieważ
Tłumaczenie maszynowe
W czerwonym korpusie Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki odbyło się posiedzenie Międzynarodowego Zjednoczenia Społecznego „Wołyńskie Bractwo”, poświęcone 70-leciu założenia unikalnej placówki naukowej — Instytutu Badań Wołynia w Kanadzie (1949 r.). W sali Rady Naukowej KNU im. Tarasa Szewczenki zebrali się kijowscy wołyniacy, naukowcy, badacze, historycy, uczeni, pisarze, akademicy, przedstawiciele stowarzyszeń regionalnych w mieście Kijowie. Sił Morskich Ukrainy, wiceadmirał Borys Kożyn, dziennikarz i pisarz Iwan Olchowśkyj. A Wołodymyr Danyluk — redaktor naczelny „Wołyńskiej gazety” (m. Łuck), jako pierwszy wkład do skarbca odnowionego Instytutu zaprezentował zbiór tekstów pieśni „Pieśni wolności”. Te pieśni w jedynym rękopiśmiennym egzemplarzu zostały utrwalone na papierze przez nieznanego wołyńskiego uczestnika OUN i UPA w marcu 1949 r. W imieniu Stowarzyszenia stowarzyszeń regionalnych obwodów Ukrainy w mieście Kijowie Mychajło Kapłun wręczył niezmiennemu redaktorowi almanachu „Wołyń” Mychajłowi Soroce unikalne wydanie — obszerny „Słownik słów gwarowych, potocznych, rzadko używanych i przestarzałych języka ukraińskiego” autorstwa Mykoły Tkacza. W nim, obok rysunków Niła Chasewycza, zawarta jest prawda o ideowych zasadach walki o Ukraińskie Samodzielne Soborowe Państwo w różnych okresach historycznych. Jednogłośnie przyjęto decyzję o wznowieniu działalności Instytutu Badań Wołynia poprzez utworzenie organizacji społecznej „Instytut Badań Wołynia (Winnipeg-Kijów)”, zatwierdzono odpowiednie dokumenty. Ideę rozwijania studiów naukowych o ukraińskich ziemiach poparły także inne stowarzyszenia regionalne, które będą na wszelkie sposoby wspierać takie badania. W ramach uroczystego wydarzenia odbyła się prezentacja jubileuszowego 10. wydania almanachu „Wołyń moja”, poświęconego 20-leciu MZS „Wołyńskie Bractwo”. Książkę zaprezentował przewodniczący kolegium redakcyjnego Mychajło Soroka. Opracowaniem jubileuszowego wydania zajęły się Żanna Sznurenko oraz Olha i Wiktorija Rutkowśki. Zgromadzenie szanownych wołyniaków i ich gości tradycyjnie zakończyło się wspólnym wykonaniem hymnu wołyniaków całego świata „Wołyń moja” autorstwa Stepana Krywenkoho.
Tłumaczenie maszynowe
Rok temu, 15 grudnia 2018 roku, spełniły się marzenia wielu pokoleń Ukraińców — w wyniku Soboru Zjednoczeniowego utworzono Prawosławną Cerkiew Ukrainy. Wszyscy dobrze pamiętamy szczere emocje dobra, wdzięczności i ogólnonarodowego wsparcia, które wrzały rok temu na placu Sofijskim, gdzie tysiące ludzi oczekiwały pozytywnych wieści z decyzji Soboru. Tego dnia, 15 grudnia, wydarzyło się prawdziwie historyczne dla wszystkich wydarzenie, które poświadczyło fakt zjednoczenia trzech gałęzi ukraińskiego prawosławia. Rok temu Pan obdarzył nas spełnieniem marzeń wielu pokoleń Ukraińców i w rezultacie Soboru Zjednoczeniowego, który odbył się w świątyni Świętej Zofii w Kijowie, obecnie mamy jedyną Lokalną Prawosławną Cerkiew Ukrainy oraz wybranego wtedy jej Zwierzchnika — Metropolitę Kijowskiego i całej Ukrainy Epifaniusza. Dzięki zjednoczeniu dostąpiliśmy zaszczytu otrzymania z rąk Patriarchy Ekumenicznego Bartłomieja długo oczekiwanego dokumentu — Tomosu, który na wieki poświadcza, że jesteśmy prawdziwą niezależną Lokalną Prawosławną Cerkwią Ukrainy. Cerkwią narodu ukraińskiego! Zatem 6 stycznia Ukraina będzie obchodzić już pierwszą rocznicę od czasu ogólnoprawosławnego ogłoszenia autokefalii naszej Cerkwi i wniesienia jej do Dyptyku, głównego dokumentu, na którym bazuje status prawny już uznanej niezależnej Lokalnej Prawosławnej Cerkwi Ukrainy z centrum w Kijowie. Zajmujemy 15. miejsce pod względem czasu ogłoszenia autokefalii wśród innych Lokalnych Cerkwi Prawosławnych. W tym roku, 15 grudnia, z udziałem episkopatu i duchowieństwa Prawosławnej Cerkwi z całej Ukrainy Metropolita Kijowski i całej Ukrainy Epifaniusz odprawił uroczystą Boską Liturgię w Soborze św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach na cześć rocznicy zjednoczenia trzech gałęzi ukraińskiego prawosławia w Prawosławnej Cerkwi Ukrainy. Dzień wcześniej, w sobotę, po raz pierwszy już w zjednoczonej Prawosławnej Cerkwi Ukrainy odbył się rozszerzony Sobór Archijerejski. Przez ten rok rozpoczął się udany proces uznawania naszej autokefalii przez inne Lokalne Cerkwie Prawosławne, ale przed nami jeszcze niezwykle dużo pracy. Przecież obecnie przechodzimy okres prób. Lecz mimo wszelkich przeszkód czy wyzwań, wewnętrznych i zewnętrznych, musimy trzymać się razem. Bo Cerkiew Ukraińska to dusza narodu ukraińskiego, a nasze państwo, niczym ciało, nie może istnieć bez duszy. Powrotu już nigdy nie będzie. Podczas uroczystej Boskiej Liturgii z udziałem episkopatu i duchowieństwa Prawosławnej Cerkwi z całej Ukrainy obecny był piąty Prezydent Ukrainy Petro Poroszenko z żoną Maryną oraz wielu innych działaczy państwowych i społecznych. Stronę przygotował Heorhij ŁUKIANCZUK
Tłumaczenie maszynowe
Odbyła się sprawozdawczo-wyborcza konferencja Iwano-Frankiwskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki.
Bohdan WIWCZAR
Otworzył je przewodniczący obwodowego zjednoczenia Stepan Wołkowecki. Delegaci i goście odśpiewali hymn państwowy. Uczestników zebrania powitał i pobłogosławił arcybiskup i metropolita Iwano-Frankiwski UKGK Wołodymyr Wijtyszyn. Podkreślił znaczenie dla wspólnego dobra narodu dalszej współpracy Kościoła i „Proświty”, ponieważ obie instytucje wypełniają arcypilne zadanie: duchowe oświecanie narodu. Władyka wyraził nadzieję na dalsze umacnianie naszych relacji w kształtowaniu duchowości i utwierdzaniu świadomości narodowej. Gość wręczył przewodniczącemu obwodowej „Proświty” podziękowanie za ofiarną pracę na ludowej niwie. Pracując na niej, odeszli w wieczność Petro i Wasylyna Arsenyczowie, Nadija Iwasyk, Wasyl Romanko, Bohdan Suszewski, Tetiana Fihol, Stepan Pusyk, Ihor Kowal, Jurij Bobersky, Wasyl Olijnyk, Lidia Skrentowicz i inni. Ich pamięć uczestnicy uczcili minutą ciszy. Poważne zebranie, z okazji 30-lecia wznowienia działalności „Proświty”, powitał mer obwodowego centrum Ruslan Marciniw. Odnotował dobre stosunki władz miejskich z „Proświtą”, wzajemne zrozumienie we wszystkich sprawach i przedsięwzięciach. W szczególności podziękował za wsparcie inicjatywy ogólnonarodowej zbiórki środków na wzniesienie pomnika Iwana Franki w Kijowie. Od imienia przewodniczącego administracji obwodowej proświtian pozdrowił naczelnik wydziału kultury Wołodymyr Fedoraк. Podkreślił, że dzięki ścisłej współpracy udało się zrealizować szereg projektów, takich jak utworzenie Muzeum Ludowej Czci Tarasa Szewczenki w Domu Narodowym „Proświta”, opracowanie i realizacja programu „Proświta XXI wieku: na lata 2013–2017”, a teraz — do 2021 roku odrodzenie tradycji ludowych... Kierownik frakcji WO „Swoboda” w radzie obwodowej Mychajło Korolyk podkreślił, że „Swoboda” jest gotowa na wszelkie sposoby pomagać „Proświcie” w obronie i ochronie państwowego języka ukraińskiego, za który dziś w niepodległej Ukrainie zabija się — jak w Bachmucie zabito Artema Myroszniczenkę. Czy to nie jest naszym wspólnym, najpilniejszym zadaniem?!. Z raportem sprawozdawczym „Proświta: lata tworzenia i postępu” wystąpił przewodniczący obwodowego zjednoczenia Stepan Wołkowecki. Czerwoną nicią przez analizę naszej działalności za minione lata przebiega myśl, że misją „Proświty”, która już 151 lat służy wiarą i prawdą swojemu narodowi, nadal pozostanie wychowywanie duchowej siły narodu ukraińskiego, zdolnej obronić własną wolność i suwerenność Ukrainy, tworzyć wartości kultury narodowej, bronić ludzkiej, narodowej i państwowej godności, utwierdzając w tym celu we wszystkich dziedzinach życia ideę narodową jako podstawę postępu Państwa Ukraińskiego. W dyskusji wystąpił delegat, pierwszy przewodniczący Kołomyjskiej „Proświty” Ihor Dowhaniuk, który przypomniał, że proces odradzania „Proświty” przebiegał zgodnie z procesem odbudowy Państwa Ukraińskiego. A one jeszcze się nie zakończyły i wymagają ofiarnej pracy każdego z nas. O współpracy w tandemie doświadczonych proświtian i młodzieży, o znaczących osiągnięciach w obronie języka ukraińskiego, w utwierdzaniu tradycji ludowych mówił członek Komitetu Wyborców Ukrainy Taras Lyalyk. Natomiast Dmytro Zacharuk rozważał problemy realizacji programu „Nowa ukraińska rodzina”. Bo dziś pojawiło się mnóstwo pytań dotyczących nowych wyzwań, takich jak migracja, praca z rozdzielonymi rodzinami, powrót duchowości do naszych wsi i miast. Jednocześnie w dzisiejszych warunkach społecznych „Proświta” powinna zająć się wychowaniem politycznym. Przewodniczący Wszechukraińskiego Bractwa OUN–UPA Bohdan Borowycz wspomniał, jak przed trzydziestu laty tworzyły się pierwsze oddziały Towarzystwa Języka Ukraińskiego, między innymi w zakładzie radiowym. Od tego czasu przebyto spory szlak i wykonano wiele pożytecznych prac. Na obecnym etapie „Proświta” powinna stać się podstawą społeczeństwa obywatelskiego, które dopiero zaczyna się kształtować. Przewodniczący Nadwórniańskiego RO „Proświta” Bohdan Berezycki podzielił się doświadczeniem wychowania sportowo-fizycznego młodzieży, którym zajmuje się rejonowa „Proświta”, organizując popularne turnieje i zawody... Działalność obwodowego zjednoczenia oceniono pozytywnie, odnotowano duży zakres wykonanej pracy. W przyjętych dokumentach podkreślono, że główne zadania na 2020 rok i kolejne lata są uwarunkowane wyzwaniami i zagrożeniami, jakie stanęły przed Ukrainą: zbrojna agresja Rosji, aktywizacja wewnętrznych antynarodowych sił, trudna sytuacja społeczno-ekonomiczna i demograficzna, negatywny wpływ w każdej sferze życia społecznego finansowo-politycznego oligarchatu, konieczność konsolidacji wszystkich narodowo-patriotycznych sił w interesie narodu ukraińskiego dla zachowania i umocnienia najwyższej wartości — państwowości ukraińskiej. „W obecnych warunkach określającą zasadą działalności oświatowej jest ukrainocentryzm, zbudowany na podstawie wartości wolności, suwerenności, soborności, sprawiedliwości i godności narodu ukraińskiego”, powiedziano w Uchwale. Na wniosek przewodniczącego Kołomyjskiego RMO Wasyla Hlaholuka oraz popierając Apel Zarządu Dolińskiego RO, delegaci ponownie powierzyli stery obwodowej „Proświty” Stepanowi Wołkowieckiemu. W skład kierownictwa weszli odpowiedzialny sekretarz–zastępca Mychajło Siczka, zastępcy Jewhen Romanyszyn, Jewhenija Bardiak, Jarema Petriw; wybrano Zarząd, Radę oraz Komisję Kontrolno-Rewizyjną zjednoczenia obwodowego. Poparto Uchwały Rady Głównej WUT „Proświta” im. T. Szewczenki w sprawie realizacji nowej ustawy o języku oraz zadań na 2020 rok. Poparto także Apel Czerniowieckiej OO do prezydenta o nadanie Towarzystwu „Proświta” statusu narodowego. Na zakończenie grupie proświtian-aktywistów wręczono nagrody. Dyplomem Centralnego Zarządu uhonorowano Ołenę Babij. Medale jubileuszowe „150-lecia «Proświty»” otrzymali Jewhenija Bardiak, Oksana Tebeszewska, Dmytro Zacharuk, Lesia Kyryłowycz, Hennadij Marczenko, Iwan Lipczuk, Anatolij Andrusiak, Maria Turczyn. Zebranie zakończył koncert „Jednajmo się w «Proświcie»”.
Tłumaczenie maszynowe
Ustawa Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” weszła w życie 16 lipca 2019 roku. Ustawa ta ma niezwykle ważne znaczenie dla budowy i funkcjonowania państwa ukraińskiego. Wychodząc z tego założenia i kierując się Statutem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Rada Główna zobowiązuje wszystkich członków Towarzystwa oraz jego oddziały do wzięcia jak najaktywniejszego udziału w realizacji postanowień Ustawy, w związku z czym: 1. W każdym oddziale Towarzystwa należy utworzyć odrębne grupy wspierające wykonanie Ustawy oraz zatwierdzić kierownika osobiście odpowiedzialnego za pracę grupy. 2. Przeprowadzić obwodowe i rejonowe okrągłe stoły, na których szczegółowo rozpatrzone zostaną wymogi Ustawy oraz środki ich realizacji na szczeblu lokalnym. 3. Główną uwagę należy zwrócić na przestrzeganie Ustawy w placówkach oświatowych. O naruszeniach Ustawy w poszczególnych szkołach należy informować Ministerstwo Oświaty i Nauki, domagając się podjęcia odpowiednich kroków. 4. Nawiązać kontakt z pracownikami lokalnych administracji państwowych, odpowiedzialnymi za realizację Ustawy, w celu wyjaśnienia ich konkretnych planów i działań dotyczących realizacji Ustawy. 5. Zarząd Centralny Towarzystwa ma zwrócić się do Pełnomocnika ds. ochrony języka państwowego o włączenie członków Towarzystwa do pracy w sekretariacie Pełnomocnika oraz przedstawicielstwach Pełnomocnika w obwodach, rejonach i hromadach Ukrainy. 6. Przebieg realizacji Ustawy należy regularnie naświetlać w lokalnych i centralnych środkach masowego przekazu. 7. Organizacje obwodowe Towarzystwa mają raz na pół roku (w maju i listopadzie) przekazywać Zarządowi Centralnemu Towarzystwa informacje o przebiegu realizacji Ustawy na szczeblu lokalnym. 10 grudnia 2019 roku, Kijów
Tłumaczenie maszynowe
Chrystyna BOJKO, członkini Rady Zjednoczenia Rejonu Galickiego m. Lwowa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki w sali prezentacji Lwowskiej Obwodowej Biblioteki Państwowej dla Młodzieży im. R. Iwaniczuka przeprowadziła wręczenie nagród uczestnikom tradycyjnego proświtiańskiego «Konkursu na znajomość historii i kultury narodu ukraińskiego» z okazji 151. rocznicy powstania Towarzystwa «Proświta» w Galicji. W konkursie wzięli udział uczniowie SZS nr 13, 62, ZNO «Szkoła-przedszkole „Sofija”», ZNO «Szkoła-gimnazjum Szeptyckich», studenci Lwowskiego Kolegium Samochodowo-Drogowego Narodowego Uniwersytetu «Politechnika Lwowska». Se-
Nasza «Proświta» i proświtianie żyją i pracują nie tylko na Ukrainie, lecz na całym świecie. W Nowej Zelandii pod kierownictwem Olhy Wjazenko, która przygotowuje audycje w «Emigranckim Radiu» o Ukraińcach Nowej Zelandii, zorganizowano Dzień Ukrainy na Uniwersytecie Auckland dla studentów
Zwycięzcy i uczestnicy konkursu oraz zaproszeni goście — grupa studentów kolegium kultury i sztuki, harcerze z kurenia imienia Dniprowej Czajki, członkowie Proświty. Przed wręczeniem nagród młodzież uczniowska obejrzała krótkometrażowy film o hetmanie Iwanie Wyhowskim i zwycięskiej bitwie pod Konotopem, 360-lecie której minęło w tym roku, a o której była mowa w jednym z pytań konkursu. Imprezę przeprowadziły przewodnicząca rejonowego Towarzystwa Maria Pawluk i zastępczyni przewodniczącej Olha Maniuk. M. Pawluk odczytała fragment z wniosków pracy konkursowej studenta kolegium motoryzacyjno-drogowego Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska” Andrija Patrajka: „Podobne konkursy zawsze będą inspirować i zachęcać młodzież do odkrywania swojego prawdziwego kodu genetycznego, który przekazywany jest z pokolenia na pokolenie. Nasze symbole zawsze pozostaną dla nas świętością, nasz język — amuletem, nasza historia — wieczną pamiątką niezwyciężoności, a nasi bohaterowie — przykładem patriotyzmu i samopoświęcenia w imię wielkiej, potężnej, kwitnącej Ukrainy. Musimy po prostu znać wszystkie karty naszej chwalebnej przeszłości, znać główne etapy kształtowania się narodu ukraińskiego i pamiętać o jego sławnych czynach i osiągnięciach”. W imieniu „Proświty” M. Pawluk podziękowała studentowi za wyrażone myśli i podkreśliła, że głównym zadaniem „Proświty” było i pozostaje wychowanie obywatela i patrioty rodzinnej ziemi. O. Maniuk krótko scharakteryzowała przedstawione prace konkursowe. Zatrzymała się na uzupełnieniach dotyczących I. Lewynskiego — architekta, mecenasa i działacza społecznego, którego współcześni nazywali budowniczym Lwowa. W tym roku Wykonawczy Komitet Lwowskiej Miejskiej Rady ogłosił rok I. Lewynskiego. Zwycięzcy konkursu otrzymali dyplomy, nagrody pieniężne i książki. Uczestnicy zostali również uhonorowani upominkami książkowymi. Dla gabinetów historii szkół i kolegium „Proświta” ofiarowała plakaty „Droga do państwowości”, przygotowane przez świętej pamięci członka Proświty, członka Rady Towarzystwa S. Stelmaszczuka, kompozytora i wieloletniego dyrygenta chóru „Beskid”.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...i nauczycieli. Nina Szwaczko, uczestniczka kijowskiego chóru „Proświta”, która obecnie mieszka wraz z rodziną w mieście Auckland, przesłała nam zdjęcia z tego wydarzenia. Pani Jana zorganizowała dla Nowozelandczyków treściwe i wesołe święto: uczestnicy tańczyli nawet ukraiński hopak, a studenci byli ubrani w ukraińskie wyszywanki. Podczas święta zapoznawano obecnych z narodowymi obyczajami, częstowano widzów tradycyjnymi ukraińskimi potrawami. Organizatorom pomagali entuzjaści i nieobojętni mieszkańcy miasta. Jesteśmy dumni z naszej przyjaciółki Niny, Ukrainki-patriotki. Podziękujmy naszym Ukraińcom za granicą, którzy nie zapominają o swoich korzeniach i propagują ukraińską kulturę na świecie!
Ljubow WASYLJEWA, Oleksij CZERNIACHOWSKI, m. Kijów
Tłumaczenie maszynowe
Szanowni delegaci, członkowie Rady, zaproszeni goście, przyjaciele-proświcianie! Przede wszystkim pragnę powitać was wszystkich, prośwician regionu, z okazji 30. rocznicy odrodzenia naszej sławnej „Proświty”. Minęło ponad półtora wieku od czasu jej powstania, a nasze główne zadania pozostają takie same, jak wtedy. Jest to kształtowanie świadomości narodowej i duchowości, odrodzenie ukraińskich tradycji oraz pamięci historycznej, wychowanie budowniczych Państwa Ukraińskiego. Stało się już dobrą tradycją coroczne świętowanie tej daty w grudniu poprzez sprawozdanie z działalności naszego stowarzyszenia, dyskusję nad problemami i perspektywami. Uważam, że taka praktyka powinna rozszerzyć się także na każde stowarzyszenie rejonowe i miejskie.
1. Praca organizacyjna oraz społeczno-polityczna. Każdego roku przeprowadzaliśmy poszerzone posiedzenie Rady oraz co najmniej cztery posiedzenia Zarządu, tak jak przewiduje to Statut. Ważnym aspektem naszej działalności w tych latach była regionalna celowa Program „Proświta XXI wieku: na lata 2013—2016” oraz opracowany na jej podstawie nowy Program „Proświta XXI wieku: na lata 2017—2021”. Program przewiduje wsparcie, w szczególności finansowe, naszej działalności przez władze lokalne, zwłaszcza w placówkach oświaty, kultury, ochrony zdrowia oraz w kolektywach pracowniczych obwodu. Jednak w rejonach Program jest wykorzystywany zdecydowanie niewystarczająco, o czym będzie mowa później. Chcę osobno odnotować nasze dobre partnerskie relacje z zarządem kultury obwodowej administracji państwowej (naczelnik zarządu — W. Fedorak), z radą obwodową oraz obwodową administracją państwową. Niestety, środków przewidzianych w Programie nie wystarcza z powodu podniesienia płacy minimalnej, czego nie mogliśmy przewidzieć podczas opracowywania Programu. Przede wszystkim warto wspomnieć rok 2018, kiedy obchodziliśmy 150-lecie powstania „Proświty”, a nasz obwód godnie uczcił ten chwalebny jubileusz: zainicjowaliśmy utworzenie obwodowego komitetu organizacyjnego, który opracował szereg działań. Główne z nich to: wydanie książki „Proświta Przykarpacka. Historia i współczesność”, konferencja naukowo-praktyczna wspólnie z Uniwersytetem Przykarpackim, ustanowienie płaskorzeźby „Proświcie — 150” na fasadzie Domu Ludowego, wykonanie jubileuszowych nagród i odznak; imieniem „Proświty” nazwano jedną z ulic Iwano-Frankiwska i wiele innych. Jednym z najważniejszych aspektów działalności „Proświty” w tych latach była kwestia wspierania języka ukraińskiego. Każdego roku inicjowaliśmy spotkania w rejonach oraz w Iwano-Frankiwsku z uczniami, studentami, przesiedleńcami ze wschodu, na temat współczesnego stanu i ważności języka ukraińskiego, tradycyjnie dołączaliśmy do Dyktanda jedności narodowej, wydawaliśmy serie materiałów informacyjnych o języku ukraińskim: audycje radiowe w radiu obwodowym, ulotki agitacyjne na Dzień języka i pisma ukraińskiego, wystawy plakatów na Dzień języka i pisma ukraińskiego oraz na Dzień języka ojczystego, stale przeprowadzaliśmy imprezy kulturalno-masowe z okazji tych dat. Systematycznie kwestie ochrony języka ukraińskiego są omawiane na łamach czasopisma „Hałyćka Proświta”. Trwała ścisła współpraca „Proświty” i Kościoła, zapoczątkowana podpisaniem Memorandum w listopadzie 2011 r. W wielu szkołach zapoczątkowano spotkania księży w świetlicach duchowych: „Modlitwa — źródło światła i dobra”. Szczególnie aktywnie nasza współpraca z Kościołem przejawiała się w działaniach poświęconych pamięci metropolity Andrzeja Szeptyckiego (2015). Wśród innych chcę odnotować działania z udziałem wicerektora Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego M. Marynowycza (Lwów) oraz księdza W. Łewyckiego (Dołyna), które zostały zainicjowane przez Społeczno-Chrześcijański Ruch „Kłycz” (przewodniczący — B. Hobler). W 2016 roku „Proświta” dołączyła do zbierania podpisów na rzecz wsparcia nauczania w szkołach przedmiotu „Podstawy etyki chrześcijańskiej”, w szczególności zainicjowano okrągły stół oraz konferencję „Etyka chrześcijańska w szkołach: problemy i perspektywy nauczania” wspólnie ze Społeczno-Chrześcijańskim Ruchem „Kłycz” oraz instytutem kształcenia podyplomowego. Rok 2017. Duchowe majdany, drogi krzyżowe w Skwerze Pamięci, zbiórka literatury na wyjazd kapelanów na wschód, przeprowadzenie dziecięcego obozu duchowego we wsi Nowyj Martyniw, konferencja poświęcona patriarsze Josyfowi Slipemu, wieczór pamięci ks. Jarosława Łesiwa i in. Rok 2018. Wieczór pamięci ks. Pawła Wytwyckiego we wsi Wytwycia w rejonie dołyńskim, pielgrzymka rodzin prośwician do Matki Bożej Mariampolskiej w osiedlu Mariampil w rejonie halickim, prezentacja książek kapelanów wojskowych. W 2019 r. przeprowadzono spotkania aktywu „Proświty” z ludnością oraz w mediach w celu wyjaśnienia ważności Tomosu — utworzenia Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej. Odbyły się teatralizowana droga krzyżowa, uroczystości pamięci Sofrona Mudrego i Hryhorija Chomyszyna, regularne wystąpienia duchownych na imprezach w Domu Ludowym „Proświta”... Warto wspomnieć o dobrych relacjach z metropolitą UKGK Wołodymyrem Wijtyszynem oraz metropolitami PCU Andrijem Abramczukiem i Ioasafem Wasyłykiwem, którym wręczyliśmy jubileuszową nagrodę proświciańską. W rejonie halickim młodzi proświcianie byli głównymi organizatorami pieszych pielgrzymek do Zarwanicy (maj) oraz Kryłosa (sierpień). Za gorliwą pracę na duchowym polu proświciańskim chcę podziękować księżom UKGK i PCU: ks. dziekanowi Dmytrowi Pawłykowi (Bolechiw, kieruje placówką proświciańską); ks. Mychajłowi Melnykowi (wieś Krywo tuły w rejonie tysmienickim); ks. Witoldowi Łewyckiemu (miasto Dołyna); ks. Wasylowi Użytczakowi (wieś Bili Osławy w rejonie nadwórniańskim); ks. Wasylowi Zawiraczowi (wieś Załukwa w rejonie halickim); ks. Mychajłowi Dziubie (okolice Kołomyi); ks. Romanowi Dziubakowi (wieś Mariampil); ks. Orestowi Pućkowi (miasto Iwano-Frankiwsk); ks. Mykole Stefanyszynowi (miasto Bursztyn); ks. Jarosławowi Ozarkiwowi (wieś Nowyj Martyniw w rejonie halickim); ks. Iwanowi Rybarukowi (osiedle Werchowyna); ks. Wasylowi Petraszczukowi (wieś Brusturiw w rejonie kosowskim) oraz wielu innym. Jednak trzeba zaznaczyć, że współpraca „Proświty” i Kościoła nie nabrała tak masowego charakteru, jak za czasów metropolity A. Szeptyckiego. Musimy ją aktywizować ze wszystkimi ukraińskimi cerkwiami w obwodzie. Realizowaliśmy projekt „Nowa ukraińska rodzina”, zainicjowany i opracowany przez wiceprzewodniczącego D. Zacharuka, który swego czasu został zatwierdzony przez radę obwodową. Osiedle Mariampil przekształca się w centrum odrodzenia ukraińskiej rodziny. W ramach Programu przeprowadzono konferencje oraz coroczne pielgrzymki młodych rodzin w ostatnią niedzielę czerwca do ikony Matki Bożej w Mariampolu. W tym osiedlu założono park roślin i drzew biblijnych. Warto wyróżnić rolę proświcianina — profesora W. Bociurki. Wśród innych chcę odnotować przeprowadzenie w Domu Ludowym „Proświta” okrągłych stołów, w szczególności z okazji Międzynarodowego Dnia Poezji, „Kryzys w społeczeństwie: aspekty polityczne, ekonomiczne, moralne”, z okazji Dnia Konstytucji, okrągły stół — prezentacja studiów literackich Przykarpatcia; z okazji rocznicy UPA „Walczyli, abyśmy żyli”, „W realiach reformy medycznej”… W DL „Proświta” przeprowadzano niemało akcji charytatywnych na rzecz pomocy przesiedleńcom, chorym dzieciom, potrzebującym mieszkańcom miasta; proświcianie odwiedzali z prezentami sierocińce; bezpłatnie rozdawali odzież i przedmioty gospodarstwa domowego; przedstawienia cyrkowe dla wsparcia chorych dzieci. Grupy wolontariackie prośwician w ciągu ostatnich dwóch lat odwiedzają ukraińskie ziemie współczesnej Polski, gdzie odnawiają dawne ukraińskie świętości — cerkwie, cmentarze, pomniki... Przewodniczący obwodowej „Proświty” jako członek odpowiedniej komisji eksperckiej i grupy roboczej brał aktywny udział w działaniach oraz dyskusji nad kwestiami związanymi z reformą i decentralizacją władzy. Sukcesem okazało się doświadczenie organizacji proświciańskich dziecięcych obozów wypoczynkowych „Nam pora dla Ukrainy żyć”, zainicjowanych przez halickie zjednoczenie rejonowe (W. Hryciuk, S. Mazur), w którym co roku bierze udział około setki dzieci. Znacznie zaktywizowała się współpraca z młodzieżowymi organizacjami społecznymi, co tydzień w DL „Proświta” zbierają się aktywiści z Korpusu Cywilnego „Azow”, Społeczno-Chrześcijańskiego Ruchu „Kłycz”, organizacji charytatywnej „Fundacja inicjatyw regionalnych”; działania przeprowadzały inne organizacje: „Płast”, „Sicz Karpacka”, „Prawy Sektor”, „Szkoła szlachetnych Ukrainek” i inne. Każdego roku audytorium Domu Ludowego znacznie się odmładza.
S. Wołkowecki oraz pierwszy zastępca M. Siczka. Osobno dobrym słowem warto wyróżnić aktywną pracę „Młodej Proświty”, kierowanej przez członkinię Zarządu Jewheniję Bardiak. O jej aktywnej pracy świadczy nagroda państwowa Gabinetu Ministrów Ukrainy za szczególne osiągnięcia w budowaniu Ukrainy oraz duża liczba przeprowadzonych wydarzeń. Zapoczątkowano działalność komórki-sekcji proświtańskiej — „Klubu ukraińskiej inteligencji im. B. Łepkiego” (kierownik — J. Bażałuk), która wcześniej miała dobrą tradycję jako oddzielna struktura, pracując na niwie proświtańskiej. Sekcja prowadzi badania archeologiczne i krajoznawcze, zajmuje się działalnością wydawniczą, organizuje wieczory twórcze, wystawy artystyczne i wiele innych. Na potrzeby jej pracy wydzieliliśmy w Domu Ludowym osobne pomieszczenie. Jako wykładowca dużo pracuje zastępca przewodniczącego Jewhen Romanyszyn, który często wyjeżdża z wykładami o zdrowym stylu życia, na tematy historyczne i krajoznawcze. Organizowano również wyjazdowe wykłady o znaczeniu języka ukraińskiego dla kształtowania państwowości (M. Lesiuk), na rzecz podniesienia świadomości politycznej uczniów, studentów, nauczycieli (S. Wołkowecki), o historycznej roli „Proświty” oraz jej współczesnym stanie i perspektywach (M. Siczka), o ukraińskiej idei narodowej (D. Zacharuk), na tematy historyczne i duchowe (A. Fusztej), wykłady-treningi z retoryki i motywacji (zaproszeni wolontariusze). Warto wyróżnić proświtan z młodzieżowej komórki Uniwersytetu Przykarpackiego (przewodniczący — J. Baran (młodszy)), którzy przeprowadzali w szkołach wychowawcze wydarzenia patriotyczne (niedawno z okazji rocznicy Hołodomoru). Z inicjatywy przewodniczącego „Proświty” w Bohorodczanach W. Babija regularnie wychodzą serie ulotek informacyjnych „Pamięć literacka i historyczna” o jubilatach — literatach przykarpackich, krajoznawcach, działaczach społecznych. Muzeum pamięci ludowej T. Szewczenki regularnie odwiedzają uczniowie szkół, studenci uniwersytetów, nauczyciele, goście i mieszkańcy miasta. Prawie co tydzień w muzeum przeprowadzane są różnorodne wydarzenia: czytania artystyczne, wieczory twórcze, prezentacje książek, okrągłe stoły. Ważnym kierunkiem była i jest praca ideologiczna. Nasze wydawnictwo „Halicka Proświta” (redaktor naczelny — B. Wiwczar), podobnie jak ogólnoukraińskie „Słowo Proświty”, pozostają głównymi tubami „Proświty”. Oceny polityczne Bohdana Wiwczara w kolumnie redaktora są interesujące i obiektywne. Aktywnymi autorami są Wasyl Babij, Mychajłyna Bodnar, ks. Mychajło Melnyk, Wasyl Hłaholiuk, Bohdan Hlibczuk, Jewhenija Bardiak, Olha Bojczuk i wielu innych. Ważnymi działaniami na rzecz szerzenia idei proświtańskiej była praca księgarni (odpowiedzialny — I. Zahranowski), stoiska informacyjnego, strony w portalu społecznościowym Facebook oraz strony internetowej (odpowiedzialna — O. Bojczuk). Setki wywiadów z proświtanami wybrzmiały na antenie radia „Dzwoły” (autorka i prowadząca — M. Sołodczuk) oraz radia obwodowego „Karpaty”, gdzie niedawno zapoczątkowano cykl audycji proświtańskich „Salon ojców” (autorka i prowadząca — M. Bodnar). W tym czasie w imieniu obwodowego zjednoczenia „Proświta” przygotowano i skierowano szereg apeli politycznych: „O utworzeniu filii Muzeum walk wyzwoleńczych im. S. Bandery”; „Wkład iwanofrankiwców w odnowienie państwowości Ukrainy”; „O utworzeniu muzeum deportowanych w Broszniowie”; o prywatyzacji ziemi; o reakcji na akcje antyukraińskie w Przemyślu; „O utworzeniu alei Bohaterów”; o programie wymiany kulturalnej między regionami; „O nacjonalizmie i szowinizmie”; o stanie i potrzebie wspierania języka ukraińskiego; „O wprowadzeniu reformy medycznej” i inne. Ogólnie rzecz biorąc, jesteśmy przekonani, że centralnym założeniem pracy ideologicznej powinna być teza, iż sukces Państwa Ukraińskiego można zbudować jedynie na fundamencie idei ukraińskiej, wartości ukraińskich. 2. Działalność kulturalno-masowa. Szczerze mówiąc, należycie naświetlić ten kierunek naszej działalności jest trudno. Przecież przez pięć lat w obwodowej „Prośvicie” przeprowadzono niemal tysiąc ważnych wydarzeń. Zatrzymam się tylko na tych najbardziej rezonansowych. Powiedzmy, rok 2015 został ogłoszony Rokiem metropolity Andrzeja Szeptyckiego. „Proświta” aktywnie włączyła się w upamiętnienie jego postaci. „Proświta” zorganizowała ponad tuzin wydarzeń: okrągły stół, akademię uroczystą, obchody z okazji dnia urodzin i odsłonięcia pomnika, wypoczynkowy obóz edukacyjny we wsi Załukwa. Ze sprawozdania przewodniczącego Iwanofrankiwskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Stepana Wołkoweckiego o działalności zjednoczenia za lata 2015—2019 na konferencji sprawozdawczo-wyborczej
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wieczór pamięci, koncert duchowy… Było także wiele wystąpień członków Proświty na konferencjach, wiecach, zebraniach… Oprócz tego w 2015 roku członkowie Proświty z regionu przeprowadzili ponad sto różnorodnych wydarzeń o charakterze kulturalno-oświatowym. Czciliśmy pamięć Stepana Bandery w Starym Uhrynowie. Wielkim sukcesem cieszy się coroczne tradycyjne wydarzenie „Boże Narodzenie w Proświcie” z udziałem 15 organizacji społecznych. Z każdym rokiem grono uczestników się poszerza. Coraz więcej osób garnie się do Proświty. W styczniu w Domu Ludowym „Proświta” obchodzone są Dzień Zjednoczenia oraz rocznica bitwy pod Krutami, Dzień Języka Ojczystego. Czcimy bojowników o wolność Ukrainy, takich jak pułkownik UPA Wasyl Andrusiak. Na Placu Wiecowym Proświta gromadzi młodzież na wydarzeniu pod nazwą „Melodia dwóch serc” z okazji dnia świętego Walentego. Ku pamięci Niebiańskiej Sotni odbywają się wieczory „Bohaterowie nie umierają”. Dni marcowe każdego roku wypełnione są czytaniami szewczenkowskimi, uroczystościami z okazji dnia urodzin Kobziarza. W tym miesiącu odbywają się wykłady oraz pokaz filmu „Niezłomny” w rocznice śmierci głównodowodzącego UPA Romana Szuchewycza. Szeroko obchodzono 150-lecie pierwszego wykonania Hymnu Ukrainy oraz 200-lecie jego autora M. Werbyckiego. Hymn Ukrainy brzmi w różnych językach, w wykonaniu różnych chórów, solistów, w wykonaniu na różnych instrumentach. Ważne jest, że do wydarzeń włączamy Ukraińców z Donbasu i Krymu. Członkowie Proświty z rejonu wierchowińskiego pod przewodnictwem przewodniczącego rejonowej Proświty W. Nahirniaka zorganizowali pielgrzymkę do Kaniowa na grób T. Szewczenki, a w drodze tam młody członek Proświty Petro Marusiak zwyciężył w projekcie piosenkarskim „Karaoke na majdanie” w Kijowie. Szeroki rozgłos zyskało święto „Wielkanocne zabawy”, przedświąteczne warsztaty z wyrobu ukraińskiej pisanki. Czciliśmy nasze matki i wzorowe ukraińskie rodziny. Zorganizowano występ grupy „Tiń soncia” z Kijowa z koncertem charytatywnym. Środki zostały przekazane na potrzeby Operacji Połączonych Sił (OOS). Ważna jest działalność naszego Klubu uzdolnionych dzieci. Wychowankowie biorą udział w festiwalach, konkursach międzynarodowych, jak chociażby w festiwalu „Kluczborskie trelle”, który odbywał się w Polsce. Tam Władysława Nimaszczuk i Lilija Dziadyk otrzymały dyplomy i puchary za zajęcie pierwszych miejsc, a także tablety i czytniki e-booków. Znany stał się dziecięcy zespół „Proświtianoczky”, i to nie tylko w regionie, ale i za granicą. W ostatnią niedzielę czerwca odbywają się pielgrzymki członków Proświty do mariampolskiej cudownej ikony Matki Bożej, okrągłe stoły z okazji Dnia Konstytucji. W dniach lipcowych przeprowadzane są tradycyjne „noce kupałowe”, wieczory młodzieżowe, członkowie Proświty przy szerokim udziale społeczeństwa obchodzą Dzień Flagi, Dzień Niepodległości. Przeprowadzono wspólne wydarzenie z organizacją przesiedleńców „Ukraińcy Donbasu i Krymu”, która, nawiasem mówiąc, stała się członkiem zbiorowym Proświty. Podczas wakacji letnich wspólnie z halickim rejonowym zjednoczeniem Proświta organizujemy dziecięcy wypoczynkowy obóz oświatowy. W Dniu Wiedzy organizujemy świąteczne programy dla nauczycieli-emerytów, w rodzinnych stronach Marijki Pidhirianki we wsi Bili Osławy czcimy laureatów nagrody imienia Marijki Pidhirianki z udziałem miejscowego księdza, sołtysa, znanych osób, przewodniczących rejonowo-miejskich zjednoczeń Proświty. W Domu Ludowym odbywają się przeglądy sprawozdawcze, które zapoczątkowała wierchowińska Proświta. Przy aktywnym udziale przewodniczącego wierchowińskiej Proświty Wasyla Nahirniaka w Wierchowinie odbył się Ogólnoukraiński festiwal „Cienie zapomnianych przodków”. A na Pokrowę Dom Ludowy „Proświta” gromadzi rodaków na Dzień Obrońcy Ukrainy i ukraińskiego wojska, rocznice utworzenia UPA. Na święto Wiary, Nadziei i Miłości odbywa się „Jesienny wernisaż”. Listopad zaczyna się czczeniem twórców Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej (ZURL) i, oczywiście, uroczystościami „A my tę strzelecką sławę zachowamy”, wydarzeniami poświęconymi Dniu Języka Ukraińskiego i Piśmiennictwa. A już tradycyjne wieczornice michajłowskie gromadzą setki miłośników ukraińskich tradycji. Głęboko poruszają wieczory pamięci ofiar hołodomorów. Pamiętnymi stają się „Wieczory u Andrzeja”, dziecięce świętowania Dnia Mikołaja, noworoczne nagrania wideo Klubu uzdolnionych dzieci. Pozytywny rezonans w mieście i obwodzie zyskało przeprowadzenie wieczorów wypoczynkowych „Dla tych, co po…” w ostatnią niedzielę miesiąca. Ważnym zadaniem Proświty jest popularyzacja książek ukraińskich autorów, prezentacje wydawnictw członków Proświty obwodu: w szczególności M. Dzemana i R. Rybczyna „Iwan Makuch. Powrót z zapomnienia”. Dla uczczenia rocznicy bitwy pod Krutami przeprowadzono prezentację książki Wiry Bahirowej „Słoneczny blask”, w której przeprowadzono historyczne paralele z wydarzeniami, które mają miejsce na Ukrainie na wschodzie państwa. Praktycznie w ciągu pięciu lat odbyła się niemal setka prezentacji książek, jak chociażby na 100-lecie pułkownika UPA Wasyla Andrusiaka — prezentacja książki przewodniczącego zarządu Bractwa OUN-UPA Kraju Karpackiego Stepana Gacha „Poznajcie prawdę, którą przed wami ukrywają”; członka Proświty, dyrektora muzeum imienia Marijki Pidhirianki z Biłych Osław „Modlitwa za język ojczysty” W. Łewyckiego o J. Szkrumelaku; Dmytra Zacharuka „75. Wybrane na jubileusz”; zbiorów kompozytora Myrosława Pasternaka „Z Ukrainą w sercu” oraz „Ukraińskie pieśni ludowe w zapisach i aranżacji Myrosława Pasternaka”… Czerwoną nicią życia Proświty stają się lata jubileuszowe, jak, powiedzmy, 2016 — Rok Iwana Franki, 2017 — Rok UPA, 2018 — jubileusz Proświty, 2019 — Rok OUN na Przykarpaciu. Opisać wszystkie wydarzenia, które miały miejsce w ciągu 60 miesięcy w Proświcie, jest po prostu niemożliwe. Przecież co miesiąc jest ich przynajmniej piętnaście, a nawet więcej. I biorą w nich udział setki ludzi: zarówno zaangażowanych w działania, jak i widzów. A takie same imprezy kulturalno-masowe, wydarzenia, akcje przeprowadzają rejonowe i miejskie, wiejskie oddziały w całym obwodzie. I to naprawdę wymaga wielkiej pracy i poświęcenia całego zespołu Proświty regionu.
3. Praca wojskowo-patriotyczna W 2015 roku wiele działań prowadziło Pospolite Ruszenie Przykarpacia, zainicjowane przez Proświtę jako forma obrony terytorialnej.
Uczestnicy konferencji sprawozdawczo-wyborczej
Aktywnie pracowała sekcja wychowania wojskowo-patriotycznego młodzieży. W Domu Ludowym regularnie odbywają się treningi młodzieży w systemie sztuk walki. Wychowankowie sekcji są bezpośrednimi uczestnikami OOS na wschodzie Ukrainy, biorą udział w wielu turniejach międzynarodowych, gdzie zdobyli niemało nagród. Młodzi członkowie Proświty brali udział w marszach ruchów patriotycznych w Iwano-Frankiwsku, Lwowie, Kijowie… Do 2015 r. w Domu Ludowym był punkt zbiórki pomocy materialnej na front, w szczególności wytwarzano siatki maskujące dla żołnierzy. W okresie sprawozdawczym regularnie zbierano literaturę patriotyczną i przekazywano na wschód, do jednostek wojskowych. Przywiązywano należytą wagę do wychowania patriotycznego w organizowanych przez nas obozach dziecięcych, do tej pracy angażowani są żołnierze ATO-OOS. W okresie sprawozdawczym w Domu Ludowym odbywały się spotkania młodzieżowych organizacji patriotycznych „Azow”, „Sicz”, „Prawy Sektor”, „Sokół” i innych. Pomagaliśmy w prowadzeniu obozów „Karpatia”. Do lipca 2018 r. w Domu Ludowym „Proświta” mieściły się regionalne struktury państwowe wspierające przesiedleńców z Krymu i Donbasu.
4. Działalność wydawnicza W okresie sprawozdawczym (2015—2019) wydawnictwo Proświty wydało 196 książek na sumę 622 988 hrywien, w tym w ciągu 11 miesięcy bieżącego roku — 53 tytuły książek na sumę 79 560 hrywien. Wydano książkę „Proświta Przykarpacka. Historia i współczesność”. Co roku nakładem wydawnictwa ukazuje się „Kalendarz Proświty”, zbiory pieśni, kolęd, hajiwek, kołysanek. Regularnie drukowano afisze wydarzeń proświtańskich, almanachy literackie festiwali proświtańskich, ulotki z okazji ważnych wydarzeń historycznych i inne. Wśród literatury pięknej znajdują się utwory lokalnych autorów-proświtan: Dmytra Zacharuka, Wasyla Babija, Stepana Henyka, Natalii Synyci, Romana Bojczuka, Stepana Hawadzyna, Romana Pańkiwa, Wasyla Huka, Bohdana Berezyckiego, Jewhena Romanyszyna oraz innych aktywistów. Drukowano materiały metodyczne, autoreferaty, zbiory konferencyjne dla uniwersytetów, czasopisma oraz roczne zbiory-sprawozdania dla szkół obwodu… Sklep „Ukraińska księgarnia” w latach 2015—2019 był aktywnym dystrybutorem wyłącznie literatury ukraińskojęzycznej, w tym książek wspierających język ukraiński, historię, kulturę, tradycje… W ciągu pięciu lat sprzedano książek i czasopism na sumę 411 808 hrywien, w ciągu 11 miesięcy tego roku na 99 607 hrywien. 5. Działalność finansowo-gospodarcza Środki budżetowe w ramach regionalnych programów celowych „Proświta XXI wieku: na lata 2013—2016” oraz „Proświta XXI wieku: na lata 2017—2021” przeznaczano głównie na prace remontowo-konserwatorskie pomieszczenia auli, ocieplenie stropu nad pomieszczeniem Domu Ludowego, wymianę okien, renowację żyrandoli, montaż kotłów elektrycznych i grzejników, wymianę przewodów elektrycznych, renowację kinkietów. W 2017 r. przeprowadzono prace remontowo-konserwatorskie pomieszczeń biblioteki, sali zespołu „Kwity romenu”, balkonu, loggii auli, korytarzy na pierwszym i drugim piętrze oraz podłogi. W rozdzielni wymieniono tablice elektryczne, zmodernizowano tablicę oświetleniową auli, zainstalowano sześć dodatkowych energooszczędnych reflektorów. Łącznie w ciągu roku wykonano prace remontowo-budowlane na kwotę 319 281 hrywien. Podczas przygotowań do 150-lecia „Proświty” pewne środki wydano na montaż płaskorzeźby „Proświcie — 150”, wydanie książki „Proświta Przykarpacka”, wykonanie dyplomów, podziękowań, odznak, medali jubileuszowych, kalendarzy... Dzięki środkom pozyskanym w programie „budżet partycypacyjny” zakupiono projektor multimedialny. A ogólnie większość środków idzie na opłaty za media, wynagrodzenia pracowników etatowych, które, co prawda, daleko odbiegają od średniego poziomu w obwodzie. Dla wsparcia działalności obwodowej „Proświty” pozyskujemy również środki z krótkoterminowego wynajmu pomieszczeń, które wykorzystywane są zgodnie z decyzjami rady obwodowej wyłącznie na utrzymanie pomieszczeń Domu Ludowego: opłaty za media, wykonywanie bieżących prac remontowych, remont dachu, instalację ogrzewania elektrycznego, wymianę wyposażenia sanitarnego, montaż parkingu rowerowego, porządkowanie podwórza itp. Wpływy z darowizn wydawano zgodnie ze statutowymi zadaniami „Proświty”: na prowadzenie wydarzeń proświtańskich; zakup i naprawę sprzętu komputerowego oraz aparatury muzycznej; druk materiałów proświtańskich; pomoc charytatywną dla poszczególnych rejonowych organizacji proświtańskich (RMO) oraz „Młodej Proświty”; organizację obozów; nagrodę proświtańską imienia Marijki Pidhirianky; prenumeratę gazet dla niezamożnych proświtan itp. Kontynuując dawną tradycję proświtańską, jako przewodniczący zjednoczenia obwodowego, podobnie jak wszyscy przewodniczący zjednoczeń rejonowych, przez cały okres sprawozdawczy pracowałem bezpłatnie, na zasadach społecznych, czym zaoszczędziłem dla „Proświty” niemało środków. 6. Nasze perspektywy widzimy w dalszej realizacji koncepcji odrodzenia „Proświty” w każdej wsi oraz kolektywie pracowniczym i edukacyjnym miast Przykarpatia, a także Memorandum o współpracy „Proświty” i Cerkwi oraz „Proświty” i „Plastu” na podstawie regionalnego programu celowego „Proświta XXI wieku: na lata 2017—2021”. Działalność ta przewiduje aktywizację pracy z młodzieżą oraz systemową pracę wszystkich zjednoczeń i placówek proświtańskich pod hasłem „Proświtę” — do szkół, placówek oświatowych!”. Wielką tradycję proświtańską trzeba przekazać młodym. To nasz obowiązek, rzec by można, święty obowiązek. Chcę wyrazić szczerą wdzięczność kierownictwu i radnym rady obwodowej (przewodniczący — O. Sycz, pierwszy zastępca — W. Hładij), obwodowej administracji państwowej (przewodniczący — D. Szmyhal), naczelnikowi wydziału kultury obwodowej administracji państwowej W. Fedorakowi, merowi Iwano-Frankiwska R. Marcinkiwowi za zrozumienie i wsparcie oraz poszczególnym kierownikom rejonów. Największe podziękowania należą się aktywistom-proświtanom, przewodniczącym zjednoczeń rejonowych i miejsko-rejonowych, którzy z powołania wykonują wielką pracę proświtańską, którą rozumiem jako sprawę państwową. Ci ludzie są złotym funduszem „Proświty”. Na zakończenie wyrażam pewność, że w nowy, 2020 rok, społeczność proświtańska regionu wchodzi jako siła społeczno-polityczna, zjednoczona ideą narodową i dążeniem do służenia narodowi ukraińskiemu. Sława Ukrainie!
Tłumaczenie maszynowe
Zakończenie. Początek na str. 1. Emocjonalnie wyraziście, z karnawałowymi wątkami pisze Hołota o swoim „reliktowym dzieciństwie”. Wszystko, co towarzyszy porankowi ludzkiego życia, ożywa w elegijno-nostalgicznych tonach. Był to jeden z wyznaczających motywów wczesnej twórczości Hołoty. Lecz, najwyraźniej, sama poczuła: jeśli w dalszym ciągu nie wyjdzie poza swój krąg obrazowy i intonacyjny, to znajdzie się w roli autorki, która nie zdołała uniknąć samostylizacji i autopowtórzeń. Tak często bywa z autorami, którzy, wyczuwszy czysto swój temat i złapawszy współbrzmiącą z nim intonację, nijak nie mogą się z tym rozstać i bezlitośnie eksploatują znalezione, bywa, że stając się nawet jego utrzymankami. Taką nieuświadomioną samoepigonadę możemy zaobserwować w niejednej twórczej biografii. Hołota, zdaje się, świadomie szła naprzeciw nowemu materiałowi i szukała do niego nowego klucza intonacyjnego. Żyjąc już w urbanistycznych realiach, czujnie przyglądała się im i nieufnie przysłuchiwała się metropolii, w której człowiek często traci swoją indywidualność, jakby zupełnie rozpuszczając się w niej, gubiąc czy wręcz negując siebie wczorajszą. Nierzadko bywa tak, że urodzeni na wsi poeci, stawszy się beznadziejnymi mieszczuchami, już nawet nie wyobrażając sobie siebie poza miastem, jakby z inercji tęsknią w swoich wierszach za wsią, beznadziejnie idealizując ją. Ale próżno szukać w ich nostalgicznych wylewach owej emocjonalnej świeżości i autentyczności, które mogły być w nich w czasach literackiej młodości. U Hołoty miasto to niepokojąca zagadka, jej niejasne przeczucia, to zamknięcie człowieka (w jej wczesnych poezjach o „reliktowym dzieciństwie” i młodości ludzie są otwarci); jej miasto to walka drzewa z kamieniem, to dramatyczny splot ludzkich losów. A zarazem – wyostrzona pamięć o dalekim, które przerasta obrazami z tegoż „reliktowego dzieciństwa”. I – nagły sygnał w duszy: „Czas i pora”. Pora zostać sam na sam ze sobą, czując, jak głęboko oddycha noc za plecami, – oglądać się późno i strasznie, czas i pora! Pora głębokiego wzroku nastała – przegapię ją – i nigdy nie zobaczę tych, którzy przede mną byli, którzy po mnie przyjdą: czas i pora! Ów refren – „Czas i pora!” – to nie tylko kategoryczny imperatyw wiersza o tym samym tytule. Może on pretendować do roli motta całej poezji Lubow Hołoty. Mimo całego bogactwa jej nastrojów, różnorodności życiowych wątków, do których poetka się zwraca, właśnie niepokojący sygnał, niczym zwiastujące uderzenie dzwonu, znowu i znowu wypływa na powierzchnię wszystkich emocjonalno-treściowych i estetycznych „sygnałów” jej poezji. Czas i pora: wszystko, co słyszałam i widziałam, stało się moim. Dzisiaj moje święto, – idźcie do mojego stołu o północy, przyjaciele moi i nieprzyjaciele! Wiersz ten z każdym wersem coraz wyraźniej symfonizuje się, intonacyjnie to opadając w undertony, to zrywając się w overtony, a jego artystyczna treść, zadeklarowana na początku „słowami nieprzypadkowymi”, potężnie uniwersalizuje się. Czas i pora! Po prawicy – ojciec nasz usiądzie, spojrzeniem ród do ziarnka maku wyzbiera, – na to on i ojciec, żeby każdemu w oczy spojrzeć. Chcesz znać imię jego? Nazwij go Mamajem, wołaj go: „Kobzarzu!”, krzycz do niego: „Wasylu!” (tak ojciec mój rodzi się zwie) – wspomnij imię swojego ojca i choć w myślach pocałuj rękę, nieczęsto całowaną, – ojciec rodu twojego narodem się zwie, schyl się pod jego ręką. Czas i pora! Jest wielka pokusa nazwać właśnie ten wiersz u Lubow Hołoty „programowym” – właśnie tym, w którym sfokusowano dominanty idei jej poezji. Ale Hołota – przy nie aż tak dużej liczbie opublikowanych wierszy (wiem, że napisała ona znacznie więcej, – ale wyjątkowo samokrytyczna nie daje im „drogi”), – dziwi bogactwem poetyckich idei i nastrojów. Wydawało mi się, że dobrze znam poezję (jak i prozę) Lubow Hołoty, ponieważ należy ona do mojej obowiązkowej lektury. I oto nagle natknąłem się na ten zdumiewający wiersz. Orłami orano, a rodzi piołun i kolczurka Na piersiach u twardzi, która połknęła narody… Kamiennym bałwanem oparł się o horyzont Mamaj – Ostatni w rodzie, ale nie ostatni z rodu. Zaświeci pełnia na zmarszczkach trawy i rosy – Przypływ pokołysze wnętrzności twardzi. I wstrząśnie ziemia rozrąbane na krzyż czaszki: Z każdej wyjdzie po wojowniku śmierci. Zetrą się mieczami. Bardzo ciekawie byłoby prześledzić mistykę w poezji Hołoty, echo w niej narodowej demonologii i folkloru w ogóle, który u niej nigdzie nie pełni dekoracyjnej roli. To – nieodłączny składnik jej poetyki, osobliwość autorskiego myślenia. (Jak tu nie wspomnieć „Zaklęcia czarnego księżyca”, „Przeżywam swoje wiersze”, „Rywalizacji z cieniem”, „Sztuki zapuszczania warkocza”, „Ostatniej wilczycy w stepie”, „Wiedźmiego czasu”…) To także zupełnie osobny temat do badania z wykorzystaniem najszerszego – i nie tylko literackiego – kontekstu. Szablami krzeszą ognia. A step – nienasycony ich znów połknie – w nagrodę. Za lekkość, z jaką syn głowę ojca ściął – Ostatni w rodzie, ale nie ostatni z rodu. Tutaj wszystko się przeplotło: totalna zguba w naszej historii, zbrodnicze waśnie, fatalna ślepota, obłuda, zdrady, zwątpienie i przebłyski wiary oraz nadziei. Tutaj nie ma ani jednego neutralnego, nie „obciążonego” słowa, – tutaj każde – jest jak metafora i formuła naszej historii. Aby wyjaśnić każde, trzeba długo eksploatować możliwości prozy. Zagra zorza w swoją malinową trąbę. I czajka-wdowa przy drodze zakwili. Rzekli się rozumami. Obcych nauczali rozumu. Czegoż nas nauczyli – mogiły, mogiły, mogiły?! Zakopany szlak trójwymiarowy czas snuje: Wszystko, co martwe – wieczne. Ale – czy w spokoju spoczęło?! Ostatni z rodu uparcie z kołyski wstaje. I toczy za horyzont ukraińskie wychłodzone światło. Znowuż wielka pokusa: i ten wiersz Lubow Hołoty nazwać właśnie „programowym”. Ale Lubow Hołota – to nie tylko ten wiersz. I – nie tylko podkreślone wcześniej. Lubow Hołota – to autonomiczna wielkość w naszej poezji. Tutaj – swoje prawa, normy i zasady „gry”. Swoja surowa twórcza hierarchia, której pilnuje swoim jastrzębim wzrokiem poetka. Wszystko tutaj jest głęboko indywidualne. I tutaj sztuka poetycka ma swój wyraźny profil. A proza? – zapyta czytelnik. A fantasmagoryczna historia duszy bohaterki i jej stepowe „Macondo”, wypisane w „Epizodycznej pamięci”? Zostawiam to na następną rozmowę na temat: jak poezja Hołoty odbiła się w jej prozie. W jednym z dawnych wierszy napisała: I zwołam do siebie swoje słowa… Zwołała. Właśnie swoje. Słowa usłyszały ją. I posłuchały. Bo przecież nie tylko ona kocha słowa. Ale i słowa kochają ją. Lubow Hołota, honorowa obywatelka wsi Sofijiwka, w rodzinnej szkole wśród uczniów i nauczycieli.
Tłumaczenie maszynowe
Iwan SZPYTAL
Zakończenie. Pocz. w nr 50 z 2019 r.
Moskiewski nacjonalizm jako ideowy karabin Kałasznikowa W jednym popularnym wydaniu „ekspert od spraw rosyjskich” twierdził: „Problemem Rosji nie jest nacjonalizm, lecz brak wspólnej pamięci”. I jeszcze: „Rosyjska cerkiew prawosławna, jedyna prawdziwie niezależna od państwa siła, rozszerza wpływy na całe części imperium, które odchodzą od wpływów Kremla; właśnie ona ucieleśnia sobą «russkij mir», o którym często mówi patriarcha Cyryl i jego prawa ręka ihumen Hilarion...”. Tutaj nawet ten, kto już dawno się nie śmiał, wybuchnie śmiechem, bo Rosja nie może być Nie-Rosją. Ani w osobliwościach rosyjskiego nacjonalizmu, ani w relacjach rosyjskiego państwa i cerkwi. Nostalgicznie tęskniąc za imperium (białoideowym czy bolszewickim — byle tylko ono znów „zjednoczyło” „jasaczne narody” „pod przywództwem wielkiego narodu”), ideolodzy nigdy nie chowali do głębokiej szuflady nacjonalizmu jako ideowego karabinu Kałasznikowa. Ta idea w Rosji wyraźnie aktualizuje się w momentach szczególnego wzburzenia nastrojów społecznych. Tak, na samym starcie czołgowo-transporterowego pochodu dzielnych sił federalnych do Czeczenii „Niezawisimaja Gazieta” 30 grudnia 1994 roku wydrukowała całą stronę, poświęconą 40. rocznicy śmierci historyka i filozofa Iwana Iljina (1883—1954). Obserwatorzy i komentatorzy spuścizny Iljina nazwali go „prorokiem Ojczyzny” („chwała najszlachetniejszym!”), usilnie przypominając rodakom: „pora wracać do źródeł!”. „Nie ma potrzeby”, uważają oni, zapoznawać czytelnika z tym imieniem: „ono zyskało szeroką sławę. Iljinolodzy żwawo badają granice obszernego filozoficznego, politologicznego, prawoznawczego, religijnego dziedzictwa; aktywnie wznawiane są prace uczonego... który całe życie wyjaśniał „dla siebie” i dla innych swój... rosyjski temat, cegiełka po cegiełce wznosił dla potomnych cytadelę „białej idei” rosyjskiej państwowości, wysuwał wstrząsające polityczne proroctwa... Zwróćmy się więc w rocznicę śmierci jednego z naszych duchowych wodzów i wielkich wygnańców jeszcze raz do jego wysokiego obywatelskiego słowa, pełnego wiary w nasze narodowe odrodzenie”, — wzywała „Niezawisimaja Gazieta”. A idee Iljina są doprawdy takie, że można by je wypisywać na tarczach czołgów dla podniesienia ducha bojowego pacyfikatorów Czeczenii, Krymu i Donbasu. Uczony sformułował dla swoich rodaków najważniejsze zadanie: „utwierdzać i przemyśliwać naszą rosyjskość, nasz patriotyzm, naszą odrębność, naszą wierność — w najcięższych warunkach życia”. Wzywał Rosjan, by „umocnili” „podstawy życia” „niezachwianą wiarą w wielkość i siłę rosyjskiego ducha, objawionego w naszych prorokach i geniuszach”. Właśnie Iljin wysuwał koncepcję, zgodnie z którą inorodcy sami „narzucali się” Rosji, tej wszechświatowej dobrodziejce i obrończyni. I nie miała dokąd uciec: musiała brać wszystkich pod swoją niezawodną osłonę. Zmuszała sytuacja. „Ten surowy klimat; ta równina, otwarta ze wszystkich stron; te narzucające się skądinąd terytorialne bryły; te setki obcych narodów i dzikich ludów; te niekończące się wojny obronne...”. Już trochę opowiedzieliśmy, jak „narzucały się” Moskwii (Rosji wtedy jeszcze nie było) syberyjskie narody, jak ich przywodził „do przysięgi” Jermak. („Szertować” oznaczało: klęcząc przed zwycięzcą, całować skropioną krwią szablę, krwią zwyciężonego, rzecz jasna, i przysięgać na wierność tronowi-ojczyźnie oraz carowi-batuszce czy carycy-mateczce). Zasada „dobrowolnej” zgody na „szertowanie” nierzadko osiągana była za pomocą wieszania „bisurmanów” za nogi na szubienicy i przypiekania pięt na „ogniskach przyjaźni”, jak widzimy na rycinach z kroniki Remezowa, z której korzystał historyk G. F. Miller). Wielbiciele Iljina piszą o nim jako o wyraźnie określonym monarchiście, polityku o jaro-ortodoksyjnym nastawieniu. „Państwo rosyjskie jest prawną jednością, — świętą, historycznie następczą, władczą i skuteczną. Spoczywa ona na braterskim zjednoczeniu rosyjskich ludzi, na ich wierności Bogu, Ojczyźnie, władzy państwowej i prawu”... „Rosyjska władza państwowa powołana jest do rządzenia i rozkazywania; włada ona z prawa i obowiązana jest w granicach prawa opierać się na sile”. Iljin jest jasny, jednoznaczny, kategoryczny. „W przeciwieństwie do wszelkiego internacjonalizmu — zarówno sentymentalnego, jak i srogiego; w przeciwwadze do wszelkiej denacjonalizacji, obyczajowej i politycznej, — my utwierdzamy rosyjski nacjonalizm, instynktowny i duchowy, wyznajemy go i wznosimy go do Boga”. „Prorok Ojczyzny” dał monarchom szereg konkretnych rad dotyczących zarządzania imperium. Jedna z nich — nie cackać się z narodami, które żyją na „niezarządzalnych amebowatych terytoriach”, „koczowniczych pustyniach”, „fikcyjnych »niby państwach«”, które „nie mogą się federować”. Inna rada dotyczy dzisiejszej taktyki i strategii ideologów „russkiego mira”, czyli „religijnej przynależności narodu”, a mianowicie: „jednorodna religijność mas ułatwia zarządzanie”. Stąd — taka nietolerancja, taka nienawiść do wierzących „niekanonicznych wyznań”. „Razem z Łomonosowem musimy zobaczyć i przekonać się, po naszej historii, że „Rosję sam Pan Bóg strzeże”; i razem z Dostojewskim musimy wyznać, że „Rosję zbawi Pan Bóg, jak zbawiał naszym duchem, naszą wiarą, naszymi rękami i, być może, naszą krwią”. Ale jest u Rosjan i inne życiodajne źródło nacjonalizmu. „Nasz rosyjski naród z tą tysiącletnią historią (to wtedy, gdy przed ich historię postawić kilka wieków czysto ukraińskiej historii. — I. Sz.) — to szczególny naród, osobliwość jego nosi mesjanistyczny charakter i polega na tym, że musimy wytrwać do końca, kiedy już wszyscy pokłonili się przed bezduchowym Zachodem. Jesteśmy wybrani przez Syna Bożego Jezusa Chrystusa, aby do Pana Wszechwładcy przyprowadzić — nie wpuścić do królestwa Antychrysta i siebie, i inne narody, ile zdołamy. Kiedy wychodzimy na ten poziom konfrontacji, można śmiało powiedzieć, że jesteśmy Bogiem wybrany naród”... „My mówimy: nasza ideologia — to ideologia narodowego socjalizmu, narodowa władza przy sprawiedliwości społecznej”... „Dla nas nie ma ani faszystów, ani demokratów — są ci, którzy za Bogiem, i ci, którzy za diabłem. Dlatego narodowy socjalizm — to Królestwo Boże na ziemi, i nasze zadanie nie wejść do królestwa Antychrysta. Oto taka nasza ideologia — religijna w najwyższym sensie tego słowa” („Russkij poriadok”. — 1998. — nr 1 (46). To gazeta „Rosyjskiej Jedności Narodowej”. Czyż nie na ideach takiej „jedności” wychowują się „patrioci” Placu Maneżowego?
Ideolodzy „ruskiego miru” przebiegle twierdzą, że rzekomo „istnieją sfery życia, gdzie kończy się władza monarchów i parlamentów, obszar darowanej przez Boga, a zatem niezbywalnej wolności, obszar poznania Boga i modlitwy, doświadczenia duchowego i teologii”. Cóż, kto jak kto, ale nie moskiewscy czarnoryźcy — ci odwieczni dworscy lokaje i tajni agenci moskiewskich książąt i carów. Ta słowotokowa bajeczka, obliczona na nieuctwo parafian, jest całkowicie obalana przez autorytet wielu rosyjskich ludzi. Znany filozof i teolog Władimir Sołowjow, syn wybitnego historyka Siergieja Sołowjowa, w odniesieniu do „sfery życia” duchownych, rzekomo nietykalnej dla „monarchów i parlamentów”, pisał: „Nasza moskiewska cerkiew oddała się na służbę państwu, aby mieć od państwa gwarancję swojego istnienia i przywilejów. Wskazane w państwowych kodeksach karnych sposoby przymusu i przemocy — to właściwie jedyna broń, którą nasza cerkiew walczy z odstępcami i inną wiarą. Krucha i wątpliwa jedność naszej cerkwi trzyma się jedynie przemocą i fałszem, które nasze państwo nie tylko uznaje, ale i samo tworzy. Na przykład podrabia dokumenty wymyślonego cerkiewnego Soboru albo tłumaczenia dokumentów Soborów Powszechnych. Cała obronna i ofensywna działalność naszej cerkwi — to nieustanne oszustwo, fałsz i kłamstwo, które czynione są bezkarnie, pod ochroną państwowej cenzury, która bardzo pilnuje, aby ktoś nie odkrył tych oszustw... Nasza moskiewska cerkiew uznaje samą zasadę zwierzchności państwa nad cerkwią. Ta zasada jest zapisana w państwowych i cerkiewnych prawach” (W. Sołowjow, „Rosja i Kościół Powszechny” — V. Solovieff. — La Russia et I’Eglise Universelle). Monopolistyczne państwowe idee-dogmaty dojrzewają w cerkwiach jak rozsada w szklarniach. Czyż nie o tym pisze Mikołaj Bierdiajew? „Moskiewski szowinizm w moskiewskiej cerkwi — to właściwa moskwianom, czysto moskiewska jej cecha narodowa. Moskiewska cerkiew jest nasycona moskiewskim szowinizmem od góry do dołu, zarówno w przeszłości, jak i w teraźniejszości” (N. Bierdiajew, „Losy Rosji”). Wskazane przez akademika A. Pypina negatywne cechy moskwian z czasów przyłączenia Ukrainy do Moskowii są w pełni właściwe zwłaszcza duchownym. Moskiewskich książąt, a potem carów, całkowicie zadowalało nieuctwo sług cerkwi pod warunkiem ich całkowitej, niewolniczej uległości i osobistego oddania. Carska niełaska nie wróżyła niczego dobrego, dlatego chłopska posłuszność duchownych wszystkich rang była jedynym warunkiem pozostania przy życiu. Kochać władzę bardziej niż Pana — to historycznie zakorzeniona, czysto moskiewsko-tatarska tradycja. „Az, Carze, nie znam ani starej wiary, ani nowej, ale co każą przełożeni, to jestem gotów czynić i słuchać ich we wszystkim” — pisał do cara patriarcha Joakim. Ten sam, o którym w kronice donoszono: „Patriarcha Joakim zaczął się uczyć, a wcześniej nie znał pisma, poza alfabetem. Ani cerkwi, ani obrzędu cerkiewnego nie znał, ponieważ był człowiekiem służebnym i mieszkał na wsi, zające łapał, a w cerkwi bywał w rzadką Wielkanoc” (M. Arcyszabiew. Opowieść o Rosji). Dalej przypomnijmy „kanonicznym” z „ruskiego miru”, jak „w obszarze niezbywalnej wolności” moskiewskiej prawosławnej cerkwi rozkoszowała się swawola stalinowskiej opriczniny. Stalinowskie sokoły w sutannach dobrze wiedziały, jak dogodzić kremlowskiemu faraonowi. Patriarcha Aleksy Simanski, na przykład, z okazji 30. rocznicy „wielkiego października” w 1947 roku stworzył takie przesłanie: „Wzmocnijmy nasze modlitwy za państwo Ruskie, za jego prawowitą władzę na czele z jego mądrym wodzem, którego sam Bóg wybrał i wyznaczył, by prowadził naszą ojczyznę drogą dobra i chwały”. Rodzima partia wysoko ceniła wysiłki „świętych ojców” na niwie kultywowania... bezbożnictwa. W raporcie KC KPZR (z 1978 r.) odnotowano: dla partii najbardziej akceptowalni są ci „hierarchowie, którzy zarówno słowem, jak i czynem potwierdzają nie tylko lojalność, ale i patriotyzm wobec społeczeństwa socjalistycznego, realnie uświadamiają sobie, że nasze państwo nie jest zainteresowane podnoszeniem roli religii i cerkwi w społeczeństwie i, rozumiejąc to, nie przejawiają szczególnej aktywności w rozszerzaniu wpływów prawosławia wśród ludności. Do nich można zaliczyć: patriarchę Pimena, metropolitę tallińskiego Aleksego (obecnego patriarchę „całej Rusi”), metropolitę tulskiego Juwenaliusza (obecnie metropolitę krutickiego i kołomieńskiego), arcybiskupa charkowskiego Nikodema...” (Ksiądz Gleb Jakunin. „Prawdziwe oblicze Patriarchatu Moskiewskiego”. — M. — 1996). Stalinowskie sokoły w sutannach we współpracy z czekistami doprawdy mocno przyczyniły się do zapewnienia „religijnej jednorodności mas”. „Kiedy odradzała się w latach 20. XX wieku Ukraińska Narodowa (Autokefaliczna) Cerkiew, to WSZYSCY — bez żadnego wyjątku — moskiewscy biskupi i księża na Ukrainie sami ochoczo poszli na służbę do CZEKA (tajna policja), aby niszczyć „zdrajców-separatystów”. Oni bardziej niż ktokolwiek inny pomogli moskiewskiej policji (CZEKA) wytępić wszystkich biskupów i księży UA Cerkwi” (W. Łypkiwski, metropolita. „Odrodzenie cerkwi na Ukrainie”). Tak samo niszczono w 1946 r. Ukraińską Cerkiew Greckokatolicką (miała ona w 1939 r. 3 miliony 800 tysięcy parafian w 2226 parafiach i 2275 księży). Takimi metodami ułatwiano „zarządzanie” masami ludowymi. Rosyjska (Russkaja) cerkiew prawosławna na służbie u „kremlowskiego górala” — to osobny wielki temat.
Tłumaczenie maszynowe
Hanna RUCZAJ, pisarka
Pewnego razu znany kijowski krytyk podzielił się wrażeniami z festiwalu literackiego w jednym z „prowincjonalnych” miast. Powiadał, że stoiska z książkami błyszczą pstrym połyskiem — istne prześcieradło ze słoneczników, wyszywanych ornamentów, kłosków, bandur… „Bez wierzby i kaliny nie ma Ukrainy” — jeśli w skrócie. Same tylko „pieśni”, „głosy”, „struny” — ale bez żadnego echa, przynajmniej na twarzach odwiedzających te wystawy nie widać emocjonalnego odzewu.
Przebaczmy luminarzom ich snobizm: dla nich, widzicie, uznanie u „prowincjuszy” czegoś naprawdę wartościowego to „nie à la mode”, jeszcze korona spadnie, a i koledzy mogą uśmiechnąć się ironicznie. Ale i naszej, miejscowej publiczności, snobizmu nie brakuje. Dla niej czasem skrótowiec CzSPU znaczy więcej niż jakość utworu. Ale mniejsza z tym.
Są wiersze, wycyzelowane i wyważone do strofy,
wersu i słowa, „poprawne” pod względem formy i „ideowe” pod względem treści. Za czasów sowieckich wypuszczano je w grubych tomikach, ale już przy piątym utworze czytelnik nagle odkrywał, że nie pamięta ani jednego wersu z przeczytanego. Tak, coś ładnego, niby ludzkiego i lirycznego… A z jakiegoś powodu nie porusza. Takiego jest wiele i wszystko wydaje się jednakowe. Szkoła.
Broń Boże, powiedzieć coś złego o szkole! Poecie potrzebna jest szkoła warsztatu — i bywa ona różna: i radami uznanych mistrzów, czy sprawiedliwą krytyką, i obcowaniem z ulubionymi książkami w ciszy własnego pokoju. Ale szkoła w żadnym wypadku nie powinna niwelować twórczej indywidualności, do czegoś jej „równać”, „podciągać”, z czymś „porównywać”. Każdy talent to perła, a perły, jak wiadomo, dojrzewają w zamkniętej muszli, bez ingerencji sił zewnętrznych.
Dlatego tak porusza i cieszy ten fenomen:
myśl, uczucie nagle, spontanicznie wylewają się na papier, lekko i szczerze wyrażone do końca w jedynej rozwiniętej, całościowej i świeżej metaforze — i zastygają niczym kropla rtęci. Ani dodać, ani ująć. Poezja.
I całkiem przypadkiem pośród festiwalowego zgiełku słyszysz z otwartej sceny w parku cichy głos:
Weź, nie bój się, we własne dłonie kawałeczek gliny,
Bohdan DIACZYSZYN, laureat nagrody im. Iwana Ohijenki, Lwów
Ukraińcy przywykli do tego, że los dziecku daje matka, szukają go, wyszywają, można go zgubić, a można znaleźć, jak szczęście, czego nie da się powiedzieć o rosyjskiej „sudbie”, która sama kieruje i decyduje, a człowiek jest zaledwie biernym recypientem, jak pacjent pod narkozą. Nasze życie, wydarzenia — „od czasu i przypadku zależą one” (Księga Koheleta 9:11) i ciężkiej codziennej pracy, do której narodzony jest człowiek, by kochać, uczyć się płakać, cieszyć się dziełami swoimi: „Na papierze łza zastygła, jak miłość w pieśniach odgłosem” (s. 8).
Poezja — to nie gra słów i rymowanie,
ale głębokie przemyślenie myśli i uczucia, jedność słowa i myśli, to wychowanie czytelnika. Myśli bowiem to żywe i rozumne istoty: „Poezja operuje słowem, które jest zdolne wywołać zarówno dźwiękowe, jak i wzrokowe wyobrażenia i, co najważniejsze, jak wyraził się Iwan Franko w książce „Z sekretów twórczości poetyckiej”, zdolna jest przechodzić w dziedzinę pracy umysłowej, intelektualnej” (Mykoła Ilnycki, „Polifonia słowa poetyckiego”. — W książce „W ognisku odbić”). Hermann Hesse nazywał poezję grą szklanych paciorków, chociaż szczegółowego opisu tej gry w powieści nie ma, wiadomo jedynie, że do jej opanowania potrzebna jest gruntowna wiedza z zakresu muzyki, matematyki i historii kultury. Gra syntezą sztuk i nauk, w której ludz-
Wydawnictwo „Czas Zmin Inform”,
Biała Cerkiew 2019 r.
niech dojrzewa, przyzwyczaja się do ciepła. Jak ulepisz sam swoje dni i minuty, te odlewy życia — to będziesz ty. Zaledwie dwa wersy: „Wpuszcza do środka glina palce,/rękom pozwala dotykać wszędzie…” — a ty je nosisz w sobie kilka miesięcy, mimowolnie powtarzasz w chwili natchnienia i czujesz siłę Światowego Stworzenia, przynależność do niego: „Zakręć po kole,/garncarskim kole, formuj w płód”. Garncarskie koło niczym koło Wszechświata — i ty nie jesteś w nim zagubionym ziarenkiem piasku, a siłą, która tworzy żywe… Ty je tworzysz, a ono tworzy ciebie… I ten wieczny obraz garncarza, tak ukraiński (absolutnie bez wyszywanki i Trypilla) i tak ogólnoludzki zarazem...
Możliwe, że pośród pstrych okładek na stoiskach zagubiłaby się skromna książeczka z „nietradycyjnym” dla naszej poezji kobiecej minimalistycznym opracowaniem, gdyby nie ten spokojny głos ze sceny. Autorka nie od razu odważyła się na publikację: „Może jeszcze za wcześnie…” I ta niepewność, poczucie własnej niedoskonałości — to już świadectwo talentu. Poeta zawsze jest niezadowolony z siebie — i to prawdziwy dar, takie twórcze niezadowolenie.
Początkowo nawet trochę odpycha tytuł: „Ciągłe monologi”. Czyż wiersze w ogóle nie są monologami lirycznego bohatera? Tautologia? Pretensja do czegoś głębszego? Ale zaczynasz czytać — wiersz po wierszu, nie zauważasz, jak przewracasz strony… I w każdym, praktycznie w każdym jest ten magiczny wers, który nie pozwoli zamknąć książki, pozostanie w pamięci: „Świadomością kilometrów żywi się wolny duch…”, „Wiesz, oni nie żyją, a marzą…”, „I nie zazdroszczą zmarli tym, co ocaleli…”, „…opierać się na tylnych łapach i łapać śnieżynki ustami…”
I rozumiesz: tak, monologi. Nie lirycznego bohatera — monologi duszy. Nocne monologi w tymże przytulnym pokoju, pośród ulubionych książek, pod miękkim światłem lampy. I zwrócone nie do ludzi, nie: do Łowcy wiatrów i do samych wiatrów, do tego tajemniczego nocnego maga, który trzyma policzki księżyca w dłoniach, do każdej trawki na polach dzieciństwa, do bezdomnego psa, który „przyległ w opadłych liściach”, i do tego miasta z jego tęskno-żółtymi marszrutkami, pełnymi irytacji i bezsennego porannego zmęczenia — i rozumiesz, jak poecie chce się przytulić i pożałować to ponure i tak kochane miasto… I cały świat.
W książce nie ma cykli. Ale dają się odgadnąć — po wartościach autorki. Ta gradacja odcieni nieocenionego prowadzi od pierwszego do finałowego wersu. Świat postrzegany jest bardzo swoiście; poeta ma z nim ciepłe i czułe relacje. Ludzie prawie zawsze podświadomie wiążą się z bólem. Banalne „konflikt poety i społeczeństwa”? Bynajmniej. Raczej nieco smutny, uśmiechnięty dystans, spojrzenie z boku, z oddali... Tak samo autorka patrzy i na siebie — z głębi własnej duszy, dlatego tak wyraźnie dostrzega wszystkie szczegóły, wszystkie poruszenia. To szczególne widzenie świata, magiczne, czy coś… Kwiatki nie są zasuszone między stronami — one po prostu przyszły i tutaj żyją, każdy ze swoim charakterem. Ten świat, zaludniony żywymi chmurami, wiatrami i drzewami, w większości jest jesienny; niepowtarzalnymi barwami grają tutaj zima i lato, a wiosny jakoś niby nie było — z obawy przed tą przeklętą banalnością? Czy po prostu jesień — to pora niespiesznych myśli pod szelest opadłych liści, pora podsumowań, analizy przeżytego, refleksji i wniosków? Jesień — to dramatyczna pora. I nastrój większości utworów jest taki: liryczny z lekkim odcieniem głęboko ukrytego dramatu: „…letnie autobusy przechorowały grypę./ Głodne wrony w czarną zebrały się watahę./I nazwa nie ta, i nie ten w oczach logotyp”; „ostatnie występy…/Zza chmur pokłon/ temu, kto za pulpitem, /nisko w nogi”, „Ja już tańczę wolniejszy walc/ z deszczem jesiennym. On mi do pary”.
Obok na skali wartości — Słowo.
Chyba ono najwięcej znaczy dla autorki, tak samo, jak i włożona w nie Dusza. Dusza i Słowo przeplatają się i brzmią w unisono:
Wierz, że dźwięki wszystkich melodii są wieczne, Bo muzyka nie ma końca! Bo dusza śpiewa czule i zwyczajnie, Głosem, który zniewala serca. I wreszcie — Rodzinne. Ma ono wiele oblicz. To i to samo miasto, które warto pożałować, i złote brzegi dzieciństwa, i tęsknota za rodzicami, za sobą, młodą i naiwną — nostalgia za tym, co niepowtarzalne. A tutaj: Już nie jesteśmy tymi, którymi byliśmy kiedyś. Zobojętnieliśmy, jakbyśmy skamienieli. Wszystko nie tak. Do czegośmy dożyli? W sobie ludzi dostrzec nie zdołaliśmy. Ale przy tym poetka wierzy, że „Wśród okrutnych zasad w życiu/ Jest miejsce na dobro i na miłość./ Nie zgubić by prawdy prostej…/ Nie ominąć by…/ Jakby przypadkiem”. Szkoda, że „większość” nie czyta poezji. Książki, z takim trudem i napięciem wszystkich sił — duchowych, twórczych, i — dokąd tu uciec od przeklętej codzienności! — finansowych — rozchodzą się do najbliższych przyjaciół, zdolnych zrozumieć cię nawet bez takiego wylanego bólu. A my wszyscy moglibyśmy stać się odrobinę lepsi, uważniejsi na tych, którzy są obok, bardziej przenikliwi i szczodrzy w emocjach… I świat dla nas zagrałby weselszymi barwami, żebyśmy w pewnej chwili dokonali radosnego odkrycia i śladem autora wykrzyknęli: Zatrzymaj się, Chwilo! Nie spiesz się, postój! Jestem tak szczęśliwa tutaj, w tej chwili! Ona, jak wszystko, co duchowe, jak prawdziwy duch, „...wróci do Boga, który ją dał!” (Księga Koheleta 12:7). Śmiać się z przyczyny i bez przyczyny. Kto jest zdolny pojąć to szczęście, kiedy ktoś myśli o nas, modli się za nas i jest połączony z naszym sercem niewidzialną duchową nicią życia: „I naprzeciw mnie — twoje oczy poranne i niebieskie” (s. 55), i ich dotykam swoimi oczami, „Bo nie wiem, z jakiej przyczyny z dymu jesiennego nagle pojawia się słowo” (s. 55). Słowo daje owoc, jeśli jest w nim nasienie. Słowa-nasiona owocują, zasiewają ludzką istotę wiarą, nadzieją, miłością, kochaniem, dobrem, natchnieniem do pracy. Takimi są słowa Switłany Koronenko: solidne, wysokiej klasy artystycznej, pouczające, pomagające we wzroście duchowości czytelnika i utrzymaniu równowagi w świecie, o czym musimy pamiętać, aby nie zagubić się w zgiełku słownego mieszania i przelewania z pustego w próżne: „Mów o miłości w wesołe i smutne wieczory. / Kiedy fałszu nie ma i nie ma kłamstwa i blichtru” (s. 64, 65). Co jeszcze istotnego można powiedzieć o poezji Switłany Koronenko? Uduchowione słowo jej serdecznej energii duszy gromadzi się w komórkach mózgowych czytelnika, i ta energia, którą nabywamy w cielesnym życiu, osiada, zapisuje się na Bożych tablicach wiecznej pamięci (Księga Koheleta 12:7). Wieczne są — słowo, myśl, łza. Nigdy nie zacierają się w pamięci.
Tłumaczenie maszynowe
Switłana Koronenko. Debora: poezje. — K.: Jarosławiw Wał, 2018. — 128 s. wartości przeplatają się, tworząc złożone asocjacyjne wzory. Siła energii myśli i pamięci tkwi w słowie ojczystego języka, bo tylko ono jest zdolne ożywić i myśl, i pamięć; słowo bez myśli jest martwe, tak jak i myśl bez słowa; tylko w jedności, w parze są one zdolne powołać do życia nasz mózg. Po raz kolejny chce się podkreślić, że ja naszą ideę narodową oznaczyłbym tak: pracować w dzień i w nocy, aby ojczysty język brzmiał w codziennym użyciu we wszystkich zakątkach Ukrainy, bo przecież „Język to wyraz formy życiowej, społeczeństwa, w którym człowiek wyrósł” (Maria Fürst, Jürgen Trinks, „Filozofia”). Słowo ojczystego języka: „Skrawki dawnych słów — nieśmiertelności duchowe — / przez zamieć stu wieków doniesione do nas, / jak drobnostkę, jak pęcherzyk na ciele / najlepszego z języków” (Switłana Koronenko, „Misteria”). Słowo poetki przelewa się w pieśń nad „białą wodą” czystości i prawdy: „I tylko słowicza nagość, / jak muzyka, nad białą wodą” (s. 35). Jeśli moralność to rozum serca, to w działaniu serce musi kierować się rozumem. W działaniu myśl bierze górę i wtedy serce nastroi się tak, aby usłyszeć szept żywej przyrody: „Cicho żyjesz, jak ciężka trawa czy jak pogodne lato. / Wczoraj umarłaś czy jeszcze żyjesz? Co tam szepczą kwiaty?” (s. 36). „A cała bieda — od wierszy i wody! / Dokąd idziesz i gdzie twoja droga?” (Dmitrowi Pawłyczce, s. 19). Charles Baudelaire uważał, że „Czas pożera wszystko, wszystko obraca w proch!”. To nie tak! Oto miłość — wieczna, i choć nie wiemy, co dzieje się z jej czystą energią, jednak można z wielkim prawdopodobieństwem przypuścić,
Tłumaczenie maszynowe
2 Przejdźmy zatem do Słobożanszczyzny. Niewielu czytelników wie o tak wrażliwym i utalentowanym artystycznie poecie z miasteczka Dergacze pod Charkowem, jak Oles Stepanenko. Już w wieku dwunastu lat pisał: Podchodzi kłębek do gardła, Jakby brakowało tlenu, Kiedy słyszę szczerą, czystą Ukraińską pieśń. Oles studiował na wydziale dziennikarstwa Charkowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Karazina. Pieniądze na naukę zarabiał w cegielni. I tworzył. Reagował poruszonym poetyckim słowem na wydarzenia kulturalne i polityczne na Ukrainie, w szczególności na rozprawę specnazu z wiernymi, którzy 18 lipca 1995 roku chowali patriarchę Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego Wasyla Romaniuka; potępiał Ukraińską telewizję, bo w niej wszystko jest obce: „Obce pieśni, obce kino i obcy bohaterowie, obca sława i reklama, obce mordobicia, obcy język, obca wiara, obce ideały, obca prawda… A swoje gdzie? I ślad po nim zaginął”. A w lutym 2002 roku napadli na niego przestępcy — i Oles z ciężkim urazem czaszkowo-mózgowym trafił do szpitala. Tam napisał ostatni wiersz, który tak właśnie się nazywa — „Ostatni wiersz”: Nie ma przyszłości dla mnie, Niestety — nie ma. Jedyne, co mnie czeka, — Grobowy chłód i ciemność. Nie zostać mi już poetą, Mnie już nikim nie zostać, Ja ginę! Ginę!! Ginę!!! Boże! Mnie już nie ma na co czekać. Już nie stworzę więcej ani wersu Wierszy — tych małych cudów, Tak zwanych przyjaciół uspokoję I nie tak zwanych wrogów, I sam na wieki się uspokoję. Nic w świecie nie zrobię. Jak świeczka za pięć kopiejek, Ledwie błysnąwszy, dogorę. Wiersz rzeczywiście okazał się ostatnim. Bo choć Oles wyzdrowiał, to w noc na 29 grudnia 2004 roku jego życie w niewyjaśnionych okolicznościach, w wieku zaledwie dwudziestu lat, urwało się pod kołami szybkiego pociągu... I trudno uwierzyć, że to nie rozprawa z niezwykle utalentowanym poetą, patriotą, którego bez wahania można postawić w jednym rzędzie z Leonidem Kisełowem i Wasylem Symonenką. (W 2006 roku w Charkowie, w wydawnictwie „Krok”, jak zaznaczono, „wysiłkiem rodziny poety i kosztem ukraińskiej diaspory w USA i Kanadzie” wyszedł pośmiertny zbiór Olesia Stepanenki „Świeczka”). Nazwa trafna i symboliczna. 3 I oto Bachmut. Do niedawna — Artiomowsk, który był nazwany tak „na cześć” bolszewickiego ekspropriatora Artioma. Nazwę zmieniono dzięki wysiłkom tutejszych działaczy, przede wszystkim kierownika wolontariuszy Serhija Honczarowa, którego życie też tajemniczo się urwało, gdy nie miał jeszcze siedemdziesięciu lat. (I jest to już trzecia wśród aktywistów tak nagła i niezrozumiała śmierć). Miałem okazję dwukrotnie odwiedzić to miasto, zaprzyjaźnić się z innymi pełnymi poświęcenia ludźmi, którzy skupiają się w organizacji społecznej „Bachmut ukraiński”. Spotykałem się z odważną Ołeksandrą Starodubcewą, kobietą w starszym wieku, która mieszkała z dziećmi w Kanadzie, ale ewszanowy aromat „małej ojczyzny” sprowadził ją do domu. A kiedy Bachmut na trzy miesiące zajęli prorosyjscy najemnicy, ona codziennie przez kilka godzin stała w centrum miasta, trzymając tarczę-plakat „ZA DEBILOW” z rybią fizjonomią Putina i napisem: „Bez was mnie by nie było”. Starodubcewą też ciężko pobito, lecz ona, po dojściu do siebie, znów wychodziła na swój codzienny „dyżur”… Państwowy status języka rosyjskiego w Związku Radzieckim doprowadził do swoistego imperialnego syndromu, syndromu przynależności do tego czy innego państwa. Można to wyjaśnić nawet prorosyjskimi nastrojami w niektórych regionach naszego kraju oraz wielu ludzi, którzy myślą, że pod władzą jakiegoś innego państwa żyłoby się lepiej. Jednakże, zapewne, lepiej żyć w swojej niewielkiej chatce, niż pragnąć być niewolnikiem w czyimś luksusowym majątku. Jeśli mówić o kwestii językowej jako o swoistym prowokacyjnym czynniku, to najprawdopodobniej każdy Ukrainiec okaże się winowajcą tego, że język jest powodem do prowokacji, wszak w jednym kraju z jednym językiem jest to po prostu niemożliwe, dlatego że ci, którzy kochają swój kraj i swój język, w żaden sposób nie zechcą żyć pod władzą obcego państwa. Jak widzimy, dla wielu naszych rodaków ze wschodu wygodny język okazał się ważniejszy od jedności i swojej ojczyzny. I mimo wszystko w tym wszystkim gra główną rolę imperialny syndrom naszego narodu. Największym problemem rozwoju polityki państwowej wobec języka na Ukrainie jest brak wyraźnego stanowiska i zależność od interesów rządzących rządów. Przypuśćmy, jeden rząd prowadził prorosyjską politykę, inny proukraińską, jeszcze inny neutralną, a obecny rząd próbuje połączyć prorosyjską i proukraińską politykę. Jednak połączenie najprawdopodobniej jest niemożliwe, wszak prędzej czy później trzeba będzie dokonać wyboru. Zatem jedynym wsparciem języka ukraińskiego jest każdy świadomy Ukrainiec. W demokratycznym kraju XXI wieku nikt nie ma prawa zabronić porozumiewać się tym czy innym językiem na poziomie codziennym, ale obywatel Ukrainy musi znać państwowy — ukraiński. Pamiętam, w muzeum miejskim pokazywano mi także tryzub, który bandyci strącili z frontonu rady miejskiej i wyrzucili na śmietnik. A odważny młodzieniec Petro Zubar odnalazł go i ukrył… Nie, Bachmut nie jest obcym dla Ukrainy miastem. Właśnie tutaj w latach 1918—1919 w 3. Pułku Hajdamackim służył nasz klasyk, urodzony w Debalcewem Wołodymyr Sosiura. O Bachmucie często wspomina w pamiętnikach „Trzecia Rota”. W styczniu 1918 roku wyszedł tu „literacko-oświatowy magazyn „WOLNE MYŚLI”, który przygotowało „kółko Bachmuckiej ukraińskiej młodzieży szkolnej” (redaktor Hnat Pobihajło). W tym magazynie zostały opublikowane pierwsze dwa wiersze Sosiury „Czy już nie pora…” oraz „Wieczór”. Przytoczę niektóre wersy: Czy już nie pora przestać nam gryźć się, bo gwiazdka wolności przyćmiła się już… Nam trzeba jednoczyć się i z wrogiem bić się, który znów kajdany nam ze śmiechem kuje. Znaczące wersy, jak i następne: Oj, wstańcie, oj, wstańcie, bo chmury pędzą I śmierć one gwiazdce-wolności niosą. Czy słyszycie — płacze ziemia tam, gdzie biją się, Gdzie krew za Ukrainę czerwoną leją… Razem z Sosiurą, z moimi nowymi przyjaciółmi Bachmut stał mi się bliski jak rodzinny. I dlatego tak poraziła wieść o jeszcze jednym jasnym bachmucianinie Artemie Mirosznyczence, któremu odebrało życie dwóch nieludzi-mutantów. *** Galicja, Słobożanszczyzna, Doniecczyzna… Wszędzie giną najlepsi, najgodniejsi, najuczciwsi. Oni na zawsze wpisani są w Pominalnik naszej walki i naszej sławy. To prawdziwi bohaterowie, którzy wyznaczają wektor narodowego postępu: patriotyzm, wiara, ofiarność, UE, NATO… A dlatego niech ta przedwczesna strata nie zniewala, a jednoczy nas dla oporu wszystkim wrogom, których mamy pod dostatkiem. Zatem — mówię (SAMEMU SOBIE I WAM): Kiedy wróg sunie w pełnym uzbrojeniu, — Nie bądźmy obojętni! Kiedy Ukrainę prowadzą w mrok chłodu, — Nie bądźmy obojętni! Kiedy uczą z ekranów patrzeć w kałuże, — Nie bądźmy obojętni! Kiedy nam zwątpienie wlewają w dusze, — Nie bądźmy obojętni! Kiedy naszą wolę łamią, jak róże, — Nie bądźmy obojętni! Kiedy język gnębią ludzie wstrętni, — Nie bądźmy obojętni! Kiedy wasza sława dzwoni wokoło, — Dziękujcie Bogu! I bądźcie obojętni.
Nas zapewne jeszcze długo będzie prześladować syndrom imperialny, ale ostatnio obserwuje się pozytywne przesunięcia w świadomości społecznej: radykalizm, właściwy dla 2014 roku, stopniowo wygasa, a po nim przychodzi prawdziwa, czysta świadomość patriotyzmu i pragnienie zmieniania czegoś na lepsze. Zatem, jako wniosek: zachowanie i pomnażanie języka ukraińskiego jest ważnym obowiązkiem każdego obywatela, niezależnie od polityki rządu i innych czynników. Tylko od narodu zależy istnienie i rozwój języka, kultury i ogólnie państwa. Dlaczego nazwałem te trzy odległe od siebie miasta? Bo reprezentują one Doniecczyznę, Galicję i Słobożanszczyznę – i jednocześnie są świadkami naszej soborowości, za którą nas nienawidzą, a za jawną przynależność do narodu ukraińskiego, za jego język – zabijają. Do Bachmutu jeszcze wrócę, a teraz kilka słów o Lwowie.
Tłumaczenie maszynowe
Petro SZKRABIUK, pisarz, m. Lwów 1 Ósmego maja 2000 roku znany kompozytor Ihor Biłozir siedział wieczorem w kawiarni „Cisarska kawa”, która znajduje się w samym sercu miasta, na prospekcie Szewczenki, a jego przyjaciel zaśpiewał melodyjną piosenkę Ihora do słów Bohdana Stelmacha „Pierwszy śnieg”: Ani świateł, ani gwiazd, nie pieści wzroku Żaden kwiat, jakby go nie było. Nagle wśród gałęzi W cichą noc rozkwitł Pierwszy śnieg, niczym skrzydło łabędzia. To nie kwiat jabłoni, nie maj, To nie późny bez, wiedz to. W naszą zimę przybłąkał się Biały łabędź młody (…) Od tej piosenki zaczął się konflikt. Brutalnie kazano im: „Przestańcie śpiewać, nie przeszkadzajcie nam odpoczywać”. Przyjaciel spokojnie wyjaśnił, że to piosenka obecnego tu artysty ludowego Ukrainy Ihora Biłozira… Najwyraźniej jeszcze bardziej rozwścieczyło to wściekłych szowinistów o wymownych nazwiskach: Woronow i Kalinin. Niedaleko kawiarni nagle napadli na Ihora (obok szedł przyjaciel), kastetem przebili mu czaszkę (kości czołową i ciemieniową) – i po dwudziestu dniach zmarł on w szpitalu pogotowia ratunkowego… Zabójstwo autora wspaniałych lirycznych piosenek wstrząsnęło opinią publiczną. Wcześniej – przypomnijmy rok 1979 – zabito, a potem powieszono w lesie pod Lwowem genialnego Wołodymyra Iwasiuka (czyż nie przypomina to rozprawy bolszewickiego agenta z Mykołą Łeontowyczem?) Ale wtedy jeszcze panoszył się bezbożny czerwony reżim. Lecz kiedy najlepszych z najlepszych niszczą w czasach Niepodległości – to nie do zniesienia… Władza starała się zmniejszyć napięcie społeczne, tym bardziej, że jeden z zabójców, Woronow, był synem zastępcy naczelnika miejskiej milicji Lwowa, jednak nie udało się: w ostatnią drogę Ihora Biłozira odprowadzało sto pięćdziesiąt tysięcy (!) wielbicieli. „Ludzie poczuli narodową krzywdę, którą przezwyciężamy codziennie, sam na sam ze sobą. Tragedia zmusiła ludzi do poczucia solidarności, którą utraciliśmy. Takiego pogrzebu Lwów nie widział od 1944 roku, kiedy chowano metropolitę Szeptyckiego”. Tak komentował to smutne wydarzenie niedawny więzień polityczny GUŁAG-u, poeta, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Ihor Kałyneć. I podkreślał, że „jesteśmy bardzo niemrawi, tolerancyjni, demokratyczni, jednym słowem, bezkręgosłupowi i bardzo odpuściliśmy rosyjskiej części miasta. Wieczorny Lwów zmienia się w rosyjskojęzyczny Lwów, nawet czasem nie wiesz, gdzie jesteś”. Wszyscy: i Kałyneć, i pisarz Jurij Wynnyczuk, i muzyk Wiktor Morozow, i inni komentatorzy – wszyscy byli zgodni co do tego, że śmierć Biłozira nie jest przypadkowa, że to kara za ukraińską piosenkę i język, czyli zabójstwo polityczne. I ono, niestety, nie jest pierwsze. Maksym KIRSANOW Być może wielu niepokoiło pytanie, które z czasem przekształciło się w dylemat dla każdego patrioty: „Dlaczego język ukraiński w niepodległej, wolnej Ukrainie, niestety, jest faktycznie drugorzędny?” Jeśli posłuchać języka codziennego życia w większości miast kraju, to okaże się on z jakiegoś powodu rosyjskim lub po prostu surżykiem. Z jakiegoś powodu świadomość ukraińskiego narodu nie może przyjąć swojego ojczystego, prawdziwego języka. W ciągu historii Ukraina znajdowała się pod władzą kilku państw: Wielkiego Księstwa Litewskiego, Rzeczypospolitej, Moskowii, Austro-Węgier, Związku Radzieckiego, i każde z tych imperiów starało się wszelkimi siłami wykorzenić wszelkie oznaki samoidentyfikacji. Można uczynić naród swoim niewolnikiem, jednak prędzej czy później uświadomi on sobie potrzebę wybrania własnej drogi rozwoju, a język jest głównym czynnikiem tego poznania. Najprawdopodobniej właśnie język stał kością w gardle dla tych geopolitycznych gigantów i, oczywiście, starali się go zniszczyć. W wyniszczaniu ukraińskiego narodu szczególnie okrutne było Imperium Rosyjskie, z którym, tak okrutnie się myląc, zawarł artykuły marcowe Bohdan Chmielnicki, mając nadzieję na ochronę Ukrainy. W rezultacie Imperium Rosyjskie najbardziej znęcało się nad językiem ukraińskim i kontynuuje to robić także w XXI wieku różnymi hybrydowymi metodami. Można wyciągać mnóstwo wniosków, coraz bardziej zagłębiając się w historię, jednak koniecznie trzeba jakoś odnaleźć najważniejszy problem, który przeszkadza także w naszych dniach swobodnie rozkwitać językowi ukraińskiemu. Tak długo oczekiwane ogłoszenie niepodległości, wydawałoby się, powinno doprowadzić do ogromnego rozkwitu języka ukraińskiego i pozwolić ukraińskiemu narodowi swobodnie i bez przeszkód porozumiewać się nim. Jednak pojawił się inny, zupełnie nieoczekiwany problem: większość kontynuowała porozumiewać się „wygodnym” dla siebie językiem – rosyjskim. Pozostał jedynie pewien odsetek patriotów, którzy porozumiewają się prawdziwym językiem ukraińskim. Więc w pewnym stopniu można twierdzić, że język, jego życie i rozwój zależy wyłącznie od narodu, który jest jego nosicielem, a obojętność wobec niego – to prosty krok do jego zagłady.
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki
Teatr Danczenki — Stupki Trzydzieści lat temu, w gęstym zmierzchu epoki radzieckiej, w Kijowskim Ukraińskim Państwowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki wystawiono duchowo-słoneczny, słynny spektakl „Tewje-Tewel” Hryhorija Horina według Szolema Alejchema (reżyserzy Serhij Danczenko i Dmytro Czyrypiuk). Premiera odbyła się 23 grudnia 1989 r., równo dwa lata przed rozpadem ZSRR.
Nowy spektakl po raz kolejny przekonująco potwierdził, że teatralny tandem Serhija Danczenki i Bohdana Stupki stał się już unikalnym fenomenem ukraińskiej duchowości, który już wtedy nazywałem Teatrem Danczenki — Stupki. Ze swoim niepowtarzalnym obliczem i stylem wyrósł on ze spektakli wystawianych przez Danczenkę ze Stupką w rolach głównych (źródeł jego należy szukać we Lwowie, jednak uformował się on, bez wątpienia, w Kijowie)1. Mądry Iwan Dziuba w przedmowie do książki „Mistrz” pisał: „Szczególną wagę mają rozdziały poświęcone tandemowi Stupka — Danczenko. Profesjonalna analiza reżyserskich poszukiwań i osiągnięć Serhija Danczenki jest jednocześnie analizą twórczej drogi Bohdana Stupki, technologii jego sztuki. Poruszająca przyjaźń dwóch wybitnych artystów może być przykładem dla ludzi sceny”2.
Oto lista spektakli teatru im. Franki, które, moim zdaniem, stanowią duchowy kręgosłup Teatru Danczenki — Stupki:
1979 rok: „Ukradzione szczęście” Iwana Franki (scenograf — Jarosław Kosztelanczuk, kompozytor — Bohdan Janiwski, chórmistrz — Anatolij Hryszyszyn, baletmistrz — Hryhorij Pryhornycki); Stupka — Mykoła Zadorożny.
1980 rok: „Wujaszek Wania” Antona Czechowa (scenograf — Danyło Lider, kostiumograf — Natalka Rudyk, kompozytor — Łeonid Hrabowski); Stupka — Iwan Wojnycki.
1986 rok: „Eneida” Iwana Kotlarewskiego (inscenizacja Serhija Danczenki, Iwana Dracza, scenograf — Anatolij Czeczyk, kostiumograf — Mychajło Hlejzer, kompozytor — Serhij Bidusenko, baletmistrz — Borys Kamieńkowicz); Stupka — Autor.
1989 rok: „Tewje-Tewel” Hryhorija Horina według Szolema Alejchema (scenograf — Danyło Lider, kostiumograf — Mychajło Hlejzer, kompozytor — Mychajło Hłuz, baletmistrz — Borys Kamieńkowicz); Stupka — Tewje-Tewel.
1994 rok: „Rosmersholm” Henrika Ibsena (scenograf — Andrij Ołeksandrowycz-Doczewski, kompozytor — Jurij Szewczenko); Stupka — Rosmer.
1996 rok: „Merlin, czyli Pusta kraina” Tankreda Dorsta (scenograf — Andrij Ołeksandrowycz-Doczewski, kostiumograf — Natalka Rudyk, kompozytor — Serhij Bidusenko, plastyka Borysa Kamieńkowicza); Stupka — Merlin.
1997 rok: „Król Lear” Williama Szekspira (kostiumograf — Tetiana Sołowjowa, oprawa muzyczna Serhija Klapniowa); Stupka — Lear.
„Oszałamiający spektakl”
„Tewje-Tewel” w wykonaniu frankowców już na zawsze pozostanie złotą stroną w historii ukraińskiego teatru. Nawet w światowym repertuarze znajdzie się niewiele spektakli o tak przejmującym cieple duszy, tak krzepiącej wierze w celowość Bożego świata i możliwość przezwyciężenia jego kłopotów i niesprawiedliwości poprzez człowieczeństwo. „Spektakl woła do naszej dobroci, do współczucia każdemu człowiekowi — małemu czy wielkiemu, biednemu czy bogatemu, mądremu czy prostodusznemu — pisał badacz twórczości Stupki i krytyk Rostysław Kołomijec3. — Może dlatego tak polubili go widzowie, że rozgrzewa duszę człowieka, zziębniętą na wiatrach historii między nieodkupionymi grzechami przeszłości a przyszłością, która tli się na horyzoncie”.
Ma rację teatrolog Serhij Wasyljew, który pisał, że Serhij Danczenko zdołał opowiedzieć historię radości i tułaczki Tewjego z tą doskonałą prostotą i człowieczeństwem, które określają szczytowe osiągnięcia sztuki. Właściwie dla ukraińskiego teatru Danczenki „Tewje-Tewel” był i pozostaje wydarzeniem rewolucyjnym, ponieważ tutaj człowiek pokazany jest sam na sam ze swoim bytem, pokazany jako wyższy od jakiejkolwiek ideologii, etnicznej czy społecznej inności. I jednocześnie w każdej chwili nierozerwalnie połączony z bliskimi i dalekimi, rodziną, sąsiadami, współplemieńcami, społeczeństwem, ludzkością, historią.
Serhij Danczenko dosłownie włożył duszę w samego Bohdana Stupkę, który podjął się roli Tewjego. Reżyser tak opowiadał o początku ich pracy:
„Zaledwie Stupka wyszedł na scenę na próbie i zaczął mówić, stało się dla mnie jasne, że wiele tu zaczerpnięto z „Ukradzionego szczęścia”. Zatrzymałem go: „Bohdanie, rozumiesz, o Mykole Zadorożnym mówią: „Dziecko ty...”, i to ci tam dobrze wychodzi. A Tewjego nazywają „rebe”, mędrcem, do niego przychodzą po radę, to inny człowiek”. Od razu zrozumiał i już następnego dnia pracował w potrzebnym kierunku. To ten przypadek, kiedy wspólny język reżysera i aktora został już znaleziony i wystarczy jedno słowo...”
Sam Stupka, rozmawiając ze mną o spektaklu, nieodmiennie wspominał też Danyła Lidera — wybitnego scenografa: „Stworzył przestrzeń artystyczną, w której Tewje czuł się jak u siebie...” Wśród krytyków, którzy godnie odnotowali pracę Lidera, wymienię Nataliję Jermakową: „Lider pedantycznie kontrolował wszystkie przemieszczenia, dążąc do wrażenia największej głębi, aby wzrok nie napotykał aksamitnej kurtyny, lecz wsiąkał w bezkresnie wydłużoną przestrzeń. Słowem, urządzali tę ogromną przestrzeń z aptekarską precyzją. I starali się nie na darmo. W zniewalająco bezdennej przestrzeni niewyraźnie świeciło stookie niebo. Właściwie, więcej niż niebo — monumentalny obraz Wszechświata. Majestatyczny i drżący. Po prostu zapierało dech!”
Nieprzypadkowo w 1993 r. Danyło Lider otrzymał Nagrodę Szewczenki za spektakl „Tewje-Tewel” razem z Bohdanem Stupką i Nataliją Łotocką.
Na czym polega sekret oszałamiającego triumfu Mistrza? Sam Bohdan Sylwestrowycz mówił o tym tak:
— Do Tewje-Tewela zagrałem Mykołę Zadorożnego w „Ukradzionym szczęściu” oraz Wojnyckiego w „Wujaszku Wani”. S. Danczenko i B. Stupka Tym, co łączy te dwie postaci, jest to, że mają Boga w sercu. Czekałem na trzecią rolę tego typu, bo wierzyłem, że Bóg kocha Trójcę. Tak też się stało.
Każdego wieczoru, wychodząc na scenę, Bohdan Stupka do samego dna odsłaniał tragiczną i poruszającą duszę, wydawałoby się, przeciętnego żydowskiego mleczarza, zmuszając widzów do płaczu i śmiechu, cierpienia i współodczuwania.
Z życiowej filozofii Tewjego w wykonaniu Stupki, przesyconej mądrością i humorem, widz wynosił dla siebie wiele bardzo ważnych rzeczy, między innymi bardzo podobnych do biblijnych przykazań. Nie na darmo przecież rebe Tewje tak dobrze znał Pismo Święte i tak często i trafnie czerpał z tego skarbca.
Niestety, w Ukrainie tak i nie nakręcono filmu o legendarnym Tewje Mleczarzu. Przecież spektakl zobaczyły tysiące, co najwyżej kilkaset tysięcy widzów, a zdumiewająca historia nieśmiertelnego Żyda w wykonaniu Stupki zasługiwała na uwagę wielu milionów ludzi. Znany reżyser filmowy Artur Wojtecki, zaledwie zobaczywszy przedstawienie Serhija Danczenki, zapalił się chęcią nakręcenia takiego filmu z Bohdanem Stupką w roli głównej, napisał nawet scenariusz, ale śmierć reżysera zatrzymała dalszą pracę. „Oszałamiający spektakl — mówił Artur Josypowycz. — Piękna praca Serhija Danczenki. Uważam, że „Tewje-Tewel” Danczenki jest o wiele wyższy od słynnego spektaklu Marka Zacharowa...” Od innych autorytatywnych osób również słyszałem, że reżyseria Danczenki i gra Stupki w „Tewje-Tewelu” znacznie przewyższają analogiczne wybitne przedstawienie Marka Zacharowa i wspaniałego Tewje w wykonaniu Jewhena Leonowa. Mogę to potwierdzić jako widz, który oglądał oba spektakle łącznie ponad dziesięć razy. „Michoels rozpłakałby się, zobaczywszy takiego Tewje” Wspominam zdumiewające starcie sceniczne, którego świadkiem z Ukrainy byłem, najwyraźniej, tylko ja jeden. Wiosną 1990 r. w Moskwie w Teatrze na Małej Bronnej obchodzono 100-lecie urodzin Salomona Michoelsa, który swego czasu wykonywał rolę Tewje Mleczarza na scenie Moskiewskiego Państwowego Teatru Żydowskiego. Do udziału w jubileuszowym koncercie zostali zaproszeni frankowcy z jedną ze scen spektaklu „Tewje-Tewel”. Z innym fragmentem — ze spektaklu „Modlitwa za zmarłych” — mieli wystąpić lenkomowcy. Jednak stało się tak, że oba teatry wybrały tę samą scenę z „Tewje” — swatów rzeźnika Lejzera, którego błyskotliwie grał nieżyjący już Wiktor Cymbalist, do starszej córki mleczarza Cejtł. Przy czym najpierw wychodzili moskiewscy aktorzy, a zaraz po nich — kijowscy. Mówiono, że Marek Zacharow umyślnie tak to urządził, aby złagodzić wrażenie z występu frankowców. Widocznie tak właśnie było; przynajmniej Zacharow, jako gospodarz, mógł wybrać na koncert dowolną scenę, a goście zmuszeni byli pokazywać wyłącznie to, co przywieźli. Widzowie zamarli, kiedy zrozumieli, że przez pół godziny proponuje im się dwukrotnie oglądać analogiczne sceny z tej samej sztuki, jednak rezultat okazał się taki, którego Zacharow, oczywiście, się nie spodziewał. Reżyseria Danczenki była na tyle bardziej utalentowana i jaskrawa, a Tewje w wykonaniu Stupki — na tyle istotniejszy i B. Stupka w spektaklu „Tewje-Tewel”. 1989 r. przekonujący, że widownia jednoznacznie przyznała pierwszeństwo frankowcom. Krytyk Natalia Jermakowa zaznaczała, że w lenkomowskiej „Modlitwie za zmarłych” Jewhen Leonow wychodził na scenę w dżinsowym kostiumie i białych adidasach i, ufnie zwracając się do sali, zaczynał spektakl od opowieści o własnym życiu. Aktor patrzył na swojego bohatera ze współczesnej wysokości, jak najbardziej utożsamiając się z postacią, a problemy, o których mowa była na scenie, odnosząc do rzeczywistości. U Marka Zacharowa „Modlitwa za zmarłych” rozgrywała się jako historia, napełniona właśnie obecnymi echem i aktualnymi żartami, podobnie do monumentalnego zdjęcia, które utrwala bieżącą chwilę. Zupełnie inaczej wystawił „Tewje-Tewela” wielki ukraiński reżyser: „Serhij Danczenko stworzył spektakl o wieczności — niezachwiany, jak ogromne czarne niebo, które zeszło nad scenę i drewniany dach niewielkiego domu Tewje Mleczarza. Bohaterowie „Tewje-Tewela” żyją na tle wszechświata, nad ich głowami wisi galaktyka z miriadami gwiazd, rozsypanych tak blisko, że wydaje się, iż można je zaczerpnąć garścią, a maleńka wioseczka Anatiwka przycupnęła w załomie Drogi Mlecznej”. Miałem szczęście oglądać „Tewje-Tewela” w Moskwie 30 września 2002 r. w pomieszczeniu MChAT-u imienia Czechowa. Nim frankowcy otworzyli IV Moskiewski Międzynarodowy Festiwal Sztuk imienia Salomona Michoelsa i odnieśli ogromny sukces. Bohdan Stupka jeszcze raz potwierdził wtedy swoją niedoścignioność w tej roli na całej postsowieckiej przestrzeni. O grze Stupki z zachwytem mówiła na cały świat Lija Achedżakowa: „Dla mnie to po prostu wstrząs! Ja dawno już nie widziałam tak pełnego poświęcenia zachwytu pracą. Ta rola jest wybitna tym, że Stupka tworzył obraz swojego bohatera nie przez intonacje, niuanse charakterystyczności, a szedł drogą Chagalla, przez plastykę... I był tak przekonujący, z taką miłością grał! Widać było, że on ubóstwia swojego bohatera, swoje córki, swoją narodzoną małą Goldoczkę... Z jakim zachwytem on tańczył, jaka u niego boska plastyka... Myślę, że Michoels rozpłakałby się, zobaczywszy takiego Tewje. Takie wrażenie, że Stupka całe życie, wszystkie sześćdziesiąt lat szedł do tego, aby tego wieczoru wyjść na scenę i przed córkami Michoelsa (były obecne na sali. — W. M.) zagrać ten diament Szołom-Alejchema...”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Wspomniany już Serhij Wasyljew napisał kiedyś, że Bohdana Stupkę „uznano za lepszego po genialnym Michoelsie wykonawcę Tewjego”. Moim zdaniem słowa „po” można używać jedynie w rozumieniu czasu — po Michoelsie, który grał tę rolę kilkadziesiąt lat temu. We wszystkich innych przypadkach genialnego Michoelsa i genialnego Stupkę w roli Tewjego-Tewela należy stawiać obok siebie. Na potwierdzenie powołam się na opinię Wadyma Hajewskiego: „Rolę opracowano tak szczegółowo i przemyślano tak głęboko, że w krótkich słowach recenzji opisać jej nie sposób. Odnotujmy dwie barwy, dwie nieodłączne cechy: dumę w postawie i gorycz w oczach, która niemal nigdy nie opuszcza rozumnych oczu. Oszałamiający efekt osiąga aktor w długich pauzach w dramatycznych chwilach, kiedy jego bohater nie krzyczy, a milczy, w milczeniu się ubiera, milcząco słucha, w milczeniu oczekuje, milcząco patrzy. Milczenie — to śmierć dla tego Tewjego, ponieważ niemal cała rozkosz i niemal cała ciekawość życia są dla niego w rozmowach. W rozmowach nie ustępuje nikomu: ani wykształconemu, ani zamożnemu, ani wszechwładnemu, ani z autorytetem; w rozmowach ze wszystkimi jest równy. I tak samo — na równych prawach — prowadzi swoją główną rozmowę — rozmowę z Bogiem. A w czysto artystycznym sensie rola Stupki to niemal nieskończony dialog ze sławną rolą Michoelsa w szekspirowskim »Królu Learze«”. To oszałamiająca obserwacja Wadyma Hajewskiego! Utalentowany krytyk jakby przepowiedział Stupce rolę króla Leara. Pamiętacie, jak Użwij zobaczyła w Mykole Zadorożnym granym przez Stupkę księcia Myszkina czy nawet Jezusa Chrystusa... W listopadzie 1997 r. Serhij Danczenko wystawił króla Leara, w którym Bohdan Stupka w sposób niedościgniony zagrał główną rolę. Najwyraźniej zdawał sobie z tego sprawę, choć obracał to w żart. Pytałem go: „Kogo uważa Pan za najlepszego Leara w historii teatru?” — „Sołomona Michoelsa! A po nim, być może, Stupkę?”. Bohdan Sylwestrowycz czuł Szekspira na poziomie genetycznym. Kto wtedy myślał, że będzie to ostatni spektakl teatru Danczenki — Stupki...4. „Pokazujecie, że droga do dobra istnieje...” Lecz wróćmy do „Tewjego-Tewela”. Pisano o nim wiele i profesjonalnie. Dlatego ciekawie jest przytoczyć wrażenia zwykłego widza, Hryhorija Aronowycza Bykowa, który oglądał obie wersje — Marka Zacharowa i Serhija Danczenki — i pod wpływem spektaklu z udziałem Stupki napisał do artysty jeszcze na początku lat 90., a Bohdan Sylwestrowycz pokazał mi jego list: „Nie jestem już młodym człowiekiem. Mam 66 lat. Urodziłem się, dorastałem i przeżyłem całe życie na Ukrainie. Razem ze swoim narodem przeżyłem ciężkie czasy, brałem udział w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej i tak dalej. Widziałem wielu ludzi bardzo podobnych do Tewjego — Ukraińców, Żydów, Rosjan... Tym ludziom właściwa jest szczera dusza i ludzka godność. Właśnie to, szanowny Bohdanie Sylwestrowyczu, udało się Panu pokazać o wiele pełniej niż artyście Leonowowi. Każdy ma swój charakter. Kiedy oglądałem spektakl, nie zauważałem, że Żyda Tewjego-Tewela gra Ukrainiec Bohdan Stupka. Nawet język ukraiński brzmiał tak swojsko, jakby mój ojciec mówił w jidysz. Rozumiem to tak, że Szolem Alejchem stworzył swojego Tewjego na ukraińskiej ziemi, stworzył obraz Żyda, który swoimi korzeniami zrósł się z narodem ukraińskim i jest jego nieodłączną częścią... Pana Tewje-Tewel wydaje mi się bardziej żywotny niż ten zagrany w moskiewskim teatrze. Powiem więcej — gra wszystkich artystów dokładniej i prawdziwiej odzwierciedla życie ludności żydowskiej na Ukrainie. Nie staczacie się w stronę zewnętrznego prawdopodobieństwa, kopiowania, a dajecie prawdziwe życie... Cała inscenizacja spektaklu w Teatrze im. I. Franki korzystnie odróżnia się od moskiewskiego przedstawienia. Moskiewskie dekoracje niestety nie stwarzają wrażenia ukraińskiej przyrody i odpowiedniego nastroju. W Pana teatrze artyści bardzo dobrze i utalentowanie pokazali ukraińskie niebo i Drogę Mleczną. Pokazujecie, że droga do dobra istnieje, ale nie jest ona prosta ani łatwa... Nie jestem specjalistą, to wrażenia prostego człowieka — Żyda z narodowości, ale Żyda ukraińskiego pochodzenia. Przez długi czas byliśmy zmuszeni ukrywać nasze uczucia, naszą narodową samoświadomość — to te prawdziwe wartości, o które trzeba walczyć. Wielkie dzięki dla Pana i reżysera Danczenki za to...”. W tym duchu napisany jest amatorski wiersz żydowskiego autora ze szczerym zwróceniem się do Stupki-Tewjego: Jak Ukrainiec Ukrainy, — Wy najważniejszy w niej Żyd, Byłaby żydowska wspólnota Bez Tewjego i bez Was biedniejsza... .................................... Znakomity Tewje u Uljanowa, I Leonow też podbił, Tylko Stupka stworzył tego samego, Którego nieśmiertelny Szolem stworzył... W 2002 r., kiedy nie było już z nami Serhija Wołodymyrowycza, frankowcy pokazali „Tewjego-Tewela” w USA. Oto jak opowiadał o tym Bohdan Sylwestrowycz, który był wtedy dyrektorem artystycznym teatru: — Graliśmy na scenie teatru „Millennium” w Nowym Jorku, gdzie jest półtora tysiąca miejsc, graliśmy drugiego i trzeciego sierpnia. Komplet widzów, a nawet stali. Bardzo budujące było to, że drugiego sierpnia nasze występy otworzyła wnuczka Szolema Alejchema, amerykańska pisarka Bell Kaufman, która miała wtedy dziewięćdziesiąt jeden lat! Oglądała nasz spektakl, który trwał trzy godziny dwadzieścia minut. Spektakl zaczęliśmy późno, gdzieś około dziewiątej. Graliśmy bez tłumaczenia. Na sali byli Żydzi, Ukraińcy, Polacy, Estończycy, Gruzini i Amerykanie, którym tłumaczyli ich sąsiedzi... Tak, spektakl zebrał ludzi różnych narodowości, siedzieli wszyscy razem i odczuwali wszystko jednogłośnie. Niech wybaczą mi dyplomaci (co to znaczy siła sztuki!), była to międzynarodowa misja i akcja o wielkiej sile. Tam, gdzie wiele może zdziałać sztuka — czy to film, czy teatr, czy wystawa malarstwa, czy zespół muzyczny — tam żaden dyplomata tak nie zadziała. Spektakl może błyskawicznie zjednoczyć ludzi... Następnego dnia — u nas znowu półtora tysiąca widzów, znowu sala wypełniona po brzegi. Leonardo i Walerij, gospodarze „Millennium”, siadali w siódmym, dziewiątym rzędzie, Leonardo zakładał ciemne okulary, żeby nie zobaczyli, że taki zdrowy, silny mężczyzna — i nagle... ma łzy w oczach. A Walerij, zastępca dyrektora tego teatru, siadał gdzieś na końcu... To było bardzo wzruszające. Po spektaklu fotografowaliśmy się z Bell Kaufman. Mojej partnerce Natalii Łotockiej, która grała Gołdę, goście całowali ręce... Bardzo napięty wyjazd! Dwa wieczory z rzędu i trzy tysiące ludzi! Po spektaklu w Nowym Jorku zebraliśmy dekoracje, wsiedliśmy do autobusu — tysiąc trzysta kilometrów do Chicago! Tylko czworo głównych wykonawców leciało samolotem. Następnego dnia przybyliśmy o piątej, ustawiliśmy dekoracje, o siódmej godzinie zaczął się spektakl. Teatr na tysiąc miejsc — Amerykańska Scena Jezusa Chrystusa (tak się nazywa), sala amfiteatralna... i to samo odbiór! Od pierwszych fraz, od pierwszego monologu Tewjego! Początkowo widzowie zaniepokojeni, potem coraz lepiej, lepiej, i myślę — czy ja jestem w Kijowie, czy we Lwowie, czy w Charkowie, czy w Odessie? I tak było przyjemnie, że po raz pierwszy ukraiński teatr w USA pracuje w tak dużych salach. To nie zespoły, które kocham i szanuję, to nie orkiestra symfoniczna, którą uwielbiam. To nie zespół Wirskiego, gdzie warstwa wizualna wszystko wyjaśnia, a tutaj tekst, słowo... Jak przebić się do tej sali? Przebiliśmy się!.. Kiedy policzyliśmy wszystkich naszych widzów w
Ameryce, to w trzy wieczory znaleźliśmy 4 tysiące zwolenników, przyjaciół. Nieczęsto się to zdarza. I jesteśmy dumni z tego, że mamy tylu przyjaciół za oceanem... „Wszystko, co najlepsze w teatrze, zrobiłem dzięki Danczence…” Na początku lat 2000. pytałem Bohdana Sylwestrowycza: „Która dekada w ubiegłym stuleciu była najbardziej płodna w historii ukraińskiego teatru?” — „Myślę, że to lata 20.-30. z Lesiem Kurbasem i lata 70.-90. z Serhijem Danczenką”. Nie mówił o swoim bezpośrednim, wysokim udziale w tym zdumiewającym okresie rozkwitu teatru narodowego, ale opowiadał mi o nie mniej ważnym: — Grałem u wielu różnych reżyserów teatru i kina, ale tylko Danczenko naprawdę mnie dostrzegł i odkrył, dostrzegł i odkrył to, czego sam nie widziałem i nie znałem. I bardzo cierpliwie to wszystko we mnie pielęgnował... Inni reżyserzy prędzej korzystali z tego, co on znalazł, niż sami szukali i odkrywali. Wszystkie moje najlepsze lata są związane z jego reżyserią, wszystko, co najlepsze w teatrze, zrobiłem dzięki Danczence. Teraz mówię to całkowicie świadomie... Pęd reżyserskiej myśli rozrasta się w aktorze i tam, gdzie pierwszy myśli, wyobraża sobie, podpowiada, drugi czuje, próbuje sam, wreszcie częściej znajduje... Danczenkę rozumiem w pół słowa. To bardzo głęboki człowiek. Moim zdaniem to ogromne szczęście, kiedy aktor spotkał swojego reżysera, a reżyser — swojego aktora. Przecież bez pełnego zrozumienia i zaufania nie będzie współtwórczości, nie przyjdzie też sukces… B. Stupka i N. Łotocka w spektaklu „Tewje-Tevel” Najbardziej widoczną pod względem formy i najważniejszą w istocie cechę Teatru Danczenki – Stupki upatruję właśnie w twórczym związku tych dwóch koryfeuszy ukraińskiego teatru. Chyba w światowej praktyce teatralnej nie było podobnego fenomenu ponad trzydziestoletniej nierozłącznej, solidarnej, potężnej współpracy reżysera i artysty. Chyba jednak nie było, jeśli wziąć pod uwagę równorzędność dwóch Mistrzów, ich kongenialność, twórczą niezależność każdego przy jednakowości kluczowych kryteriów estetycznej wartości spektaklu, twórcze wzajemne zrozumienie. A do tego — czyste ludzkie relacje dwóch wybitnych artystów i porządnych ludzi przez całe życie, obopólne dystansowanie się od wszelkiej politycznej krzątaniny i koniunktury oraz jednakowo pełne poświęcenia zanurzenie w teatr, wreszcie, może i nieuświadomiona do końca niemożność długiego i poważnego pracowania osobno. W tym przede wszystkim upatruję sekret tak triumfalnej duchowej wielkości i siły ich dzieł teatralnych. Tym bardziej, że Serhij Danczenko potrafił oszlifować diamenty wielu innych utalentowanych frankowców w brylanty niepowtarzalnych spektakli, które, dzięki dyspersji w duszach i świadomości widzów, zdumiewająco jasno i długo „grały” wszystkimi kolorami twórczej tęczy. Sekret tkwi też w tym, że główne role wykonywał w tych spektaklach genialny Bohdan Stupka. Mówiąc słowami Konstantego Stanisławskiego, między nimi nieustannie odbywała się niewidzialna wymiana duchowego prądu... Wychodząc z takiej obopólności, Serhij Danczenko i Bohdan Stupka stworzyli razem 20 spektakli (!), większość z których stała się znaczącymi wydarzeniami w życiu kulturalnym byłego ZSRR i niepodległej Ukrainy, a niektóre osiągnęły światowy poziom. Z tych ostatnich wystarczy wymienić „Wujaszka Wanię”, „Ukradzione szczęście”, „Tewje-Tevela”, „Króla Leara”. Na czym polegał historyczny sens i duchowe przeznaczenie Teatru Danczenki – Stupki? Zanurzając się w atmosferę wymienionych spektakli, ich widzowie czuli odpowiedź, która była jakby rozlana w samym powietrzu współtwórczości dwóch wielkich mistrzów. Trudno ją wyrazić słowami, ale jeśli mimo wszystko spróbować, to najlepiej wziąć je z „Tewjego Mleczarza” Szolema Alejchema: „Główne to Człowiek, to znaczy, żeby Człowiek był człowiekiem... Człowiek powinien wierzyć i mieć nadzieję; każdy musi wierzyć, po pierwsze, że jest Bóg na świecie i zdać się na Najwyższego, że z czasem życie, z pewnością, będzie lepsze...” Przynajmniej w Teatrze Danczenki – Stupki wierzono w to prawie jak w świątyni... Wśród pytań, które zadawałem Bohdanowi Stupce, oraz jego odpowiedzi, były i takie: „Stupka — to epoka?” — „Boże uchowaj!” — „A Danczenko?” — „Epoka”. W rzeczywistości Serhij Danczenko i Bohdan Stupka — to wybitne postacie, które wyznaczyły całą epokę w kulturze i sztuce teatralnej Ukrainy. O niej należy koniecznie pamiętać, ją trzeba badać i znać… Trzydzieści lat po premierze „Tewje-Tevela” Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny imienia Iwana Franki ponownie zwrócił się do wybitnego spektaklu. Jego współczesna wersja pod tytułem „Modlitwa żałobna” (reżyser Dmytro Czyrypiuk) otworzyła 100. sezon teatralny Teatru imienia Iwana Franki. Inscenizacja jest poświęcona pamięci Serhija Danczenki i Bohdana Stupki, a frankowcy, mówiąc słowami reżysera, „starali się zachować ją w pierwotnym wyglądzie”. Ten spektakl — to przejmujące i poruszające wspomnienie o dwóch wybitnych Mistrzach i ich utalentowanych, niepowtarzalnych kolegach. Powodzenia wam, frankowcy! W przeddzień 100-letniego jubileuszu Teatru, który obowiązkowo uwypukli jego wysoką misję nosiciela sztuki wielkiego stylu, strażnika ciągłości i całości narodowej kultury teatralnej, artystycznego i duchowego kamertonu narodu, nie mogę nie powiedzieć — jesteście najlepsi! ———————— 1 Szczegółowo zob.: Melnyczenko W. Teatralny tandem: Fenomen Danczenki–Stupki. — Lwów: Akademicznyj ekspres, 2000. 2 Zob.: Melnyczenko W. Mistrz. — Kijów: Łybid, 2005. S. 13. 3 Kiedyś zapytałem Bohdana Stupkę, kto z krytyków teatralnych budzi w nim szacunek. Odpowiedział: „Wadym Hajewski, Borys Pojurowski, Serhij Wasyliew, Jurij Kowalenko, Ołeksandr Sakwa, Rostysław Kołomijec, Ołeh Werhelis”. 4 Szczegółowo zob.: Melnyczenko W. Bohdan Stupka. Biografia. — Moskwa: Domaszniaja biblioteka, 2012. S. 243—284; Melnyczenko W. Bohdan Stupka: twarzą do historii. — Moskwa: Domaszniaja biblioteka, 2013. S. 15—69. 5 Przez półtorej dekady Bohdan Sylwestrowycz odpowiadał na mnóstwo moich pytań. Jeśli w książce „Bohdan Stupka (Szkice do portretu)”, wydanej w 2001 r., opublikowano około 400 jego odpowiedzi, to we wspomnianej już „Biografii” — trzy razy więcej. Właściwie to nie tylko odpowiedzi, a stop wywiadów i rozmów, ankiet i kwestionariuszy. Nie troszczyłem się o czystość gatunku, a o to, żeby Mistrz jak najpełniej i najgłębiej otworzył się przede mną i czytelnikami. Jednym słowem, ja pytałem — on odpowiadał. Tysiąc dwieście razy! Tysiąc dwieście odpowiedzi Bohdana Stupki — oto i cały gatunek. Kiedyś powiedział, że tę liczbę można wpisać do Księgi rekordów Guinnessa i bez wątpienia miał rację. Przypomnę, że słynne „ankiety Marcela Prousta”, na które odpowiadał francuski pisarz, liczą tylko kilkadziesiąt pytań. Iwan Dziuba odnotował „blic-wywiady, w których autor „zaganiał” Bohdana Sylwestrowycza w mnóstwo nieoczekiwanych tematów, a ten za każdym razem demonstrował błyskawiczność swojej reakcji…” Rzeczywiście, objawienia Mistrza, zakumulowane w jego odpowiedziach, wiele dodają do jego biografii, czynią ją wielobarwną, napełniają niepowtarzalnymi aromatami, niuansują poszczególne cechy charakteru, akcentują czyny…
Tłumaczenie maszynowe
W Narodowym Muzeum we Lwowie imienia Andrzeja Szeptyckiego 13 grudnia uroczyście otwarto wystawę głównie dzieł artystycznych i pisarskich wybitnego malarza ukraińskiego odrodzenia w Galicji oraz prozaika, poety, publicysty Kornela Ustianowycza, która poświęcona jest 180. rocznicy jego urodzin.
Bohdan SAWAK, dyrektor Muzeum Krajoznawczego w Denysowie, obwód tarnopolski. Otworzył ją słowem wstępnym zasłużony pracownik kultury Ukrainy, dyrektor generalny muzeum Ihor Kożan. Opowiedział on, że właśnie w dniu św. Andrzeja, 13 grudnia 1931 roku, metropolita Andrzej Szeptycki z własnej fundacji uroczystym aktem podarował to muzeum narodowi ukraińskiemu (budynek z działką ziemi oraz własną kolekcją dzieł sztuki o treści religijnej). Na wystawie zaprezentowano, oprócz własnych eksponatów muzeum, także dzieła artystyczne Kornela Ustianowycza, które udostępnili partnerzy z Narodowego Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokucia im. J. Kobryńskiego (miasto Kołomyja), Muzeum Sztuki Przykarpackiej (miasto Iwano-Frankiwsk), Iwano-Frankiwskiego Muzeum Krajoznawczego, cerkwi Przemienienia Pańskiego (miasto Lwów), cerkwi Świętego Archanioła Michała (wieś Sadżawa w rejonie bohorodczańskim obwodu iwanofrankiwskiego), Muzeum Krajoznawczego w Denysowie (wieś Denysów w rejonie kozowskim obwodu tarnopolskiego) oraz Lwowskiej Narodowej Biblioteki Naukowej Ukrainy im. W. Stefanyka. Wystąpili: ze strony Lwowskiego Soboru św. Jura ks. Andrij, zastępca mera miasta Lwowa Andrij Moskałenko, kierowniczka działu sztuki ukraińskiej muzeum Oksana Żepłynśka, dyrektor Muzeum Krajoznawczego w Denysowie rejonu kozowskiego Bohdan Sawak, badacz twórczości Kornela Ustianowycza, architekt Andrij Sawczuk oraz nauczyciel historii Szkoły Ogólnokształcącej I—III stopnia w Dowżance w rejonie drohobyckim, kandydat nauk pedagogicznych Wołodymyr Petrykiw. Kornelo Ustianowycz urodził się 22 września 1839 roku we wsi Wowkowe na Lwowszczyźnie w rodzinie księdza i znanego galicyjskiego poety Mykoły Ustianowycza. Już podczas czteroletniej nauki Kornela w Wiedeńskiej Akademii Sztuk Pięknych dał się poznać jako uzdolniony artysta-nowator. Po ukończeniu nauki ściele się przed nim droga pracy w takich miastach jak Warszawa, Petersburg, a podczas pracy w Ławrze Peczerskiej w Kijowie zaproponowano mu stanowisko dyrektora szkoły rysunku. Lecz wabiła go malownicza Galicja, gdzie unosił się duch odwiecznych przodków. Prawda, później w Wiedniu namaluje słynny obraz „Chrystus przed Piłatem” (1880) oraz majestatyczny wizerunek Mojżesza (1887) — arcydzieło, które poruszyło cały świat chrześcijański. Odtąd na przyszłość samodzielnie wybiera swoją pełną pasji drogę życia — być słynnym malarzem i jednocześnie żyć skromnie, nawet ubogo. Malując cerkwie, podróżując od wsi do wsi, on, wielki artysta, nie założył własnej rodziny, nie przedłużył rodu, był samotnikiem, obcującym głównie z wizerunkami świętych w dziełach sztuki religijnej. Ze znanych arcydzieł malarstwa cerkiewnego Kornelo Ustianowycz w latach 1864—1903 pozostawił swoje skarby w 36 cerkwiach Galicji. To 18 na Lwowszczyźnie, 9 na Stanisławowszczyźnie i 9 na Tarnopolszczyźnie. W naszym obwodzie pomalował cerkwie we wsiach Bilcze Złote w powiecie borszczowskim, Krasnosielce w powiecie zbaraskim, Denysów, Ostrów i Bucniów w powiecie tarnopolskim, Uhryń, Poliwce, Szulhaniwka i Jahilnica w powiecie czortkowskim. Opowiem o życiu artysty w Denysowie. Lata 60. XIX wieku. Przez galicyjskie miasta i wsie przechodziła zaraza cholery. Czarnym skrzydłem dotknęła ta epidemia także mieszkańców wsi Denysów, od której w 1866 roku zmarł również proboszcz naszej cerkwi ks. Josyp Strumiński. Rok ludzie żyli we wsi bez cerkwi i szkoły, bo nauczyciel-Polak Piasecki, przestraszywszy się, uciekł. Jedyną rozrywką dla wieśniaków były cztery żydowskie karczmy, w których spędzali godziny wolnego czasu. A tymczasem karczmarze ich, zwłaszcza odurzeni alkoholem, oszukiwali: wypij jeszcze, nie masz pieniędzy — ja cię zapiszę. Ale za kredyty trzeba płacić narastającymi odsetkami. Więc niemało ludzi było w nieskończonych długach u oszustów-Żydów. Lecz jesienią 1868 roku przychodzą do wsi dwie młode siły — ks. Josyp Witoszynśkyj ze wsi Krasna w powiecie wierchowińskim oraz nauczyciel Omelan Borodijewycz ze wsi Milne w powiecie zborowskim. I rozpoczęli walkę z pijaństwem. A potem zaczęli wprowadzać w życie projekty kulturalne: stworzyli męski 100-osobowy chór, który z czasem przerodził się w 150-osobowy chór mieszany, jako pierwsi na Tarnopolszczyźnie założyli orkiestrę dętą (dyrygentem tych zespołów był ks. Witoszynśkyj) oraz jako pierwsi po Lwowie wstąpili w szeregi Lwowskiego Towarzystwa „Proświta” (1870). W dalszej kolejności staraniami ks. Witoszynśkiego i rady społecznej we wsi zbudowano na miejscu starej drewnianej nową murowaną cerkiew (1887), którą później pomaluje jeden z najlepszych ówczesnych malarzy Kornelo Ustianowycz. Ksiądz Witoszynśkyj znał tego artystę, ponieważ obaj byli rówieśnikami, z Przykarpackiego, i pochodzili z rodzin kapłańskich. Z książki Ołeksandra Fedoruka „Kornelo Ustianowycz” (Kijów, 1992), którą autor napisał na podstawie dokumentów, ówczesnych publikacji prasowych oraz listów pisanych przez artystę, dowiadujemy się, że malował ten artysta w mojej wsi cerkiew w porze letniej w ciągu lat 1889—1890. Prawda, był on wtedy w dość trudnej sytuacji materialnej. Zacytuję ze wspomnianej książki: „...Do Złoczowa Ustianowycz przyjechał koleją, a stamtąd wozem dotarł do Zborowa. Dalej jego droga ścieliła się błotem i deszczem do Denysowa”. W Zborowie trochę odpoczął, bo malował obraz „Bitwa kozacka”, a namalowawszy go, o świcie wyruszył pieszo do Denysowa. Lecz żeby nie błądzić, szedł murawą, która ścieliła się wzdłuż brzegów rzeki Strypy. Szedł w deszczową pogodę, cały dzień.
“Zanim dotarł do Denisowa, nie miał na sobie suchej nitki. Było już ciemno, gdy dotarł do domu Stepana Harmatija i zapukał do drzwi. Gospodarz wyjrzał z sieni: — O mój Boże! W taką niepogodę, nie mogliście, Kornelu, poczekać w Zborowie? Wysłalibyśmy po was woźnicę. Przecież się przeziębicie, strach na was patrzeć. Rozebrał gościa, napoił ciepłym wywarem z ziół, postawił na stole pachnące ziemniaki, kawał słoniny — czym chata bogata. — Będziecie spać na piecu, musicie się wygrzać. A potem pójdziecie mieszkać do nauczyciela Borodijewycza, tak się umówiliśmy. …Następnego dnia wstał, czuł, że na piersiach jakby położono ciężki kamień. Oddychał ciężko, bolało gdzieś pod obojczykiem, suchy kaszel szarpał ciało. Rano — jako pierwszy dowiedział się o przyjeździe artysty i jego chorobie — na progu stanął Josyp Witoszynski, proboszcz denisowski. — Tacy goście — i w łóżku! Gdzie to słychać, żeby w Denisowie tak chorowali?! — splasnął rękami. — Kornelu, nie oszczędzacie się, gdzie to widziano w taką niepogodę! — Przemarzłem. Jak dobrze, że znowu widzę was, Josypie. A kto to za wami? Nasz drogi Omelan Borodijewycz! Takie towarzystwo! Już wstaję — mówił, podnosząc się, i zaczął kaszleć. Z wyrzutem machnął ręką: — Przejdzie!” Wtedy Harmatij wykurował chorego w tydzień. (Prawda, mieszkał nie w Denisowie, a w sąsiedztwie, na chutorze Drahomaniwka). A kiedy artysta już wyzdrowiał, w tym czasie wypogodziło się, z szarego błękitu wyłoniło się wiosenne ciepłe słońce, Kornyl Ustijanowycz wyszedł na podwórze, żeby zaczerpnąć porannego powietrza, to zobaczył uśmiechniętą kobietę, która mieszkała od Harmatija przez drogę, trzymającą przy piersi dziecko i zapytała: “To może mleka przynieść?”. Na to artysta jej odpowiedział: “Poczekajcie chwilkę. Nie schodźcie z miejsca”. Wrócił do chaty, wziął arkusz papieru i ołówek, a wróciwszy, naszkicował szkic, który później w nowo wybudowanej cerkwi w Denisowie stanie się obrazem Matki Boskiej z małym Jezuskiem. A na bocznym ołtarzu artysta namaluje jeszcze ikonę Świętego Mikołaja Cudotwórcy, o której ludzie mówili: “Patrzcie! Przecież to wykapany Stepan Harmatij”. Potem po wsiach będą roznosiły się wieści, że w Denisowie święci są dobrzy, łagodni, ludzcy”. Skończył malować cerkiew Ustijanowycz pod jesień. Żegnać go w drogę przyszła cała wieś. Przyszedł i ks. Josyp Witoszynski z chórzystami. “Machnął dyrygent pałeczką i popłynęło nad wsią “Ognie płoną”. A potem 125 męskich głosów zaśpiewało “Chłopskie wesele”, “Oj umarł stary ojciec” — łzy potoczyły się Kornelowi z oczu. — Żegnaj Josypie! Żegnajcie, ludzie dobrzy! — ukłonił się nisko. Stepan Harmatij siedział z przodu wozu jako woźnica”. Wiadomo, że przebywając we wsi Denisów, Kornyl Ustijanowycz namalował jeszcze kilka portretów naszych mieszkańców Denisowa. Niestety, przez zamiecie wojen prawie cały ten unikalny skarb sztuki religijnej bezpowrotnie przepadł. Podczas II wojny światowej w czasie przesuwania się wojsk okupacyjnych na zachód wzdłuż rzeki Strypy, na cztery miesiące zatrzymał się niemiecko-faszystowski i sowiecko-bolszewicki front. W tym okresie została całkowicie zniszczona kopuła cerkwi w Denisowie i całe malowidło cerkiewne Kornyla Ustijanowycza. Z tego czasu ocalały tylko dwa portrety — Omelana i Marii Borodijewyczów (przechowywane w Denisowskim muzeum krajoznawczym, obecnie na wystawie we Lwowie), portret Stepana Harmatija (własność Lwowskiego Muzeum Narodowego) oraz portret córki ks. Josypa Witoszynskiego — Antoniny (przechowywany u jej prawnuków w Ameryce). I dzisiaj w Denisowie krąży wiele podań o Kornylu Ustijanowyczu, w których prawdziwość tylko częściowo wierzę. Zapoznawszy się z książką Ołeksandra Fedoruka “Kornyl Ustijanowycz”, do niedawna uważałem szereg epizodów w niej za zmyślone. Lecz będąc na wystawie dorobku twórczego Kornyla Ustijanowycza, która do 29 lutego 2020 roku będzie eksponowana w Narodowym Muzeum we Lwowie imienia Andrzeja Szeptyckiego, przekonałem się, że się myliłem. Bo znalazłem wśród szkiców, zrobionych kiedyś przez naszego wielkiego artystę, rysunek kobiety z dzieckiem na rękach i napisem: “Dla Denisowa. K. N. Ustijanowycz”. A wcześniej myślałem, że to domysł autora.
Tłumaczenie maszynowe
Georgij ŁUKIANCZUK, zdjęcia autora
W sali wystawowej Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy otwarto wystawę Olesia Solowja. Artysta jest autorytetem pedagogicznym, kieruje katedrą malarstwa w stołecznej Narodowej Akademii Sztuk Plastycznych i Architektury, jest docentem, zasłużonym działaczem sztuki Ukrainy. Jego dziełom właściwe jest głębokie oddanie najlepszym duchowym tradycjom klasyków ukraińskiego malarstwa koloru, a także szczere i organiczne zakochanie w magnetycznym pięknie i sakralności ojczystej ziemi. Cykl obrazów «Słoneczna powódź», stworzony przez artystę w latach 2018–2019, ukazuje jego szczerą miłość do niewyczerpanych tajemniczych uroków rodzimej ukraińskiej przyrody. Olesь Sołowiej to artysta, który utalentowanie realizuje się jako mistrz malarstwa monumentalnego, twórczo kontynuując tradycje artystyczne swojego nauczyciela Mykoły Storożenki, a także samobytny malarz sztalugowy, który jasno zaznaczył się w gatunkach obrazu historycznego, portretu i pejzażu. Olesь Sołowiej odnajduje piękno i prawdziwe wysokie twórcze natchnienie w motywach, które wyrywa swoim pędzlem z wiru naszej codzienności, technogenicznej presji na środowisko, poetyzuje je i wynosi do rangi epiki artystycznej. Każdy pejzaż to refleksja nad widzialną i niewidzialną obecnością w nim człowieka. Człowieka miasta, który przebywa w dialogu ze świątynią przyrody, przegrywając w tym dialogu do bólu! W swoich przenikliwych obrazach-rozmyślaniach, prezentowanych na wystawie «Słoneczna powódź», artysta w tej rozmowie po stronie przyrody przemawia do nas jej językiem…
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Dyrektor KMDA Diana Popowa nazwała Operetkę Narodową flagowcem wśród kijowskich teatrów. Pełniący obowiązki głównego dyrygenta teatru Serhij Didok opowiedział, że w świątecznym koncercie postarają się przedstawić wszystkie gatunki, w których dzisiaj pracuje Operetka Narodowa, a są to musicale, operetki, piosenki, które cieszą się światową popularnością. Główny baletmistrz Wadym Prokopenko zaznaczył: przez pięć lat, które minęły od poprzedniego jubileuszu, w teatrze pojawiło się wiele nowych spektakli, programów muzycznych, festiwali, otwarto nowe sceny. A główny chórmistrz Ihor Jaroszenko przyznał, że wielkim szczęściem jest praca w zespole, który znajduje się w awangardzie sztuki teatralnej. Głównym wydarzeniem świątecznym stał się feeryczny program show „STEP BY STEP”, który zachwycił najbardziej wymagających miłośników muzyki. Aby pogratulować kijowianom święta, teatr odwiedził mer Witalij Kliczko. Wzruszającym momentem było ogłoszenie Dekretu Prezydenta Ukrainy: za znaczący osobisty wkład w rozwój ukraińskiej sztuki teatralnej, znaczące osiągnięcia twórcze, wysoki kunszt zawodowy oraz z okazji 85-lecia teatru orderem „Za zasługi” III stopnia odznaczono Mykołę Butkowskiego; tytuł artysty ludowego Ukrainy przyznano Ihorowi Łewencowi oraz Oksanie klas. Wszystkie elementy dekoracji, atrybuty, mapy dzieci wykonywały własnoręcznie na lekcjach zajęć technicznych i plastyki. A na początku tego roku szkolnego uczniowie 8 klasy (ubiegłoroczni aktorzy) zwrócili się z prośbą o zorganizowanie „Żywego muzeum” jeszcze raz. Pedagodzy poparli inicjatywę uczniów i rozpoczęli przygotowania do wydarzenia. Zaproponowany temat doś-
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Упродовж двох днів у театрі проходив Міжнародний форум “Operetta grand music”, у рамках якого відбувся семінар з міжнародної театральної ко-продукції (“Theatre coproduction work- shop”). У ньому взяли участь представники театрів-членів міжнародної організації Europe Ope- ra на чолі з директором Ніколасом Пейном, а також представники музичних театрів України. Учасники Міжнародного музичного форуму обговорювали актуальність створення міжнародних спільних робіт, презентували нові роботи театрів-учасників семінару, обговорювали приклади успішних та невдалих копродукцій, види ко-продукції, джерела їхнього фінансування, приклади вдалих фандрейзінгових схем. Під час пресконференції журналістам повідомили про результати спільних напрацювань та ідеї, що виникли під час зустрічі учасників Міжнародного музичного форуму “Operetta grand mu- sic”. Про ювілейний сезон, підсумки року та плани Національної оперети України на майбутнє. — Приїхало багато гостей, аби привітати Національну оперету з ювілеєм і поспілкуватися. Нам 85. Упевнений, у нас ще все попереду, є куди розвиватися, рухатися, — зазначив очільник театру, народний артист України Богдан Струтинський. — Ми перебуваємо в історичній будівлі, зведеній 1902 року. А в 1907-му Микола Садовський орендував її і тут було створено перший український стаціонарний театр. Всі традиції музично-драматичного театру перейняла Національна оперета України, яка відчинила свої двері 1934 року. Це були непрості часи. До цього Україна пережила Голодомор. А музичні театри в Україні відкрили з ініціативи Постишева. Спочатку в Харкові, потім у Києві. Першою виставою була “Продавець птахів” Карла Целлера. Першого художнього керівника театру Сергія Каргальського розстріляли за те, що поставив цю виставу українською мовою. На його особовій справі рукою Сталіна було написано “Розстріляти за націоналізм”. Мені дуже прикро, коли деякі сьогоднішні народні депутати України кажуть, що мова роз’єднує. Українці заплатили за мову дуже високу ціну. Ми знаємо, що код української нації — її мова. У Національній опереті є не тільки мова музики, а й якісна українська мова. Ми будуємо український національний театр і маємо розуміти, що однією з його складових є саме мова… Три дні до цього ми мали дуже велику роботу з ко-продукції. Це був семінар, на який приїхало багато європейських театрів на спільну розмову, спільну працю. Сподіваюсь, завдяки їй український театр буде ще більше інтегрований у Європу. Те, що ми робимо у театрі, це праця великого колективу, великого злагодженого механізму, який працює з любов’ю на спільний результат. Наше надзавдання полягає в тому, аби через естетику змінювати етику. Ми хочемо, щоб глядач, який приходить до нас, який торкається до мистецтва, почувався тут комфортно. 2019 рік був для театру дуже насиченим: багато прем’єр, три фестивалі. Відкрили нову сцену, що має назву “77”, вона успішно розвивається. Потужною була міжнародна діяльність. І це не тільки організація міжнародних фестивалів. Мали великий гастрольний тур у Польщі — дали 35 концертів у рамках проєкту “10 тенорів”. Були гастролі в Угорщині, Португалії, Словаччині, Україною. Нині ведемо перемовини з французьким театром “Опера комік” про спільну постановку опери “Гамлет”. Один із нових проєктів буде на музику Джорджа Гершвіна, є надія, що покажемо його і в Америці. Ще одна запланована постановка — “Доріан Грей”. До проєкту “Амадей”, над якими працюватиме Максим Голенко, включимо чотири опери Моцарта. А ще вчергове проведемо фестивалі “О Фест” та “Карпатський простір”, будуть конта узагальнити історію, яку вони вивчають на уроках у незвичному форматі — театралізоване (імерсивне) шоу, що дає можливість оживити події та історичні постаті шляхом перевтілення у відомих історичних діячів. Тут намагаються не просто подати програмний матеріал. У гімназії розробляють ігри, командні завдання, додають відео, діти працюють цертні програми, яких у нас 18 на рік. Маємо чимало пропозицій на постановки від молодих режисерів. Ювілей — це не лише день народження, а й підведення підсумків. Задоволені, що маємо увагу глядача і влади. Без театру не може бути демократичного розвитку України. Театр — це та складова, яка, як і молитва, тримає душу в гармонії. — Звичайно, я не всі 85 років знав про Національну оперету України, але таке враження, що познайомився з театром від дня його заснування, — зізнався директор Opera Europa Ніколас Пейн. — За короткий час у нас сформувалася міцна дружба. Хочеться подякувати Богдану Струтинському за теплий прийом і ефективну роботу. Ми провели велику конференцію, присвячену ко-продукції у сфері оперного мистецтва. У Києві зібралися представники відомих театрів з Франції, Німеччини, Італії, Польщі, Португалії, Болгарії, Литви та Індії. Серед представників України були керівники театрів не лише Києва, а й Харкова, Львова та Одеси. Ми почувалися однією міцною родиною. Звичайно, ко-продукція не вирішує наших проблем одним блискавичним рухом. Але вона сприяє підвищенню рівня мистецької праці й робить високоякісний мистецький продукт доступним для широкої аудиторії. В Україні багато талантів — співаків, диригентів, музикантів, представників різних творчих професій. Думаю, наша співпраця піде на користь обом сторонам. Наша організація об’єднує 205 театрів з 44 країн, 5 членів Opera Eu- ropa — це українські театри. Директор департаменту куль-над есе, науковими завданнями. Саме такий інтерактив одного разу привів до думки щодо організації “Живого музею”. Вперше учні досліджували тему “Київська Русь”. Це була командна робота, в якій кожен досліджував свого діяча та період, пов’язаний з ним. Торік семикласники показували свої театралізовані постановки у гімназії для учнів 5—8-х
Мадараш; заслуженого артиста — Максиму Булгакову, Ларисі Гриневко, Алевтині Наглі, Володимиру Одринському, Оксані Прасоловій та Сергію Яцуку; заслуженого діяча мистецтв — Сергію Дідку; заслуженого економіста України — Валентині Залєвській. Від імені закордонних представництв з ювілеєм театр привітав Надзвичайний і Повноважний Посол Литовської Республіки в Україні Марюс Януконіс; від українських театрів — генеральний директор-художній керівник Національного академічного драматичного театру ім. Івана Франка Михайло Захаревич; від музичних театрів — головний режисер Національної опери України ім. Тараса Шевченка Анатолій Солов’яненко. Під час святкового концерту на слухачів чекали найкращі оригінальні номери, композиції з найвідоміших у світі оперет, опер і мюзиклів. Звучали твори знаних композиторів Й. Штрауса, І. Кальмана, Ф. Легара, Ж. Офенбаха, Г. Доніцетті, В.-А. Моцарта, Дж. Верді, Л. Веббера, Дж. Кандера, К. Портера, О. Пономарьова та інших. Яскраві номери представили провідні солісти театру, артисти хору, балету та оркестру. Національна оперета вкотре довела, що може дивувати, вражати і надихати.
Фото Анатолія ФЕДОРЦІВА лідження — “Доба козацтва”. Діти поділилися на групи і почали досліджувати життя та діяльність Вишневецького, Наливайка, Сагайдачного, Хмельницького, Виговського, Брюховецького, Тетері, Дорошенка, Сірка, Мазепи, Розумовського. Придумали сценки, репліки, а далі почались репетиції. Захід вирішили провести в Музеї гетьманства, який є символом доби козацтва. Саме в цьому музеї відбувся захист проєкту “Живий музей”. Імерсивне шоу показали учням 7-х та 9-х класів Гімназії А+, що, нічого не підозрюючи, потрапили на планову екскурсію, яку для них проводили їхні друзі. Театралізоване шоу було показано й іншим відвідувачам музею. У гімназії вдячні директору Музею гетьманства Галині Яровій та його співробітникам за допомогу в організації та проведенні заходу і сподіваються на подальшу співпрацю. Фото Богдана МАГДИЧА
Матеріали підготував Едуард ОВЧАРЕНКО
Київський національний академічний театр оперети відсвяткував 85-літній ювілей.
Już drugi rok z rzędu w stołecznym Gimnazjum A+ (Spółka z o.o. „Akademia Współczesnej Edukacji”) pod kierownictwem nauczycielki historii Anastasiji Trofimczenko realizowany jest niezwykły projekt „Żywe muzeum”, który pozwala dzieciom głęboko zgłębiać, systematyzować
Tłumaczenie maszynowe
— Pierwszą część koncertu stanowiły ukraińskie pieśni. A jakie miejsce zajmuje ukraińska pieśń ludowa w Pana życiu i twórczości? — Ukraińskie pieśni ludowe towarzyszą mi od dzieciństwa. Moja droga twórcza ułożyła się tak, że pracowałem w wielu zespołach, w tym także poza granicami Ukrainy. Jako wykonawca rozwijałem się właśnie poprzez ukraińską pieśń, ukraiński melos. To nasze korzenie. I już gdy zostałem śpiewakiem operowym, we wszystkich moich koncertach brzmią ukraińskie pieśni. Publiczność odbiera je wspaniale. Dla mnie jest to bardzo ważne. Niestety, współczesna młodzież nie zna ukraińskich pieśni. I jest to problem wychowania naszych dzieci w szkołach. Trzeba, aby od małego wiedziały, że istnieje bogata warstwa ukraińskiej kultury. Pieśni łemkowskie, strzeleckie, powstańcze przez długi czas były zakazane. Jestem szczęśliwy, że władam tym kolosalnym materiałem, który zbierałem, pracując w kwartecie „Jawir”, Narodowej Kapeli Bandurzystów im. Hryhorija Majborody oraz innych zespołach. Te pieśni są zawsze ze mną. — Szczególny zachwyt u słuchaczy wywołuje Pana wykonanie pieśni strzeleckiej „Niczka łukawaja”. — Pieśń została napisana bardzo dawno temu. Ciekawa historia wiąże się z tym utworem właśnie w moim wykonaniu. Pod koniec lat 80. takie pieśni były jeszcze zakazane, nigdzie ich nie wykonywano. Wydawało mi się, że byłyby one przydatne dla Kompanii Radiowej Ukrainy. Razem ze wspaniałym dyrygentem Swiatosławem Łytwynenką nagrałem tę pieśń, a także „Oj na hori łypka”, „Oj tam u łuzi, pry dorozi” oraz inne pieśni UPA. Powiedziano mi, że to wspaniałe, pieśni są bardzo piękne, zostaną przyjęte do funduszy radia, ale na razie nie będą transmitowane. Pewnego razu wykonałem „Niczkę łukawuju” przed swoim koncertem. Otrzymałem wiele listów. Ludzie pisali, że właśnie w moim wykonaniu pieśń otrzymała drugie życie. Brzmiała ona na Pierwszym Kanale Ukraińskiego Radia, w „Promieniu”, na kanale radiowym „Kultura”. Ja i teraz wykonuję ją podczas koncertów, bo ludzie proszą i czekają na nią. — Został Pan laureatem międzynarodowego konkursu na Sycylii. A jakie miejsce w Pana repertuarze zajmują pieśni sycylijskie? — Jestem laureatem pięciu międzynarodowych konkursów. Na Sycylii brałem udział w konkursie wokalistów operowych imienia Vincenzo Belliniego. Właśnie tutaj urodził się sławny kompozytor. To było kolosalne doświadczenie. Moim wykładowcą w Konserwatorium Kijowskim (obecnie Narodowa Akademia Muzyczna Ukrainy im. Piotra Czajkowskiego) był artysta ludowy Ukrainy Kostiantyn Ohniewyj. A drugim wykładowcą – Fiorella Carmen Forti, która uczyła włoskiej maniery śpiewu. Była ona w jury tego konkursu. Swego czasu pedagog mówiła: „Masz wspaniały, czarujący tembr. Możesz wykonywać pieśni sycylijskie”. Te pieśni stworzone są w sycylijskim dialekcie języka włoskiego. Włoska maniera melodyki jest niezwykle piękna. Czaruje ona słuchaczy. — Pieśni neapolitańskie nazywa się źródłem natchnienia. A z czym one wiążą się dla Pana? — To kontakt w większej mierze z kobietami. Wiele pieśni neapolitańskich nosi imiona żeńskie — Catari, Lucia, Marianna, Lolita. Melodyka dotyka najskrytszych strun duszy. Te pieśni bardzo ciepło odbiera publiczność. W obu językach słowicza melodyka słowa. — Serenada Smitha z opery Georges’a Bizeta „Piękna dziewczyna z Perth” podczas koncertu zabrzmiała w tłumaczeniu na rosyjski. A jakie miejsce w Pana repertuarze zajmują tłumaczenia? — Tę pieśń zadedykowałem swojemu nauczycielowi Kostiantynowi Ohniewyjowi. Wykonywał ją po rosyjsku i dlatego wziąłem tę wersję. W innym przypadku śpiewałbym po francusku. Uważam, że przede wszystkim trzeba śpiewać w języku oryginału. Są wspaniałe ukraińskie tłumaczenia, ale na przykład rosyjskie romanse, moim zdaniem, poprawniej jest wykonywać właśnie po rosyjsku. A „Tarasa Bulbę”, „Natalkę Połtawkę” czy „Zaporożca za Dunajem” niemożliwe jest śpiewać w rosyjskim tłumaczeniu. Druga przyczyna — jakiekolwiek, nawet wspaniałe tłumaczenie akademickie może być niewygodne do śpiewania, bo nie będzie zgadzać się z materiałem nutowym. Powiedzmy, ukraińskie słowo rozdzielone na trzy nuty, a nie na jedną. Zatem gubi się nutowy melos, który zamierzył autor. Ale bywają wyjątki. Serenady Schuberta w tłumaczeniu na ukraiński bardzo dobrze legły na materiał nutowy i wykonywałem je w tłumaczeniu. — Podczas koncertu razem z Panem występował Zespół instrumentów ludowych „Ridni naspiwy” pod kierownictwem zasłużonego pracownika kultury Ukrainy Jurija Karnaucha. Pierwszy Wasz wspólny występ w Filharmonii Narodowej odbył się równo 20 lat temu. — Występuję z wieloma zespołami. Podczas mojego jubileuszowego koncertu występowałem razem z Narodową Orkiestrą Instrumentów Ludowych Ukrainy pod kierownictwem Wiktora Hucała. Ale najwięcej koncertów w Filharmonii Narodowej i innych salach odbyło się właśnie razem z „Ridnymi naspiwamy”. Razem występowaliśmy nie tylko w Kijowie, mieliśmy wiele wyjazdów. Właśnie „Ridni naspiwy” pomogły przeprowadzić moje najlepsze, najjaśniejsze koncerty. W 1999 roku odbył się nasz pierwszy wspólny koncert w Filharmonii Narodowej, ale współpraca rozpoczęła się wcześniej. To moi przyjaciele, pracować z którymi to szczęście. Także zaprosiłem do udziału w koncercie swoich innych przyjaciół. Serhij Hrinczenko — artysta ludowy Ukrainy, kierownik kwartetu bayanistów imienia Rizola. Uważam go dzisiaj za wykonawcę numer jeden na bajanie na Ukrainie. Serhij Cymbał — wspaniały saksofonista. Starałem się w tym programie odtworzyć różne gatunki: i ukraińską pieśń, i utwory instrumentalne, brzmią tutaj także bajan i saksofon. Nie jestem konserwatystą, lubię słuchać różnej muzyki. Chciałem, aby różna muzyka brzmiała także na moim koncercie. Wielu słuchaczy przychodzi do filharmonii raz czy dwa razy w roku, a niektórzy tego wieczoru zawitali po raz pierwszy. Chciałem, aby usłyszeli i ukraińską, i neapolitańską pieśń, wykonawców, którzy bezbłędnie władają instrumentami muzycznymi. Uważam, że program koncertu udało się zbudować absolutnie poprawnie. Ten koncert był dla mnie bardzo odpowiedzialny. Przez dwa ostatnie lata z pewnych przyczyn nie wychodziłem z koncertami solowymi na scenę. Przez to denerwowałem się, jak zabrzmi głos, w jakim stanie wokalnym teraz się znajduję. Jak odbierze publiczność? Bo jeśli robisz przerwę, to tracą się jakieś cechy zawodowe. Ale od pierwszej nuty, pierwszego wykonania pieśni poczułem, że to naprawdę moja publiczność. Że ludzie przyszli właśnie na mnie. Ciepło odbierali każdy numer, wykonanie każdej pieśni. To szczęście, że zebrało się tak wielu ludzi. Na koncercie było kierownictwo filharmonii, co również mówi o poziomie zaufania do mnie, mojej szkoły, mojego głosu, mojej interpretacji różnych utworów. Na bis wykonałem „Pieśń o Ukrainie”. Autor muzyki — Anatolij Karpenko, słów — Nadija Szakun. Pieśń jest bardzo potężna.
— Często zdarzało się Panu występować za granicą. Co Pan zapamiętał? — Sześć lat pracowałem na kontrakcie w USA. Raz występowałem w niewielkim teatrze operowym. Wykonywałem partię Księcia z „Rigoletta”. I na finałowej nucie zadziałał system przeciwpożarowy. Ciągnę tę nutę i widzę: ludzie wstają i szybko wychodzą. Zatrzymałem się. A impresario, który stał za kulisami, mówi mi: „Nie martw się, wszystko w porządku”. Nie mogę dokładnie powiedzieć, że stało się to przeze mnie, ale system zadziałał właśnie wtedy, gdy wziąłem tę nutę, która była niezwykle potężna. Potem wykonałem partię na bis. Po tym przez pięć minut trwały burzliwe owacje. Inny przypadek zdarzył się w Narodowej Operze Ukrainy. Razem z Iryną Semenko śpiewaliśmy „Traviatę”. Przed tym wymieniono tu reflektory, dwa kroki ode mnie pękła potężna lampa i odłamki rozleciały się dookoła. Mogło nas pokaleczyć, ale na szczęście wszystko skończyło się dobrze. Jakoś ograliśmy tę sytuację i śpiewaliśmy dalej. — Może Pan porównać ukraińską i zagraniczną publiczność? — Ona bardzo się różni i, niestety, nie na naszą korzyść. Ukraińcy odbierają występy niezwykle emocjonalnie. To cieszy, ale kultura zachowania pozostawia wiele do życzenia. Amerykanie są jak dzieci. Kiedy przychodzą do teatru, znają każdy spektakl, nawet z partyturami. Tam, gdzie oni płaczą, nasz widz czasem się śmieje. Przed rozpoczęciem spektaklu zawsze prosi się o wyłączenie telefonów komórkowych. Ale u kogoś z naszych widzów on obowiązkowo zadzwoni. To kwestia poziomu wychowania. W innym kraju to nie może się zdarzyć w ogóle. Albo zaczynają szeleścić, rozpakowując cukierki. Wszyscy obcokrajowcy, którzy przyjeżdżają do Kijowa, idą do teatru operowego. Wiedzą, że to wzorzec sztuki operowej, tutaj śpiewają najlepsi. A dla naszych widzów w teatrze często najważniejszy jest bufet. To też poziom naszej kultury. Gdzie dzisiaj w telewizji pokazują spektakle operowe czy koncerty operowe, wspominają naszych wybitnych śpiewaków Jewheniję Mirosznyczenko, Dmytra Hnatiuka, Anatolija Mokrenkę? Nie ma teraz takich programów. Brak jest propagowania ukraińskiej sztuki klasycznej. W radiu jeszcze czasem można coś usłyszeć. A w telewizji popularne są takie programy jak „Głos kraju”, ale przecież one są nieprofesjonalne. Kiedy spojrzysz, kto siedzi w jury, robi się wstyd. Ci ludzie coś osiągnęli w swoich gatunkach, ale nie mogą oceniać śpiewaków. A tych, którzy poświęcili temu całe swoje życie, nie widać. Jakaś dziewczynka, która dopiero co wydała album, może występować w telewizji 40—50 minut. Ale czy trzeba jej dawać tyle czasu antenowego, kiedy można zrobić audycję, w której wspomni się śpiewaka czy śpiewaczkę, którzy zrobili dla Ukrainy o wiele więcej? To kolosalna katastrofa. Mamy ogromną przepaść między tym, co powinna pokazywać telewizja, a tym, co widzimy codziennie na niebieskich ekranach. — A na Zachodzie wszystko jest inaczej? — Tam prowadzone są konkursy dla dzieci i młodych wykonawców. Byłem w wielu jury i widziałem, jak to się robi. Tam jest zupełnie inne podejście kierownictwa państw do tego. Tak, to wymaga pieniędzy. Ale bez wychowania naszych muzyków, naszych śpiewaków niczego nie osiągniemy. Jednak u nas nikt o tym nie myśli. Mieliśmy wspaniały konkurs operowy imienia Mykoły Łysenki. Ale już od dawna nie jest przeprowadzany. Jest jeszcze konkurs imienia Sołomii Kruszelnyckiej, ale odbywa się tylko raz na kilka lat. Mamy kraj bogaty w głosy. Przyjeżdżam do jakiegokolwiek teatru operowego, czy to w Ameryce, czy w Europie — jeden-dwóch czołowych solistów jest z Ukrainy. Dlaczego więc nie cenimy swoich talentów, dlaczego nie prowadzimy konkursów im. Mirosznyczenko, Hnatiuka, innych wybitnych ukraińskich śpiewaków? — Oprócz działalności koncertowej zajmuje się Pan nauczaniem. — Nigdy nie myślałem, że zostanę wykładowcą w Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy imienia Piotra Czajkowskiego. Jestem bardzo wdzięczny swojemu dawnemu przyjacielowi Ołeksandrowi Diaczence. Śpiewaliśmy w teatrze, byliśmy w tych samych partiach. On jest kierownikiem katedry śpiewu operowego. Nalegał, abym przyszedł uczyć właśnie tenorów. Wykładam już siedem lat. Moi wychowankowie odnoszą sukcesy. Na przykład Dmytro Herasymenko zdobył pierwszą nagrodę we Włoszech na konkursie imienia Luciano Pavarottiego. A on jest dopiero na pierwszym roku. Wierzę, że Dmytra czeka kolosalna przyszłość jako śpiewaka. Moi studenci już śpiewają w Chinach. Otworzyłem tę stronę w swoim życiu, zrozumiałem, że mogę nauczać. To mi się udaje. Bycie wykładowcą to nie to samo, co śpiewanie na scenie. Tutaj trzeba być i psychologiem, i pedagogiem, i mamą, i tatą. Widzieć charakter i psychologię dziecka. I kiedy widzisz pierwsze sukcesy swoich wychowanków — wyrastają ci skrzydła. — Jak spędza Pan swój wolny czas? — Bardzo lubię wędkarstwo. To wspaniale — posiedzieć z wędką, popatrzeć na wodę, pozachwycać się krajobrazami, pomyśleć o wiecznych tematach. Kiedy śpiewak wychodzi na scenę, oddaje dużo energii i zdrowia. A od kontaktu z naturą ta energia się odnawia. Lubię też pobyć z rodziną, tutaj czuję spokój ducha. Przygotowuję się do nowych koncertów. Teraz mam zaproszenia z Niemiec i Holandii. Są propozycje także z Ukrainy, w szczególności czekają na mnie w Winnicy i Żytomierzu. Ale u nas wszystkim trzeba zajmować się samemu — przygotowaniem afiszy, organizacją transportu itp. Na to wszystko nie ma czasu. Jednak w perspektywie, myślę, będę miał wiele koncertów także na ojczystej ziemi. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO W Narodowej Filharmonii Ukrainy odbył się koncert artysty ludowego Ukrainy Ihora Borka (tenor) „Pieśniowa spowiedź”, do którego weszły najlepsze utwory, które były prezentowane w programach koncertowych minionych lat. Dzisiaj Ihor Mykołajowycz jest gościem „SP”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
W tamtym czasie w stolicy nie było zbyt wielu takich miejsc… Artystka Iryna Wesztak-Ostoromeńska wspomniała, jak razem z Ołeksandrem Miłowzorowem rozpoczynała działalność „Galerii 36”. Profesor Wałentyn Susłow podkreślił, że galeria ta była klubem intelektualistów, ponieważ oprócz artystów gromadzili się w niej muzycy, pisarze, działacze społeczni. Zasłużony artysta Ukrainy Petro Zykunow podkreślił, że kolekcja „Galerii 36” to historia rozwoju ukraińskiej sztuki czasów niepodległości, przedstawiono w niej różne style, można zobaczyć malarstwo, grafikę, rzeźbę i ceramikę. A profesor Ołeksandr Protasow w imieniu artystów podziękował muzeum za tę wystawę. Odbyła się również prezentacja katalogu „Galeria 36”, nad którym pracowali Ołeksandr Miłowzorow, Julij Lifszyc, Natalija Szołomij, Polina Bajcym oraz Iwanna Stratijczuk. Wydawnictwo ujrzało światło dzienne dzięki wsparciu finansowemu Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy. Wieczór zakończył się niewielkim koncertem. Muzykę kompozytorów XXI wieku zaprezentowali laureaci ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów pod kierunkiem Pawła Kołpakowa. warsztaty z wyrobu lalki-zabawki. Podróż do bajki można odbyć razem z Ołeksandrą Walensiją i jej obrazami „Pocałunek na Boże Narodzenie”, „Dziecięce szczęście”, „Zima na wsi”, „Zajączki na zimowisku”, „Zimowy ptak”. Zachwycają swoją doskonałością świąteczne wyroby mistrzyń Niny Janczukowskiej, Renaty Heninej oraz Paraskowiji Wasyljewej. Cieszą oko dziecięce rysunki Myrosława Cermana (6 lat) „Kot pod choinką noworoczną”, Ołeksandry Borozdiny (10 lat) „Bajkowe miasteczko świętego Mikołaja”, siedmioletniej Warwary Łaptiewej „Święty Mikołaj”, pięcioletniej Jewheniji Czerwko „Bałwan”. Obok — zimowe pejzaże Tetiany Artemowej „Zima. Strumień”, „Świeży śnieg”, „Martwa natura pod śniegiem”, „Jezioro łabędzie”, „Zimowa cisza”. Zapadają w pamięć także bożonarodzeniowe kompozycje Tetiany i Władysława Jankewyczów, zabawki Łarysy Bułyhinej, haft jedwabiem Lidiji Honczaruk. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora
Tłumaczenie maszynowe
Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy prezentuje w swoich salach wystawowych zbiór „Kolekcja. Galeria 36”, który liczy ponad 150 prac znanych ukraińskich artystów. „Galeria 36” to jedna z pierwszych prywatnych galerii, stworzona przez artystów dla artystów. Jest to centrum przyciągania ludzi twórczych, miejsce, w którym najzdolniejsi mistrzowie chcieli wystawiać swoje obrazy. Pomieszczenie, w którym tworzono galerię, wzniesiono na miejscu dawnej posiadłości należącej do podróżnika, historyka, poety, dramaturga, akademika Petersburskiej Akademii Nauk Andrieja Murawjowa. Po śmierci Murawjowa posiadłość odziedziczył jego siostrzeniec, który sprzedał ją urzędnikowi W. Czernyszowi. W 1880 roku architekt A. Nikołajew wybudował w tym miejscu dom, który z czasem otrzymał numer 36. Dziesięć lat później posiadłość i dom kupił lekarz M. Petrowśkyj. A w latach 1907—1908 w tym miejscu, w najstarszej części Górnego Miasta, prowadził wykopaliska W. Chwojka… Założycielami galerii są małżonkowie: zasłużony artysta Ukrainy Ołeksandr Miłowzorow oraz historyczka sztuki Switłana Czernoborodowa. Był to projekt, który pomagał utalentowanym artystom pokazać swoje dzieła wielbicielom i potencjalnym nabywcom. Artyści z wdzięczności za możliwość eksponowania wystaw darowali założycielom swoje prace do kolekcji Galerii. Galeria powstała w pomieszczeniu, w którym przez wiele lat znajdowała się brudna i zagracona kotłownia. Twórcze małżeństwo oraz historyk sztuki Serhij Tarnawśkyj, który do nich dołączył, sami oczyścili z brudu półpiwniczne pomieszczenie i przeprowadzili remont. Nową placówkę kultury nazwano „Galeria 36”, ponieważ jej adres to Zjazd św. Andrzeja 36. „Galeria 36” to drugi wielki projekt artystyczny Ołeksandra Miłowzorowa. Wcześniej stworzył on na Zjeździe św. Andrzeja galerię „Tryptyk”. 6 grudnia 1995 roku „Galerię 36” otwarto wystawą „MINI ART” (niestety, Serhij Tarnawśkyj odszedł 5 listopada 2019 roku. Zmarł właśnie w czasie, gdy przygotowywano wystawę „Kolekcja. Galeria 36”). Galeria szybko poszerzała swój zakres twórczy. Wielu młodych artystów otrzymało tutaj twórczy start w latach 90. Dziś to już uznani twórcy. Platforma twórcza odkrywała nowe nazwiska, pomagała artystom ugruntować swoją pozycję w zawodzie, wspierała finansowo. Przez 22 lata istnienia w galerii przeprowadzono 280 wystaw indywidualnych i 15 zbiorowych. Ich uczestnikami było 186 artystów z różnych miast Ukrainy, 36 artystów z krajów europejskich oraz Kanady. „Galeria 36” stała się nie tylko platformą wystawową, ale także miejscem, do którego przychodzili ludzie różnych zawodów, zjednoczeni wspólnymi zainteresowaniami. Przez wszystkie te lata Ołeksandrowi Miłowzorowowi przychodziło walczyć o lokal. Obecnie na budynku przy Zjeździe św. Andrzeja 36 nie ma już szyldu „Galeria 36”, a znajduje się drogowskaz „Pracownia Ołeksandra Miłowzorowa”. Tutaj, tak jak dawniej, przychodzą ludzie, zapoznają się z pracami, wyrażają słowa podziękowania... Galeria nie zakończyła swojego istnienia. Dopóki istnieje kolekcja, zebrana przez lata wytrwałej pracy, żyją jej założyciele i artyści, którzy się tam wystawiali, ona działa. A obecnie Muzeum Sztuki Współczesnej — pierwsze prywatne muzeum Ukrainy oraz prywatna „Galeria 36” prezentują ponad półtorej setki prac, ponad setkę autorów, którzy przez ponad dwie dekady wystawiali się w galerii. Niektóre z tych prac są unikatowe. Ci, którzy odwiedzili wystawę, zobaczyli obrazy artystów, którzy zostawili cząstkę swojej duszy w historii powstawania galerii i odbudowy Zjazdu św. Andrzeja: Ołeksija Własowa, Niny Denysowej, Łesi Dowżenko, Mykoły Mazura, Ołeksandra Miłowzorowa, Wołodymyra Radźka, Jurija Sawczenki, Dmytra Stećka oraz wielu innych utalentowanych twórców. — Przez lata istnienia naszego muzeum przeprowadzono wiele wystaw, kontynuujemy uzupełnianie naszej kolekcji, budujemy nowe plany — zaznaczyła historyczka sztuki Iryna Aleksiejewa. — Dziś szczególnie miło jest otwierać wystawę „Kolekcja. Galeria 36”. Ołeksandr Miłowzorow to człowiek, który zaczyna sprawę od zera, a kończy ją tak wspaniałym wernisażem, jaki widzimy dzisiaj. Założona przez niego na Zjeździe św. Andrzeja galeria przez wiele lat była centrum przyciągania, spotkań przyjaciół, ciekawych wystaw i towarzyskich rozmów. — Na Zjeździe św. Andrzeja wynajmowałem pracownię w „Kyjiwżytłospeceksploatacji”, która była na parterze. A w piwnicy była porzucona kotłownia. Dogadałem się ze Związkiem Artystów, że ją wyremontuję i tutaj będzie moja pracownia — wspomina Ołeksandr Miłowzorow. — Wymogiem wobec artystów było eksponowanie tutaj niewielkich prac (15x15 cm). W trzech małych pokojach można było zaprezentować do 350 obrazów. Początkowo prezentowano twórczość kijowskich artystów, potem doszły prace twórców ze Lwowa i Odessy oraz innych miast Ukrainy. Stopniowo rozszerzaliśmy swoją działalność. Zaczęliśmy przyjaźnić się z ambasadami krajów zagranicznych, rozmawialiśmy z ambasadorami, attaché do spraw kultury. Tak trwało to 22 lata. A w 2017 roku „Kyjiwżytłospeceksploatacja” zmusiła do zakończenia działalności galerii. Pozwolili zostawić tylko pracownię. Trzeba było zrezygnować z działalności wystawowej, która zdaniem urzędników była komercyjna. Ale było pragnienie pokazania tego, co zebraliśmy przez te lata. Tak ostatecznie powstała ta wystawa. — Dziś artyści coraz częściej prezentują swoje prace przez Facebooka. A w latach 90. mogli zapoznawać z nimi widzów tylko przez galerie — opowiedziała historyczka sztuki Iwanna Stratijczuk. — Jednym z takich miejsc była „Galeria 36”, pamiętam ją od dziecka. Tam zawsze były najlepsze wystawy, niesamowita atmosfera. Tam zawsze chciało się wracać. Brałam udział w porządkowaniu tej kolekcji. To wielki przekrój kulturowy, wskaźnik tego, jak rozwijała się ukraińska kultura w latach 90. i na początku 2000. Działalność „Galerii 36” nie była tylko komercyjna. Dawała możliwość twórczej realizacji. Iryna Aleksiejewa, Ołeksandr Miłowzorow, Iwanna Stratijczuk
Tłumaczenie maszynowe
Już dziewiąty rok z rzędu w przeddzień świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku w Centrum Ukraińskiej Kultury i Sztuki otwierany jest projekt „Święto noworocznej zabawki”, który założyła Switłana Dolesko. Ten projekt udanie łączy w sobie wystawy prywatnych kolekcji zabawek noworocznych oraz atrybuty świąteczne od współczesnych mistrzów. Jego celem jest popularyzacja tradycji rodzinnych oraz zwyczajów świętowania Bożego Narodzenia i Nowego Roku. Organizatorzy projektu są przekonani; wystawa nowych nabytków z kolekcji antycznych zabawek choinkowych pisarki Łady Łuzinej; świąteczna wystawa fotograficzna „Czarodziejski świat ozdób choinkowych”, którą przygotowały Łada Łuzina i Anna Semenowa; ekspozycja „Noworoczna bajka od Oksany Sklarenko”, w skład której wchodzą świąteczne misie Teddy i kostiumy dziecięce, prywatna kolekcja starodawnych fotografii z końca XIX – początku XX wieku. A także Zimowa kancelaria do podpisywania kartek noworocznych, jaskrawa strefa fotograficzna, noworoczny sklepik z pamiątkami ręcznej roboty, bezpłatne wycieczki dla dzieci. Przez prawie miesiąc dla dorosłych i dzieci codziennie oferowane są tutaj różnorodne warsztaty: „Noworoczna girlanda”, „Noworoczny wieniec”, „Sanki Dziadka Mroza”, „Podarki Świętego Mikołaja. Lalki do zabawy własnymi rękami”, „Noworoczny bucik”. Założycielka Muzeum Dzieciństwa w Charkowie Wałerija Łejka organizuje dla dzieci „Świąteczne spotkania”. Dziecięce studio teatralne „Teatr młodego aktora” prezentuje spektakl „Alicja w Krainie Czarów”. Ciekawe koncerty przygotowały etno-zespół „Ślady na wodzie”, dziecięce studio pod kierownictwem Kristiny Szestak „Flute Dolce” oraz folk-studio „Prawycja”. Wszyscy chętni mają możliwość nabycia pamiątek na charytatywnym jarmarku wyrobów dziecięcych. Wielu gości „Święta noworocznej zabawki” zainteresowała prezentacja wydawniczego projektu „Zrekonstruowana lalka ludowa”, w ramach którego odbywają się
Tłumaczenie maszynowe
„Oj, kto Mikołaja kocha!”... Pod taką wymowną nazwą, pod egidą chóralnego towarzystwa imienia Mykoły Łeontowycza, działającego przy Narodowym Wszechukraińskim Związku Muzycznym, oraz Kijowskiej Miejskiej Akademii Muzyki im. R. Gliera odbył się coroczny chóralny minifestiwal, który otwiera serię koncertów bożonarodzeniowych w Narodowej Filharmonii Ukrainy. Autorem i reżyserem projektu jest utalentowana mistrzyni wykonawstwa chóralnego, kierownik artystyczny i dyrygent Żeńskiego Chóru Kijowskiej Miejskiej Akademii Muzyki im. R. Gliera, artystka ludowa Ukrainy Hałyna Horbatenko. Rozpoczął artystyczne widowisko zespół amatorski — Narodowa Kapela Chóralna „Dniepr” Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki (kierownik artystyczny i dyrygent Iryna Duszejko). W wykonaniu kapeli zabrzmiała ukraińska kolęda do tekstu M. Łozynśkiej „Noc nad Betlejem”, szeroko znana „Cicha noc, święta noc” F. Grubera oraz wenezuelska kolęda „Esta bella noche” w opracowaniu L. E. Galiana przy akompaniamencie I. Dmytruka (gitara) oraz Je. Sećka (instrumenty perkusyjne). Jasne wrażenie na słuchaczach pozostawiło wykonanie programu laureata międzynarodowych konkursów Kameralnego Chóru „Moravski” pod dyrekcją Ołeny Radźko, który wykonał angielską średniowieczną kolędę z XVI w. „Gaudete! Christus est natus”, ukraińskie „Dziwna nowina” (opracowanie O. Sztukaliuk), „Kolęda-kolędka” (opracowanie L. Kabilnyk), artystycznie utalentowany utwór I. Nebesnego „Oj przylatywały dwa sokoły” w opracowaniu M. Hobdycza, anglojęzyczną kolędę „Ride on, Jesus ride” (aranżacja J. Hamiltona). Poruszający był występ najmłodszych uczestników koncertu — narodowego zespołu artystycznego „Opera Dziecięca” pod kierownictwem zasłużonego pracownika kultury Ukrainy Natalii Nechotiajewej. Teatralizowane podejście do wykonywanych kolęd — ukraińskiej „Wstań, gospodarzu”, polskiej „Lulajże, Jezuniu”, czeskiej „Pasterze owce wypasali” — wzbogacało różnorodność obrazów muzycznych, radość tworzenia prawdziwego widowiska. Chór chłopców i młodzieńców Miejskiej Akademickiej Męskiej Kapeli Chóralnej im. L. Rewuckiego (kierownik artystyczny i dyrygent — zasłużona artystka Ukrainy Aida Zajcewa) zaprezentował wysoki poziom. Wysoka kultura techniczna śpiewu, ruch sceniczny nadawały wszystkim utworom dynamizmu i spójności obrazów artystycznych („Wesołe świętowanie Bożego Narodzenia” w aranżacji O. Snydera; opracowanie „Na naszym podwórku” M. Łeontowycza, solista Mykyta Sajenko; opracowanie „Jechał kozak przez miasto” O. Czmut; „Szczedryk” w aranżacji K. Shawa; „Adiemus” K. Jenkinsa, solista Illa Szmuratko). Brzmieniowo zgodnie wystąpił zespół wokalny wydziału „Dyrygentura chóralna” Kijowskiej Miejskiej Akademii Muzyki im. R. Gliera pod dyrekcją Julii Szałkewycz, prezentując opracowanie R. Tołmaczowa „W głębokiej dolinie”, polską kolędę „Lulajże, Jezuniu” w opracowaniu O. Łosia (solistka Sofija Nahirniak) oraz „Szczedriweczkę” w bardzo udanym opracowaniu O. Tokar. Szczególną charakterystykę brzmieniową głosów ludowych wniósł występ sekstetu solistów Narodowej Zasłużonej Kapeli Bandurzystów Ukrainy im. H. Majborody (Wołodymyr Hołubnyczyj, Iwan Rewa, Maksym Melnyk, Danyło Werbowećkyj, Artem Warywoda, Wasyl Dunczak). Taktowne zastosowanie wsparcia perkusyjnego do brzmienia wokalu z bandurą w opracowaniach „Przeczysta Dziewica” Mykoły Łeontowycza, „Nowa radość nastała”, „W polu, polu płużek orze” Stanisława Ludkewycza uwspółcześniło te, już o statusie klasyki, opracowania. Młody chór kameralny „Sine nomine” przedstawił premierę ciekawych opracowań Ołeksandra Tarasenka — „Szczedriwka”, „Jasna zorza” (pod dyrekcją Bohdana Prytuły), „Likuńczo”, „Na niebie gwiazda” (solistka Sołomija Pawłenko). Dwa ostatnie zabrzmiały szczególnie natchnienie i spójnie dzięki ekspresyjnemu stylowi utalentowanego chórmistrza-dyrygenta, studenta Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. Czajkowskiego Nazarija Tarasenka. Niezwykle wyrafinowanie pokazał kulturę śpiewu chóralnego zespół wokalny Żeńskiego Chóru Kijowskiej Miejskiej Akademii Muzyki im. R. Gliera pod kierownictwem Hałyny Horbatenko. Prawdziwym odkryciem subtelnego niuansowania, upoetyzowanego obrazowania artystycznego, popartego taktownym wyrazem ruchu scenicznego, okazało się opracowanie W. Schneidera pieśni ludowej „Wierzbowa deseczka” (solistki Nadija Jaworska, Anna Tatarenko). Dwa inne utwory, „My bonny lass she smile” T. Morleya i „Regina coeli” J. Brahmsa (solistki Nadija Jaworska, Darija Halatina), zapamiętano dzięki wyrazistości muzycznej intonacji, zrównoważeniu faktury w epizodach polifonicznych, organicznemu temporytmu. Rodzynką święta stało się wirtuozowsko-liryczne wykonanie „Jazzowej mszy w stylu latina” M. Wallingera (solistka Anna Tatarenko) przez laureata międzynarodowych konkursów Żeński Chór KAM im. R. Gliera pod dyrekcją Hałyny Horbatenko z wykorzystaniem specyficznego akompaniamentu instrumentalnego — fortepian (Wałentyn Rukomojnikow), gitara basowa (Anna Chabaz), instrumenty perkusyjne (Anton Żurba), saksofon (Ołeksandr Rukomojnikow). Olga KUSZNIRUK, kandydat nauk o sztuce. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor: Pawło MOWCZAN. Redaktor naczelny: Mykoła CYMBAŁIUK. Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBAŁIUK, Iwan JUSZCZUK. Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych: Natalia SKRYNNYK, 278-01-30 (tel/faks). Sekretarz odpowiedzialny: Iryna SZEWCZUK. Dział kultury: Eduard OWCHARENKO. Dział korekty: Olha ŻMUDOWSKA, Iryna STELMACH. Skład komputerowy: Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN. Redaktor internetowy: 279-39-55. Redaktor dyżurny: Eduard OWCHARENKO. Księgowość: 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net. http://slovoprosvity.org. http://prosvitanews.org.ua. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w LLC „Mega-Poligraf”, 04073 Kijów, ul. Marka Wowczka 3.
Tłumaczenie maszynowe
W Dniu Świętego Mikołaja, 19 grudnia, w 72. roku życia po ciężkiej chorobie odszedł od nas nasz proświcianin, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Mykoła Petrowycz Ocun. To był niezwykle odważny i społecznie aktywny człowiek. Mykoła Petrowycz nie był obojętny na problemy życia społecznego na Ukrainie, przede wszystkim w Kijowie. Jako aktywny członek wielu organizacji społecznych, związków i towarzystw, był laureatem Międzynarodowych festiwali twórczości ludowej; wybrany na honorowego członka Ukraińskiego towarzystwa ochrony przyrody. Wybierano go członkiem Głównej Rady Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, a na ostatnim zjeździe — członkiem komisji rewizyjnej Towarzystwa. A ponadto był zastępcą przewodniczącego Kijowskiej organizacji Związku oficerów Ukrainy, generałem buńczucznym Międzynarodowego stowarzyszenia „Kozactwo”, posiadał specjalny stopień generała-pułkownika Ukraińskiego kozactwa. Członek Narodowego związku mistrzów sztuki ludowej Ukrainy; rzeźbiarz w drewnie, historyk, etnograf, znawca ludoznawstwa, dziennikarz. I choć to dziwne, ale z tak wielkim wykazem pracy społecznej dawał sobie radę. A były jeszcze sprawy rodzinne. Opiekował się rodzicami, żoną, troszczył się i pomagał rodzinom swoich dwóch synów w wychowaniu wnuków. Mykoła po ukończeniu wydziału historycznego Państwowego instytutu pedagogicznego im. Gorkiego (obecnie Narodowy uniwersytet pedagogiczny im. M. Drahomanowa) został skierowany do pracy w Ministerstwie spraw wewnętrznych Ukrainy, gdzie dosłużył się stopnia kapitana. Za swoją ukraińską postawę, za to, że był delegatem Zjazdu założycielskiego Związku oficerów Ukrainy, został odsunięty od pracy w milicji. Już w latach niepodległej Ukrainy Mykole Ocunowi nadano kolejne stopnie majora, podpułkownika, pułkownika milicji. Ale głównym kierunkiem jego działalności społecznej była organizacja patriotycznych przedsięwzięć ZOU, „Proświty” i kozactwa. Będąc już chorym, Mykoła Petrowycz wykazał wielką siłę woli i pragnienie życia. To był prawdziwy kozak-charakternik, który nie skomlał, nie skarżył się, a walczył z chorobą swoją i żony, i pracował, pracował, biorąc udział w przedsięwzięciach związkowych i proświciańskich, w ukraińskim radiu. 21 grudnia 2019 roku proświcianie, towarzysze broni, oficerowie-weterani ZOU, kozacy pożegnali zmarłego w cerkwi Pokrowskiej w Kijowie i odprowadzili go w ostatnią drogę, przykrywając trumnę kozacką kitajką, co było najwyższymi honorami w kozactwie. Pochowano Mykołę Ocuna we wsi Soboliwka w rejonie browarskim, gdzie się urodził i wychował. Wieczna mu pamięć! Niech Najwyższy przyjmie jego duszę i nagrodzi ją Królestwem Niebieskim. Proświcianie, związkowcy i kozacy. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe