Strona · s. 8strona oryginału ↗
„Sprawa kobieca”. Niezapomniane historie uczestniczek podziemia OUN ze stanicy we wsi Kordyszów na Szumszczyźnie
Слово Просвіти, №52 за 2021 рік
Halina DACIUK, dziennikarka
Takie oto cudo – egzemplarze autorskie (Halina Daciuk, Anatolij Łukaszczuk, „Sprawa kobieca”, „Bukrek”, 2021) – otrzymałam na Boże Narodzenie. Książka o kobiecej stanicy OUN mojej rodzinnej wsi Kordyszów, która działała w latach 1943–1946. I dziś od rana myślę o nich. O całkiem młodych kordyszowiankach, które 80 lat temu tworzyły Ducha Świąt, kolędę, oczekiwały Cudu. Ale przyszli radzieccy okupanci i dziewczęta stanęły do walki z totalitarnym systemem. Praca nad książką była bolesna i pasjonująca. Historie podziemnych działaczek odkrywały nieznaną dotąd wieś, w której działała potężna Organizacja, stawiająca sobie za cel zdobycie Niepodległej Ukrainy. System karny nowej okupacyjnej władzy okrutnie rozprawił się z podziemiem. Wszystkie uczestniczki, które miały zaledwie 17–18 lat, zostały aresztowane i wysłane na Syberię. Wysiedlono także ich rodziny, od najmłodszych do najstarszych... Tworzyliśmy książkę we dwoje z moim towarzyszem broni, krajoznawcą Anatolijem Łukaszczukiem. Dziękuję, drogi Anatoliju, że zacząłeś! Przesyłałeś świeżo odkryte w obwodowych archiwach SBU i MSW Ukrainy akta śledcze, ja obficie skrapiałam je łzami i korwalolem, i tworzyłam teksty. Wiele się przypominało, bo przecież bohaterki żyły obok, wróciwszy do Kordyszowa po GUŁAG-u i zesłaniu. To były mamy moich koleżanek i kolegów z klasy, które nigdy nie otwierały tej strony... Niezapomniane historie pod tytułem „Sprawa kobieca” drukowane były w lipcu–październiku w tygodniku „Słowo Proświty”, za co bezgranicznie dziękuję redaktor naczelnej pani Lubow Hołocie, która wspierała i zachęcała. Dziękuję kierowniczce projektu Marynie Ołeksandriwnie Jahodynskiej, dyrektorce Tarnopolskiego Obwodowego Centrum Ochrony i Badań Naukowych Zabytków Dziedzictwa Kulturowego. To zdumiewająca naukowczyni, która od wielu lat kieruje wykopaliskami archeologicznymi w Kordyszowie, odkrywając tysiącletnie warstwy kultury i historii wsi. Dziękuję wspaniałej dyrektorce Wydawnictwa „Bukrek”, mojej przyjaciółce Darynie Maksymeć i całemu zespołowi twórczemu, którzy włożyli ten prezent do skrytki „Nowej Poszty” co do minuty! Dziękuję utalentowanej artystce Annie Andriejewej, która wyczuła każdy los. Dziękuję rodzinom uczestniczek podziemia, które dzieliły się fotografiami i wspomnieniami – Wirze Romanowej, Lubow Honczarenko, Oldze Daciuk. Książka na Boże Narodzenie – Boża opatrzność dla wszystkich zaangażowanych w nią na ziemi. I dla jasnej pamięci moich drogich, odważnych ziomkiń. Ich historie są wzniosłe i tragiczne. Romantyczki, nie wierzyły, że za kilka notatek włożonych w dziuplę lipy, wydziergany sweter czy zebrane bochenki chleba dla towarzyszy broni można zarobić 25 lat katorgi na Syberii. Nie wierzyły, że przeżyją przesłuchania i łagry. Wątpiły, czy czyjaś prawda będzie dla kogoś interesująca i potrzebna. Ale zawsze wierzyły w Ukrainę, dlatego odważnie wystąpiły przeciwko totalitarnemu reżimowi w imię jej wolności. W przededniu 80-lecia UPA ich prawda wychodzi z podziemia na słońce, aby zaświadczyć: bez kobiet nie byłoby zdolnej do walki, pełnowartościowej Armii Powstańczej. Były jej łącznością, lekarstwami, modlitwą, chlebem i krwią.
Walentyna SEMENIAK
Twórczość Neonili Kremianczanki odkryłam dla siebie naprawdę po wydarzeniach na Majdanie. Była to książka „Niewolników do raju nie wpuszczają”, na prezentację której pisarka zaprosiła do Tarnopolskiej Obwodowej Biblioteki Naukowej. Trzymam w rękach jej nowe, eleganckie wydanie. „Grono kaliny na dłoni” – to realne historie o ukraińskich wojownikach-bohaterach, wojskowych medykach, kapelanach, wolontariuszach i wszystkich, którzy przybliżają zwycięstwo. Żyjemy w niełatwym czasie, kiedy wojna trwa nie tylko na Wschodzie Ukrainy, ale i o dusze każdego z nas. Czasami można usłyszeć, że współczesny ukraiński czytelnik stał się wybredny i nie bardzo chce czytać literaturę patriotyczną, mimo że ósmy rok żyjemy „w wojnie”. Jednak z której strony i jak na to spojrzeć: wiele pytań, ale i wiele odpowiedzi. W dorobku twórczym wspomnianej pisarki jest niemało książek patriotycznych: „Żyję Tobą, Ukraino!” (seria „Tarnopolska Obwodowa Organizacja NSPU”). Poprzedziły ją „Orle gniazdo” (1995), „Miała matka trzech synów” (1999), „Zorza miłości” (2013), „Zarobkowe szczęście” (2017). Swoją drogą, zbiór legend „Orle gniazdo” ma już czwarte wydanie! – źródło niewyczerpanej ludowej mądrości, wysokiego ducha i niezniszczalności. Przy kaplicy odbywa się Ogólnoukraiński odpust, na który zjeżdżają setki ludzi. I jakie było moje zdziwienie, kiedy napisała do mnie z obwodu czerkaskiego nieznajoma – Tetiana Buha. Okazało się, że jesteśmy rodziną. Moja rodzona babcia ze strony ojca jest jej rodzoną prababcią. Ale to osobna historia. Zaczęłyśmy wymieniać się rodzinnymi fotografiami i „towarzyszyć” im podpisami. I oto pod jedną przeczytałam: „To my z przyjaciółmi, opiekujemy się rodzinami poległych chłopców na Wschodzie. Ja ich wszystkich kocham! A oto tegoroczna pielgrzymka do wsi Mała Iłowica na Tarnopolszczyźnie, w rodzinne strony Amfilochiusza Poczajowskiego. Towarzyszyłam dzieciom jako medyk i opiekowałam się nimi jak mama”… Pani Neonila nie bez powodu przyjęła pseudonim Kremianczanka, bo w swoich narodowych i patriotycznych przekonaniach jest twarda i mocna jak legendarny kamień (krzemień), na cześć którego nazwano Krzemieniec, skąd autorka pochodzi. Z zawodu jest nauczycielką. Jako jedna z pierwszych jeszcze w 1999 roku wydrukowała książkę szkiców i opowiadań o walce UPA na Tarnopolszczyźnie, którą w 2009 roku wydał ponownie Instytut Historii Ukrainy NAN Ukrainy w zbiorze „Niepokonana Krzemieńczyzna w pierwszej po-
Lubow Hołota, pisarka: To prawdziwy bożonarodzeniowy cud, który sięga otwartych niebios nad Kordyszowem, Czerniowcami i całą Ukrainą. Myślę, że raduje się dusza Oleny Fedoriwny Kuzmenko (z domu Bojko z Wielkiego Kropiwnika, Iwanofrankowszczyzna), która mi w latach 70. po trochu, ostrożnie opowiadała o UPA i o swoim uwięzionym losie, uśmiecha się duchowe serce mamy mojej przyjaciółki Hali Sawczenko (niech króluje!) pani Niny Strilczuk, łączniczki UPA z Tarnopolszczyzny, która zachowała zawzięty ukraiński upór do ostatnich swoich ziemskich dni. Wiele publikacji, książek niezależnego 30-lecia dało mi zrozumienie, że to był prawdziwie ludowy ruch oporu – za Ukrainę... Wasza książka w tym szeregu stała się (jak w kinie) bardzo swoistym zbliżeniem: to o zwykłych kobietach zwykłej wołyńskiej wioski (nie mówię o historii ogólnie), które robiły wszystko, co mogły – dla Ukrainy, oddawały wszystko, co miały – Ukrainie, nie zagłębiając się w szczegóły, nie zapamiętując imion, doprawdy, jak w ewangelicznej radzie: aby lewa ręka nie wiedziała, co czyni prawa. Wszystkie te dziewczęta nagle stały się dla mnie jakimiś daw-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
