Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

Poddany i wolny

Слово Просвіти, №52 за 2021 рік

Olha SAMOLEWSKA, reżyserka filmowa, laureatka międzynarodowych festiwali i międzynarodowych nagród. Jubileuszowe obchody upamiętnienia Pawła Tyczyny trwały rok pod hasłem “Jestem młody” (“I am young”), włączając współczesną młodzież w twórczość sławnego 130-letniego radzieckiego klasyka. Wydarzenia odbywały się zarówno tradycyjnie, jak i w formacie online, relacjonowały je media. W muzeum-mieszkaniu poety regularnie występowali studenci akademii imienia R. M. Gliera, aktorzy czytali wiersze P. Tyczyny oraz przekłady na różne języki świata. W tym muzeum oraz w bibliotekach odbył się szereg wydarzeń: Wystawa “Moja droga to z łuski, to z dalii” koncentrowała się na poszczególnych wydarzeniach, wrażeniach, zaczerpniętych z poezji, wspomnień, dzienników i fotografii. Zaprezentowane instalacje ukazywały codzienność Pawła Tyczyny; wizerunek poety zinterpretowany w pracach malarskich K. Trochymenki, O. Szołkunenki, W. Łopaty, W. Harbuza i in. Spotkanie “Pójdę za szczęściem” – o wczesnych próbach poetyckich, pierwszych tomikach wierszy i miłości, która nie zawsze była odwzajemniona, opowiadano uczniom klas 10-11. “Paweł Tyczyna niezapomniany i zapomniany”, “Paweł Tyczyna – oczami badaczy”. Zebrano opowieści, w których obiecywano naświetlić niezwykłe emploi poety. “Malarstwo – towarzysz twórczej drogi Pawła Tyczyny”. O malarskim dziedzictwie poety i kręgu artystów, którzy go otaczali. “Poeta i czas”. Cykl 8 wideo, które opowiedziały o wydarzeniach na Ukrainie i na świecie, kiedy żył Paweł Tyczyna, a zatem odczuwał ich wpływ. Wideo podzielono na dekady, w ten sposób powstało 8 wideo. Odbyły się odczyty naukowe “Epoka Tyczyny. Narodziny poetów”, poświęcone studiom tyczynoznawczym oraz procesowi literackiemu, którego współczesnym był Paweł Tyczyna. Czyli w całkowicie zsowietyzowanych wydarzeniach organizatorzy jubileuszowych uroczystości dołożyli wielkich starań, aby wmawiać młodzieży, że epoka rozstrzelanego odrodzenia była w rzeczywistości epoką narodzin poetów. To przy tym, że realnie wraz z rozstrzelaniami setek ukraińskich literatów został stracony cały proces literacki. Straceni poeci i prozaicy nawet nie zdążyli w pełni ukazać światu nowej ukraińskiej literatury! A wraz z zakorzenieniem władzy bolszewickiej rozwój literatury został stłumiony rozkwitem socrealizmu, któremu wszelkimi sposobami sprzyjali tacy konformiści jak P. Tyczyna. W 1934 roku, kiedy radziecki rząd przeniósł się z Charkowa, Paweł Hryhorowycz również – synchronicznie – przeniósł się do Kijowa. Wcześniej mieszkał w prestiżowym charkowskim Domu Pisarzy “Słowo”, który miał złą sławę domu aresztu śledczego. Aresztowany w 1932 roku Iwan Bahriany nadał “Słowu” nazwę “Krematorium”. To naprawdę straszne, kiedy nocami kogoś z mieszkańców diabły zabierają na zawsze. W dość krótkim czasie zostało spustoszonych 40 z 63 mieszkań! Hegemoni rozstrzelali także wesołego sąsiada Tyczyny, Majka Johansena, z którym Paweł Tyczyna tuż przedtem zamienił się mieszkaniami. Po aresztowaniu Mychajła Jałowego Mykoła Chwylowy próbował ratować przyjaciela, a kiedy to się nie udało, odebrał sobie życie. W czasach radzieckich na fasadzie Domu “Słowo” osamotniona była tylko jedna tablica pamiątkowa – wiernopoddańczemu Pawłowi Hryhorowyczowi Tyczynie… Wielkiego poetę Wołodymyra Swidzinskiego, z którym Paweł Tyczyna kiedyś pracował w jednej redakcji (biurko naprzeciw biurka) i który również pochodził z rodziny duchownej – płomienni leninowcy spalili żywcem i wykreślili z listy poetów. I grobu jego nie ma na białym świecie… A nowator formy poetyckiej P. Tyczyna, który bał się jakichkolwiek mundurów, powoli, powoli stał się tak wiernym leninowskim kawalerem, że otrzymał aż pięć orderów Lenina! Wypełnił wszystkie wymagania partii w tekście hymnu Ukraińskiej SRR: Nam zawsze w bitwach o los narodu Był przyjacielem i bratem naród rosyjski, I Lenin rozjaśnił nam drogę do wolności, I Stalin prowadzi nas ku świetlanym wysokościom. Gwałcąc swój dar poetycki, pozostawił potomnym to świętokradztwo zamiast tego, by pozostawić choćby jakiekolwiek wspomnienia dziennikowe o zamęczonych i rozstrzelanych towarzyszach; choćby jakiekolwiek świadectwo o jednym z milionów dzieci, które nie dożyło odkrycia jego (a może i swoich!) genialnych wierszy, bo zmarło męczeńską śmiercią głodową, a tajemnica jego potencjału twórczego zniknęła dla świata na zawsze. Myślący, moralni ludzie stawali się “wrogami ludu” i otrzymywali kule, a twórczości P. Tyczyny to nie dotknęło. Lecz nawet w dziennikach nie wyjawiał prawdy. Poemat o II wojnie światowej “Pogrzeb przyjaciela” (1942 r.) stał się ostatnim błyskiem jego natchnienia. Od tego czasu muza opuściła go i 25 lat, aż do samej śmierci, przeżył w masce, która zrosła się z twarzą. Czyli poeta Tyczyna zginął na ćwierć wieku wcześniej niż działacz partyjny Tyczyna. A ludożercza władza połechtała Pawła Hryhorowycza nagrodami państwowymi, orderami Czerwonego Sztandaru Pracy, uczyniła ministrem oświaty USRR (1943–1948), Przewodniczącym Rady Najwyższej USRR dwóch kadencji (1953–1959), deputowanym Rady Najwyższej USRR siedmiu kadencji, deputowanym Rady Najwyższej ZSRR czterech kadencji… W 1967 roku władza położyła P. H. Tyczynę w grobie jakiegoś przedrewolucyjnego pana na głównej alei Cmentarza Bajkowego. Stało się tak, jak wykraczył Paweł Hryhorowycz: “Wszystkich panów – do jednego dołu…” Ale ten przedrewolucyjny pan, okazuje się, był godnym człowiekiem, którego nie można zapominać. W tym roku niezauważone przeszły 110. rocznice jego pamięci. Dobrodziej Hryhorij Pantełejmonowycz Hładyniuk był potomnym poddanym księżnej Jabłońskiej w majątku Bazalia (obecnie obwód chmielnicki). Po zniesieniu poddaństwa 28-letni Hryhorij wyruszył do Kijowa i swoją wytrwałą pracą stworzył sam siebie. Czym mógł zarobić chłop w wielkim mieście? Początkowo zatrudnił się jako pracownik kuchenny w hotelu “Europejski”. Prawie dziesięć lat pracował jako kucharz, potem – starszy kucharz. Poddaństwa już nie było, bolszewickiego niewolnictwa jeszcze nie było – można uczciwie zarobić kapitał i wydać go na otwarcie własnego interesu. Zarobiwszy wystarczająco dużo pieniędzy, H. Hładyniuk wynajął hotel przy Besarabce, z czasem wszedł do grona prosperujących kijowskich kupców, co dało mu możliwość kupienia działki ziemi na rogu Funduklejewskiej (B. Chmielnickiego) i Nowo-Elżawietińskiej (Puszkińskiej) oraz wybudowania własnego trzypiętrowego hotelu. W ciągu kilku lat ten hotel wszedł do rzędu pierwszoklasowych i stał się czwartym po “Grand-Hotelu”, “Continentalu” i “Europejskim”. W budynku Hryhorija Hładyniuka pracuje Ukraińska Narodowa Agencja Informacyjna Ukrinform. Zarobione środki Hryhorij Pantełejmonowycz hojnie kierował na dobro swoich współmieszkańców.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn