Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

Pieśni i los Iwana Mykołajczuka

Слово Просвіти, №52 за 2021 рік

Miejska męska kapela akademicka imienia Lewka Rewuckiego zaprezentowała premierę spektaklu muzyczno-literackiego „Iwan Mykołajczuk. Skrawki pieśni i losu”. Do udziału w projekcie zaproszono legendarne trio „Złote klucze” w składzie ludowych artystek Ukrainy Mariczki Mykołajczuk, Niny Matwijenko oraz Wałentyny Kowalśkiej. Tego wieczoru słuchacze mieli okazję nie tylko usłyszeć znaczące dla wybitnego aktora i reżysera pieśni, ale także poznać wiele mało znanych kart jego biografii twórczej. Program rozpoczęto ulubioną pieśnią Iwana Mykołajczuka „Teren, maty, koło chaty”. To właśnie miłość do muzyki ludowej, według wspomnień Iwana Mykołajczuka, stała się decydująca przy wyborze zawodu. „Pasłem owce, aż nagle usłyszałem gruzińską pieśń „Suliko” z kołchozowego głośnika. Tak bardzo mnie ona poruszyła, że niemal tego samego dnia potajemnie przed rodzicami pojechałem do Czerniowiec z zamiarem uczenia się na artystę” – wspominał Iwan. Utalentowany bukowiński student zaczął występować w filmach od drugiego roku studiów. Pierwszymi pracami w kinie były dla niego role w filmach „Cienie zapomnianych przodków” oraz „Sen”. Podczas wieczoru zabrzmiała pieśń „Lełeczeńky” do słów Dmytra Pawłyczki i muzyki Ołeksandra Biłasza z filmu „Sen”. Jedyną osobą, która pozostawała z Iwanem zarówno w smutku, jak i w radości, w czasach triumfów i bolesnych niepowodzeń, była ukochana Mariczka. Między nimi istniała jakaś mistyczna więź. Nawet na odległość czuli siebie nawzajem. Kiedy Iwan kręcił film w Bułgarii, wypadło mu kilka wolnych dni. Zlekceważywszy odpoczynek na Złotych Piaskach, postanowił pojechać do domu, ale o jego zamiarze w domu nie wiedziano. Jakież było zdziwienie Iwana, kiedy od dotyku palców uznanego Mistrza, ludowego artysty Ukrainy Romana Hrynkiwa na strunach tego unikalnego instrumentu po studiu Domu Nagrań rozlała się srebrzysta muzyczna koronka, która napełniła dusze słuchaczy świątecznym nastrojem. Czuło się, że występuje bandurzysta ze światowym nazwiskiem, który brał udział w nagraniu albumu Yehudiego Menuhina i koncertował razem z Alem di Meolą. Śpiewała wspaniała żona Romana Hrynkiwa – Łarysa Dediuch, a także grali Ołeksij Korczahin (szwi, duduk, flet, bansuri) oraz Ihor Kowalczuk (wiolonczela). Wieczór rozpoczęto kolędą „Szczo to za predywo”. Ten oraz wszystkie inne utwory zostały przedstawione w autorskiej wizji pana Romana, do tego wzmocnione energią uczestników koncertu. A kontynuowano go kolędami „Czudesna zirka” oraz „Oj na riczci, na Jordani”. Występy utalentowanych wykonawców przeplatały się z opowieściami o nich prowadzącej koncert, znanej radiowej prezenterki Hałyny Babij. Roman Hrynkiw – zdobywca Grand Prix Międzynarodowego konkursu imienia Hnata Chotkewycza, absolwent Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy, uczył się u słynnego bandurzysty, profesora Serhija Basztana. Roman to nie tylko wirtuoz bandury. On całe życie na peronie zobaczył Mariczkę, która przyszła go powitać! Okazało się, że tak za nim zatęskniła, iż postanowiła na oślep pojechać na dworzec, mając nadzieję na jego powrót. Mariczce i Iwanowi uczestnicy koncertu zadedykowali pieśń „Temna niczka, temna” z filmu „Taka piznia, taka tepla osiń”. Iwan grał na cymbałach, bajanie i skrzypcach. A jak cudownie śpiewała jego rodzina! „Kiedyś Anatolij Awdijewski był u Mykołajczuków w domu, w wiosce Iwana – wspomina Mariczka Mykołajczuk – wszyscy śpiewali. A potem zaśpiewała rodzina! Na cztery głosy! Anatolij Tymofijowycz był zszokowany, nie mógł dojść do siebie. Potem mówił: „Słyszeliście, jak śpiewają Mykołajczukowie? Absolutnie bez wykształcenia muzycznego”. Muzykę do swoich filmów Iwan dobierał sam. Ukraińska pieśń ludowa była składową jego twórczości, więc brzmiała w filmach jako nieodłączna część wewnętrznego świata osobowości. Jednym z takich wyrazistych utworów jest pieśń „Jszły korowy iz dibrowy” z filmu „Wawilon XX”, która również została zaprezentowana w programie. W filmie „Propala hramota” Borysa Iwchenki Iwan Mykołajczuk wystąpił nie tylko jako wykonawca głównej roli, ale także współautor scenariusza i współreżyser. Dobierał do filmu muzykę i śpiewy. Wśród nich była pieśń „Hojda, hojda, hoj” (muzyka H. Menkusz, słowa W. Iwanyszyna). Iwan bardzo kochał swój kraj – Bukowinę, Karpaty. I dowodził, że wszystko zaczyna się od Karpat. Po tym, jak usłyszał jakąś nowinkę, lubił powtarzać: „U nas, w Karpatach, to już było”. Właśnie z karpackiego kraju pochodzi pieśń „Tam za lisom, za łuhom” (film „Taka piznia, taka tepla osiń”). Kiedy kręcono film „Propala hramota”, Iwan trzy dni poświęcił na epizod z pieśnią „Rozprjahajte, chłopci, konej!”. Nie odpowiadało mu ani szybkie tempo, ani rozpaczliwie zuchwały charakter wykonania. „Co jest wesołego w tej pieśni? Tutaj jest jakaś wielka pomyłka, a ukraińska pieśń musi zaczynać się od „Oj” – mówił. Było niezwykle słyszeć takie słowa, ponieważ wyrobił się pewien stereotyp. Ale kim są ci chłopcy? To emisariusze, którzy przyjechali z Siczy werbować młodzież do wojska. I ten młody chłopak już wyraził zgodę, dlatego szedł kopać studnię, aby zostawić po sobie pamięć we wsi, bo całkiem prawdopodobnie mógł zginąć w boju. Więc staje się zrozumiałe, dlaczego dziewczyna nie wzięła pierścionka i nie podała wiaderka. Uczestnicy koncertu, oczywiście, nie mogli nie wykonać tej szeroko znanej pieśni. Filmy Mykołajczuka, tak jak filmy Paradżanowa, są przede wszystkim dla Ukraińców – nie po prostu mieszkańców Ukrainy, ale dla ludzi, którzy są częścią tej kultury i przyjmują ją całym sercem. Aby te filmy zrozumieć, przyjąć, pokochać, trzeba mieć romantyczne usposobienie, rozumieć, co pozostało poza kadrem... Właśnie taką głęboką i przejmującą jest pieśń „Czujesz, brate mij” z filmu „Taka piznia, taka tepla osiń”. Iwan Mykołajczuk (z Jurijem Illienką) został współautorem scenariusza filmu „Bilyj ptach z czornoju oznakoju”. W fabule o rodzinie Dzwonarów częściowo wykorzystano historie jego rodziny z Bukowiny w latach 1937–1947. Iwana nie zatwierdzono do roli Oresta, którą pisał dla siebie, ale którą błyskotliwie zagrał nieznany wtedy jeszcze Bohdan Stupka. Po raz pierwszy w radzieckim kinie jednym z głównych bohaterów stał się bojownik Ukraińskiej Powstańczej Armii, który wypowiada niebezpieczne na tamte czasy słowa: „Ja jestem gospodarzem tych gór i ja wydaję tutaj rozkazy. Ja – Hucuł! I wola moja, jak te góry – wysoka! Jak ten Czeremosz – szybka i dumna!”. Słowa bohatera wzmocniła pieśń z tego filmu „Oj, u switi wełyczeznim”. Ludowy artysta Ukrainy Fedir Stryhun wspomina: „Razem z Iwanem zagraliśmy w sześciu obrazach, instrumenty harmonijnie łączą się z bandurą, nawet kiedy brzmią kołomyjki. Podczas koncertu brzmiały różnorodne kolędy o Bożym Narodzeniu, wśród nich – światowe, które już uważamy za swoje. Na przykład słynna austriacka kolęda Franza Grubera, napisana w 1818 roku. A już w latach 20. XX wieku na Ukrainie były jej nuty i tekst w języku ukraińskim. Uczestnicy koncertu wykonali kolędy „Na nebi zirka”, „Nebo jasne zirky wkryły” oraz mało znaną, którą przejęli od jednej rodziny z Tarnopolszczyzny. Po kolędach – oczywiście, nach. Zaprzyjaźniliśmy się od razu. Chyba przez wspólnotę zainteresowań i myśli. A także przez pieśni… Dużo we dwoje śpiewaliśmy. Zaczynałem jakąś pieśń ja, on od razu podchwytywał. Zaczynał on – podchwytywałem ja. Na zdjęciach, podczas przerwy lub jakichś opóźnień, szliśmy śpiewać do lasu lub na pole. Głos Iwan miał niezbyt silny, ale głęboki, duszny”. Jedną z jego ulubionych pieśni była “Tam, de Jatran kruto w’jet’sia” z filmu “Propala hramota”. Trio “Zołoti kluczi” narodziło się w domu Mykołajczuków, Iwan został jego ojcem chrzestnym. “Siedzieliśmy przy stole, jedliśmy kolację – opowiada Wałentyna Kowalśka. – Iwan powiedział: “No, dziewczyny, co my będziemy tak siedzieć, zaśpiewajmy”. I Mariczka zaczęła swoim aksamitnym głosem: “Oj, popid haj zełenenkyj”. Wtedy weszłyśmy my z Niną Matwijenko i kontynuowałyśmy: “…brała wdowa lon dribnenkyj”. Jedną zwrotkę zaśpiewałyśmy i zaczęłyśmy patrzeć na siebie. Byłyśmy trochę zdziwione, jak to nam tak wychodzi? A Iwan w ogóle zaczął krzyczeć: “Dziewuchy wy moje…” Pieśń “Oj haju, mij haju, haju zełenenkyj”, która swego czasu została wykorzystana w filmie “Taka piznia, taka switła osin”, zabrzmiała i na tym koncercie. Widzowie mieli okazję usłyszeć w wykonaniu Miejskiej Akademickiej Męskiej Kapeli imienia Łewka Rewućkiego pieśni: “Oj letili żurawli”, “Hej, Iwane”, “Iszło diwcia łuczkamy”, “Ta każut ludy, szczo win p’je”, “Oj zibrałysia orły”, “Tancjuwała ryba z rakom” oraz inne. Premiera muzyczno-literackiego spektaklu “Iwan Mykołajczuk. Kłaptyky z pisen’ i doli” odbyła się na scenie Kijowskiego Akademickiego Teatru Ukraińskiego Folkloru “Berehynia”, położonego przy ulicy, która nosi imię znanego aktora. Mamy nadzieję, że ten spektakl pokażą także na innych scenach, aby mogli go zobaczyć kijowianie i goście stolicy. szczedriwky “W panśkij horodi” oraz “Pawyczka chodyt’”. Zarówno na Ukrainie, jak i na całym świecie, Bożego Narodzenia nie sposób sobie wyobrazić bez “Szczedryka”. Nawet jeśli jest wykonywany pod innymi nazwami, to wciąż jest to “Szczedryk” M. Łeontowycza. Zabrzmiały fantazje na temat “Szczedryka” także tego wieczoru. A zakończył się koncert “Rizdwo z banduroju” kolędą “Nowa radist’ stała”, którą utalentowani artyści zaśpiewali razem ze słuchaczami. Zdjęcie Eduarda MEŻUŁA Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn