Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

PRZECIWANGIELIZM od Iryny FARIION

Слово Просвіти, №52 за 2021 рік

51. OFSHORE / ONSHORE, OFSHORE’OWY, OFSHORE’YZACJA, DEOFSHORE’YZACJA Angielski termin offshore [ˌɒfˈʃɔ:] i jego sufiksalne pochodne: ofshore’owy, deofshore’yzacja, choć mają znaczenie terminologiczne finansowo-ekonomiczne, szeroko weszły do użytku społecznego przez gwałtowną polityzację procesów gospodarczych. Zgodnie ze słownikiem terminologicznym finansowo-ekonomicznym, ofshore to “centrum wspólnej przedsiębiorczości, w którym istnieje ulgowy reżim dla operacji finansowo-kredytowych z cudzoziemskimi rezydentami i w cudzoziemskiej walucie. Ten reżim polega na ulgowych warunkach rejestracji i opodatkowania dochodów” (5, s. 501). Natomiast onshore to przeciwne zjawisko ekonomiczne. Jurysdykcję onshore’ową sprawuje “kraj, którego ustawodawstwo w odniesieniu do zakładania i opodatkowania przedsiębiorstw orientuje się na regulację lokalnej gospodarki oraz na kontrolę nad przedsiębiorstwami, które handlują i dokonują inwestycji w granicach kraju” (5, s. 826). Mówiąc przystępnie, jest to jedna z metod “planowania” podatków lub uchylania się od płacenia podatków, u podstaw której leży ustawodawstwo państw, częściowo lub całkowicie zwalniające z opodatkowania dochody firm, które zostały uzyskane poza granicami kraju rejestracji. Podstawą do tego, by uznać firmę za ofshore’ową, jest brak u niej działalności gospodarczej w kraju rejestracji (2). Wśród głównych przyczyn ofshore’yzacji*: próba ukrycia swoich dochodów i skrócenia wydatków podatkowych; ukrycie nazwiska realnego właściciela biznesu; poszukiwanie komfortu i ochrony przed niestabilną gospodarką czy raiderstwem (10). Nie będziemy wnikać w subtelności i odmiany operacji ofshore’owych, które stały się wiodącą formą działalności polityczno-ekonomicznej ukraińskiej oligarchii, natomiast skoncentrujemy się na socjolingwistycznej interpretacji tej leksemy, źródle jej powstania i funkcjonowania w języku ukraińskim. Termin offshore sformułowano i wprowadzono do obiegu w 1723 roku w Wielkiej Brytanii. To wydarzenie miało miejsce w kontekście jednego z licznych posiedzeń sądowych w dziedzinie prawa handlowego. Wynikiem było określenie zasad lokalizacji firm. Następnie użyto go w jednej z gazet na wschodnim wybrzeżu USA pod koniec lat 50. XX wieku. Chodziło o organizację finansową, która przeniosła swoją działalność na terytorium z korzystnym klimatem podatkowym (2). Zatem pochodzenie terminu “ofshore” jest etymologicznie przejrzyste z uwagi na znaczenie tej leksemy w języku angielskim. Złożone słowo off-shore [ˌɒfˈʃɔ:] – to połączenie dwóch samodzielnych leksemów off+shore ze znaczeniem “poruszający się w kierunku od brzegu; położony w odległości od brzegu; an ~ wind wiatr od brzegu” (AUS, s. 963). Leksema off – jest homonimiczna i realizowana przez różne części mowy: jako czasownik oznacza 1. potocznie przerywać (negocjacje itp.), odstępować; 2. morskie iść na otwarte morze; jako przymiotnik 1. daleki, oddalony; 2. nieurodzajny (o roku); 3. drugorzędny; 4. wolny; 5. prawy; 6. nieświeży; jako przysłówek wskazuje na 1. oddzielenie, odejście; 2. wyłączanie, rozłączenie aparatu; 3. odległość; 4. zrzucanie odzieży; 5. przerwanie, zakończenie działania; jako przyimek wskazuje na 1. odległość; 2. usunięcie z powierzchni; 3. odchylenie od normy; jako wykrzyknik precz! (AUS, s. 961–962). Leksema shore [ʃɔ:] – to jednocześnie rzeczownik i czasownik, n 1. brzeg, wybrzeże; 2. zwykle pl. ziemia, kraj; 3. pas przybrzeżny; 4. podpora, oparcie, mocowanie, zastrzał; v (past i p.p. shored, pres. p. shoring) 1. schodzić na brzeg; 2. spuszczać na brzeg; 3. wyładowywać; 4. płynąć wzdłuż brzegu; 5. obramowywać; 6. podpierać; 7. ostrzegać, grozić; 8. proponować (AUS, s. 1294). W naszym przypadku słowo off użyto w znaczeniu dawnego angielskiego przyimka od XVI w. (10), który wskazuje na odległość + leksema shore w pierwszym znaczeniu “brzeg lub wybrzeże”, co po połączeniu metaforycznie oddaje pojęcie wyprowadzania środków na wyspy (czyli za brzeg), co staje się nieosiągalne dla organów podatkowych. Mówiąc naszym językiem – to bezpodatkowe terytorium ze stratami dla kraju swojego biznesu. Odnośnie pisowni. Z uwagi na przedrostkowy sposób tworzenia tego słowa w języku angielskim, w ukraińskim – piszemy go razem i z jednym f, “ponieważ w nazwach pospolitych pochodzenia obcego przy zbiegu jednakowych spółgłosek przedrostka i rdzenia podwojoną spółgłoskę mamy tylko wtedy, gdy w języku używa się równoległego słowa bezprzedrostkowego, jak mamy w słowach imigracja (bo jest migracja), innowacje (bo są nowacje)” (6, s. 121). W relacjach antonimicznych z ofshore znajduje się termin onshore: przyimek on+shore, gdzie on użyto na oznaczenie “przebywania na powierzchni lub do powierzchni przedmiotu” (AUS, s. 965), czyli płacenie przez nierezydenta podatków w kraju, gdzie prowadzono biznes, z uwagi na lokalne ustawodawstwo. Naszym zdaniem, złożony, ale przejrzysty termin terytorium bezpodatkowe można używać jako synonim zapożyczonego anglicyzmu ofshore z uwagi na jego międzynarodowe terminologiczne finansowo-ekonomiczne i prawnicze użycie. Jeśli u podstaw anglicyzmu leży metaforyczne przeniesienie miejsca (w szczególności na wyspę) na rzeczywistość biznesową, to w proponowanym rodzimym odpowiedniku wprost nazwano istotę zwodniczej działalności przedsiębiorczej, która polega na niepłaceniu podatków krajowi, gdzie tworzono biznes. Symboliczne jest, że pierwszymi autorami projektu ustawy, gdzie poruszono ten niezwykle palący problem i użyto terminu “strefa ofshore’owa”, byli deputowani-nacjonaliści Rady Najwyższej Ukrainy VII kadencji z WO “Swoboda” O. Tiahnybok, O. Kajda, M. Hołowko, którzy zarejestrowali pierwszą ustawę przeciw-ofshore’ową 11 stycznia 2013 roku (nr 1248), wniesioną do porządku obrad sesji dopiero 2 września 2014 roku (nr 1655-VII): “Projekt Ustawy o zwrocie kapitałów, które przebywają i są zarejestrowane w Republice Cypru, strefach ofshore’owych i innych jurysdykcjach zwolnionych z podwójnego opodatkowania lub tych, które mają ulgowy reżim opodatkowania” (8). Publicznie zaprezentowano tę ustawę jeszcze 10 października 2012 roku. Następnie ten projekt ustawy, za którym nie zagłosowała Rada Najwyższa VII kadencji, przerejestrowali deputowani-swobodowcy VIII kadencji Ju. Łewczenko, O. Osuchowski, A. Illenko, Ju. Bubłyk, O. Marczenko, M. Hołowko 28 listopada 2014 (nr 1112). Ponownie wniesiono go do porządku obrad, a rozpatrywania tak i nie rozpoczęto w naszym na wskroś ofshore’owym parlamencie. Ciekawe, że autorka materiału o ustawach anty-ofshore’owych O. Hermanowa najpierw wylicza późniejsze projekty ustaw z tej problematyki, a następnie na końcu artykułu z dziwnym sformułowaniem oceniającym dodaje: “Dla sprawiedliwości zauważmy, że pierwszy anty-ofshore’owy projekt ustawy został złożony przez szereg deputowanych pozafrakcyjnych jeszcze w listopadzie 2014 r. Dokument pod tytułem “O zwrocie kapitałów, które przebywają i są zarejestrowane w Republice Cypru, strefach ofshore’owych i innych jurysdykcjach zwolnionych z podwójnego opodatkowania lub tych, które mają ulgowy reżim opodatkowania” (rejestr. nr 1112) został nawet włączony do porządku obrad sesji Rady Najwyższej, ale dalej sprawa nie posunęła się” (3). Tak więc, „dla sprawiedliwości” przypomnijmy wszystkim, że ci „niezrzeszeni posłowie” to członkowie Swobody i projekt ustawy o deofszoryzacji zarejestrowali jeszcze 11 stycznia 2013 roku (nr 1248). Prawda, był jeszcze przed nimi projekt ustawy z terminem „jurysdykcja offshore” N. Korolewskiej „O wprowadzeniu zmian do Kodeksu podatkowego Ukrainy w sprawie wprowadzenia podatku od operacji z jurysdykcjami offshore” (18 maja 2012 r., nr 10493 i 13 kwietnia 2016 r., nr 4413) oraz „wykaz stref offshore, zatwierdzony rozporządzeniem Gabinetu Ministrów z 23 lutego 2011 r. nr 143-r.” (4). Od tego czasu na problemie wyprowadzania środków z Ukrainy my, jak na bombie, śpimy do dziś, choć w parlamencie antyofszorowych projektów ustaw przybyło. Jest to również nieprzegłosowany projekt ustawy z partii WS „Batkiwszczyna” „O suwerenności podatkowej Ukrainy i firmach offshore” (12 kwietnia 2016 r., nr 4381), „O wprowadzeniu zmian do niektórych aktów ustawodawczych Ukrainy” (w sprawie ustanowienia odpowiedzialności karnej dla osób upoważnionych do pełnienia funkcji państwa lub samorządu lokalnego za działalność gospodarczą z wykorzystaniem stref offshore oraz określenia właściwości przestępstwa) S. Miszczenki (14 kwietnia 2016 r., nr 4439) (9). Wszystkie te i inne projekty ustaw są nasycone użyciem terminu offshore w różnych walencjach syntaktycznych: cło offshore, status offshore, ustawa antyofszorowa, osoby offshore, jurysdykcja offshore. Zatem anglicyzmy offshore / onshore oraz ich ukraińskie derywaty słowotwórcze (ofszoryzacja, offshore’owy i in.) oraz relacje syntagmatyczne (strefa offshore, cło offshore i in.), zważywszy na użycie terminologiczne w sferze finansowo-ekonomicznej, nabrały szerszego wykorzystania społeczno-politycznego jako przystosowane do systemu leksykalnego języka ukraińskiego nowoanglicyzmy. Mimo to, w pewnych kontekstach warto używać także przejrzystych ukraińskich odpowiedników: terytorium bezpodatkowe lub terytorium bez podatku. Jak tu nie wspomnieć o naszym historycznym rodzimym terminie na oznaczenie „wolnego od powinności osiedla”, „ulgi” – czyli słobody, gdzie ludność nie płaciła podatków od młynarstwa, handlu i gorzelnictwa, żyli według własnych zwyczajów, zachowywali swój tradycyjny ustrój społeczny (7). Właśnie na tej podstawie w XVII wieku, w czasie Chmielniczyzny, rozwinęła się Słobodzka Ukraina, o czym opowiada genialny badacz tego kraju Dmytro Bahalij: „...szli do grodów na słobody, czyli na ulgi. Znaczy słowo słoboda ma tu znaczenie ulgi. Stamtąd wzięła się, zapewne, i nazwa słobodzkie pułki lub Słobodzka Ukraina, bo tam szli ludzie na słobody – ulgi (1, s. 32), gdzie ulga – to „ulga, ułatwienie, odroczenie” (Hr. 1, s. 238), a słoboda „wolne od powinności osiedle...” (ESUM 5, s. 305), co w nowoczesnym języku fonetycznie przekształciło się w zwykły leksem swoboda z rozszerzonym spektrum znaczenia. Literatura 1. Bahalij D. I. Historia Słobodzkiej Ukrainy. Charków: Wydawca Ołeksandr Sawczuk, 2018. 308 s. 2. Busoł O. Deofszoryzacja w Ukrainie w świetle nowej światowej tendencji. 3. Hermanowa O. Gdzie deofszoryzacja? 4. Dobrewa J. Tendencje deofszoryzacji w Ukrainie. Praktyczne rekomendacje dotyczące pracy z nierezydentami. 5. Zahorodnij A. H., Wozniuk H. L. Słownik finansowo-ekonomiczny. Lwów: Wydawnictwo Politechniki Lwowskiej, 2011. 841 s. 6. Iwasyszyna T., Korkacz I. Offshore, off-shore, offshore czy offshore? Język ukraiński. 2006. Nr 2. S. 121. 7. Maslijczuk W. L. SŁOBODZKA Ukraina. 8. Projekt Ustawy „O zwrocie kapitałów, które znajdują się i są zarejestrowane w Republice Cypru, strefach offshore i innych jurysdykcjach zwolnionych z podwójnego opodatkowania lub tych, które mają ulgowy reżim opodatkowania”. 9. Projekt Ustawy „O wprowadzeniu zmian do niektórych aktów ustawodawczych Ukrainy” (w sprawie ustanowienia odpowiedzialności karnej dla osób upoważnionych do pełnienia funkcji państwa lub samorządu lokalnego za działalność gospodarczą z wykorzystaniem stref offshore oraz określenia właściwości przestępstwa)”. 10. Czy zawsze offshore to nielegalne i tylko dla milionerów. 11. Off (data dostępu 7.10.21). Czy potrzebny nam gender i seks? 52. GENDER 53. SEKS Społeczna preludia genderyzmu Temat genderu – jeden z wiodących w ukraińskim społeczeństwie i sferze edukacyjnej, o czym świadczy, na przykład, materiał szkoleniowo-metodyczny „Realizacja polityki genderowej w zarządzaniu edukacją: podręcznik szkoleniowo-metodyczny” (6) czy nawet „Słownik terminów genderowych”, wydany przez Centrum Badań Genderowych i Komunikacji (2016) (8). Jeszcze na początku 2021 roku żona prezydenta Ołena Zełenśka ogłosiła plan Ukrainy opracowania Strategii wdrożenia równości genderowej w sferze edukacji do 2030 roku. Ten plan wynika z przystąpienia Ukrainy do międzynarodowej inicjatywy „Partnerstwo Biarritz” (zapoczątkowali liderzy krajów Grupy Siedmiu (G7) na szczycie w mieście Biarritz (Francja) 25 sierpnia 2019 roku pod przewodnictwem Prezydenta Francji E. Macrona), która łączy wysiłki różnych krajów, by wcielić w życie równość praw społecznych kobiet i mężczyzn. Istota planu polega na zmniejszeniu różnicy w wynagrodzeniach mężczyzn i kobiet, w rozwoju bezbarierowej i uniwersalnej przestrzeni publicznej, zapewnieniu równych możliwości dla urlopu ojcowskiego i macierzyńskiego, przeciwdziałaniu domowej przemocy uwarunkowanej genderowo, zapewnieniu kompleksowej integracji zasad równości genderowej w edukacji. Żona prezydenta oświadczyła: „Uważam, że wszystkie te kroki – to dobry początek ruchu w kierunku równości, burzenia stereotypów i tworzenia równych możliwości dla każdego” (1). Wydawało się, że znaleźć sprzeciw wobec słuszności tych zaleceń jest trudno, jednak działania minister edukacji L. Hrynewycz (2016–2019) właśnie w tym sensie wywołują niemałe zastrzeżenia. Chodzi przede wszystkim o ostatnie zalecenie, sformułowane jako „kompleksowa integracja zasad równości genderowej w edukacji”, co dotyka traktowania ról genderowych samych uczniów. O tym wymownie sygnalizuje tylko jeden z wielu faktów wprowadzenia przez eks-minister edukacji L. Hrynewycz tak zwanej ekspertyzy antydyskryminacyjnej podręczników dla szkoły średniej (3). Pod ostrzałem „ekspertyzy” znalazły się wyłącznie DWIE sfery naszego życia społecznego: narodowa i rodzinna, czyli po nowemu genderowa. Przykład działania dyktatorskiego zalecenia Ministerstwa Edukacji rozważymy na podstawie osobnej „Opinii ekspertyzy antydyskryminacyjnej wersji elektronicznej projektu podręcznika „Wstęp do historii” dla 5 klasy placówek ogólnego kształcenia średniego”, którą przeprowadziła „ekspertka ds. antydyskryminacji w edukacji”, aspirantka katedry pedagogiki i zarządzania edukacją Chersońskiej Akademii Kształcenia Ustawicznego L. W. Ostapenko. Przedtem przypomnę, że Ministerstwo Edukacji zawarło umowę z niemiecką lewoliberalną fundacją Bolla – antyideologiczną, antymilitarną, antyrodzinną,

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn