Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ukraiński „Szczedryk”:

Слово Просвіти, №52 за 2021 рік

Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy W te świąteczne dni Bożego Narodzenia i Nowego Roku dawna ukraińska Kolęda swoim śpiewem winszuje wszystkim dobrym ludziom, życzy im pokoju, dostatku i Bożej łaski. Jednocześnie jest ona także znamiennym przypomnieniem pyszałkowatym „putinowcom” o tym, jakiego jesteśmy Rodu i Narodu, skąd wyszła i powstała Ruska ziemia – Ukraina. Bo kiedy Ukraińcy, świętując, kolędowali, szczedrowali, obchodzili Małankę, stworzyli w Kijowie i Lwowie pod koniec XVI w. wielogłosowy śpiew partesowy, którego liczba głosów wahała się od 3–12 do 48, łącząc narodowe, oryginalne cechy z chóralną kulturą europejską, to na ziemiach dzisiejszej Moskowii (oprócz zagrabionych ukraińskich etnicznych terytoriów) potrafili jedynie muczeć półgłosem. M. Dyłecki przez długi czas uczył Moskali śpiewać, Smotrycki, Sławyniecki, Połocki, Prokopowicz, Tuptało, Jaworski oraz wielu innych uczyli gramatyki, spraw duchowych i cerkiewnych, dyplomacji, łaciny, malarstwa, drukarstwa, otwierali szkoły i akademie. „Jeszcze w 1640 r. – pisze I. Ohijenko – kijowski metropolita Piotr Mohyła pisał do cara, że w Moskwie bardzo potrzeba wprowadzić naukę i on może mu przysłać nauczycieli (z Ukrainy)”. Rzeczywiście, naukę tam jednak wprowadzili, wykształciwszy w Akademii Mohylańskiej ich „łomonosowów”, a kozacki syn Kyryło Rozumowski przez ponad 50 lat kierował ich imperatorską akademią. Moskiewski akademik Pypin na początku XX w. oświadczył, że „w XVII wieku w Moskwie zrozumiano wreszcie, że do spraw książkowych potrzebni są prawdziwi uczeni ludzie: u siebie w domu takich ludzi nie było; zaczęto ich sprowadzać z Kijowa”. W tamtych czasach w Moskowii nie tylko nie potrafili śpiewać, kolędować, drukować książek, nauczać dzieci, ale nawet piec chleba. Nie na darmo z Ukrainy jeszcze w XVII w. proszono o przywiezienie dla carskiego dworu „piekarza, który dobrze chleby i pierogi piecze”. Taka jest prawda. Więc nauczyliśmy na własną zgubę. Chociaż poprawniej – wyraźnie niedouczyli, bo oni do dziś, sądząc po kłamliwym wywiadzie Putina, mierzą siebie i świat tak, jakby wszystko, co istnieje na ziemi, zaczynało się od leninowskiego sarkofagu albo od bajek (zamiast moskiewskiej historii, której wtedy jeszcze nie było), które lubiła czytać „ich” Katarzyna. To jest nasza pierwsza lekcja do przyswojenia. Jednak obecnie nie chce się mówić o podłości. Ludzka dusza pragnie tego, co wysokie, kolędując-szczedrując na dwa równorzędne Boże Narodzenia dla ukraińskiego i całego Świata czarującym i wielkim „Szczedrykiem”. Prawdziwym prezentem do tego stało się uroczyste odsłonięcie 23 grudnia w Kijowie na Andriejewskim Zjeździe tablicy pamiątkowej Ołeksandrowi Koszyciowi – wybitnemu działaczowi kulturalnemu okresu Ukraińskiej Republiki Ludowej, kompozytorowi, dyrygentowi, etnografowi, twórcy Ukraińskiej Republikańskiej Kapeli. Dzięki narodowemu sumieniu, inicjatywie i pracy szeregu organizacji społecznych („Muzyczny Batalion”, „Światowy Dzień Wyszywanki”, „Muzeum Narodowe Ukrainy”, Kijowski Akademicki Teatr Dramatyczny na Podolu, „Instytut Łeontowycza” i in.) udało się wcielić w życie piękną ideę przywrócenia w przestrzeni publicznej stolicy życiorysu sławnego Ukraińca. Instytucje społeczeństwa obywatelskiego pokazały dobry i pouczający przykład, przede wszystkim dla władz miejskich (i nie tylko), a jaką powinna być prawdziwa kulturalna stolica Ukrainy – Kijów, kolebka naszej narodowej historii. Oczywiście, Panteonem sławy, zwycięstw i szczytowych talentów Narodu Ukraińskiego. A dopóki w centrum Kijowa straszą ruiny leninowskiego „kata-twórcy” nie wiadomo jakiego narodu, a w pustki historii wdziera się „szczorskoń”, to u każdego świadomego obywatela pojawia się naturalne pytanie – czy takie powinno być zachowanie ukraińskiej władzy? Pojawia się i inne – dlaczego do tej pory (w warunkach agresji wojskowej Moskowii) ukraińskojęzyczny reżim nie staje się dominującym w placówkach oświatowych, instytucjach pozaszkolnych ukraińskiej stolicy? Chyba będziemy czekać na pełnoletność naszych dzieci, żeby im, rosyjskojęzycznym, przygalopowani ordyńcy zaczęli wpychać dwugłowe kremlowskie paszporty, zgodnie z szowinistyczną „koncepcją” putinowsko-ławrowską, której właścicielami mają stawać się wszyscy „rosyjskojęzyczni”. Bo nie przystoi „kulturalno-oświatowym” ministrom i upoważnionym obrońcom, merom stolicy i wielkich miast „zakolędowywać” społeczeństwa jedynie formalną statystyką o 96% ukraińskojęzyczności, wszak ona jeszcze nie takie rzeczy wytrzymywała. Jednak trzeba patrzeć prawdzie w oczy i nie ignorować głównych fundamentów bezpieczeństwa narodowego. Wszak imperatywnie działa decyzja Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z 25 kwietnia 2019 roku, który uznał za konstytucyjną Ustawę „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”. Zapisano tam: „Język ukraiński jest nieodłącznym atrybutem ukraińskiej państwowości, który zachowuje swoją historyczną ciągłość od czasów starokijowskich. Język ukraiński – to konieczny warunek państwowości Ukrainy i jej jedności. A dlatego wszelkie zamachy na prawny status języka ukraińskiego jako państwowego na terytorium Ukrainy są niedopuszczalne, ponieważ naruszają porządek konstytucyjny państwa, zagrażają bezpieczeństwu narodowemu i samemu istnieniu państwowości Ukrainy”. Dlaczego więc dawno „importowani” informacyjni głosiciele w rodzaju szusterów, kisielowów, spiwakowów…; oligarchiczne kanały telewizyjne „naszystów” i „ukrain…”; osłinieni, obcałowani (według W. Symonenki) Małorusini w gordonowskich dialogach kontynuują ruinę ukraińskości, rozpoczętą jeszcze przez carów, psiarzy, koczowników i bolszewików? Dlatego słowami „Szczedryka” wzywamy władzę: „Wyjdź, wyjdź, gospodarzu, / Spójrz na koszarę”, oceń swoje gospodarowanie w stolicy (i nie tylko), a i zapytaj siebie o następujące. Czy będzie kształtować taką przestrzeń społeczną, rozpieszczoną haniebnymi obcojęzycznymi show-programami, szansonowymi „pieśniami”, szyldami i prostytuowanymi obcymi reklamami (od mieładzów do szufutyńskich) ukraińską tożsamość i kulturę obywatelską Narodu? Jednoznacznie, nie. Bo w takim informacyjnym zgiełku tylko udajemy, że ruszamy się do Europy, do przodu, ale, niestety, z głową zwróconą do tyłu. Nie wiadomo, ile nasi władcy i merowie wydają środków podatników na zagraniczne wyjazdy, które często zamieniają się w bankietowe wojaże. Niemało. Ale „gdybyście (my) uczyli się tak, jak trzeba…”, to, oczywiście, mielibyśmy inne wyniki. Wszak w tej samej Wielkiej Brytanii zamiast reklamowych billboardów z nieprzyzwoitymi „twarzami” przestrzeń miejska wypełnia się dziełami sztuki. Na przykład, kilkuletni projekt „Art is Everywhere” przekształcił 22 tys. reklam w wystawy artystyczne na ulicach. Autobusy, tramwaje, trolejbusy, tablice reklamowe, przystanki prezentują dzieła artystyczne brytyjskich twórców (nie taką hańbę, jaka niedawno demonstrowała się w kijowskim metrze z karykaturami Szewczenki). Więc, jeśli „my” jesteśmy tacy zaawansowani w nowoczesnych performensach, to dlaczego więc nie popularyzujemy prawdziwej ukraińskiej sztuki, a kontynuujemy mącenie wody i mieszanie „opłaconego” informacyjnego błota w przestrzeni, która należy do Narodu. A dlatego Ukraińcy muszą poczuć i zrozumieć, że nie ma dla nas drugiego Dniepru, Kijowa, Ukrainy. Na tej ziemi nasza cześć, godność, narodowe amulety. Na ziemi Tarasa i Bohdana, a nie w narzuconych przez najeźdźców i ich obsługę „wartościach”, nie w spa- o wielokrotnym obywatelstwie (trzeba przecież wpaść na taką antykonstytucyjną niegodziwość!). Dlatego nie prosimy, lecz zobowiązujemy się całym narodem tworzyć ukraiński Kijów, Ukrainę, a nie „rosyjską Ukrainę”, którą bezczelnie wpychają, gdzie tylko się da, nam czarnosetni ruskomircy, wszechświatowcy i inni „kakieraznicy”. Musimy wspominać, niestety, o tym w świąteczne dni, kiedy odbywają się w przededniu Bożego Narodzenia i Nowego Roku etycznie schludne wydarzenia, kiedy „Szczedryk” Łeontowycza uroczyście brzmi na wszystkich kontynentach, stając się naszą historyczną tradycją, moralnym wzorcem szacunku do własnej kultury narodowej, tożsamości i godną odpowiedzią tym moskiewskim reichskomisarzom, którzy pragną do dziś pisać wielkie historyczne Kłamstwo dla ukraińskości. I po to, aby skutecznie przeciwstawiać się zachciankom i zamiarom nomadów z kremlowskiego ułusu, trzeba nieustannie zwracać się do własnych źródeł i rodzinnych początków, gdzie mieści się amulet naszej prawdy i siły. Bo opierając się właśnie na nich, sto lat temu utalentowane występy Kapeli Koszyca w Europie i Ameryce uczyniły światowo znanym nie tylko utwór Łeontowycza, stając się najpopularniejszą kolędą XX–XXI wieków, one „odkryły” Ukrainę, umacniając prestiż narodu ukraińskiego. Twórcze wydarzenie spowodowało burzliwy rozwój sztuki chóralnej w wielu krajach świata, przede wszystkim w USA. A w połowie lat 30. (1936 r.) amerykański Ukrainiec P. Wilhowśkyj napisał znaną dziś wszystkim anglojęzyczną wersję „Szczedryka” – „Dzwoniąca kolęda, Kolęda dzwonów”. O. Koszyc przez kilka dziesięcioleci pozostawał jednym z najsłynniejszych mistrzów chóralnych w Ameryce Północnej i Południowej, nagrywając dziesięć płyt z pieśniami różnych regionów drogiej mu Ukrainy. Ponad czterdzieści ukraińskich pieśni ludowych w opracowaniu Ołeksandra Koszyca stało się popularnymi hitami i zostało wydanych (po angielsku) w milionowych nakładach, a chóry Koszyca występowały w Hollywood. Pod koniec grudnia 1922 r., kiedy Ukraina cierpiała z powodu pierwszego wielkiego głodu i „wchodziła” w śmiertelną pułapkę tworzonego na krwi bolszewickiego ZSRR, Koszyc kontynuował zadziwianie i zachwycanie świata ukraińską sztuką. Były to te pojedyncze przebłyski prawdy o Ukrainie, które zaświadczały, że na Ziemi istnieje Ukraina, wielki i utalentowany Naród Ukraiński, który nie przestawał walczyć o wolność. A rozpoczynało się to znaczące dla kultury narodowej i światowej wydarzenie (stworzenie Ukraińskiej Republikańskiej Kapeli) nieco niespodziewanie, o czym O. Koszyc opowiada w swoich dziennikach (CDAWO Ukrainy. F. 3965. Op. 2. Spr. 95. Ark. 2-3). Wtedy „1 stycznia 1919 r. – zaznaczył on – na świętowaniu M. Woronego Symon Petlura, witając się ze mną, powiedział: „Ol. Ant! Zabierzcie ze sobą Stecenkę i przychodźcie do mnie jutro, – są ważne sprawy… Do Petlury poszliśmy we dwóch. Na audiencji, zwracając się do mnie, powiedział: „Za tydzień żeby była zorganizowana dla zagranicznej podróży Kapela, a to, dodał śmiejąc się, – rozstrzelam”. Od razu w styczniu ustawą państwową UNR została utworzona Ukraińska Republikańska Kapela Chóralna, w repertuarze której poważne miejsce zajmowały utwory M. Łysenki, M. Łeontowycza, K. Stecenki, samego O. Koszyca. Jej przeznaczenie – poprzez kulturę narodową Ukraina miała być usłyszana przez świat w czasach walki narodu przeciwko rosyjskiemu bolszewizmowi. Prawdziwie był to klasyczny przykład państwowej i narodowej dyplomacji kulturalnej, która była wcielana przez O. Koszyca ze swoim zespołem twórczym w światowej przestrzeni kulturalnej i politycznej. O tym zagranicznym tournée Kapeli i zaszczytnej misji ukraińskiej kultury, utalentowanej, otulonej ukraińską ideą, postaci O. Koszyca ciekawie „opowiada” przez długi czas w badawczych studiach Tina Peresunko, które obecnie stały się podstawą wystawy „Światowy triumf „Szczedryka” – 100 lat dyplomacji kulturalnej Ukrainy”. Upamiętnienie pamięci Koszyca, tego znaczącego imienia ukraińskiego „renesansu”, jest ważnym wydarzeniem dla dni dzisiejszych, ponieważ zapewnia nieprzerwaną ciągłość wiecznych wartości kultury narodowej, kształtuje postawę obywatelską społeczeństwa w stosunku do dorobku narodowego. Tymi tablicami wzmacnia się nieprzerwany, widzialny i niewidzialny związek pokoleń, które niosą sztandar ukraińskiej kultury, zapewniając jej wieczność, rozwój i doskonałość. Nieomylność odczuć takiego stanu odbiera się wtedy, gdy słuchasz Narodowej Kapeli Chóralnej „Dniepr” Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki (najstarszy ośrodek śpiewaczy Ukrainy (1843 r.), spadkobierczynię kapeli O. Koszyca; Narodowy Zasłużony Akademicki Ukraiński Chór Ludowy Ukrainy im. Hryhorija Werowki, stworzony wiek później; Orkiestrę Dętą Wojskowego Instytutu Telekomunikacji i Informatyzacji imienia Bohaterów Krut czy znanego skrzypka Ukrainy K. Stecenkę, przewodniczącego kijowskiej „Proświty” i innych, którzy brali udział w wydarzeniu upamiętniającym O. Koszyca. Czuć, jak „umarli, żywi i nienarodzeni” Ukraińcy stają się nosicielami tej wielkiej idei, założonej w burzliwych latach ukraińskich zmagań narodowowyzwoleńczych, kiedy fenomen Koszyca zmusił do drżenia świat kulturalny. Jednocześnie ta historyczna postawa czynu Koszyca – to jasny przejaw i dowód tego, jaka, w rzeczywistości, była polityka odnowionej ukraińskiej państwowości. A jeszcze bardziej – skłania ona do zastanowienia, jaka powinna być polityka kulturalna we współczesnej Niepodległej Ukrainie. Bo wtedy nawet wojna z bolszewikami Moskowii, ruina, chłód i głód nie zdołały zatrzymać postępu na drodze do ustanowienia (politycznie, duchowo, kulturowo) suwerennej Ukrainy, o czym zaświadczała narodotwórcza orientacja działalności Ukraińskiej Republiki Ludowej. Przecież w tym samym styczniu-lutym 1919 roku przyjmowane są akty ustawodawcze i rządowe, zorientowane na wzmocnienie i rozwój tożsamości narodowej, ukraińskości, kształtując nową świadomość, Ukraińca, nieujarzmionego przez Moskowię, który miał żyć na łonie ojczystego języka, szkoły, Cerkwi, swojej pamięci historycznej. Bez tej linii politycznej, która była prowadzona przez UNR, niemożliwy byłby światowy triumf Koszyca. Materiały Centralnego Państwowego Archiwum Wyższych Organów Władzy i Zarządzania Ukrainy (CDAWO Ukrainy) zaświadczają, że tylko w ciągu półtora miesiąca wskazanego okresu zostały przyjęte Ustawy UNR: o języku państwowym w Ukraińskiej Republice Ludowej; o Władzy Najwyższej w Ukraińskiej Autokefalicznej Prawosławnej Pokojowej Cerkwi Prawosławnej sobornej cerk-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn