Proświtianie, konsekwentni obrońcy języka ukraińskiego!
Dziesięć lat temu, w warunkach, gdy reżim totalitarny zaczął pękać, zorganizowano Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki. Jego powstanie zostało przygotowane działalnością wielu patriotycznych zrzeszeń, takich jak Klub Miłośników Języka Ukraińskiego przy Związku Pisarzy Ukrainy, klub „Spadszczyna" przy Akademii Nauk Ukrainy, Towarzystwo Języka Ojczystego we Lwowie, patriotyczne kluby w Dniepropetrowsku, Czernihowie, Równem, Połtawie... Towarzystwo, oprócz obrony ojczystego języka, nad którym zawisła groźba zniszczenia, stawiało sobie za cel również prowadzenie szerokiej działalności kulturalno-oświatowej, wspieranie odrodzenia i rozwoju kulturalnych tradycji narodu ukraińskiego, pomoc w komplektowaniu bibliotek literaturą ukraińską, zakładanie własnych przedsiębiorstw, prowadzenie działalności gospodarczej, w tym także zewnętrznej działalności ekonomicznej.
Mówiąc ściśle, było to odrodzenie dawnej „Proświty", rozgromionej w latach 20. na Ukrainie Wschodniej i w 1939 roku – na Zachodniej. Ostateczny cel był ten sam – zdobycie państwowej niepodległości Ukrainy. Ale rzecz jasna, głoszenie tego w ówczesnych warunkach byłoby samozniszczeniem.
Wokół Towarzystwa zaczęły się skupiać zdrowe siły patriotyczne społeczeństwa ukraińskiego. Jego rola państwowotwórcza wyraźnie ujawniła się już podczas pierwszych półwolnych wyborów w 1990 roku. Wtedy właśnie dzięki Towarzystwu do Rady Najwyższej Ukrainy weszli ci deputowani, którzy zainicjowali przyjęcie Deklaracji o suwerenności państwowej Ukrainy, a w sierpniu 1991 roku – Aktu o niepodległości naszego państwa.
Dlatego naturalnym było przemianowanie w 1991 roku Towarzystwa Języka Ukraińskiego na Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki.
Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki stało się podstawą do utworzenia wielu partii i organizacji o narodowo-demokratycznym kierunku; jego członkowie byli i są aktywnymi bojownikami o umocnienie państwa, przeciwstawiali się i przeciwstawiają się partokratom i bandokratom, których łączy nienawiść do wszystkiego, co narodowe, a także – w szczególności – do języka ukraińskiego jako wyrazu woli państwowotwórczego narodu. Dlatego też kwestię językową działacze Proświty stawiają w swojej działalności na pierwszym miejscu. Świadczą o tym liczne przedsięwzięcia, które zmusiły kierowników różnych szczebli i poziomów do liczenia się z żądaniami społeczeństwa narodowego. Wymienimy tylko niektóre z nich: ogólnoukraińskie konferencje «Język państwowy – język urzędowy», «Przestrzeń informacyjna a bezpieczeństwo Ukrainy», «Ideologia państwowa we współczesnej Ukrainie», «Podstawy narodowe i modele państwa ukraińskiego w XX wieku», akcje «Czyste źródła» oraz «Przekażmy potomkom nasz skarb – język ojczysty!» – wszystkie te i inne przedsięwzięcia bez wątpienia przyczyniły się do tego, że w Konstytucji Ukrainy, przyjętej w czerwcu 1996 roku, artykuł 10 proklamuje jedynym państwowym językiem Ukrainy język ukraiński. «Proświta» zainicjowała wprowadzenie i zatwierdzenie świąt państwowych: Dnia pisma i języka ukraińskiego (9 listopada), Dnia soborności Ukrainy (22 stycznia). W 1998 roku obchodzono 1000-lecie ukraińskiego drukarstwa książkowego. Dla osiągnięcia swojego wielkiego celu – wcielenia w życie obowiązującego prawodawstwa językowego, budowy państwa ukraińskiego na czysto narodowych zasadach, obrony praw obywateli Ukrainy do godnego ludzkiego, dostatniego życia i zaspokojenia potrzeb narodowych Ukraińców – «Proświta» jest gotowa konstruktywnie współpracować ze wszystkimi gałęziami władzy państwowej i współpracuje z nimi. Tam, gdzie poniżana jest narodowa godność i honor Ukraińców, liczny oddział proświtian działał i będzie działał zdecydowanie, bezkompromisowo, ofensywnie.
Jesteśmy świadomi tego, że tylko poleganie na własnych siłach może zagwarantować sukces. Na próżno wołają dziś politycy-bankruci wszelkich maści o zjednoczenie z wczorajszą metropolią w odnowionej imperialnej „rodzinie” — drogi powrotnej nie ma. „Swój do swego — po swoje!” — stare hasło proświtian znów jest dziś aktualne. Całkiem stosownie jest tu przytoczyć słowa przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki Pawła Movchana, wygłoszone na V zjeździe naszej organizacji: „Ukrainie potrzebna jest własna (1) ideologia, w której prawa człowieka nie wypierałyby praw narodu. Nasza ideologiczna dominanta kształtowała się przez stulecia i opiera się na wysokich wartościach narodowych, które wyróżniały nasz naród spośród wszystkich innych i rozciągały się na ogromnych naszych narodowych przestrzeniach od Sanu do Kaukazu. Nasza narodowa świadomość kształtowała się na filozofii historii, na religijnej orientacji na nieuchronne zmartwychwstanie”. Z tą wysoką wiarą w nieuchronne zmartwychwstanie odnowiona «Proświta» rozpoczyna odliczanie drugiego dziesięciolecia swojej działalności — dla dobra ogółu i rozkwitu Ojczyzny. Bo tylko tym, którzy wierzą, wszystko się uda!
Zatem nieugiętej wiary i niezmiennego optymizmu życzymy wszystkim Wam, szanowni współrodacy: z nami «Proświta», z nami Bóg i Ukraina!
247727 LUTY, NUMER 2 (56), 1999 ROK
Zdjęcie: Wołodymyr Szczerbyna
BUDOWNICZYM PAŃSTWA — NAJGODNIEJSZA Z NAGRÓD
«Budowniczowie Ukrainy» — pod taką nazwą 21 stycznia w Kobzarskiej świetlicy Pałacu Sztuki «Ukraiński Dom» odbył się kolejny wieczór z cyklu imprez poświęconych 130-leciu Towarzystwa «Proświta».
Uczestnicy tego licznego zebrania mieli okazję rozmawiać z tymi, którzy kochają Ukrainę nie tylko «z nadmiernej miłości», ale też jednocześnie ze świętego obowiązku — tworzyć w niej i dla niej dobro i dostatek. Ich imiona są znane nie tylko na Ukrainie, ale też daleko poza jej granicami.
Akademik Walerij SMOLIJ, zanim jeszcze został wicepremierem ds. humanitarnych przy Gabinecie Ministrów Ukrainy, zdobył uznanie jako sumienny historyk-uczony, nieugięty patriota swojego państwa. Zostawszy członkiem rządu ukraińskiego, konkretnymi czynami potwierdził, że tylko pojęcie «profesjonalista-patriota», zespolone w osobowości jako całość, daje rezultat.
Burmistrza Kijowa Ołeksandra OMELCZENKĘ nazywa się Budowniczym nie tylko w przenośni, ale też dosłownie. Za czasów jego kierownictwa w Kijowie wzniesiono wiele nowych budynków, a stolica powoli nabiera czysto ukraińskich narodowych cech. Jednym z pierwszoplanowych zadań, jakie sobie stawia Ołeksandr Omelczenko, jest odtworzenie historycznego środowiska miasta nad Sławutą, i w tym celu zrobiono już wiele. Odbudowywane są zniszczone świątynie, nad kijowskim niebem szybko wznoszą się złocone kopuły powróconych z niebytu cerkwi. Cieszą oko kijowian i gości stolicy odrestaurowane zabytki historyczne, a pod patronatem ratusza odbywa się wiele imprez o zasięgu ogólnonarodowym...
Jednym z głównych atrybutów państwowości jest własny system pieniężny. «Ojcem» hrywny, bez przesady, nazywa się przewodniczącego Narodowego Banku Ukrainy Wiktora JUSZCZENKĘ. Dzięki wyważonej polityce monetarnej kierownictwa najważniejszej instytucji finansowej kraju nasze państwo zdołało płynnie przezwyciężyć skutki sierpniowego krachu finansowego w sąsiedniej Rosji, z której gospodarką nadal ściśle związana jest nasza rodzima gospodarka.
Kijowianie z miłością nazywają gazetę «Wieczirnyj Kyjiw» «Wieczirką». Ta gazeta jako jedna z pierwszych w państwie podniosła swój odważny głos w obronie godności narodowej Ukraińców, depczonej przez system komunistyczny, i nie straciła swojego bojowego zapału, a teraz, kiedy wielu spośród rodzimych dziennikarzy poszło za «lepszym chlebem» i służy dziś interesom…
Aleksander Omelczenko порадував nas miłą nowiną o tym, że Prezydent Ukrainy Leonid Kuczma podpisał pod nr 401-XII Ustawę „O stolicy Ukrainy – mieście Kijów”, która daje wielkie możliwości temu miastu. Ratusz, jak zaznaczył przewodniczący miejskiej administracji państwowej, codziennie pracuje nad realizacją idei odbudowy Kijowa nie tylko jako miasta europejskiego, ale przede wszystkim jako stolicy, która jest ukraińska z ducha.
Pod koniec maja miasto będzie obchodzić swój jubileusz i 500-lecie nadania mu prawa magdeburskiego, a te święta przywita odnowione i rozkwitające.
Nie mogły nie poruszyć działaczy Proświty i szczere słowa pana Omelczenki na temat idei narodowej, która jest rdzeniem państwa. „Jeśli kochasz Ukrainę – wtedy jesteś patriotą, jeśli jej nie kochasz – wtedy wiadomo, kim jesteś”; według jego opinii zebrali się właśnie ci, którzy kochają Ukrainę.
Dużo dobrych słów wypowiedział burmistrz o „naszej zdrowej młodzieży”. Nic dziwnego: w stolicy Ukrainy mieszka około 400 tysięcy dzieci w wieku do 16 lat, działa już 440 szkół, z których 422 są ukraińskie; na rozwój oświaty ratusz w ubiegłym roku wykonał plan w 128 procentach. Ponadto na uczelniach uczy się ponad 200 tysięcy studentów. Dlatego nie dziwi, że wśród tych, którzy witali nagrodzonych, było wielu pedagogów i rektorów uczelni.
Kijów i nadal pozostanie centrum wysokiej kultury, nauki i oświaty.
„Wierzę, że zbudujemy silne, niepodległe państwo!” – zakończył swoje wystąpienie Aleksander Omelczenko.
Na przełomie tysiącleci, jak się mówi, wszystko jest możliwe. Oby te wysokie słowa się spełniły, na radość nam wszystkim.
Wołodymyr Herman
Tłumaczenie maszynowe
Od dnia opublikowania Ustawy o językach minęło ponad dziewięć lat. W tym czasie zdołano nie tylko zastąpić rosyjskie, stare szyldy nowymi, ukraińskimi, ale też przejąć się językiem ukraińskim. Artykuł 10 Konstytucji Ukrainy jest realizowany w Tomakiwskim Chlebozakładzie. Szyldy są tu wykonane wyłącznie w języku państwowym, dokumentacja również jest po ukraińsku.
W zakładzie istnieje akt kontroli wykonania przez pracowników uchwały Gabinetu Ministrów Ukrainy o obowiązkowym stosowaniu języka państwowego nr 998 z dnia
w SPTU-78. Plan lekcji prowadzony jest po ukraińsku, dokumenty, zarządzenia, lekcje, arkusze ocen i świadectwa ukończenia szkoły – także w języku państwowym. Po ukraińsku wykładane są mechanika, przepisy ruchu drogowego i inne przedmioty.
Nauczycielka języka ukraińskiego O.W. Tiupa dobrze wyposażyła pracownię językową w haftowane ręczniki, portrety wybitnych ukraińskich pisarzy i wzory malarstwa petrykowskiego. Jej ojciec Wasyl Iwanowicz Sokołenko – uznany mistrz tej dziedziny sztuki, pochodzący z Petrykiwki w obwodzie dniepropetrowskim.
Dobre rezultaty osiągnięto także w rejonowym węźle łączności, skarbcu państwowym, oddziale KRU, funduszu emerytalnym, państwowej inspekcji podatkowej, rejonowej drukarni oraz w tomakiwskiej części nikopolskiej sieci kablowej eksploatacji wiejskich linii łączności.
W rejonowym biurze paszportowym wisi rosyjskojęzyczna uchwała Rady Najwyższej URSR o sposobach nabycia obywatelstwa w URSR. Niektórzy pracownicy rejonowego wydziału spraw wewnętrznych słabo lub wcale nie władają językiem państwowym. „Proświta” wyszła naprzeciw personelowi i jego szefowi Serhijowi Serhijowiczowi Korzunowi, obiecując pomoc w nauce języka państwowego, ukraińskiego. Niestety, w tej instytucji dokumenty nadal prowadzone są w dwóch językach.
Prawie nic nie robi się, aby wykonać ustawę o językach w Tomakiwskim Rejonowym Centralnym Szpitalu, którego głównemu lekarzowi warto by się nauczyć od dyrektor rejonowej piekarni Łidija Myhajliwna Kaczan
o g dzielnicy Pawłohradzkiego Centrum Techniczn- |
|
(u, LUTY, NUMER 2 (56), ROK 1999
Bo w przychodni (kierownik A. Olijnyk) szyldy są w języku rosyjskim, nazwy gabinetów i kącik agitacyjny pochodzą jeszcze z czasów radzieckiego imperium, rozmowy z pacjentami i diagnozy prowadzi się na «общепонятном». Swoje obowiązki zawodowe w języku państwowym wykonują tylko lekarze O. Ustymenko, N. Zawhorodnia i M. Samczuk. O wyżej wymienionych problemach w placówce medycznej świadczy nazwa stoiska «Очередньгюе задачи здравоохранения» oraz szyldy na drzwiach: «Кабинет функциональной диагностики», «Кабинет массажа», «Инфекционное отделениєе»...
Nie lepiej jest w kasie oszczędnościowej Banku Agropromowego «Ukraina», na dworcu autobusowym, w rejonowej stacji sanitarno-epidemiologicznej, w aptece, w cechu technicznej eksploatacji łączności elektrycznej, w rejonowym sądzie, w zarządzie budownictwa kapitalnego, w centrum zatrudnienia ludności, w prokuraturze, w specjalnym kołchozie «Prohres» i w innych organizacjach.
Prokurator rejonu tomakiwskiego I. Horska zauważyła, że dzieci słabo odróżniają język ukraiński od rosyjskiego. Notabene w prokuraturze dokumentacja prowadzona jest przeważnie po rosyjsku.
W Centrum Zatrudnienia Ludności dokumenty są wypełniane w języku rosyjskim. Dyrektor N. Lewandowska zaznaczyła, że przeważająca większość osób bezrobotnych wypełnia własne sprawy na «общепонятном».
W agencji ubezpieczeniowej «Oranta» kierownik W. Łuk'janczuk nawet nie próbuje wykonywać ustawy o językach. Wasyl Wasylowycz oburza się tym, że nie są wykonywane (dwa?) artykuły Konstytucji (o pracy, wypoczynku, zabezpieczeniu emerytalnym itd.). Ale właśnie tak się dzieje, że urzędnik Łuk'janczuk nie chce wykonywać artykułu 10 Ustawy Zasadniczej, ktoś inny – 43. lub 46. A zatem nie wykonuje się Konstytucji w całości. Przez to wszyscy my żyjemy gorzej niż amerykańscy Murzyni. A jeszcze w gabinecie kierownika wisi portret kata Ukrainy Wołodii Uljanowa, który, nota bene, w swoich dziełach (t. 30, s. 141) pisał: «Biorąc pod uwagę, że kultura ukraińska (język, szkoła…) przez stulecia była uciskana przez rosyjski caryzm i klasy wyzyskujące, KC RKP(b) nakłada na wszystkich członków partii obowiązek wszelkimi środkami sprzyjać usunięciu wszystkich przeszkód do swobodnego rozwoju języka i kultury ukraińskiej.. Członkowie RKP na terytorium Ukrainy powinni w praktyce przeprowadzać prawo mas pracujących do nauki i mówienia we wszystkich instytucjach radzieckich językiem ojczystym..». Otóż, jak widzicie, W. Łuk'janczuk nie wykonuje nie tylko praw Ukrainy, ale też wskazówek swojego «genialnego nauczyciela».
W Centrum Technicznej Eksploatacji Łączności pracownicy władają językiem ukraińskim, a zaś dyrektor przedsiębiorstwa W. Drozd, który, zdawałoby się, powinien dawać przykład, mówi po rosyjsku, języku niepaństwowym. Cóż, bywa i tak, że porucznik idzie w nogę, a cała rota nie w nogę. Jednak dobrze, że Wołodymyr Denysowycz przynajmniej włada rosyjskim, a co by było, gdyby mówił, powiedzmy, tylko po niemiecku?
Na bazarze sprzedaje się wyłącznie książki i kasety audio po rosyjsku.
Prywatna stacja radiowa «LIK» (właściciel L. Drozd) wygłasza życzenia w formie niefachowo napisanych wierszy, a kolektyw studia zna i nadaje wyłącznie piosenki rosyjskie, angielskie.
Niektórzy nauczyciele szkół w Tomakiwce nie władają językiem państwowym.
W Tomakiwskim Domu Ucznia dyrektor T. Fedorkina mówi po rosyjsku. Na dworcu autobusowym ogłoszenia podaje się wyłącznie po rosyjsku.
Na budynkach wielu instytucji, m.in. w aptece, w zarządzie budownictwa kapitalnego i w stacji sanitarno-epidemiologicznej, do dziś wiszą tabliczki z czasów komunistyczno-radzieckich.
Jak widać, urzędnicy w Tomakiwce w przeważającej większości, jeśli nie ignorują ustawy o językach, to też nie spieszą się z jej wykonywaniem. Ze strony władz osiedlowych i rejonowych nie ma zaś należytej kontroli nad tym. Wszystko puszczono na żywioł. Dlatego
nie będzie dziwne, jeśli np. za kolejne dziewięć lat
wiszą tu nadal
tabliczki z czasów URSR.
Ołeksij BIŁYJ,
przewodniczący Tomakiwskiej Rejonowej «Proświty»,
Orij JURYK, korespondent ludowy, członek «Proświty», obwód dniepropetrowski
«DNIEPR» BIERZE POCZĄTEK W
Nie tak znowu często, niestety, dociera do nas informacja o zorganizowanym życiu Ukraińców na terenach byłego Związku, dlatego każdy taki komunikat budzi przede wszystkim zachwyt.
Tym razem z przyjemnością informujemy o niezwykle ważnym wydarzeniu: w kwietniu ukraińska społeczność Armenii obchodzić będzie dwulecie wydawania pierwszej i jak dotąd jedynej na Zakaukaziu gazety ukraińskiej diaspory o wielkopańskiej nazwie «Dniepr». Choć gazeta ukazuje się w nakładzie 1000 egzemplarzy, odgrywa ważną rolę w jednoczeniu lokalnego ukraińskiego środowiska, zaspokaja potrzeby językowe i informacyjne naszych rodaków w Republice Armenii, jest ważnym źródłem obiektywnej informacji o Ukrainie w państwie pobytu. Wydawanie gazety wspiera Ambasada Ukrainy w Republice Armenii.
NA PRZEDGÓRZACH ARARATU
Niezwykle istotne jest to, że gazeta jest dublowana w języku ormiańskim, więc mogą ją czytać także mieszkańcy niewielkiego, górzystego kraju.
Jednocześnie niezwykle trudna pozostaje sytuacja finansowa wydawców. Dlatego Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador w Republice Armenii Ołeksandr Bożko zwrócił się do centrali Towarzystwa «Proświta» oraz innych organizacji patriotycznych z prośbą o wsparcie wydawnictwa.
Pracownicy gazety mają nadzieję na
nawiązywanie bliskich kontaktów z redakcjami periodyków «Proświty», podobnych gazet i czasopism ukraińskiej diaspory za granicą ! prosi się o przesyłanie dobrowolnych ofiar na rachunek rozliczeniowy nr 1700172 w Armimpeksbanku w Erywaniu, kod 00019823. Adres redakcji: Republika Armenii, Erywań, ul. Arszakuniaca, 2, pokój 24; tel. 53-86-28.
Redakcja gazety «Słowo Proświty», wszystko
i
WALEOLOGIA: POSZUKIWANIE DRÓG
UDOSKONALENIA SZKOLNEGO KURSU
Wiadomo, że waleologia to nauka syntetyczna. Lecz sumienni pedagodzy są zdolni — i powinni — uduchowić tę wprowadzoną (1994) do szkolnych programów dyscyplinę, przekazując uczniom nowe wiadomości o zdrowym stylu życia. Oto taki główny wynik «okrągłego stołu» «Proświty» na temat «Katechizacja OŚWIATY. Waleologia. Plusy i minusy», przeprowadzonego 3 lutego w stołecznym Domu Nauczyciela z udziałem przedstawicieli centrali Proświty, naukowców, pedagogów, lekarzy, duchownych, dziennikarzy, pracowników ministerstw zdrowia i oświaty, nauczycieli oraz wychowawców przedszkolnych placówek wychowawczych.
2 Syntetyczność nauki waleologii polega na tym, że powstała ona na pograniczu innych nauk i obejmuje szeroki krąg różnorodnych aspektów, gdyż samo pojęcie «zdrowy styl życia» z istoty swojej jest wielowymiarowe, obejmuje bowiem badanie nie tylko zdrowia fizycznego, lecz także psychicznego, moralnego (etycznego) i duchowego jako jednostki, a także społeczeństwa jednostek. A że jest ona nauką stosowaną, to, według opinii specjalistów, powinna z kolei podsumowywać wszystkie inne nauki. Niektórzy nawet mówią w
konkretnym przypadku o waleologizacji całego systemu oświaty, mając przed oczami przede wszystkim jej uduchowienie. Wprowadzenie waleologii do szkolnych programów
okremoï DYSCYPLİNY 30 takyi korotkyi |chos poruch iz nayavnym pozytyvom wyjawylo Y chymalo spirnykh i nehatywnykh aspektiv, shcho powjazano peredusim z novyzneju predmeta, | widsutnistju widpowidnoho dosvidu wykladannia, | fachiwciw, wycherpnykh pidruchnykiw i wywirenykh prohram i pidchodiw. Schodo ostannoho, to (osoblywe nepororozuminnia wyklykaje dukhovnyi | aspekt waleoosvity. Same kriz szlyuzy joho |ojznochytannia pid wyhladom narodnykh tra- |dycij w okremi shkoly inkoly pronykajut usiakyi pozhuczennia, nevlastyvi ukraintsiam switohlyadni zasady, ato y łukawe morznowir ja, dejinde zchasta zaprowadzhujutsia rizni «ekstrosensorni», «medytatywni», «HIPNOTYCHNI» ta inshi praktyky czy formy wplywu na psykhiku | ditej, jaki pryzvodiat do nepopravnykh| naslidkiv (nochnyi prykład takoho wplywu — zombuvannia junykh dush lykhovisnym «bilym bratstvom» novojawlenykh «mesij» Kryvonohowa z «wtilenoju» Morijeju Dewi Khrystos). Aby postawyty zasłin tsym ta inshym nehatywnym tendentsiiam u systemi waleoosvity, wyrobyty spilni dlja wsiej derzhawy pidchody wykladannia tsiiei ukraj neobkhidnoi dyscypliny | w shkoli, Wseukraińske towarystwo «Proswita» y zapochatkuwało riad naukowo-praktychnykh zakhodiw iz zaluczenniam najszyrszoho kola fachiwciw. Napracjowanyi materiał, wiritsia, napownytsia konkretykoju DIJ. Swoim baczenniam szlakhiw udoskonalennia szkilnoho kursu waleolohii | podolannia nayawnykh problem podilylysia holowa Wseukraińskoi «Proswity» Pawło Mowczan, członkowie Centralnoho prawlinnia Towarystwo |Kateryna Motrycz, Anatolij Pohribnyj, Oleksandr Ponomariw ta Mykoła Nes |terczuk. Czymało korysnykh napracjuwań w aktywi instytutu ukrajinoznawstwa Narodnoho uniwersytetu imeni T. Szewczenka, z jakymy prysutnikh oznajomyly dyrektor instytutu Petro Kononenko ta zawidujaczka widdiłu narodnoi osway Tamara Usatenko. W obhovorenni wzjaly uczastj prowidni fachiwci z problem waleoosvity, Ministerstwo osvity, psykholohy, filosofy, medyky, duchowenstwo. Buły wodnocznie wysłowleni j poodynoczni dumky pro nebazhanist wykładannia waleolohiji u shkoli, zokrema doktorem biolohichnykh nauk Kiriem Werwesom, swiashchenykom Oleksandrom Werbą. Y use zh, konstruktywnyj pidchid do problemy perewazhav i FU? wysłowlenyj czitko j korotko: SPID widkynuty te, szo zawazhaje wykhowannyu zdorowoho sposobu zhyttia u pidlitkiw, ale
prищ
zważać;
środowisko proświtian prosi o odzew nieobojętnych na prośbę naszych rodaków, aby gazeta «Dniepr», której hasłem wybrano słowa T. Szewczenki «Obejmijcie się, bracia moi», ukazywała się regularnie. My z kolei będziemy na łamach naszego pisma publikować operatywne informacje o życiu Ukraińców na Zakaukaziu. Nie wypierajmy się, przyznajmy się!
Obrazowo mówiąc, aby nie wylać razem z wodą dziecka. Oznacza to, że waleologia w szkole ma żyć i doskonalić się. Rozmowę – pożyteczną i potrzebną – zapoczątkowano, podjęto pierwszą konkretną decyzję… co do rozwiązania problemu narodowej walaeoedukacji można postawić wielokropek, dopóki ostatecznie nie zostanie opracowana optymalna metoda nauczania i
Wołodymyr HERMAN)
Р й ан ні
нн що о и
фото а ня йо ве
Р Р Кн ній сь
І;
ІН
М
Tłumaczenie maszynowe
ROK V, NR 2 (56), 1999
DRZEWO MOCNE KORZENIAMI, A GAZETA PRZYJACIÓŁMI
Prezydentowi Ukrainy panu Leonidowi Kuczmie
Premierowi Ukrainy panu Walerijowi Pustowojtence
Przewodniczącemu Rady Najwyższej panu Ołeksandrowi Tkaczence
Kopie:
deputowanym Rady Najwyższej panu Pawłowi Mowczanowi,
panu Mychajłowi Kosiwowi
Otwarty list
Szanowni przywódcy Państwa Ukraińskiego!
My, członkowie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki przy Instytucie Lwiwdiprонaftochim, głęboko zaniepokojeni haniebnym czynem deputowanych lewego skrzydła Rady Najwyższej Ukrainy, komunistów i ich pomocników z innych partii, którzy zagłosowali za usunięciem tego artykułu z projektu ustawy o szkolnictwie średnim na Ukrainie, w którym mowa była o obowiązkowej nauce języka państwowego we wszystkich zakładach szkolnictwa średniego. To, czego nie zdołały dokonać ani «emskie» ukazy, ani «walujewskie» cyrkularze szowinistów carskiej Rosji, ani bolszewickie sankcje przeciwko narodowi ukraińskiemu po przewrocie październikowym 1917 roku, dokańczają deputowani – «bojownicy o dobro pracujących» Rady Najwyższej niezależnej Ukrainy.
Dla nas słowa: Ojczyzna, Matka, Mowa – to święte pojęcia i my nie możemy dopuścić, aby ukrainofobi w Radzie Najwyższej Ukrainy znęcali się nad naszymi świętościami. Deputowani, którzy lekceważą Ustawę Zasadniczą naszego państwa, – to renegaci i janczarzy.
Dlatego, zwracając się do Was, szanowni przywódcy Państwa Ukraińskiego, prosimy, abyście nie dopuścili do zniszczenia naszego państwa, powstrzymali bolszewicką orgię w Radzie Najwyższej Ukrainy i podjęli odpowiednie kroki w celu przywrócenia tego artykułu na jego miejsce przy drugim czytaniu projektu ustawy.
Mamy nadzieję, panie Prezydencie, że zastosuje Pan pełnię władzy, nadanej Panu przez naród i Konstytucję, wykaże stanowczość woli i zdecydowanie swoich działań i nie dopuści do bluźnienia i znęcania się nad naszymi świętościami, nad naszym narodem i państwem z trybuny najwyższego organu ustawodawczego Rady Najwyższej Ukrainy.
Z upoważnienia Rady koła Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki przy Instytucie Lwiwdiprонaftochim
Bohdan SAWCZUK,
przewodniczący koła Towarzystwa
Szanowni ludowi wybrańcy!
Opamiętajcie się, otwarcie nas lekceważycie, to jasne jak słońce na niebie.
Oto rada dla was: szanujcie przynajmniej samych siebie, nie hańbcie imienia deputowanego, wybrańca narodu. Żyjcie w zgodzie z prawami, które sami uchwaliliście, z Konstytucją państwa. Nauczcie się języka państwowego, nie śmieszcie ludzi! Czyżbyśmy wybrali do Rady Najwyższej samych nieudaczników? Czy naprawdę tak trudno przypomnieć sobie język ojczysty, a Rosjanom nauczyć się go i szanować prawo? Może nie starcza wam środków na naukę języka"? To my, pokrzywdzeni i porzuceni przez was, pomożemy wam. Przyjeżdżajcie do okręgu, bezpłatnie będziemy was uczyć języka ojczystego. Obiecujemy to wykonać, w przeciwieństwie do tego, ile obiecaliście, a tak naprawdę nic nie zrobiliście.
Rodzina PETRUKIWÓW
m. Czernihów
Wielce szanowny Panie Prezydencie!
Jesteśmy Ukraińcami-Galicjanami. Swój język ukraiński świętnie chronimy, szanujemy go i jesteśmy z tego dumni. Dlatego wyrażamy gorący protest przeciwko naruszeniu Konstytucji Ukrainy przez frakcję komunistów, polegającemu na usunięciu z projektu ustawy o szkolnictwie średnim na Ukrainie punktu 7, w którym mowa o obowiązkowej nauce języka ukraińskiego jako państwowego. Uważamy taki akt za niedopuszczalny i prosimy Pana, abyście razem z nami stanęli w obronie naszego języka i naszej kultury.
Z poważaniem Towarzystwo «Proświta», Kongres Ukraińskich Nacjonalistów, Ogólnoukraińska Liga Ukraińskich Kobiet, rejon skolewski obwodu lwowskiego
ЗВЕРНЕННЯ
do deputowanych Rady Najwyższej Ukrainy, do przewodniczących partii i organizacji o profilu narodowo-patriotycznym
Rada ałuszcieńskich miejskich społecznych i partyjnych organizacji o profilu narodowo-patriotycznym, z mediów z oburzeniem dowiedziała się o haniebnych wypowiedziach Przewodniczącego Rady Najwyższej Ołeksandra Tkaczenki podczas negocjacji delegacji deputowanych z kierownictwem Dumy Państwowej Federacji Rosyjskiej.
Zamiary komunosocjalisty Ołeksandra Tkaczenki, by przyłączyć Ukrainę w najbliż-
czasem do Międzyparlamentarnego Zgromadzenia WNP, stworzyć jednolitą rosyjsko-ukraińską Flotę Czarnomorską, jednolity system obronny, jednolitą jednostkę pieniężną, jednolitą przestrzeń ekonomiczną, to bezczelny zamach na niepodległość naszego państwa, dążenie, wbrew KONSTYTUCJI UKRAINY, do wciągnięcia naszego państwa w bloki wojskowe, do podstawienia nas pod imperialny but północnego sąsiada.
Mamy już dość Sołowek, hołodomorów, gułagów, awanturniczego napaści na Afganistan!
Nie chcemy oddawać swoich dzieci, by ginęły na wojnie za cudze interesy!
Nie chcemy, aby Ukraina, jako pokojowo nastawione państwo neutralne, dzieliła los agresora!
Jednomyślnie przyłączamy się do żądania dziesięciu narodowo-demokratycznych partii o natychmiastowe odwołanie z funkcji Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy Ołeksandra Tkaczenki!
W. LEONTOWYCZ, przewodniczący Alusztyńskiego oddziału
Komitetu «Krym z Ukrainą -- Soborność»,
M. MATWIJCZUK, przewodniczący Alusztyńskiej Miejskiej Organizacji (AMO) «Kongres | inteligencji ukraińskiej»,
D. KOCEBLIUK, | przewodniczący AMO Towarzystwa «Proświta» | im. T. Szewczenki, |
S. KOZYCKI, | przewodniczący AMO Towarzystwa |
represjonowanych i więźniów politycznych,
H. ŻARIJ, | przewodniczący AMO OUN, |
M. SZPOTAK, | szkoda, w. członek AMO DemPU | zajmuje w
Czy czas zastosować środki KC KP(b)U?
Do tej propozycji skłoniła mnie | odpowiedź Donieckiego Banku Oszczędnościowego | w języku rosyjskim na mój list w języku ukraińskim. Pamiętam nielegalne «opros
i
naselenija» obwodów donieckiego i ługańskiego w sprawie dwujęzyczności w 1994 r., kiedy zbałamuceni przez moskiewskich szowinistów donbasowcy głosowali za dwujęzycznością, to znaczy za równouprawnieniem języka ukraińskiego i rosyjskiego. Odpowiedź z Doniecka jasno dowodzi, że na Donbasie walka o dwujęzyczność była «leninowskim» oszustwem dla zbierania
«krugi -- neEZSeinaA RANA UKRAINY»
29 stycznia STOLICA Ukrainy tradycyjnie uczciła kolejną, 81. rocznicę wyczynu Bohaterów Kruty. Od „Arsenału" do Askoldowej Mogiły, gdzie spoczywa kilku młodych obrońców Kijowa, zabitych z rąk bolszewików Muraviova, ruszyła kolumna studentów uczelni, wojskowych, kadetów, przedstawicieli społeczeństwa, przedstawicieli partii politycznych oraz duchowieństwa.
Tradycją jest udział w uroczystościach członków Proświty stolicy, kierownictwa Ogólnoukraińskiego „Proświta". Przy symbolicznej bratniej mogile Bohaterów Kruty składa się wieńce, bukiety i kwiaty. „...Do nieba, Panie". Szczera żałobna modlitwa za niewinnie zamordowanych, przypominająca o tych, którzy złożyli na ołtarzu krutiańskim swoje życie dla wolności.
WYBIERAMY NOWE
Godnie uczcili Ternopolanie 10. rocznicę odrodzenia „Proświty" w kontekście 130-lecia Towarzystwa „Proświta". W kinoteatrze im. Iwana Franki przeprowadzono jubileuszową konferencję miejską. Zastępca miejskiego głowy Maszewski otworzył uroczystości słowem powitalnym, wręczając przewodniczącej zarządu miejskiej „Proświty" Darii Czubatej dyplom za wzorową pracę.
W jubileuszowej konferencji wzięli udział zastępca przewodniczącego ... Pywynczuk, pierwszy przewodniczący Towarzystwa „Proświta" w Tarnopolu, naczelnik obwodowego zarządu kultury O. Sawka, kierująca miejskim wydziałem kultury S. Kaptan, naczelnik miejskiego zarządu oświaty W. Tryhubo, przewodniczący Towarzystwa „Łemkowyna" Duda, przewodniczący obwodowych oddziałów Związku Pisarzy H. Petruk, Związku Artystów ... Bo... oraz obwodowej „Proświty" B. Hopowyn.
Odśpiewano pieśń „Moja Ukraino". W przemówieniu ... „Godnie niesie swój pochodnię". Przewodniczący zarządu Towarzystwa opowiedział o ... „Proświty" – weteran-proświtianin O... rektor Tarnopolskiego Uniwersytetu Technicznego im. Iwana Puluja. W latach 1940–1950 podzielił się ...
Z Lwowskiej Proświty pozdrowienie
[...] Hryhoriy Kuzmenko [...] alumni seminarium duchownego odprawili [...] nabożeństwo, poświęcili sztandar miejskiej «Proświty» [...]
Najprzewielebniejsi Ojcowie
Młode proświetanki, siostry Zajączek, wykonały [...] artystyczno-poznawczy [...]
Tarnopolska «Proświta» [...] przemówienie wygłosiła przewodnicząca [...] Daria Czubato.
O duszpasterzach-proświetanach Tarnopola
[...] Tarnopolskiego dekanatu [...] ks. R. Hrydżuk. O etapach odrodzenia Tarnopola przypomniał pierwszy [...] Herman [...] wspomnieniami o działalności oświatowej [...] Bojko.
O «Zahar[...]
[...] rosyjskiej (poprawniej: moskiewskiej) jednojęzyczności. 18 stycznia 1994 r. donieccy językoznawcy i historycy na konferencji poświęconej 340-leciu Ugody Perejasławskiej nawet powtarzali tezę Wałujewa, że «języka małorosyjskiego nie było, nie ma i być nie może». Zaprotestowałem, a nazajutrz nie dopuszczono mnie do dalszego udziału w tej konferencji. Zrozumiałem, że w niepodległej Ukrainie moskiewscy szowiniści nie uznają ani państwa ukraińskiego, ani narodu ukraińskiego, ani języka ukraińskiego.
Teraz w niepodległej Ukrainie, o którą walczyliśmy i za którą cierpieliśmy w obozach koncentracyjnych, deputowani Rady Najwyższej propagują suržyk i akcentują sylabę w przymiotniku «український», to znaczy podkreślają, że jesteśmy ludźmi z peryferii Imperium Moskiewskiego, w jarzmo którego wciąga nas Przewodniczący Rady Najwyższej, który dotąd nie nauczył się zasad gramatyki i leksyki języka ukraińskiego. [...] i nie wyśmiał świata, proponuję powtórzyć [...]
V'jaRiv
opowiedział p. Jarosław Onufierko
politkaторżnik
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
і
(з ЛЮТИЙ, ЧИСЛО 2 (56), 1999 рік
онера
" оч
ктора, нє покаеюго), ії у М (проживає в США), і у самого отця
).їу Д. Семчмшина (бувшого вчителя - і - Кузика
КК
рення громадської організації
иєво-Святошинська районна організація Товариства «Просвіта» носить ім'я відомого українського поета, прозаїка, драматурга та літературного критика Володимира Самійленка. Усього один рік прожив він перед самою смертю в м. Боярш, але залишив по собі добру пам'ять. Його прах покоїться біля Боярської церкви 1959 року гурт працівників заводу «Іскра» робить рішучий крок до ствонаціонального спрямування -- Товариства
і
юю
і йшли з ними до людей. Зініціюва ли ом й перейменування вулиць у Боярці з. Вишневому, сприяли відкриттю в краєзнавчого музею
Цікавими були зустрічі метикантрайону з Іваном Драчем, Василем Сиратівським, Левком Лук'янене»
Й» зСАКОМ Славою Стецько, вародними легуттат-
т - ї щ--о ч ана "РОВУ ет дні чаТьабьм чт оно України. Неперіодично вихолутть 5
- то татту - іі г'ЄГТ т ча ге 2 інформаційний вісник «ІЇросвіти
их РО з зЕТЕТ І» "у че ГЕ З ши в і - о ТІ АмасСіВв» За ПероваР рр,ев) я спрОсатян пт "я РР Р - ть т. -Тьбочії "-ьсьтьй сл | о жу волилися й оОЛлС ль от М | ар ч-о-й мс ач
г чо з 5. "ому "реч р козацької слави.
Я НЯШОМУ НЮТИГІ | БЕЗЛІЧ ДОБРИХ СТРАЮ
ріотами
- - касі
ми членами цього районного осередку були Микола Дикий, Олександр Кора, Олександр П'янов, Любов Вакулик, Володимир Якимчук, Олег Хапко, Іван Ізанов, Микола Паптинський, Андрій Куп.
Павло Радченко Олекса Миколиттиє
о а
Основна робота об'єднання спрямо-
ч-
вана на утвердження української на-
о и
ональної ідеї та піднесення духоБНОСТІ 1 добробуту наших краян «Просвіта» має свій статут. Протягом 10 років у райокі
з
ведеться робота. Це і впорял
Ро при -редммюв
матеріалу до його поетичної ска рвати
ч-ою-ь б
літературно-мистетькі вечори до дня
1 сж- -
української мови імеві Т. Шевченка Ініціатором став працівник заводу Микала Дикий, а першим головою -- Анатолій Фолітарчук, інженер за фахом. Товариство відразу поповнилося 18 пат-
Згодом на базі Товариства української мови в Боярці створено Товариство «Просвіта». Вілтак виникають просвітянські осередки в Забір'ї, Випіневому Крюківщині, Білогоролці На грунті цих осередків 20 червня 1990 року створюється Києво-Святопинська районна організація Товариства «Просвіта» імені Б. Самійленка з юридичною адресою
м Боярка, вул. Білогорозська 15 Іерпти-
Жсзійнни
могили Б Самійленка та збір історичного
народження Г Шевченка, збір крає-
о - ПУ Р РИ Чий 0 о ВЕН Р миль і - ій б - . -от б о - яр РУ ч-іїнь ро ч - зімі56ар исанкарста та ре З чи ад йо 04 Й В РОДІ род Не нь Ро | Р РРО Р і но Че КісІІ - бій "ЧИ пнів-всако место бійні нь коні - -о- - гей "ЧИ лю и, ч-- чб зе Чо - рен Р же - -- че ЧО о кання -- з 4 -- ще - бо зоб" де -В'зьзав о "ьо т-- " ї ще Учєї КІ". С ту ВО) В ч'-б нії! сій зако 0940 че ен свв РО - ж ж -- - б'- ММ
- и - тт сяю 94 й 04 ча й ОЙ оячи зут же зо - ни -- ма: 51 б-з МЕРА са, В ЕС. - сно цій -- - - чи мч оси р - - -о - Ї - п З - єю, ик п - - - чі чо ЗР ьо чреВь В оз - - чий Раз ТЗ | ї що си і рій Р, Р чо - РР - | ря й - з ре -ії ч- -иь - жо бать с-г нь Пет п р нь ся та, і - - ко УТрСИ он Ж т .б - ь ЩО - чу "- й п ш КЕР 0 - кн ній о арннниьо Он ні ---- і М п | а - Е-Я Р І с - - чи, 090 б - б ььь В Р Р Р пер-ррревоь'- Фе з По яв'ьоУ ьо М а те Б ой - ПП -' т т ий т М. чию - Р ний -бо ч- - рн т Ї 0 олядклащ 0 -о пк, с- Р са РЕ ча Пто'ово чі То - то - є - Ї Р ЕРИ Р о тот. йно ць - їн чень -оь еі - "оч у - йб ть Льньь нь ПА нь о іо ни ть - - Ми Дій Й -- й, - - 0 о - т-боайню 0 Чи б ще - ТО тегії і щі чрн Ра ни 094 й НЕ Р - жен о шо 00 цу ни ьо - пні -.жжио -о с- 0 ет й іч Чо т, ч - уч ч - - і А ка ро Оу, Р р сій 0аць- 90 Й окьанійниййнной | Арій ий яки 0040 юю-- (дао РО п ній -е Ч - - РА п "і - ----ч'-ю - -штньтоь чить б ою зо бно Р з А оо і-й о ев о - те Р че (а - то - - трон Дн, о Р, и, РАН РАН рн, чи і-о о ся 0 сш РР УНР - Ж - ч'- - - - банної - роками -- - си с р - с-г ря сть тІєІЄ БьттУ -- т РУТ жо С рт о - ть "кю | ційні Й РЕ, «АР "н' жи о й канібціНь і-й сій РО -- ч'-.- Р" шо чо пі о ьо й нн о ото жо - ЕН - - ПРА ль - с-г -а со т як -Поч - я разу -- - РА, чорт до чо р РР БО Р Р -г -йню ЧЕ Р - ої «ЛЬ с-і - - Р л-юьо З С нні - з ьо З ян ожи - и Т же з З чт - чт й 3177 - реф - чив ьо 00 -- Чи б рі с- - -- о 0 тт РР УНР т чн Пвнінннцції ей я - - - Ре -ж-- -їщьтьто цу, о Пр Р ьо аненьк Ло ЛЬ ін т-- ачи, 1 1 Л" о р - " ч. - іч - мч, я ето ьо зно і - со -- б - - чо пи Б окол жен ані ї -- її - РИ с- Пе х їли чи, о - и гц і - б ж - ча оп 2 ньо пі т нер - вну ооо п ее кон і-й о іль РУ - -аю с-г-то - па - В р і и - чимчь о іно с р б -Т ть - Р - и -- бе й - сій и" Чин ль сій 94 ожини 0940 Чо 94 не п 0 ор ПИ чо Р і--і М В жи з РУ - ст- - -- б чия - за що п - - чи - ке хо ВО) газ о 'ьзЖс осі че г або о з'жоі ол о ЕЕ - б Крій снюється 1 - ма 0 о 041 о ть б РР А РАВА 7 тд - - -- кій ль Тьн ньо -Тьтьтььо я Р - и ню вий ен -ющькет ша ло киш зано 0 в с РРО Р - - і Р кн ль - ч нії - льтьнь -ФТ.Ф1Т'НЯН''1Яї. т ГЕРДА РР нн званькоь яю ьо пі ч-, | оо ж - і нс, 1. їі Чи 0 п - -- 4 о жи 000 и хо 0 ис - п т он ант он РР Ач-і в Й ці м-н РР р о - ай Л-по З 15 о РЕ - Р - тео - То РА Уго хх ЛЕ ці - пз че з ж тщ- - ді ч- - нн чи -- -и че Чо -ї. і че МО Р чайній «кни рень РРО а РП і й 1 а - - пью Р кій т, - - - Р, Чі РИ п У ВО що їй Чо ч'-'ще о Р и - -ій -ь - і .-' - її і вт с -тьт сю -пчо - жи біти, 0 -- - чу нь ж - ' - ЛЬ" з -- о 04 с б-ки -о он рони ль а чу інь! Ман - ль че рн б чвдо - . -к - - - ар, 4 - б тн РУ пар за і ь кре Кк лі1 Ж їси - ти ч 1 - "яю ч сту Р в Ен Р, РИ ми зм же Ж дО зі. ання Пи ій наван ("ьо пон Й - ч - о ітч'ь то 01 зе -об - -- с-г тт. | нано і и оії 1 ьо і - р -- і По -- б - С - - то 00 ни 00 Я 0 пра ле да - ч Р и: А - - -- -' в"ьбь! льбть б ст і ьо ЛВ дить 0 - - - чп. он т-- с- - М зв т в'я яю" во 0 я--ь яю рої чини, - - - - чи 0 ще - чо сло У По До Р ьо дн а птн, п -- ьо - ки- . В і М о пью - че ко чу іній рачацувіннй и б а ПР оч | Р РА ть пр с юки ЛИ - з з с-гі-ї Кінні ти М - я, щит - -по ть 0 о пен ча Па -ч-, п ри - - - -- ьо зн й - "нот 1 - А - п 1 КЕ ж ьо чи ко нь Па со о с--і а - -і б ни я жав 0 о Р чо ж -. -- РА Р - ре ЕНН 040 нки ль о "и Кі о жест ший 04 и - о о НЕОН до и 0 що - - - чуетем-тоу ьвьнот
- ій дегбижову 0 гроблеьво Ффумкцомувомає
держовчо» мови ЗОГОЛОМ, | 8 ДеДЖОВАІЙ ОмСТеА осСети зокремо, дотегер золишюоєтьсе гостроактуолькною Адже овно річ - проголосити |човіть зокріити в Кожституиці укроїнську мОку держовчою. і зовоїм іншою -- забезпечити мосправах державність мови
Очже, з огляду мно ще виникоє ряд ЗОЖОн ьо» Пузадм
Пасше Держовні службовці усіх рівнів чимовчиЦтвО вд ОСВІТИ передусім! є чострова; зерюкоОвчикОми | ГОТРеОТОМеи чим махохоючр лк зеашох кроїни ретроградоми амеглупогоє
Друге Оцічко проФеСІнчо «омапетеютном т чавмОвмицтво в цивіМЗОВОМИХ ДРьАСЯАгрО ТИМ «роїмом освіту безпосередньо пов єзується з колода м ДержоОвЧНОЮ МОВОЮД СО НРОСжОє умОТє мОБу СВОЄ МОЦІ ОЗЧОЧОЄ ПООФеСЕНС
Тьноть
оєте Мово - пожозних культур пОдетчня Тож кожний із нос 0 керівниме усіх рівнів мосамгперед Повиччі поСТІянО Дботе про мОвсенняску культуру. бом єтоючи шо ме лицо тнодиюнО ЗОЛОДЕ МОВОЮб СО й «орво БОЛОДк ОДючОЮ чегеорте Сьогодні, як не роз бувало ь
КтТОри укроОтюського МАОДОДУ мадбню пит
є перекуркою мо спровжуйість ПроОгопоцеог де: нОМОмоОЛльчоОго зІдрОДженню в систе
Омовлюваомої освіти
лез видродженчном хасви ме мАЛ жо пуб пусти мошонольмоу козу СО зідток і чезозежмьм гержов чада мо ще і повинно бить спремОвомо ФОСОТО пегбаиєчочим
Щ о0вредкюв «с0О00втТти» в -за «ОО Пььом м Ззоклодох біс
Ми олова ВІдпОВІНО ООбОТО проводиться Систематично і щілесграмовомо 04 МЛоємо пибоже перекомомой, шо пернор ем Овес ноу СТОГМОЩІ ТО ЗОМВЛОДУ камічів римдечос «ол Укроїно відродиться 5 7 промасутуачня зАсТим ть у Св Сагач псучаУТТОЄ ГОКАДОЗСТ ЗО мнезолеж сть
- пч- Р
ООГО ТОматТьнномком СУГО нау б виСстрождов свою свободі
Зенай ваг ночь Леомід РЖЕПЕЦЬКИМ Миколаївської обласної організації | «Просе "аг
меежми мРРУРУАІ
| З КОЛЯДОЮ І КУТЕЮ 10 | ГВАРЦІИЙИЦІБВБ
ч о - ПР "МУ"лимкт км чьоУ, зд ТА г пт оо оч - Е ; ДА о В чий - зеотев З З тн чав 0 » АЛ -- бю М - - ії, і і ню нні о чь - 'ин М. о ЗЕ - чай ь -й Че п й Ру - п ПЕ тю. г ь -, чо т-ь - Р голастеї хжтаьіх | и -- - з " ьо - й ч чу ч п ія оч у зо - "и чо че жи руни . чі 2 ч- Ден зо З - че Р - -ь ч - РИ ір інь п нн о - «З с - - - м ль ба з - " '! | о - нн ж ї! й з и -і й М - М Ра РМ ЧА Й и с іч ч Чо кроні чу і. 3 - ь Вон чіт о ЕРИ ' - «Ві о рі з - б о - ьо о а і, - щи ч-. -о ее - а виктикат Ж. ч - чмч -и Р г - ч- - - -- я - "реЕк:: 4 й я б Ь ч ч. чн З ччю -- Л що т" ча чи - зійь кож - М, зонах 1 чом М М, 1 - ча плн - , ча ж - М б алі - Ух о» - - - М "і юн - - т "Ко - ль а йо Що з ЩІ и -Ль - М || - -. чи ч - - й бе - П1ТмСвІгз ги чн о - - ль - і ч. м чі чь -- - т - г. й М ь б чч сі ко І а ч М --ь а Й Че - - М -ь М ки б ч -. п г ч іч ь ТТ ь а ч-- - ьь ч че чу о й Я -а 1 ть З Ко - ре "ра чо чі т чт г , М . ти. -! сь - м. ТРА, це, я м й У М - з нь 3 ч чу чию - Е б. "Р. іч ї " х «є у
озима
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
KTO IDZIE
Krolewec – niewielkie miasteczko, siedziba rejonu na Sumszczyźnie, stacja na linii kolejowej Moskwa–Kijów. Ale jego historia jest dawna (co najmniej 400 lat) i chwalebna. Wystarczy wspomnieć choćby krolewieckie ręczniki, znane na całym świecie!
Prawda, tę sławę trzeba odradzać. Bo, jak wszystko, co narodowe, deptali ją różni zaprzańcy, szczególnie w czasach niedawnych, sowieckich. I nie tylko zaprzańcy, ale i jadowita inteligencja... „Nie wiedzieli, co czynią”.
Otóż jest do czego przykładać siły krolewieckim prosworzyszom. Najbardziej aktualne tematy i kierunki:
– pobyt Tarasa Szewczenki w Krolewcu, związki Kobzarza z naszym krajem, upamiętnianie miejsc związanych z jego imieniem,
– poznawanie życiowej drogi i twórczości naszego wybitnego rodaka, wielkiego ukrainofila, pisarza-tłumacza Mykoły Łukasza, którego Krolewiec do niedawna prawie nie znał, – poznawanie i popularyzacja twórczości jeszcze jednego wybitnego krolewiecianina, wielkiego Ukraińca Ołeksy Hryszczenki – malarza i krytyka sztuki, którego obrazy są eksponowane w ponad 20 muzeach i na świecie, a Krolewiec o nim nic nie wie.
Ale zabierając się za te tematy i kierunki, nie można tracić z oczu najważniejszej troski „Proświty” – sprawy utwierdzania ukraińskiej
Początkiem odrodzenia „Proświty” w Krolewcu jest czerwiec 1992 roku. Zatem do 140-lecia „Proświty” mieliśmy sześć i pół roku intensywnej pracy.
Przeglądamy nasz „Latopis Krolewieckiej »Proświty«. 1992–1998”. W myślach oceniamy: czy nasza praca jest jakościowa? Czy dużo zrobiono?
Wydaje się, że sporo: ponad 60 masowych imprez i akcji, występów bezpośrednio przed ludźmi, audycji radiowych. Te akcje są udokumentowane w ponad 40 fotografiach i publikacjach w czasopismach. Naszych reportaży i komunikatów tylko w „Krolewieckim Wisniku” (to gazeta rejonowa) jest około 45. A do tego w sumskiej „Nowinie”, w gazetach „Zirka”, „Ukraińskie słowo”, w czasopiśmie „Dniepr”. Pisały o nas także „Sumszczyzna” i „Kurier Rządowy”, nawet zagraniczne ukraińskie wydawnictwa „Swoboda” i „Ojczysta szkoła”. Publikacje lśnią
dziesiątkami nazwisk uczestników naszego zrzeszenia. Nasza praca odbywa się na oczach wszystkich. Niemałe zrozumienie i wsparcie mieliśmy niemal we wszystkich naszych przedsięwzięciach. Nie byłoby potrzeby wymieniać całej tej statystyki, gdyby nie przygnębiający stan naszej inteligencji, niemożność pomocy w jej bezgrosziu. Głębokie współczucie budzi jej dzisiejsza droga krzyżowa, szczera ofiarność najlepszych, prawdziwych proświtian.
A co z naszą Krolewiecką Miejską «Proświtą»? Ona również faktycznie nie ma żadnej bazy materialnej, nawet własnego stałego pokoju. Mimo to wiele zrobiła dla jej wyposażenia. Prawda, od czasu do czasu ma do niego dostęp. Oto takie sprawy.
Nie ma gdzie umieścić naszej biblioteki (nie mniej niż 300 egzemplarzy, większość z nich przysłana przez diasporę). Chociaż władze, zarówno miejskie, jak i rejonowe, odnosiły się do nas ze zrozumieniem.
Na szczęście stosunki z władzami nie przybrały u nas tak tragicznych form, jak w niektórych innych miejscach. Najpewniej dlatego, że aktyw naszego zrzeszenia składa się z ludzi głęboko zakorzenionych w miejscowym gruncie, którzy dobrze znają krolewiecczyków, ich charakter, tradycje, obyczaje. Są to krajoznawca I. Kobyzki, nauczycielki O. Zawhorodnia, W. Duля, W. Ostrowska, O. Rynd'ia, B. Knysz, W. Dyma, artysta M. Lytwyn, fotograf I. Jakowyna i inni. Bardzo ważny jest udział w wielu naszych sprawach studentów KUKM Ludmyły Antonenko i Jewhena Bondarenki. Wiele cennych informacji o proświatowym charakterze dostarczył nam miejscowy poeta Wasyl Suchomłyn.
Co dodawało nam optymizmu w tych bardzo trudnych ostatnich półtora roku?
Praca z dziećmi i młodzieżą. Bo kto pracuje z młodzieżą, ten dba o przyszłość. Udało nam się stworzyć nawet zespół młodzieżowy z 24 chłopców i dziewcząt oraz ubrać ich w wykonane przez nas ukraińskie stroje.
«Kwitnąca kalina». Nawiasem mówiąc, o «Kwitnącej kalinie» pisało się w «Słowie Proświty» w numerze 1 z 1998 roku.
Nie jeden wspaniały koncert już przygotowała i przeprowadziła nasza młodzież, zespół.
Gdzie młodzież, tam muszą być święta.
były u nas: szewczenkowskie, łukaszowskie, ludowe, wyprawy do lasu, koncerty, konkursy, wieczornice, wyjazdy na Ternopilszczyznę, do Kijowa. To były naprawdę szczęśliwe dni – święta wszystkich pokoleń ludzi. Święta pamięci historycznej, święta ojczystego języka. Przeważnie były one owocem własnego entuzjazmu. Ale pomagali nam także krajanie-dobroczyńcy. Ich nazwiska zapisane są w kronice „Proświty” czerwoną linią. Wśród nich nie tylko obecni krolewczanie (дай Boże, im stać się nowymi Charytonenkami i Tereszczenkami!), lecz także dawni. Spośród ostatnich: Zoresław Zoria – poeta, działacz społeczny, który obecnie mieszka w USA, Wira Smereka – pisarka i działaczka społeczna z Anglii. Szczerze wdzięczni jesteśmy także dyrektorowi Opery Narodowej, wybitnemu śpiewakowi Anatolijowi Mokrenkowi, który zapewnił nam bezpłatne bilety do teatru podczas naszej wycieczki do Kijowa w marcu 1998 roku. Nigdy nie zapomną nasze dzieci również wycieczki po Kijowie, którą podczas tamtej naszej wyprawy turystycznej przeprowadził pisarz Leonid Czerewatenko.
Stale pomagał nam w sprawach proświtiańskich Bóg! I to dodawało pewności siebie: kto idzie – pokona drogę.
Rozumiemy: nasza droga do upragnionego celu, triumfu ukraińskiej państwowości i odrodzenia ukraińskiego języka, jest jeszcze daleka.
Wielkie zaplanowane imprezy ku czci wybitnych ukraińskich artystów Mykoły Łukasza, Ołeksy Hryszczenki, Wołodymyra Rudenki i innych są jeszcze przed nami. Musimy też zorganizować wielkie rejonowe święto ojczystego języka.
Praca trwa dalej.
Przewodniczący Krolewieckiego Miejskiego Zrzeszenia «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, członek Związku Artystów Ukrainy,
«Proświta», nauczyciel języka i literatury ukraińskiej, historii |
Poeta Zoresław Zoria z Ameryki w gościnie
w „Kiściach kaliny” –
Młody bandurzysta Jewhen Bondarenko
Ludmiła Amtonenko czyta wiersze podczas jubileuszowego wieczoru poety Wasyla Suchomlynskiego
ŚWIĘTO MŁODYCH UKRAIŃCÓW W MAKIJIWCE
W ramach obchodów 2000-lecia Narodzenia Chrystusa i 130-lecia Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki w Pałacu Kultury Makiejewskiego Kombinatu Metalurgicznego odbyło się folklorystyczne święto «Bez wierzby i kaliny nie ma Ukrainy». Zorganizowano je dzięki staraniom pracowników biblioteki tej placówki kulturalnej.
Pomieszczenie ozdobiono kwiatami i gronem kaliny. Wszędzie – na oknach i ścianach – ukraińskie wzory; w kącie piec, pomalowany przedziwnymi kwiatami; obok – dzbanki, makitry, rohacze i nawet dynie.
Na święto przybyli uczniowie szkoły ogólnokształcącej nr 2 wraz ze swoją nauczycielką języka i literatury ukraińskiej O. Wostrykową, uczniowie szkoły pedagogicznej wraz z kierownikiem-językoznawcą M. Miszczenko. Przybyli także przewodniczący Towarzystwa «Proświta» M. Sukonnik, ojciec Walery – proboszcz cerkwi św. Jana Zatwornika Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego, mistrz kulinarny szkoły zawodowo-technicznej L. Nikitina, buńczuczny Makiejewskiego Pułku Kozackiego im. Iwana Sirka Ju. Hilewski z kozakami i inni.
Gości witały dzieci w strojach narodowych. Dziewczynka w ukraińskim stroju wnosi pachnący korowaj. Wybrzmiewają wiersze:
Ми в калині родились,
В калині зростали.
Ми в сопілки з калини
Журбу виливали.
І калину в серці
Несли в домовину.
На могилах у нас
Виростали калини.
І цвіла наша доля
Калиною в лузі,
Розливалась піснями
В скорботі і тузі.
Zapalono świece. Dzwonią dzwony żałoby. Ojciec Walery modli się za Ukrainę, jej święty Kościół Prawosławny i chrześcijan oraz za wszystkich obecnych na sali, wygłasza słowa napomnienia.
M. Sukonnik w swoim przemówieniu opowiedział o znamiennej dacie – 130-leciu Towarzystwa ... z nimi zakładami, centrami kulturalnymi. Pierwszy konkurs dla uczniów «Mowa kalinowa» prowadzi prowadząca Tetiana Szyn-
Słowa: «Mowa mądrze strzeże, nie pozwalając zgasnąć ziemskiemu ognisku naszego rodu i trzymając naród na niebiańskim olimpie wolnościowego ducha, chwały i dumnego ducha...»
Podróż po krainie Mowlandii była ciekawa zarówno dla dzieci, jak i dla ich rodziców. Wyjaśniali oni znaczenie znanych ukraińskich związków frazeologicznych, przytaczali przysłowia i powiedzenia o języku, brali udział w grach fabularnych «Powiedz bez zwłoki», «Tekst spikera».
W stroju narodowym do dzieci wyszła mistrzyni ukraińskiej kuchni L. Nikitina, która poczęstowała wszystkich smakołykami ukraińskiej kuchni. Dzieci zadawały pytania.
Z zachwytem wszyscy witali kozaków, którzy dowcipnie, z humorem opowiedzieli o swoich sprawach. Czyżby w Makiiwce nie wymarli jeszcze kozacy!
«Proświta», która ma ścisły związek z edukacją, ...
Brzmi «Modlitwa do języka» Kateryny Motrycz. Z wielkim szacunkiem słuchają
pytania o tradycje ukraińskiej kuchni, obrzędowe potrawy i dowiedzieli się wiele nowego nawet o zwykłej kaszy.
Tłumaczenie maszynowe
Czechi, Polacy, Węgrzy, Rumuni i Włosi, Francuzi
Nasza dumka, nasza pieśń
Nie umrze, nie zginie...
Oto, ludzie, nasza sława,
Sława Ukrainy.
Taras Szewczenko
W nich słychać trud,
pot i męki...
Pawło Tyczyna
…nawet w Koranie powiedziano: «Każdemu narodowi Bóg posłał proroka, który przemawia jego własnym językiem». A co dzieje się na ósmym zakręcie niepodległości! Ataki ukrainofobów na ojczysty język rdzennego narodu codziennie swoimi brutalnymi i cynicznymi wylewami zapełniają łamy lokalnej prasy. Ukrainożercy, straciwszy rozum i wstyd, oświadczają, że język rosyjski jest również rodzimy dla Ukraińców, a zatem trzeba wprowadzić oficjalną dwujęzyczność. Oto tutaj właściwie przypomnieć słowa zemka Wasyla Suchomłynskiego, który zauważył, że «dwujęzyczność to takie samo bezsensu, jak dwie matki, które urodziły wspólne dziecko…»
1 dnia – ROCZNICA? – Taras Szewczenko… Uczestniczyłem w międzynarodowej konferencji szewczenkoznawców na statku «Marszałek Rybałko». Na jego pokładzie zebrali się literaturoznawcy, poeci i prozaicy z 120 krajów.
Czyli artyści, podczas forum usłyszałem, jak poezja naszego geniusza…
Życie trawią choroby: amoralność, bandytyzm, ukrainofobia itp. Ta młoda państwowość przypomina zadżumionego dziwaka, który, pomieszawszy buty, lewy założył na prawą, a prawy na lewą nogę i teraz potyka się na każdym kroku, dziwiąc się, czyli nie rozumiejąc, w czym tkwi przyczyna, że tak trudno mu chodzić! I oto na tle tego wszystkiego niewiarygodnego bedlamu coraz częściej i ostrzej zaczyna odczuwać się naszą bezduchowość i wtórność osobowości. Oni, jak rakowy guz, nienasycenie rozpełzają się po stwardniałych duszach, w pierwszej kolejności niszcząc to, co najświętsze i najcenniejsze – narodowy, ojczysty język. Właśnie ten, o którym tak boleśnie, radośnie i poruszająco w różnych czasach wyrażali się wielcy… Na konferencji nim nie rozmawiano, każde słowo brzmiało w czarującym brzmieniu. Na statku «Rybałko» coraz częściej przypominało mi się…
błędy czy co tam. Gadamy, paplamy, szydzimy sobie!
Ruszyliśmy!».
Słowo daję, od dawna już „ruszyliśmy”. Przypominam sobie swoją pierwszą delegację w roli korespondenta gazety „Młodyj komunar”. Do jednej z kołchoz podrzucić mnie miał swoim służbowym samochodem znajomy instruktor obkomu partii, który również miał odwiedzić tę wieś. Przyjechaliśmy prosto na fermę mleczno-towarową. Dojarki w zatłuszczonych fartuchach i ciężkich kirzowych butach zebrały się przy drzwiach pierwszego budynku i ponuro patrzyły na nas spod nachmurzonych brwi. Przedstawiciel obkomu partii, wesoło się uśmiechając, odruchowo zaczął wygłaszać formułki:
— Zdrastwujtie, towarzyszki! Kak raboťajeťsia?
Kak żyzń?
„Towarzyszki” nic nie odpowiedziały. Zapadła nieprzyjemna pauza. W końcu jakaś językata młódka nie wytrzymała i wdała się w dialog z obwodowym kierownictwem:
— Da kakaja żyzń?! — wybuchnęła. — Krów nie ma czym karmić! Na fermie takie błoto, że można w nim buty zgubić. Co to za robota! Przecież to katorga!
— Niczewo, towarzyszko — uspokajał ją uśmiechnięty partyjny dygnitarz — dzisiejsze trudności pokonamy, a jaka będzie z wami żyzń jutro!
— Nie wiem, jaka będzie jutro, a dziś jest żadna! — odpowiadała zarumieniona kobieta gniewnie. — Da kakaja tam raboťa! Kakaja tam trudowaja pobiеda!..
Słowem, oni dwoje na przemian „pokakali” na temat trudowego zwycięstwa i na tym się rozeszli, niczego nie wyjaśniwszy i niczego nie uzgodniwszy.
Miną lata i już się nie będę dziwić, gdy z wysokich trybun przemawiający wiejscy sekretarze partyjni, mechanizatorzy i buraczkarze będą niesamowicie kaleczyć swój i rosyjski język, wygłaszając toasty na cześć leninowskiej partii i drogiego towarzysza Leonida Iljicza Breżniewa. Boże mój, jakich bzdur oni nie wygadywali surżykiem ogólnoukraińskim w rodzaju: „Da zdrastwujet kommunisticzeskaja partija i jejo mudryj CK w głowie z generalnym sekretarzem CK KPZR Leonidom Iljiczem Breżniewym”.
Jak wiadomo, wówczas zamykano szkoły ukraińskie w takich miastach, jak Charków, Donieck, Ługańsk, Mikołajów i innych ich
To spotkanie na statku «Marszał» przypomina mi się dziś, gdy słyszę, jak przy mikrofonie w sali posiedzeń Rady Najwyższej «gadają» nasi szanowni posłowie. Jak oni — nie z rozumieniem odnoszą się do naszych problemów, a dlaczegoś... odnoszą się do nich. Kto ich tu... odnosi! Oczywiście posłowie nie uważają, że trzeba poprawić życie, lecz liczą. Co oni liczą? Swoje mowy pustosłowią, pleciom i tylko nie mówią naszym przepięknym i niezrównanym językiem. Panie Boże, jak tylko nad nim nie...
— Na przystanku trolejbusowym w godzinę szczytu ledwo przeciskam się do przepełnionego salonu, nagle słyszę z głośnika zirytowany głos kierowcy: «Przesuńcie się do środka! Do środka, mówię wam jeszcze raz! Babuszka, no co ty stoisz, jakby na własnym pogrzebie! No w końcu ściśnijcie się w tylnym przejściu, bo drzwi się nie zamykają! Wszystko. Dość.»
z nami, gospodarzami języka ukraińskiego. Oni prawie wyśpiewywali, jakby się dziwiąc jego... czasu. W. Majakowski powiedział:
(…) LUTY, NUMER 2 (56), rok 1999
już w ogóle nie było. Kiedy, pracując w Mikołajowie w redakcji gazety «Leninske plemia», ryzykowałem w sklepie zwracanie się do sprzedawczyni po ukraińsku, to ona natychmiast bezczelnie mi przerywała, ze złością rzucając mi w twarz: «Mówcie normalnym językiem. To wam nie banderowszczyzna, tylko Południe!». Oczywiście, jako Ukrainiec, który nie wstydził się tego wyznać na własnej Ojczyźnie, od razu trafiałem do ludzi drugiego gatunku. Niestety, ta wtórność w Ukrainie wciąż odczuwalna jest wszędzie... Nie wiem, jak nowe, barwne łaty zdobią stary kaftan, ale kiedy w rodzinnym mieście ślizgam się sceptycznym wzrokiem po hałaśliwych, prymitywnych szyldach i reklamach, które byle jak starają się być oryginalne w transkrypcji obcych języków, nie przestaję się dziwić, czym na przykład słowo «surma» jest gorsze od słowa «horn»? Swego
Wyuczcie tę mowę na sztandarach czerwonych —
ta mowa majestatyczna i prosta:
«Słyszysz, zagrały surmy,
nadszedł czas rozliczenia...»
Zatem rosyjski poeta znacznie głębiej i lepiej rozumiał słowo Szewczenki niż my, «wielkich praojców prawnuki marne». Nie tylko z szacunkiem, ale i z wielką miłością odnosił się do języka ukraińskiego. W tym szeregu mógłbym wymienić wielu mistrzów pięknego słowa, którzy pozostawili niezgasły ślad na niwie rodzimej literatury.
Kopsztejna, Abrama Kacnelsona, Jewhena [...] powiedział: coraz bardziej i bezczelniej wypierają język państwowy z eteru radiowego i telewizji. Trzeba nie bić na alarm, lecz śmiało i zdecydowanie stanąć do pojedynku z wrogami Ukrainy, biorąc do ręki Konstytucję, poczucie pierwotności na swojej ziemi, niezłomny patriotyzm i żarliwą miłość do swojej wielocierpiącej i pięknej Ojczyzny,
A przecież z narodowości nie byli Ukraińcami. Mam na myśli Marka Wowczka (Marię Wilińską), Ahatanhela Krymskiego, Majka Johansena, Wasyla Wyszywanego (prawdziwe nazwisko bratanka cesarza austriackiego Franciszka Józefa – Habsburg-Lothringen Wilhelm), Arona Adelheima i wielu innych. Wszystkich ich połączyło magnetyczne i niegasnące słowo ukraińskie.
Dziś, co dziwne, ono znajduje się pod groźbą zaciekłej dyskryminacji ze strony wrogów Ukrainy we wszystkich jej regionach. Wydawnictwa rosyjskojęzyczne całkowicie opanowały półki księgarskie, łamy gazet i czasopism, wszystko
R. 5. Kiedyś w jednym z wierszy napisałem:
Wierzę, że w przyszłości
młodą osnowę
położy słowo — nie z niego dym.
Bo narodowi, który stracił mowę,
Więcej już nic nie pozostaje stracić.
Prawda, to tak. Sława Ukrainie! Szanujmy się!
ИиКові ХхоОлЛоОдиИни»
to, że większość gości, zwłaszcza Kanadyjczycy,
Ї
PARTIA DOPROWADZI
Parodia-pamflet
O piękny czasie! Niepowtarzalny czasie!
P. Tyczyna, 1933.
Niech więc nie krzyczą,
a przyjaźniej głosują za bolszewikami:
wtedy nam, jak do mamy,
wszystkim – do dołów, wszystkim – do dołów, jeszcze bez zbędnych słów, niepotrzebnych słów.
Przecież to już nie dziwne, że tak bez oporu wyciągnęliśmy nogi
w trzydziestym trzecim, w trzydziestym siódmym.
znani i nieznani
stalinowskie orły
do diabła pognały.
Uśmiercamy góry, wody, zatrzymujemy fabryki,
…nie będziemy. Bo w obecnej Radzie Najwyższej komuniści rządzą,
jak wczorajszego dnia,
jak wczorajszego dnia.
Gorsi niż AIDS te nudziarze, ci nowi komunoludzie,
jeszcze są i Mojsiejenki: najsmrodliwsze zarazy – bolszewickie klozety,
znów swoje,
znów swoje.
Partia komunistyczna
w kieszeniach fig nam pokazuje, ale za to
do grobu wszystkie narody
przez więzienia, przez brody władczo doprowadzi, ach doprowadzi!
Nie w Chinach, nie w karze,
lecz w wolnej Ukrainie, przecież u nas, u nas
obiecują komuniści,
że wszystkich będą wykałaczać. O cudowny czas! Niepowtarzalny czas!
beztroski, beznadziejny – któż cierpliwszy od nas na świecie! Z jakich krajów?
We wsi, w rejonowym mieście, w mieście tupiemy w miejscu
rok już nie jeden, rok już nie jeden.
To dlatego, że w Radzie
leninowcy naprawdę Ukrainę znów po lokajsku szkalują,
plugawią, rujnują do samych podstaw,
do samych podstaw.
Ha, niech sobie jak wiedzą: wariują, konają, a my swoje zrobimy – och, źle w czarnej sprawie, lewicowych zdrajców państwa będziemy, będziemy bić!
będziemy bić!
Walery HOŃCZARENKO
członek Związku Pisarzy Ukrainy
Kirowohrad
РЕ я-
холу т отр ЕН Рв р я ОР
шо оариеіни о 0 во ей а
при
С Ха Р.ЛЯ
Дал
1
стр
Ні СЛ іє Ї
мм
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
нах ночь
Пон
т
паааеааньовинннанноннннни нини
сонний
ПНР ЛЬзв3ІТ ян
чашого цвіту по всьому світу
ії
Белемо мову про одного з яскравих університет тредставників сктаїнської діаспори У 0 Вільному Університеті (Мюнхен, Німеч- США Євгена Васильовича Федоренка чина) Окрім цього, упродовж 1969--190 Народився він 28 Січня 1929 року на років працював кореспондентом укра- Харківшині. До війни встиг закінчити з їнського відділу «Голосу Америки» те класи Люботинської початкової школи. редактором лттературно-культурних Талі навчатися не мав змоги, бо під час переда". На радіо найчастіше виступав німецької окутації школи закримам. У ті під псевдонімами Євген Слобожанив та -тратштні окупаційні роки родину Євген Борлавський. У продовж 1962--1965 Федоренкв було насильно депортовано років був співробітником радіо «Свобода», за поимусову працю до Німеччини редактором сторінок культури У"
зустове федобебну - ЄС
раїнської мови «Мова про мову":
; (Ньюарк). в Українському
прав часть У рооот
ші
ЖК
Об б) СЛ "С є - їй
гом 1
С)
Ч
б
і
-
4 бу
б о рн
змського університету ью-ЙИорк) отримав диплом магістра янських мов і літератури. Відтак вся в Нью-Йоркському універі на відділі слов'янських мов і ур (1962--1969), де від 1963 року працювати викладачем мови 1 літератури. Ставши доктором на фФілософському факультеті Українського Вільного Університету (Мюнхен) у галузі славістики, 1971 року отримав стутонь доктора філософи. За час своєї трудової діяльності Євген Федоренко був виклалачем української та російської мов 1 тур у Нью-Йоркському універ- (Нью-Йорк), в Ратгерському
1 бц?, о -
'
ог а
Сумського обласного свга» помітно
наприкінці
Просвітяни об'єднання Товариства «Про зожвавили свою роботу: минулого року прогедено науковопрактичну конференцію «Роль «Просвіти» з розбудові Української державності», вивчено стан упровадження української мови ЯК державної в усіх сферах фун-
кцюнування! розроблено конкретні захоа, активізовано
ди для зміцнення й ПОЗИЦІЙ адження мової симвоОПіки та заміни
топонімів в області, обгостопоме виконання
вгров радянських «круглим
ворено за обамим масової інформаця
маецевими зас
України.
Греля закінчення Друтої свіТОВОЇ ВІЙНИ - Федлоренки опинилися В змериканській 1973 року Євгена Федоренка оу ло зобі окупації. Шісти алцятирічний юнак обрано до Управи Шкільної Ради при Душа моя, одкрита людям. хотів навчатися і батьки всіляко сприяти Українському Конгресовому Комттеті Якось у пориві відвертості Михайло олаге. Перебуваючи в таборі для пере- Америки (УККА), де вів працював Васильович сказав: «Поезія для мене- - Пе о ого осіб у м. Пассву, що в Баварії, головою Видавничого Комітету та напоєне озоном післягрозове повітря, яке 345 року він склав іспити одразу за дя заступником голови Управи. Редагував соки 1946-го теж успішно впорався з підручник для англійськомовних учнів ви зеою програмок азом 15 приятелем Слово рідне», підручник зісторі «Княжа р7 Г/Л //й / Гриторієз Неліпою створив юнацький лоба» та програми Шкльно! Ради. 1983 гурт Пласту під назвою «'ИТРО"- Потім року ЗУ? обраний головог узпранке 4 диво поруч. Можна бачить | дає сісти серию і душі, це духовне крило постали й інш гуртки, об'єднані в курінь Шкільної Ради при УККА і на промо) ебзріередунио мого життя..». В цьому переконуєшся, мех Бо Лмельз ипцького Товаришт оора»-иї посту пересуває дотепер. 1978 року я Якшо у грудях серце зряче, коли читаєш його найновішу книжку Євгена КУРІННІ? Толі ж він ОЧОЛИВ Федоренко очолив редакцію часопису Закохане зву «Матерія ії мати» (1995). Міжнародний клуб молоді. Полюбляв «Рідна Школа», який виходить тризо ско михайло Пилатюк Я щиро вірю в цю великодушну 1 спорт, особливо футбол, шахи те пінгрік і подає найширшу інформацію пре духовно багату людину. Упевненість у 'онг. Згодом уся родина Федоренків діяльність шкіл українознавстя» це ріка Р рен - -тому, що його ліричне слово та оптип "Рогенсбурга Навчаючись теренах США та Канади, містить Нелегким і тернистим був літера | 5 | б перебралася до Регенсбургапиав'чято 7 | 5 - ера містичний дух западуть у душу багатьом ОО сєзаа:: Євген про- грунтовну їв шкільне |ТУРНИМ ШЛЯХ Михайла Пилатюка віл . - - БР тут. в україно» і гімнази, -вГген р гру нтовну інформацію про МЕ - щ - З - Г - 1 проростуть золотими зернами доора 1 г п по яогчунати пластовим куренем життя в Україні. Управа Шкільної Ради видання першо! збірки віршів « уцулові о і ері а ловжував керува овим куренем 77 і любові, додає мені життєвого оптимізму |! гені Б Хмельницького УККА. особисто доктор Є- Федоренко, птиці» до свого 60-літнього ювілею-віри в незнищенність духу справжніх ток очинатсти насильницької репа- - НЗДОЛОСО матеріальну допомогу школам Народився ВІН 2 лютого 1939 року в | ок Щоб уникну: асистьнице Ю . Е : | гуцульськО селі Трач талантів нашої Батьківщини. п 16 СРСР. родина Федоренків України, надсилають сотні книжкових |мальовничому 12777" му ра Н Михай ревхрі Ж як орав Зкне ; - Косівського району на Івано-Франківе уявляю свого життя без Михайла ; Рупузй «са з 1947 боку переїжджає до ПОСИЛОК З українознавства. Ом раному я Ва без Ніни івни Ляб ої сараї з 3 - «ні. Саме мрійливий сільський сильовича, Дмитрівни Лля0оук-. бельгі 1948 року хлопець екстерном Але чи не вайщиріше слово подяки щині. тут мр ть. У - ізн пеблем-А Ср ОО Е хлопчик, зачарований тихим затінком цих талановитих педагогах я відкрите склав матуру (іспити на атестат зрілості) заслуговує ювіляр за активну участь у | ик, розв | себе справжню б кота суванй зна граиленіюйь М ЗОРЕ х Бк - смерек, зробивсвої перші поетичні спроби на рр , своєрідну 1 рідкісну а українській пмнази м Ганновера створенн! фундаментальної праці «Украрек 5 юбо р ди р - жо | - - Прикладом для нього був уже на той час любов до життя, яка не може залишити обмеччина) , отримавши стипендію зяське слово. Хрестоматія української Р ув уж ба да Німеччина) 1, ОТЕ | Зв віломий аїнський письменник Роман мене байдужою, яка кличе до постійних завчався в Лювенському католицькому літератури та літературної критики ХХ ст» укр СН ; ; гай яку зе за зго Іваничук. А любов до рідного слова шукань і спроб, домагань 1 стверджень. університеті в Бельгії упродовж 1953-- у чотирьох томах. 3-пад пера професора а , - рія п чинни нічним ОАРНВ Федоренка вийшли також праці |прРИищепила Михайлику його перша ві рІЄ зга Че вчителька, сестра Р. Іваничука Наталія їта КУПРІЄНКО, зутримав диплом магістра ПОЛІТИЧНИХ 1 «Іван Франко - - митець : мислитель» - й - -об випускниця Садової середньої ее типломатичних наук Обирався головою (1981), «Хрестоматія української літе- Іванівна, про яку манже щодня З У школи 1996 рок і Лемократичного об'єднання Українських ратури ХХ ст. (1978), «Стилеві шукання ливою теплотою і лагідною усмішкою і ко Стулентів (ДОУС) Михайла Коцюбинського» (1975), «Рух - т зи 1954 року Євген Федоренко вперше опору 1 самооборони в Україні» (1977), б І зустрівся з відоми» українським пись- «Альманах ОДУМУ» (1965). «Просвіто» дорого: менником і політичним діячем Іваном 1998 року професор Євген Федоренко Багряним 1 постійно підтримував зним За заслуги на українознавчій педагогічній Спасибі за книги - неоціненний дар Зогребській україністиції Уклін Вам від тені -тупного року, пере-ниві у США та в Україні був обраний викладачів споаєРО студентів нинішніх, колишніх то тих, що прийдуть після нос- | цих Штатів Америки, почесним членом АН вищої школи ірю: в Загребському університеті завжди звучатиме українсько мова 7- мово мк | великої ї старої культури, бо хорвати -- духовно високими нород. близький нам по ду
З к активний просвітянин Євген Федо-
ренко тішиться тим, що Всеукраїнське товариство «Просвіта» імені Т.Шевченка робить справді велику справу в ім'я утвердження України і українства на рідній землі, на жаль, дуже понівеченій за роки панування тоталітарного режиму:
Такий він. виходець із Слобожанщини,
член Спілки письменників України, відомий громадський діяч української діаспори, невтомна, наполеглива і прапьовита людина -- Євген Федоренко --
Слобожанин у свої 70 років! З роси й води, шановний ювіляре!
Іван Пасемко,
науковий працівник Інституту українознавства Націочального університету імені Т. Шевченка
В СУМАХ НЕ СУМУЮТЬ:
Можливо, саме тому було людно на просвітянських заходах, присвячених 120- річчю Олександра Олеся: ї на республіканській конференції, і на виставці картин в міському центрі «Собор», їна «Опесевих читаннях» в обласній науковій бібліотеці.
Нині обласне об'єднання Товариства веде активну роботу щодо створення в Сумах «Українського дому» та проведення в навчальних закладах свята кобзарського мистецтва.
Власкор «СП»
згалує Михайло Васильовигя. Це, мабуть. завдякиїй він упевнено ооре» педагогічну
ліяльність. Життя склалося так. шо Михайло Ва-
сильович уже 20 років учителює в Садовій середній школі ії ЙОГО ТВОР'Я діяльність вирує саметут, на Київшині, де й побачила світ друта збірка «Жайвороночку мії» (1989). Але цьому перелував наполегливий пошук своє постичної стежки. 1 в цьому йому дуже допомоглч палтримка Дмитра Павличка, Миколи Ільницького та Максима Рильського, якому молодий пост послав свої вірші 1 олержав доброзичливу приємну відповідь: «Вірші, які Ви мені наліслали, є початком якоїь майбутньої своєї пісні». Михайло Васильович заслуговує таких слів. Ось як він говорить про світ своє! лрики: Бо то не просто тихий сад --
нинаязо вичятюейв
|СТОРії, ДОЛІ... иро дякують Вом укроїнці і русини Хорвотії, в яку вони вросли і
захищають її, вона -- Ботьківщино, то прадіди їхні зберегли і передали їм у СТ здо мов! | пработьківщини -- українську, щоб були вони повноцінними серед пюдей, бо но Заході людину, яка не зноє материнської мови, зневажають, скількома б іншими вона не| володіло, і тут ніколи ніхто не збогне, як може нормальна людико відцуратиса рідної мови «Просвіто» рідно! Сто тридцять років ти освітлюєш шлях укроїнцям, очи зєш дуцчії, | | борешся за них, надихоєш, посилюєш віру, а в найтяжчі хвилини, як мати, знімає тонню| сорочку, щоб допомогти. Світи! Полойі | хай твоя мудрість, краса й просвітлюють усіх нас, як сонячний промінь! доза
жа й - -
Прес-конференція, організовано Всеукроїнським товариством «Просвіта» імені Т Шевченко 20 січня у прес-центрі УНІАН, засудила чергові спроби Російської прово- | !Н славної церкви діяти в незалежній уже Укроїні, як і триста років тому в підколоніальній, 30 принципом єрозподіляй і владарюй». Ініціаторів і учасників заходу обурмла ініціатива РПЦ і Державної Думм Росії проведення 8 українському місті Одесі зустрічі депутатів парламентів православних країн. Мета такої зустрічі очевидно -- політично підтримко но | теренах незалежної Укроїни проімперської
Укроїнської провославної церкви Московського Патріархату то потурання Московському Патріорхатові в реалізації антиукраїнського імперського гасло: «Бог, Православіє, Росія», що не сприяє процесові об'єднання укроїнських церков в єдину Помісну Християнську Церкву. Як блюзнірство слід розцінювати участь у
цьому то інших аналогічних «духовних» зоходах представників лівих атеїстичних рве о кАУрАЮ партій: КПУ, СПУ, ПСПУ... шани
Й
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Książki „Pojedynczo umierają…”, „Przywrócić mankurtowi pamięć”, „…” – o tym, jak nie być obcym we własnym domu
Głównym „nerwem” publicystyki Witalija Karpenki, przenikającym wszystkie trzy jego książki, jest kwestia narodowa. „Potrzebujemy narodowej państwowej ideologii – stwierdza autor – a tymczasem jej wciąż nie ma. Właśnie z jej braku wynikają wszystkie nasze nieszczęścia w gospodarce, sferze społecznej, kulturze”. Dlatego dziennikarz konsekwentnie występuje przeciwko wszelkim przejawom głupiego mankurtyzmu, niewolniczego ducha „chochlactwa” (artykuły „Trochę o narodowej dumie”, „Kompleks niższości ciągnie się za nami jak grzech pierworodny”, „Prawa narodu a prawa człowieka” itd.). Autor wytrwale walczy o utwierdzenie języka ukraińskiego jako języka państwowego oraz o wszechstronny rozwój duchowości narodu.
Witalij Karpenko wielokrotnie podkreśla: euforia i bezczynność sił demokratycznych wyrządziły szkodę niepodległej Ukrainie. Jego wniosek jest taki: o niepodległość państwa trzeba było walczyć od pierwszego dnia jego proklamowania.
Czytając książki Witalija Opanasowycza, czuje się, jak bolą go nasze kłopoty, rozłam i waśnie w nacjonalno-demokratycznym ruchu, dziwaczna mozaika licznych partii, ambicjonalność i osobista skłonność niektórych ich liderów do przywódczego zapędu, co spycha na dalszy plan interesy narodu i państwa.
Artykuły W. Karpenki to dość trafne diagnozy naszych społeczno-gospodarczych i duchowych chorób. Autor już na początku 1991 roku, po pierwszych wyborach prezydenckich, przewidywał, że lewicowe siły na Ukrainie, choć „nie mają szerokiej bazy społecznej, jednak będą zyskiwać na wadze i popularności wśród ludności, jeśli obecne kłopoty będą trwać, zubożenie narodu będzie postępować, a działania władzy prezydenckiej nie przyniosą szybkich i zauważalnych rezultatów”.
Prognoza publicysty-polityka (a moim zdaniem – wnikliwego politologa), niestety, potwierdza się w górę. Gospodarka bowiem dalej upada, a kryzysowe procesy w życiu kraju groźnie narastają.
Wniosek z tej obserwacji jest jeden – i niepodważalny: nagła konieczność zjednoczenia wszystkich patriotycznych sił wokół idei narodowej budowy niepodległej, demokratycznej, zjednoczonej Ukrainy. Przychodzą na myśl słowa wielkiego Ukraińca Ołesia Honczara: «Z kamienia niezgody izby nie zbudujesz».
W książce «Jak przywrócić pamięć mankurtowi» autor bada naturę tego potwornego fenomenu. Dokonuje historycznej analizy stosunków między Ukrainą a Rosją, począwszy od wojskowo-politycznego sojuszu, zawartego przez B. Chmielnickiego z carem moskiewskim (tzw. «zjednoczenie Ukrainy z Rosją»), który obrócił się w niekończące się nieszczęście dla narodu ukraińskiego.
Publicysta skutecznie demaskuje współczesne antyukraińskie mity, ubrane w pseudonaukową maskaradę. Wymyślone po to, by zamącić głowy naiwnym i łatwowiernym, służą jednemu nowoimperialnemu celowi: aby Ukraina postrzegana była jako terytorium, a nie niezależne państwo, a naród ukraiński stanowił nie samodzielną, historycznie ukształtowaną nację, lecz zwykłą zmankurtyzowaną ludność. W tym celu m.in. wydanie zrealizowano przy wsparciu Instytutu Dziennikarstwa Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki w Kijowie, Związku Dziennikarzy Ukrainy, Lwowskiego Uniwersytetu im. I. Franki, organizacji we Lwowie Związku Pisarzy Ukrainy oraz kolegium redakcyjnego gazety «Ukraińskie Wiadomości» (Detroit, USA).
Nadal rozwijają znaną nam z czasów totalitarnych oficjalną «kołyskę trzech słowiańskich braci», podstępnie narzucają świadomości społecznej ideę dwujęzyczności na Ukrainie (choć w naszej Konstytucji językiem państwowym jest ukraiński – język narodu tytularnego, jak być powinno) oraz inne absurdalne ideologemy.
Witalij Karpenko – ostry, dowcipny przeciwnik, jego myśl jest doprawiona ironią.
Żywa dynamika analitycznej myśli publicysty wyraźnie ujawnia się w artykułach, które poruszają bolesne węzły naszej rzeczywistości: dziki charakter stosunków rynkowych, powolne wdrażanie reform, do tego kosztem już ograbionego narodu, a nie dla jego dobra, upadek życia duchowego i nasilona ofensywa rusyfikacji, nihilizm prawny, niepohamowany wzrost biurokracji, łapownictwo i mafijność, z którymi wciąż nie ma skutecznej walki, choć o niej często mówi się w strukturach siłowych i na najwyższym szczeblu państwowym. Wszystkie najbardziej palące problemy współczesności (polityczne, ekonomiczne, społeczne, językowe itp.) zbiegają się w jednym ognisku – kadrowym. Kapitan i cała załoga ukraińskiego okrętu państwowego prowadzą go, nie mając narodowego kompasu. Dlatego syndrom tymczasowości dotknął władzę zwierzchnią, która destabilizuje sytuację w kraju. Wszystko to z bólem duszy odczuwa autor i o tym pisze z otwartą szczerością. Jak podkreśla, straszliwa choroba dopadła nasze społeczeństwo: zwątpienie, pesymizm, apatia, bierność. To podstępny wewnętrzny wróg, który obiektywnie łączy się z antyukraińskimi działaniami „piątej kolumny”.
Otóż jednym z głównych motywów książek Witalija Karenka jest hasło „Działać, a nie marnieć!”. Autora niepokoi „mikrob obojętności”, który przenikł do organizmu społecznego, duchowa głuchota wobec potrzebujących ludzi. Podkreśla on: współczucie i miłosierdzie są tradycyjne dla ukraińskiej mentalności. Wzywa do zdecydowanej walki z chamstwem na poziomie codziennym i państwowym. W ostatnim czasie zalatuje ono ukrainofobskim zaduchem.
Trzeba nam, Ukraińcom, rozeznać się także w charakterze patriotyzmu – akcentuje publicysta: jest patriotyzm pokazowy, „majdanowy”, a jest cichy, skromny, który przejawia się w codziennej działalności obywateli Ukrainy, czyli patriotyzm czynny. Właśnie taki wyznaje autor.
O patriotyzmie talentu – ciekawa myśl. Talenty mają nie tylko cenić samych siebie, ale też nieustannie czuć się patriotami Ukrainy. W książkach Karpenki znajduje się cykl publicystycznych portretów ukraińskich patriotów: Patriarchy Wołodymyra i Ołesia Honczara (obaj już nie żyją), Wiktora Skopenki, Jewhena Towstuchy.
W swoich książkach autor powołuje się na wyniki badań socjologicznych (ankiet wśród respondentów), listy czytelników „Wieczorki”, którą kieruje od wielu lat, dokumenty pochodzące z kancelarii rządowych, uchwalone przez Radę Najwyższą ustawy, a przede wszystkim na wywalczone z trudem własne doświadczenie dziennikarza i polityka. Witalij Opanasowycz był posłem ludowym Ukrainy 12. kadencji, wchodził w skład demokratycznej „Ludowej Rady” w parlamencie, miał szczęście głosować za suwerennością i niepodległością Ukrainy, brał czynny udział w procesie konstytucyjnym, w tworzeniu Kongresu Inteligencji Ukraińskiej (KUIN). Kieruje jego kijowskim oddziałem, Stowarzyszeniem Ukraińskiej Prasy Narodowo-Demokratycznej. A dokładniej mówiąc – jest jednym z prawoskrzydłowych bojowników o budowę istotnie narodowego państwa ukraińskiego.
Inteligencja i życie – jeden z kluczowych problemów poruszonych przez W. Karpenkę. Ideologiczna i polityczna strategia KUIN stawia bowiem siłę myślącą narodu na pierwszej linii kształtowania ukraińskości. Sama rzeczywistość historycznego momentu wymaga zjednoczenia i zespolenia demokratycznych warstw społeczeństwa wokół idei narodowej. Nadszedł już czas narodowej samoobrony, lecz, niestety, ukraińska inteligencja nie w pełni jeszcze odczuła dramatyzm tej sytuacji, w której sumienie dręczy hamletowski dylemat: być albo nie być w naszym państwie – niezależnym, cywilizowanym, bogatym, autorytatywnym na świecie.
Wszystko zależeć będzie od powodzenia walki sił patriotycznych o kadry narodowe na wszystkich szczeblach władzy. Bez takich kadr Ukraina nie może pozostać ukraińską. Ta autorska myśl jest czerwoną nitką przechodzącą przez całą trylogię.
W. Karpenko, zwłaszcza, przewidział wadliwość nowej ordynacji wyborczej, ponieważ przejście na mieszaną, większościowo-proporcjonalną system wyborczy, rzeczywiście postępowy dla krajów o wysokim stopniu rozwoju demokracji, było pochopne, nieprzemyślane i, jak już widać, bezużyteczne dla Ukrainy. To wręcz prześwietlenie stanu społeczeństwa w przededniu wyborów do Wierchownej Rady czternastej kadencji. Obraz jest bardzo pocieszający. „Obecny parlament nie będzie lepszy, lecz znacznie gorszy i jeszcze bardziej antyukraiński niż poprzedni”, pisał wtedy autor – i jakby w wodę patrzył.
Już po raz kolejny neobolszewicy pokazali swoją janczarską istotę, zarabiając na wycieńczonym ciągłymi niedostatkami i w znacznej części zdenacjonalizowanym elektoracie polityczne dywidendy, potrzebne im do rozwinięcia prezydenckiej kampanii wyborczej w tym roku.
Witalij Karpenko zna ich prawdziwą cenę, a w swoich książkach demaskuje jezuickie metody ich partyjnej walki – populizm, demagogię, szantaż, zrywa z komunosocjalistów maski „obrońców narodu”. Ale, jakkolwiek by to paradoksalnie nie brzmiało, to właśnie dzięki tym metodom, przy swojej zorganizowaniu i dyscyplinie, zdobyli w parlamencie najwięcej mandatów deputowanych, a przy sprzyjającej okazji starają się wykorzystać swoje korzystne położenie.
A blok narodowo-patriotycznych partii „Front Narodowy” – i to również było autorowi oczywiste – poniósł klęskę z powodu rozdrobnienia swoich partyjnych „mieszkań”, słabego wpływu na przedwyborczy proces. Być może ta przykra okoliczność stanie się wzorcową lekcją dla naszych demokratycznych polityków!
Będąc z natury optymistą i prawdziwym bojownikiem-patriotą, autor przestrzega nas: „W ukraińskiej nacjonal-demokracji nie ma innej drogi, jak zjednoczyć się i działać razem. Tylko tak można osiągnąć ve?. W przeciwnym razie można wszystko stracić”.
Książki Witalija Karpenki to szeroka polityczna panorama naszej ciężko rodzącej się państwowości. Przesiąknięte wolnościowym, dumnym duchem szewczenkowskim, są godne wysokiego wyróżnienia imienia wielkiego Kobzarza.
Wiktor KOCZEWSKI,
Kijów
pedagogicznej pracy, a sceptycy wielogłosowym «Hurra!» recytują wiersz W. Symonenki:
– Witaj, słońce! Witaj, wietrze!
Witaj, świeżości mój!
Zmartwychwstałem, by z wami żyć
Pod szałem wiosennych ulew!
UCHWYCONE SŁOWO POETY
Po latach pracy na oświatowej niwie przekonałem się, że poetyckie słowo w środowisku uczniów to złoto. Wiele lat obserwowałem działalność Mykoły Soma, Andrija M'jastkiwskiego, Wołodymyra K... Szkoły wprowadziły w szkolne życie maluchów elementy literatury, rodzimego języka, historii ukraińskiej
...oświaty szerzej angażowało pisarzy i kam... Powiedzmy: posłuchajcie, jak witają pojawienie się Mykoły Soma w murach
, witaj, wietrze!
obserwował działalność Myko-
...apustina, którzy poszli do klas początkowych:
elementy edukacji literackiej. KAŻDE
kків DO
; . ogarnięto ... rodzimej szkoły, jak zachowanie
Mykoła ...
...ny zasłużony nauczyciel Ukrainy
ко 50 Є! МА чо тв! пр на на
С) Є
чо у
ць з чо з З Ж Й
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
ПЕР с - о ання 0 б
івійвьно сіни сьо до ьц
Ж 4
Ї лорі і
ці
Ж. рКь ПУ... є Ра М т - Р ла з їв:
1
пютий, ЧИСЛО 2 (56), 1999 РІК
о влади
- аиніеаньнох би
ПРИИНИНИНИХРЕ. Зіві
РУ
чч
і) із'ьак «Рута: З ча і 4 і "Ше Ре | МИР РРО чу ри : ЕРігою . ці й
Р ри - - 1 и. ча і -б 5 даю "ч
ї «Я 4 ' -. РЙА - ль
- й ї, и чия , п
Чи
РДА зі ч
к й - ОТ рії
тт Же чо ву І, -в : чи . ї щі «сі . ек ЗУ зроб і чи ї -
тонни
т лсячолітній сколоздеА
Номінація: «РКМ/ародне та декоративно-прикладнє мистецтво»
щмааченко високу традицію народного
Сколоздра (ван.
При
малярства ПІДХОПИВ на свої могутні плечі | неволю», «Маруся Богу
Іам Скопохдре!з сепа Розвадів Мимко- «Слава не вмре не поляже!» / - -
авівського рамому ча Львівщині.
іван Сколоздра м'! би стати зразковим
господарем та порядним сім ЯНИНОМ, або
ния
Білокур; Чекання; Вікно; Смерть козака;
- п'яничкою чи ПОВелаєх ом. Міг би бути І
оміс ним варіами так Ом моОбиИТтТи, 50 на
комПпрЬ «0. Це | є шлях посередності; Апе ми- Визволення невільників; Ой у полі нивка; гець -- Пюдина щира ! безпосередня, Обжинки; Святковий концерт; Квітковим
базар; Ярмарок; Весілля; Сільська ідилія; Страта; Мамина світлиця; Несе Галя воду; Козак Мамай; Сільська новина; Маруся Чурай; Коломийка; Скасування кріпацтва; Українська мелодія... Весь капендар пюдського життя, проживально-переживальна філософія української душі, мудрість і сила народного досвіду -- вільно І натхненно переливаються у незбагненно світле | барвисте священнодійство... Оськозацька могмла. Вічно юна, зепена, жива. Неманічого могутнішого за могилу-із неї природно виростає (чи її увінчує, увічнює) голова дівчини, жони, матері, України. Це - родителька. Смерть -- мати життя...Наїїпроминаючому (але и непроминальному) тлі, тілі -- як хочете -- древньоюним! сивочолийкозак. Вініде, не торкаючись землі, такий не затопче життєвого рясту, вінлетить у немислимо легкому і натхненному танці, вінрозбуджує і будує, він не захищений, бо сильний.
Це сам Бог зійшовна Землю, це життєва спромога, дух творчості - ЖивотТворять. Це - сама ПРАВДА, що батьком життя є саме ЖИТТЯ. Бо «не шукайте живого серед мертвого», бо ось воно -- начало
міцного козацького корени, пепикої душі!
Копи мому віІДКкриласяи краса
«(«ОПОВ!К аплакав як дитина. Може, мне
твворчог ТП, В!
пропиває дареми
их сліз, апе душа мого
напну па вії
натхнення | ямомти СТО чашу до дна.
Відомо, що пос ередниками між ПпюЮдьми
одміе! культурм, міЖж ПЮдИиноОМО І Абсопютом |
мерт пимАм !Ме народж еними
ають одиниці. Доних
маїЖ живими,
пюдсько! реєсм СЛ напежить ! Їван Скопоадра.
чи переказати
Неможливо Описати
роботи Ївана Скопоаздри. Навіть, здавалось
би, зама! епементи в окремих мого творах,
тчиінші Недопіки мого картин, є ж мВвибо геніальні і Богонатхненні. Про кмАМСсСпення
мом, масштабність ! Сколоздри засвідчує тематичне розмаїття, зафіксоване в назвах: Різдво; Дударик; Народження писанки; Весмямки; Великдень; Паска: Колядники; Вертеп; 4 вже весма скресла; Зелені святе; Миколан; Івама
і
народність
Купала; Українське весілля; Не вмре, ме полаже: Весна; Козака месуть; В'язмиця; Чумецький шлях; Кобзар; Довбуш; В гурецьку меволю; Дерево життя; Катерима; Лебеді материнства; Взяв би я бандуру; Козацька могила; "одолямочка; Батько; Жар-птиця; Марія Приймаченко; Катерима
начал. Твори Івана Сколоздри народжені з
Представлено радою Львівськ Всеукраїнського товариства «Просвіта» Імені Гараса
Цикл художніх композицій «У турецьку славка», «Катерина», «Гіа Івана Купала»,
ого обласного об'єднання Шевченка.
пречистих небес його великої душі, з його чіжності і любові. Тут він себе реалізовує
сповна. Тут він перегукується зі Сковоакого світ ловив, але не спіймав.
родою, Воістину, не схопити Бога за бороду--.. Але ж його можнанаслідувати, іце незрівнянно вдячніша справа, аніж наслідувати земні авторитети. Тут ми підходимо до ідеалу або ж визначення мети і смислу людського існування. Якщо метою стає прагнення досконалості 1 цілісності, то за темою справа не стане. Життєва проблематика багата, як Бог. Нема такого явища, характеру, типажу, які б не годились для образотворення. Це не всеїдність і не примирення, це прозирання і одухотворення усього сущого. Отак мета стає темою, тобто темою творчості Івана Сколоздри є сам Сколоздра, у генетичній матриці якого записано тисячі поколінь І який прозирає цілість, а найбільше боїться осколків, бо ж скло, під яким розкривається світообраз його душі, -- таке ж крихке і раниме, прозоре та енергетично відображене, як і людське серце: Картини Сколоздри треба бачити. Не обов'язково всі «триста, як скло», хоч саме стільки він породив, виношуючи кожну, як дитину, під серцем. Треба бачити не кількість, а якість -- поза всіма дефініціями і формальними ознаками. Через своє побільшувальне скло Сколоздра
зрить саму сутність людської природи, всі барви нашої життєвої присутності.
Львівська «Просвіта» недаремно висунула його доробок (300 картин живопису на склі і 200 скульптур малих форм) на здобуття Шевченківської премії. Попри все наше'безпросвіття, ми не втратили здатності бачити і відчувати вічне у проминальному, світло в кінці тунелю, талант у безталанні суєти. Величезний духовний заряд творчості 65-літнього Майстра ; створює неповторну ауру в нашій культурі, дає новий імпульс для будівництва в цьому контексті такого проживально-переживального оптимуму, який би давав підстави для оптимізму і душевного радіння напередодні повстання нової ери в людському поступі.
Незалежно від земних відзнак його | давно благословила із Небесної України ||| зда безсмертна душа великого Тараса. а
Богдан ЧЕПУРКО, |||
присвячених історії козацтва, зокрема запорозького, але ця особливо запам'я-
талася- Сьогодні ж, за часів іншої скрути,
аже не ідеологічної, а видавничої, кожна
книжка є неабиякою подією. Особливо,
якщо авторство належить високо-
обізнаному фахівцеві - - історику, пись-
менниці, лауреатові високих Державної
премії імені 7. Шевченка і наукових нагород.
У книжці Олени Апанович «Чортомлицька Запорозька Січ» (Українське козацтво (Київ, 1998) уперше в історіо-
графії висвітлюється більш як піввікова історія Січі, що проїснувала найдовше з усіх восьми січей, до 1709 року, коли була анищена разом з усіма мешканцями військами царського полковника Яковлєва, В ці роки Січ перебувала у нутрі відчайдутиних змагань за відновлення Української гетьманської держави,
ІР Р
ч Кк ьо З жи 5 гори ф"'О оба 1 .Д0Ш З 7.
Ч.-Чат і ч
і 1 ї з ; ьо М зей ч-- - й й п | Я че п - . "І"ш - щ її б чи і Р І" і Ди чі - 4 п 4 Р | 1-й її"
борол
ДАЙТЕ ПЕРА!
ще
НЕ ВІДКЛА
ася проти іноземних завойовників,
торичну місію Запорожжя.
«ВАЖЛИВА Й
вручення медалі Святого
пасне літературно-науковий моногрофію
в українській культурі.
ахльовської. А семирічна доня О. привітала маму й бабуню.
СОЛІДАРНІСТЬ.»
Довно не було так людно на вечорах у київському Будинку вчителя. Повідомлення п презентацію моногрофії «Українська літературно цивілізація» ані ЛьЬОвськОї 1 Володимиро (нагородо Світового конгресу українців) Ліні Костенк: зі роде тут багато шанувальників їхньої творчості. у ом КОЮ
Київ уже кілька місяців живе новиною про в | ксони Поахльовської, яко ось уже тривалий час викладає в Р! університеті укроїнську мову й літературу. А свою а італій: призначено вона для тих, хто тільки відкриватиме для себе ношу ову йнайц речі, моногрофія має 1104 сторінки. Ще в жодній великій європейськії її мовою історію української літератури саме у чит: Оксано Похльовська -- перша авторка книги такого характеру. За
Ми Жулинський ногадав, що виданням моно і надав слово її виконавчому директорові
сказав, що ніби й долеко одне від одного такі міста, незримим духовним зв'язком. У Римі живе Оксана Пахльовс українських меценатів Юрій Ємець, прекра ий
зо зявірар о ДР |
сл. Лек Гу й 7 от
Р. Ж'
й | г. М 1 й - Пі ь -
ДОРОГОЦІННА
| ли М
й, 0 з
"| ГРТСАЛ
нг у
ше ї
-
п Ру
г ве ї
- іч Ї я | ВИ | Ї 4 -Й "| Р .. зо' ДЮ - РР о чайн -
в світ «Української літературної цивілізації» в італійській пресі вже з'явилося кілька рец у яких високо оцінюється ця книга. Появу її справді дуже важко бе інити. Ук заїнаго розповідати світові про себе мовами Європи. (Як не згадати в цьс му зв! зу й є англійською мовою «Історії Укроїни-Руси» М. Грушевського, що його зінансує през українських меценотів Петро Яцик.) Побільше 6 нам таких во: ливих справ і под Директор Інституту літератури НАН України академік Миколо Жулинський стрував присутнім монографію О. Пахльовської, розповів про значен чяТі тво 5
спільства говорило, приймаючи нагороду, Ліно Костенко --ї лика пое чо ахльовської Ярославо-Фр
і Гн ; - - з 4 ї чи г .
їж сік у ас 3 вони - --|йй - "чероим бе!
са.»
б
сний ""УПОГОРДОДНЬ
19609 року в Києві з явилося гарно виконуючи Іс Ь | Й п | затта тячоам ї во бсоя о оформлене видання «Збройні сим У цей час жили й діяли найвидатништ доти фест о З до речі, він нещода України першої пол ХУТП сто- кошові Отамани Іван Сірко та Кость І «воря | ро комуністичні репреат в кроїні. Фу льм це і оловини : | ри я ворять такі видатні політики й науковці світу, як Збігнєв Бжезін ліття». Цю незвичайну як на той Час Гордієнко; запорожці заснову р хуто- | псуреот премії ім. В. Симиренка, заснованої Лігою українських ме подію радо зустріли всі, хто цікавився ри й зимівники, залюднювали південно- | Роман Шпорлюк. М. Слабошпицький передав відеокасету фільму ; | в Італії і привітав її, а заодно й усе українське літературознавств я за б
травдивою історією рідного краю Так,
гліу здеологітримали переправу через Дніпро.
ЗИХіДд у світ щіє) книги на
зованих видань був непересічним Яви" з че щем. Адже, враховуючи тодішню довіРУ вич манері історичної оповіді, гарною
літерату ОДІ
40 друкованого слова, у такий спосо
з і - І - ч - М визнавалося не лише існування Укра ча
"СТЬ 11 ВІ1ЄСЬКОВОЇ потути | Пізнише було ще багато книжок! надалі не відкКЛада ти пера
«Татей Олени Михайлівно Апанович,
українські землі, торгували, рибалили, Написана у притаманній Олені Апано-
рною мовою, книжка читається ому подиху. Просимо ж Олену Михайлівну, кожна праця якої є визначною ПОДІЄЮ В культурному процесі, й
Андрій ТОПАЧЕВСЬКИЙ
значущої моногрофії.
таку інтелектуальну напругу.
й дорогоцінна солідарність з нею то з її
во промовці того вечоро.
Про Укроїну і Європу, про те, як почнеться їхній діалог, про української культури і про такі сумні явища, що зус з пез цинізм і національний нігілізм, говорила Оксано Пахльовська. | во уважно слухала. Важко згадати презентації чи прес ференції
- Наприкінці Оксано Пахльовська виділила в її книги. Дякуючи виконовчій дирекції Ліги та Юрієві роботою.
в те, що СПільними зуСсиплями ми можемо зробити справді
-»
Пи б Рі
ченці ь
Го і т й и ;
боб о МИ і
З м. м б , й Р т |
чадо 5
і - "У Ї є тю і б ре града воно т чек 8! Р
б. ч г/жкЗ іа ,
| "ЖІ
воччшСю ееотижн нен ЗДО ації -
Wzrost liczby osadników trwał przez dziesięciolecia, a z roku na rok mnożył się, jak charakteryzował to etnograf XIX wieku, T. Rylski: «Żyzność urodzajnych ziem, zwolnienie nowych osadników od powinności przyciągały lud na nowe siedliska, – mimo niebezpieczeństwa na Czarnym Szlaku oraz trudności, z którymi to osadnictwo się łączyło». Rzeczywiście, miasteczko Romanówka powstało w pobliżu owianego złą sławą Czarnego Szlaku, którym tatarscy najeźdźcy pędzili pojmanych Ukraińców na Krym. Pierwsze najazdy nie kazały na siebie długo czekać: już w 1615 roku tatarski oddział doszczętnie spustoszył nową osadę. «Tatarskie napady były w tej okolicy tak zwyczajną rzeczą – kontynuuje T. Rylski – że dokument z 1592 roku, który wyznaczał granice starostwa, mówi: aż do wierzchołka rzeki Skwiry, szlakiem tatarskim, przez...». Lustracja z 1622 roku wspomina już Romanówkę jako miasteczko na 20 domów, które «na samym Czarnym Szlaku osiadło». Byt miasteczka, prosty i nieskomplikowany, pozostawał niezmienny aż do XVIII wieku. Zwróćmy się do opracowań T. Rylskiego: «Starościńska zabudowa nawet w 1765 r. wyglądała tak: dwór, nad samą rzeką zabudowany, chata z alkierzem i komorą, piekarnia z komorą, spichlerz i stajnia». Po prawdziwie wolnościowy charakter romanowian ujawnił się w latach Chmielniczyzny. Mieszczanie, którzy od dawna czuli, czym jest wolność, którzy «nie znali pańszczyzny i tylko czynsz płacili», z ochotą przystawali do wojska hetmana Bohdana Chmielnickiego. Już w rejestrze z 1649 roku sotnia romanowska jest wspominana w składzie pułku umańskiego na czele z pułkownikiem Josypem Hłuchem. «Wśród miejscowej szlachty pojawiło się nawet przysłowie: „Gdzie krzak, tam i kozak” – takie wsparcie zyskało kozactwo wśród mieszkańców starostwa romanowskiego. Ale przeleciały czarne dni Ruiny, utonęła we krwi i swarach Prawobrzeżna Hetmanat – i oto nadchodzi już XVIII wiek, a Romanówka znów jest starostowskim miasteczkiem w województwie kijowskim. Właściciele starostwa zmieniają się jeden po drugim – Bombekowie, Proskurowie, książęta Lubomirscy. Między sąsiadami-szlachcicami cały czas toczyły się spory o majątki: nie chcieli ustępować swoich ziem na korzyść romanowskich starostów dziedzice Mniszkowie, wojewoda bracławski Lubomirski, starostowie białocerkiewscy. Ciekawe podanie o szlachcicach Proskurach, w szczególności, zapisał T. Rylski od miejscowego chłopa Fedka Hrywy. «Mojego dziada, kozaka Hrywę – opowiadał stary chłop – nie brała kula, dopiero srebrnym guzikiem ustrzelił go Proskura. Pochylił się mój dziad na koniu i powiedział: zgubiłeś, panie Proskuro, kozakowi wiek jego młodzieńczy». Wszystkie te «najazdy» i swary szlachty trwały, zdaje się, bez końca. «Bo kiedyś tak bywało – ile kto ziemi wywalczy, tyle i trzyma» – wspominał już znany nam ludowy narrator Fedko Hrywa. Ale pamięć o kozactwie wśród romanowian nie gasła. Nie na darmo jeszcze około sto lat temu w miasteczku krążyło tyle pieśni i podań o sławnym fastowskim pułkowniku Semenie Paliju! «Palij umiał żyć z hołotą i w razie potrzeby – „zrzucił z siebie zielony żupan, wbił namiot” – cytował jedną z pieśni o Paliju T. Rylski. Nawet w królewskim przywileju z 1710 r., na mocy którego Romanówka przechodziła do szlachcica Bombeka, wspominano, że miasteczko «zostało bez właściciela po śmierci wojowniczego Palija». Zbudował sławny pułkownik w Romanówce i cerkiew, która do naszych dni się nie zachowała. Nadzieja na dawne wolne życie u romanowian zaświtała w 1791 roku, kiedy król Stanisław August Poniatowski nadał miasteczku prawo magdeburskie i status «wolnego królewskiego miasta». Romanówka uwalniała się spod jurysdykcji starostowskiej, otrzymywała prawo posiadania własnego magistratu i sądu; powinności mieszczan ograniczały się tylko do podatku gruntowego. Wtedy też dla miasteczka zatwierdzono herb: «Brama z podniesioną wieżą, wewnątrz której wielka litera „K”». Według danych T. Rylskiego, pieczęć z tym herbem istniała jeszcze nawet w latach 1880. i przechowywała się u starosty sąsiedniej wsi. Ale już w 1793 roku, po drugim rozbiorze Rzeczypospolitej, Romanówka przeszła do posiadłości Imperium Rosyjskiego, została pozbawiona praw miejskich i przypisana do powiatu skwirskiego namiestnictwa bracławskiego, a od 1797 roku – guberni kijowskiej. Jeszcze jedna legenda, zapisana przez T. Rylskiego, opowiada, że w tym roku jakiś carski urzędnik, idąc przez miasteczko, usłyszał, jak mieszczanie na uczcie wykrzykują: «Niech żyje król!». «Jakiś urzędnik podszedł do nich – opowiada Rylski – i zapytał, co oznacza ten okrzyk. „Takie mamy prawo”. „Jakie to prawo?”. Pokazali oni mu swój dokument, a urzędnik chwycił go – i uciekać. Pijani na próżno go doganiali». Chłopi wspominali o tych wydarzeniach tak: «Oto caryca za to się rozgniewała i oddała nasze prawo Skwirze, to Skwira wyrosła na miasto, a nasze mieszczaństwo tak i zostało». W 1834 roku Romanówce nadano oficjalny status miasteczka jarmarcznego. Minęły dni kozactwa, minęły dni mieszczańskiej wolności... Ale nie umierał przodkowski duch. Nie na darmo w 1855 roku, kiedy nad Ukrainą zawrzały namiętności «Kijowskiej kozaczyzny» – chłopi, usłyszawszy carskie wezwania do udziału w wojnie krymskiej, zrozumieli je tak, że na Ukrainie odnawia się wojsko kozackie – romanowianie byli jednymi z pierwszych w szeregach tych chłopów. Słynęła Romanówka swoimi... Rozchylmy pierwszą stronę sławnej powieści historycznej Jewhena Hrebinki «Czajkowski». Pierwsza fraza, z którą dowcipny autor zwraca się do czytelników, brzmi niespodziewanie: «Czy znacie wy Piratyn?». I rzeczywiście, kontynuuje Hrebinka, różni ludzie różnie powiedzą o tym mieście nad rzeką Udajem. Sumienny uczeń wspomni liczbę mieszkańców, cerkwi i jarmarków w mieście; «piśmienny małoros» – czasy Mazepy i łubieńskich pułkowników – «dzielnych Świeczek»; przypadkowy podróżny – «szerokie, puste i brudne ulice» oraz zajazd, gdzie «na bilardzie siedzi kura»..., i tylko dusza poetycka przypomni te lata, kiedy Piratyn był «ładnym, silnym, bogatym sotennym miastem w naszej Hetmanatczyźnie», kiedy mieszkał w nim wysławiony w ludowej dumie Ołeksij Popowycz, który uratował towarzyszy-kozaków od burzy na morzu. Tylko jedna głucha wzmianka o mieście Piratyn zachowała się w dokumentach epoki państwa kijowskiego. Latopis ławrycki, podając wiadomości o książęcych waśniach w połowie XII wieku, wspomina, że w 1154 roku syn Jurija Dołgorukiego Hlib, wojując z wielkim księciem Rościsławem Mścisławowiczem o Perejasław, «wziął Piratyn». Oczywiście, Piratyn był w tamtym czasie niewielkim umocnieniem obronnym w ziemi perejasławskiej i pozostawał w takim położeniu aż do najazdu mongolsko-tatarskiego.
Nowe wzmianki o mieście, najwyraźniej doszczętnie zrujnowanym przez Tatarów w XIII wieku, przypadają dopiero na kilka wieków później – na rok 1592. W tym roku starosta czerkaski i kaniowski książę Aleksander Wiśniowiecki, budując na rozkaz króla południowe granice Rzeczypospolitej twierdzami, założył jedną z nich w dawnym uroczysku Pyratyńskim. Nowa twierdza otrzymała nazwę na cześć ojca Aleksandra Wiśniowieckiego – Michajłów, ale już wkrótce ustąpiła miejsca tradycyjnej – Pyratyn. 9 lutego 1592 roku nowo założone miasto otrzymało przywilej królewski na prawo magdeburskie, zakładanie cechów, prowadzenie cotygodniowych targów i „handlów”, a także dwóch jarmarków rocznie. Wtedy też dla miasta zatwierdzono herb, który stanowił część rodowego znaku Wiśniowieckich i jednocześnie nawiązywał do obronnego charakteru miasta – „na czerwonym tle złoty napięty łuk ze strzałą”. W 1782 roku ten herb bez żadnych zmian został potwierdzony przez rosyjski rząd carski. O pozostałościach twierdzy pyratyńskiej końca XVIII wieku „Opis Kijowskiego Namiestnictwa” z 1786 roku opowiada tak: „z zapisów zrujnowanego ziemnego wału miejskiego, także z fundamentów i części murów, bramy i wież miejskich zrozumieć można, że to miasto dla jakiejś potrzeby zbudowane było”.
Za czasów Chmielniczyzny miasto, opanowane przez kozaków, weszło w granice pułku kropywniańskiego, a pierwszymi pyratyńskimi sotnikami (miasto było centrum dwóch sotni) zostali Nyczypir Lelet i Iwan Mykołajenko. Przez wszystkie lata istnienia Hetmanatu sotnikami w Pyratynie byli potomkowie takich znanych rodów kozackich, jak Hamalijowie, Semaszkowie, Ohranowiczowie. Kontynuowała działalność w mieście także ratusz, który, według słów tego samego opisu z 1786 roku, „zarządzał mieszczanami”, w szczególności poświadczał akty kupna-sprzedaży, darowizny, testamenty i inne akty majątkowe. Niektóre z tych aktów zachowały się do naszych dni: wszystkie one są opatrzone pieczęcią z wizerunkiem łuku – dawnego herbu pyratyńskiego.
Niespokojnym dla mieszkańców Pyratyna był rok 1709. Nie ufając hetmanowi Mazepie i jego planom, miejscowa starszyzna sotniowa poprowadziła pyratyńców do walki przeciwko Szwedom, których, według słów tego samego opisu, „do miasta nie wpuścili, wielu pobili, a niektórych nawet wzięli do niewoli”. Oryginały dokumentów związanych z tymi wydarzeniami jeszcze pod koniec XVIII wieku zachowały się u miejscowego skarbnika Szczerbaka – również potomka kozackiego rodu starszyznowego.
Życie codzienne Pyratyna czasów Hetmanatu było charakterystyczne dla ówczesnych miast lewobrzeżnych. Działały cztery cerkwie – Przemienienia Pańskiego, Wniebowstąpienia oraz dwie kozackie: św. Mikołaja, zbudowana w 1690 roku kosztem pułkownika łubieńskiego Świeczki (z pułku kropywniańskiego miasto w drugiej połowie XVIII wieku zostało przeniesione do łubieńskiego) oraz Narodzenia Bogurodzicy, założona już w 1781 roku przez zdymisjonowanego esauła pułkowego Andrija Ilczenkę. Cztery razy w roku odbywały się jarmarki – w tygodniu środopościowym, na Wniebowstąpienie, na Narodzenie Bogurodzicy oraz na święto Paraskiewy. „Handlują na nich najpierw bydłem, a potem przyjeżdżają kupcy z towarem i suknem z sąsiednich miast, takich jak Pryłuki, Łubnie, Nieżyn, Romny i inne”, – zapisywał w XVIII wieku naoczny świadek. Oprócz tego, wspomniany już ród Szczerbaków otworzył w mieście cegielnię.
poszukiwaczami prawdy i w innych czasach: tak, w 1833 roku w miasteczku aresztowano chłopa, który „wygłaszał niestosowne słowa o wolności”, a w 1844 roku chłopi Choma Diduś i Maksym Hrywa zwrócili się do prokuratora gubernialnego z żądaniem uwolnienia chłopów romanowskich spod władzy ziemianina. Na przełomie XIX i XX wieku w Romanówce spędzał dziecięce lata syn etnografa Tadeja Rylskiego – wybitnego ukraińskiego poety Maksyma Rylskiego. Rodzinnym domem stało się dla poety miasteczko i później – w burzliwe lata wojny domowej, kiedy artyści, nie chcąc krwawić rąk w bratobójczej rzezi, szukali sobie schronienia w „życiowym morzu”. Dla Mykoły Zerowa takim schronieniem stała się Baryszówka, dla Maksyma Rylskiego – Romanówka. Właśnie tam poeta stworzył najlepsze wiersze swojego zbioru „Błękitna dal”, później niesłusznie zszkalowanego przez Wołodymyra Koriaka i innych płytkich w swojej ideologicznej ograniczoności krytyków. Dawno już pogrzebała historia ich „literaturoznawcze” wprawki, a słowo Rylskiego, natchnione duchem rodzinnej Romanówki, do dziś czaruje ludzi o szczerej, niezatwardziałej duszy, przypominając swoje wieszczenie o nieśmiertelności duszy poety: Tak my, – jak dzień rozkwitnie młody, – Pójdziemy ze śmiercią w szachy pograć, Stąpając po ścieżce kamiennej.
R. Plewiatyn
Tak samo barwny pozostawał byt Pyratyna i w XIX wieku, po likwidacji Hetmanatu i utworzeniu guberni połtawskiej, w której miasto stało się centrum jednego z powiatów, do którego wchodziły także cztery miasteczka – Horodyszcze, Żurawka, Tepliwka oraz Jahotyn. Jak i wcześniej, raz po raz odbywały się jarmarki, gdzie, oprócz kupców z towarem, zwykłymi gośćmi byli także czumacy z rybą. Mnożyła się ludność miasta: tak, w 1809 roku wynosiła ona 2687 osób, z których większość stanowili chłopi (897) oraz kozacy (819), a pod koniec XIX wieku składała się już z 8449 osób. Otwarto drukarnię i szpital powiatowy, szkoły.
Historia Pyratyna będzie niepełna, jeśli nie wspomnieć w niej o dwóch sławnych ukraińskich pisarzach. Pierwszy z nich – to, oczywiście, Jewhen Hrebinka, urodzony we wsi Ubiżyszcze powiatu pyratyńskiego; nie na darmo właśnie w Pyratynie rozgrywa się akcja jego powieści „Czajkowski”, a zbiór wczesnych romantycznych i humorystycznych opowiadań pisarza nawet nosił tytuł „Opowiadania pyratyńca”. Co zaś do drugiego imienia, o nim najlepiej przypomną nam wersy wiersza:
Oj mam, mam ja oczęta...
Nikogo, mateczko, tu oglądać,
Nikogo, serduszko, tu oglądać..
Tak, to wielki Kobziarz – Taras Szewczenko, który napisał ten utwór 10 czerwca 1859 roku, właśnie przebywając w Pyratynie, podczas swojej ostatniej podróży na Ukrainę.
Minęły lata i stulecia, nie raz i nie dwa zmienił swoje oblicze Pyratyn książęcy, Pyratyn kozacki, Pyratyn mieszczański: ale do dziś, jak gdyby uroczysty hymn starodawnemu miastu, brzmią w naszej pamięci słowa Hrebinki: „Szeroko i daleko rozciągał się on ze wzgórzami górami nad Udayem; często błyszczały krzyże cerkwi między ciemnymi zielonymi sadkami; gwarnymi były jego bazary; na nich głośno grzmiały wolne słowa, pobrzękiwały szable i jaśniały kozackie czapki oraz żupany!..”
Wołodymyr PAMCZENKO,
aspirant katedry archiwistyki Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
do 185. rocznicy urodzin T. H. Szewczenki
ДА ДА усу дао ДА З ба Зо | За чего ДС о ДС
T. H. Szewczenko. Autoportret
Kiedy czytam «Mnie trzynasty minęło», «Gdybyście wiedzieli, panicze», «I ciągle mi się śni: pod górą» oraz inne poezje T. H. Szewczenki, od razu przed oczami staje mi moje dzieciństwo, które przypadło na początek lat trzydziestych. Ono, jak u wielu moich rówieśników, było bose, przebiegało w starej wiejskiej chacie, pod słomą i gliną, przy ciągłym potępianiu jej wrogów, z nieustannymi wyrzutami kierowanymi do «hreczkosiejów» za ich obojętność wobec własnego ciężkiego losu, z gniewnymi apelami do narodowej elity, pod adresem «panów lukawych», którzy «Ludzi zaprzęgają w ciężkie jarzma. Orzą zło, Złem zasiewają». Pod adresem «braci niewidomych»
Mnie, już starego, nie przestaje urzekać nieugaszona miłość Poety do Ukrainy. Gdy tylko zaczynam czuć choćby niewielkie jej osłabienie, od razu otwieram «Kobzarza», by jeszcze raz się przypomnieć, jak trzeba kochać swoją Ojczyznę, zwłaszcza teraz, kiedy ona, stawszy się z woli Boga niepodległą, znalazła się w niewyobrażalnych opałach.
Ta miłość Poety była bezgraniczna, wyniósł ją na niebywałe wyżyny, i to nie byle jak, a przez pryzmat obnażania gnębicieli.
«Tak ją kocham, tak ją kocham,
Moją Ukrainę ubogą,
Że przeklnę Świętego Boga,
Za nią duszę zgubię».
Takiej miłości-przysięgi zdołał wyrazić tylko Poeta: dla niej gotów jest popełnić najcięższy grzech. Właśnie przez tę miłość carscy urzędnicy polowali na niego za jego krótkiego życia i po jego śmierci, w postaci rozmaitych zakazów rozpowszechniania i propagowania jego patriotycznych wierszy. Ze wszystkim tym, nie bogatą, nie wystawną, jak o tym, nawiasem mówiąc, pisali poeci czasów radzieckich, lecz ubogą Ukrainę kocha Poeta, zatem przygnębioną, pokrzywdzoną, taką, jaką była aż do 1991 roku. Te słowa są prorocze
Господа
За неї
ьо Наробило всім клопоту нова грошова одиниця! Nie będę mówić o bazarowych babuszkach, które z przyzwyczajenia nazywają cenę towaru «w rublach» i tylko na ironiczne: «w jakich sowieckich czy rosyjskich?» z przekąsem, bo oni są skierowani i do nas, dzisiejszych. Przecież dziś, w ósmym
w roku niepodległości spotykamy wciąż niemałą liczbę współobywateli, którzy bezmyślnie wolą zastąpić wolną Ukrainę „odrodzonym ZSRR”. Tak, przeżywamy kłopoty i trudności, a jednak żyjemy
i przezwyciężamy trudności powoli, lecz pewnie. Dziś nie ma pewności, że dobre czasy są tuż za rogiem,
a oto „czas srogi” może się jeszcze zaostrzyć, i
pokonać go możemy tylko dzięki
miłości do Ojczyzny i do swoich braci, jak
na to znów wskazuje Poeta: „Miłujcie się, bracia moi, Ukrainę miłujcie
I za nią, nieszczęsną, Boga módlcie...”
Bezgraniczną miłość Poety do Ojczyzny poświadcza także ten fakt, że uczynił Ukrainę główną bohaterką swoich poezji, swoją ulubioną postacią. Setki (1) razy zwraca się do niej jak do istoty żywej. Swoją opoetyzowaną Ukrainę kochał, pieścił, bronił, wielbił, czasem kochając, czasem ją karcąc. Ile czułych i pieszczotliwych słów dla niej znalazł! Moja nieńko, biedna moja Ukraino, wdowo-sierotko, sercu droga Ukraino, Ukraino miła, bezdzietna wdowo, i dziesiątki innych wzruszających epitetów.
Nie można pominąć faktu, że tę wielką miłość poeta śmiało zapisał „i umarłym, i żywym, i nienarodzonym rodakom” w trudnym okresie rozszalałych sił reakcji w całym imperium, nasilenia ucisku społecznego i narodowego oraz
Dziennikarz i wydawca rozmawiają w audycji radiowej o tym, co boli: okaleczony język ukraińskich wydawnictw, najazd błędów na kartach. Mimowolnie przejmujesz się tym zapałem. I nagle:
— A jak wy się odnosicie do...
— Bierzemy udział w...
Wszystko, dalej można nie słuchać. I tak
jasne, skąd biorą się te błędy.
Życie literackie na Ukrainie można pod względem liczby nagród uznać za kwitnący ogród. No cóż, niech będzie i tak: mało literatury, dużo nagród. Być może dzięki tym nagrodom proporcja kiedyś zmieni się na korzyść literatury. A z gazetowych informacji dowiaduję się: ogłoszono laureatów nagrody im. Andrija Holowka za powieść «Margines», a im. Wasyla Symonenki za zbiór poetycki «Margines». Utwory być może i ukraińskie, nie czytałem. A tytuły... No po prostu beznadziejnie.
w jej ubogim stroju, przy ciągłych
«Jak swoją nieszczęsną Ukrainę!» Znów
Nieszczęście zmusza Poetę, by stał się
w nędzy, bo matka-wdowa była bezsilna, by
choćby jakoś poprawić życie swoich małych dzieci;
obrońcą, bo szczęście samo się obroni.
«A jednak wciąż kocham moją Ukrainę», znów podkreśla Poeta,
rodzinna księga naszej licznej
Wzruszała moją dziecięcą duszę.
Choć nie umiejąc czytać, znałem na pamięć
wiele wierszy z wielu poematów, gdy czytał je starszy brat, a
śpiewała jego młoda żona. Częściej rozbrzmiewały «Kochajcie się, czarnobrewi»,
«Ach, trzy szerokie szlaki», «Myśli moje...»,
gdy w miłosierdziu modlę się...».
Jeszcze bardziej niezłomna jawi się miłość
Poety do Ukrainy w wierszach-refleksjach,
gnębiła go bolesna tęsknota za Ojczyzną w dalekich kazachskich stepach. «Stygnie serce, gdy wspominam,
że nie w
rozkwit najhaniebniejszego ustroju — poddaństwa. Wokół Poety Czyczykowie i Sobakiewicze, a on jest przepełniony proroczymi ideami. W jego marzeniach wypłakiwana przez niego matka-Ukraina, a oficjalnie pozostawała ona Gubernią Małorosyjską; on chce widzieć ją wolną, a w rzeczywistości o tym zakazano nawet myśleć; w jego głowie przeszłość narodu, a umacniał się status «jednej i niepodzielnej»; on wychwala narodowowyzwoleńczy ruch hajdamaków, a burżuazyjni historycy natarczywie przypinają im etykiety...
na
w każdym przejawie
dla każdego słowa wrażliwa
...nieczoje sestro... «Święte wiatry przyniosły» dla mojego SERCA. I ach, czytałem «Katerynę» czy «Topolę», Dniepr i Ukrainę, i nawet wiatry z niej, dla «Najmiczki». Najbardziej mi się podobały Poety święte; to znaczy takie, które nie były według mnie męskimi obrazami, a uważałem to za wielki grzech.
czujnymi; odważnymi –
20 – zły dla wrogów i godny ojciec («Góry moje wysokie»): «Przepraszam, wysokie, tylko wzmacniały moją miłość». Taras Szewczenko
dla kozaków. Często wszyscy razem śmiali się ze mnie! Wysokie! I błękitne! Najlepsze na świecie! Do Ukrainy, którą marzył zobaczyć kolebką, kwitnąca tuż po... która była. Najświętsze! Przepraszam!.. Ja Bogu pomogę – wolnościowy duch i nieposłuszeństwo. O tym czytamy |
«jak ogień zasłonięty» z cara... Poeta zwraca się nie do Karpat ani Gór Krymskich, bo tam nigdy nie był, lecz do grzesznego, wąsatego starego kozaka, który wierzy w czarnego wrona-konia! I nic więcej. Więc sobie samemu przeczytać przysięgę. Na prawobrzeżu Dniepru, o których mówi, wiem, choć za to przepadam. Teraz w «Kobzarzu» zaraz, gdy tylko się nauczę, co znaczy: «Nie tak wysokie, jak dobre, w dalekiej stronie...» i
z zenanana sani dobrzy. Błękitne z oddali». Znów i znów czytam «Kobzarza».
Pewne sazana... «Księga o tożsamości» to ta, która poświadcza nieugiętą [...] twórczości, i znów się przekonuję. Czytam tę «Księgę objawień», tę miłość bezkresną, a sam on – tajemnica Nieba. «Nasz...» czytać znów z dorosłymi i rodzimymi, bo każda z nich – to odczuwam, że wyłożone wyżej to tylko okruch ojczyzny, co też potwierdza myśli – najwyżej jedynie okruch
nieogarnionego tematu miłości Poety do Ukrainy.
Ta twórczość wymaga wysiłku. Urwisko strome, gaj, wąwóz, chatki wiejskie, których nie sposób tylko przewyższyć, ale i powtórzyć w pięknie. Szewczenko, białe kwiaty, jak dzieci w pobliżu, nie da się tego zrobić. Poeta nie zadowala się jedynie tym, co widzi wokół siebie. I w nich wyznaje swoją żarliwą miłość do Ukrainy. Do niej, z pożogą i dramatem, wzywa swoich rodaków:
«Swoją Ukrainę miłujcie, miłujcie...»
Zimowymi lampkami naftowymi, mniejszymi, ciepłą pierzyną, tak uważnie, że
i siwy Dniepr
pochowają w Ukrainie, że nie w Ukrainie będę żyć».
Serce mrze... To miłość-pasja, miłość najwyższego gatunku. Albo:
«Błagałem i wciąż błagam, czy choćby umrzeć nad Dnieprem, choć na maleńkiej górze»,
albo «Albo choćby okruch ziemi zza Dniepru».
Oto jeszcze kilka wierszy z poematu «Sen»:
etykiety «zbójców» i «złodziei».
Jednak niezłomna miłość Poety do Ukrainy przezwyciężyła wszelkie przeciwności; czerpał z niej energię do nierównej walki z caratem, aż do śmierci, o czym świadczą wiersze:
«Daj dożyć, popatrzeć,
O Boże mój miły!
Na te zielone łany
I na te mogiły!
A łzy, bo ja, Boże!
Ja za nią ginę!».
I aresztowania, i stałe nadzory, i zesłanie.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
luty, nr 2 (56), 1999 ROK
P. Krasowski. Kaplica Trzech Świętych Hierarchów we Lwowie. 1575 r.
HUMANIŚCI
XVI wiek, czas nadziei na bliski harmonijny ład między ludźmi, na ziemski raj, na życie bez cierpień, wypełnione rozkoszą jej duchowego spokoju. Rozkwit sztuk i literatury. Epoka Leonarda da Vinci, Rafaela, Tycjana, Giorgionego, Michała Anioła... Jakie nazwiska!
Renesans ma jeszcze jedną nazwę – epoka Odrodzenia.
Najwykształceńsi ludzie starali się odnaleźć i odrodzić antyczną kulturę. Historia nazwała ich humanistami – od łacińskiego humanitas, co oznacza – człowieczeństwo.
Artyści Renesansu często malowali madonny – nie bogarodzice-cierpiętnice, lecz ziemskie kobiety w rozkwicie młodości, uduchowione swoim macierzyństwem.
Kościół uważał wszystko ziemskie za grzeszne i wolał zamykać wiernych w świątyniach z wąskimi oknami, aby grzeszny świat nie przenikał do sanktuarium. Paradoks – właśnie w tych małych [...] najwykształceńsi teologowie, czasem ryzykując [...], przepisywali dzieła pisarzy i je odradzali. Ich dorobek nazwano humanizmem Odrodzenia. Ale nie ma co ukrywać, wspominali swoich poprzedników. Gdy mowa była o mnichach, humaniści wyśmiewali ich: rozpustę... Giovanni Boccaccio tak wesoło się śmiał, że jego śmiech dotoczył się i do nas.
[...]
człowiek silny, wolicjonalny.
[...] aby rządzić, potrzebne są pieniądze. [...] jest odbierane jako nieszczęście. Kształtując [...] humanistów we Włoszech i we Francji szybko [...] ideał harmonijnej, silnej osobowości [...]
[...] wyznawali ideały piękna i harmonii; [...] i symetria kompozycji w dziełach Piera della Francesca, Leonarda i Rafaela; herkulesowa siła [...] Mantegni, czułość kobiet [...] nagich, podobnych do [...] niderlandczyka Memlinga. W [...] i mity, i chrześcijańskie [...]
[...] pełnej słodkiej smutku, jak rękojmia raju [...] zbladły w promieniach Złotego Wieku, [...] bo rządziła pod jej wypieszczonymi rękami pewnie [...]
...w traktacie „Miasto Słońca”: wśród Europejczyków zapanowały: Ruska w Turcji, Bona w Polsce, ...(?) w Anglii, Katarzyna we Francji, Maria w Szkocji, Izabela, za której Kolumb odkrył Amerykę ---
Ród włoskich książąt – książąt Sforzów. „Sforza” oznacza siłę. Dynastia, której założycielem był prosty chłop, zdobyła siłą, podstępem i okrucieństwem nie tylko bajeczne bogactwa, ale i tytuł książąt mediolańskich.
Na dworze Sforzów ceniono sztukę. Nadwornym malarzem Lodovica Sforzy był przez pewien czas Leonardo da Vinci; mecenat stał się tradycją rodu. Z księżną Boną Sforzą ożenił się Zygmunt I Stary.
Bona przywiozła do Polski, Ukrainy i Białorusi renesansowe mody, idee i gusta artystyczne. W Krakowie włoscy architekci zbudowali dla niej i jej małżonka mocne, jak twierdza, przysadziste, prostokątne, symetryczne pałace, które przypominały budowle starożytnego Rzymu. Rezydencją małżonków było także miasto Krzemieniec na Wołyniu. Górę, na której położone są ruiny królewskiego zamku, mieszkańcy Krzemieńca nazywają do dziś „Bona”.
Nowy styl wzbudził żywe zainteresowanie w Polsce i na Ukrainie, zwłaszcza wśród tych, którzy zdobywali wykształcenie na uniwersytetach Europy. Na włoskich architektów i artystów pojawił się popyt we Lwowie, Przemyślu, Samborze, i oni udawali się na zarobek do wielkich miast i majątków. Bez przesady można powiedzieć, że w swoim posagu Bona Sforza przywiozła na nową ojczyznę Renesans.
Zasiane przez architektów Bony wydało bujne plony. We Lwowie wyrosły budowle w stylu renesansu – Czarna Kamienica, ściany której pokryto ostrokrawędziowym kamieniem, imitującym diament; wejście do cerkwi Trzech Świętych Hierarchów wykonano na wzór triumfalnego łuku z kolumnami, winnymi gronami, różami, akantami – starożytnymi symbolami bogów olimpijskich.
Wśród bliskich ludzi na dworze Bony znalazł się także znany w tamtych czasach poeta-humanista Stanisław Orzechowski z Przemyśla. Przez pewien czas był uczniem samego Lutra, który dał mu nawet schronienie we własnym domu. Stanisław Roksolan (Ruski), jak siebie nazywał, cieszył się tym, że moja ojczyzna Ruś, „łagodna, spokojna, urodzajna, wykazuje wielki pociąg do literatury greckiej i łacińskiej, co roku wysyła do Włoch, do Padwy, wielu młodzieńców. W Padwie ich zaliczają do Polaków, bo Ruś należy do Polski”. Orzechowski, jak większość humanistów, wykazywał tolerancję religijną. Tłumaczył to tym, że niepokoiło go zagrożenie ekspansją turecką w Europie, i uważał za swój obowiązek wzywać wszystkich chrześcijan do zjednoczenia przeciwko wspólnemu zagrożeniu tureckim najazdem. A aby jego głos był słyszalny w całej Europie, bywał u luteranów, u katolików i u prawosławnych. Radził polskiemu królowi: „Wyrusz na Ruś. Gdy wrogowie usłyszą brzęk twojej broni w Krzemieńcu, w Przemyślu czy na Kijowszczyźnie, ogarnie ich strach”. Gdy Zygmunt I umarł, żałobną mowę nad nim wygłosił właśnie Stanisław Orzechowski. Bona Sforza zapraszała na swój dwór artystów, poetów, uczonych, tych, których łączyły idee humanistyczne.
P. Barbon. Włoski dziedziniec kamienicy Korniakta we Lwowie. 1580 r.
Dmytro Horbaczow, Paola Utewska
PODRÓŻ W RENESANS
A humanistów w tamtych czasach na naszych ziemiach było sporo. Warto wspomnieć choćby Jerzego Drohobycza. Uczony europejskiej miary, w 1482 roku został wybrany rektorem Uniwersytetu Bolońskiego. Sam książę d'Este zaprosił Jerzego Drohobycza do Padwy, aby uczył jego dzieci. Od 1488 roku zostaje profesorem wydziału medycznego Uniwersytetu Krakowskiego.
Wróćmy jednak do dworu Bony. Wśród jej bliskich wyróżnia się postać uczonego Kallimacha, znanego we Lwowie, Krakowie, w Drohobyczu. Do jego rad przysłuchiwała się jeszcze jedna kobieta, której również przypadło odegrać niemałą rolę w upowszechnianiu idei i gustów renesansowych, Zofia Paleolog.
BIZANTYJSKA KSIĘŻNICZKA
Pochodziła ona z rodu Paleologów, ostatniej dynastii cesarzy bizantyjskich. Przed Turkami uciekła do Włoch. Jeszcze w domu zdobyła wysokie wykształcenie, dlatego w Rzymie przyjęto ją gościnnie. Za radą papieża rzymskiego Iwan III, książę moskiewski, sprowadza z Rzymu narzeczoną. Książę bardzo pragnął stać się carem Rosji, więc niechętnie zgodził się poślubić bizantyjską carewnę. Tak Zofia znalazła się w Moskwie. Wkrótce po niej, w ostatnich dziesięcioleciach XV wieku, z Włoch przybywają tu architekci, którym przypadło wznieść reprezentacyjne budowle w Kremlu. Wśród nich Arystoteles Fioravanti, wybitny architekt i inżynier. 5
Długa i droga do Moskwy, a Fioravanti już nie jest młody. Ale wszystko go interesuje, wszystko pragnie zobaczyć i zbadać.
Pobywszy jakiś czas w stolicy, Fioravanti udaje się do miasta Włodzimierza, aby obejrzeć sobór Uspieński, wzniesiony w XII wieku. Wróciwszy do Moskwy, odtwarza go na terenie Kremla. с
Z tą świątynią wiąże się jeszcze jedno sławne nazwisko: malarz Dionisij. Idealne proporcje nowych, pod wieloma względami renesansowych soborów Kremla moskiewskiego wywołały do życia także nowy kierunek w ikonopisarstwie. Przypomnijmy poprzedników Dionisija, zwłaszcza Teofana Greka. U niego jest błyskawiczny sposób malowania. Odtwarza on tę chwilę natchnienia, gdy człowiek zdaje się tracić związek z ziemią i wkracza na orbitę idealnych, boskich uczuć. Niebiańskie, idealne przenikają także ofiarne obrazy Andrieja Rublowa: Dionisij i jego synowie w wielu względach naśladują swoich poprzedników. Lecz nastroje renesansowe ogarnęły także ich. Dionisij wniósł w ten dotąd niespokojny świat ikonopisarstwa ducha pokoju: kolory straciły swoje napięcie, stały się łagodniejsze, jak pastele, a postacie pozbyły się wewnętrznej zawieruchy. Filozoficznie spokojnie rozmyślają one o dobru | zle.
Wiatry humanizmu dotarły do Ukrainy już pod koniec XV wieku. Świadczy o tym przede wszystkim „Krasowska Bogurodzica”, ikona znaleziona we wsi Krasów, obecnie przechowywana w Lwowskim Muzeum Sztuki. Swoim harmonijnym ładem wyraźnie różni się ona od napięcie tragicznego, udręczonego i męczeńskiego „Błękitnego Wniebowzięcia” Andrzeja Rusyna. Zamiast konwulsyjnych, ostrych linii 9/ ostrych i owali 1 p: podobny nie
z niebytu ... matki ... jak „Wołpm”, „Oranta”: płaczą i ducha! TIG Dominus Winnenach, który
czy zaj...
Wenec
z perły kanały - ... - GOJU kanałów w Odrodz... Gospo... wieków ... i azjatyck... z słowiań! Tane ... można b... MAMTCIW: uo zrazi 7 bogatych-
wschodnich: Ukr... innym. | im nadzieję ... osoben Jord... ... w głębi przenik... uśmiech... dawn... To ... Czarnego tut. Dekoti koni, zemlak roli mistecz... składało się wśród obrazów ... tureckich tonach. W cza nawet wenecki Jak na
Tłumaczenie maszynowe
Bogurodzica z wsi Krasiw na Lwowszczyźnie. XV w.
ostrych, kłujących gam — śpiewają pieśń radości płynne owale i paraboli. Mężczyzna z wysokim czołem, choć i Niemowlę, podobne do filozofa, który rozumem pojął tajemnicę istnienia i wywalczył nieśmiertelność. Szerokie, zaokrąglone oblicze matki Marii tchnie dumnym spokojem. Ona nie wyrzuca, jak „Zwycięska Bogurodzica”, nie opłakuje losu syna, jak „Oranta” z Ahumplizu. W tym świecie duchowej równowagi nie płaczą ani nie śmieją się, lecz rozmyślają o harmonii ducha i ciała — tak jak w filozoficznej akademii Platona. Lśniący brunatny kolor to ciemnieje, to różowieje. Zdaje się, że kołysze widza. Zapominasz, że ten brunatny kolor w ikonografii symbolizował „cierpienie męki”.
DO WENECJI przybyszów… Nadmorskie miasto, które często porównuje się z perłą. Kanałów w nim niewiele. Zamiast nich — ulice wodne, dzieło rozlewisk Adriatyku. Środkiem przemieszczania się są gondole z niezrównanymi gondolierami. Wzdłuż kanałów wznoszą się pałace, z których większość również pochodzi z dawnych czasów odrodzenia.
Panami miasta są kupcy: Wenecja przez wiele wieków była centrum europejskiego handlu. Ze wszystkich krajów Europy i z azjatyckiego Wschodu przyjeżdżali tu kupcy. Wielu z nich pochodziło z krajów słowiańskich, „a nie pisze się, czy nie byli gośćmi Wenecji”. Humaniści uważali za swój obowiązek bywać tu. W pałacach Wenecji artyści: w obramieniu łuków rzymskich w stylu starożytnym — portrety uczonych, malarzy, cesarzy, bogatych bankierów, przedsiębiorczych kupców, a nawet ewangelistów.
Susa, Mara. Pałace zdobił wdzięcznym, na wzór wschodni, dekorem, bliskim do bizantyjskiego.
Ukraińscy malarze woleli Wenecję od innych centrów sztuki Włoch. Florencja wydawała się im zbyt racjonalistyczna. Florenccy artyści kreślili linie perspektywy, opracowywali twarze i tło postaci rzeźbiarsko i przestrzennie. A Wenecjanie — Giorgione czy Tycjan — spokój wyobrażali sobie jako…
molitewnych stanów. Poetycka zadumliwość. Oni nie zapominają o słońcu, o wszechświecie, o niebiańskiej wieczności... duchowe... Żywa materia, miękka, podatliwa, przeniknięta złocistym blaskiem. Niebieskie i złociste barwy, ulubione kolory, a to tak blisko bizantyjskiej i dawnoruskiej tradycji, gdzie motywem jest miłość do bliźniego, wspól-
- і - іл-єєть 00 ПО
Ponadto w Wenecji mieszkało wielu Słowian z Dubrownika, ... po słoweńsku ... po raz pierwszy się pojawili. Wenecjanie zawsze szanowali bizantyjskie malarstwo: mistrzowie malowali obrazy na złotym tle, jak ... spierając się przy tym z florentczykami i swoimi
o RE mistrzami (Giorgione i Tycjan). Ya-oo-ь
Wpływ Wenecji w dalszym rozwoju ukraińskiej sztuki jest dość zauważalny, nawet przedstawienie Mamaja bez wpływu weneckiego: Ludowy..., która
przed ... smutno gra na kobzie, po raz pierwszy przedstawił Dż O0Dджови i ukraińscy ... XVII wieku, malowali w złocie ... uśmiech
- -
- o - - z - - m. W czasach rozkwitu Wenecja posiadała wielkie terytoria
"...w Konstantynopolu. We Lwowie ... kupcy otwierali konto(ry), składy handlowe; ... podróżowali ukraińscy kupcy do Wenecji.
ANIRIICHINA mnogogrishny
W bibliotece Moskwy i Nowogrodu zachowało się skromnie
...ilustrowanym artystą - "Czalzhoują się..." ... ekonomiczne ... w Hercegowinie ... w ... ukraińskiej ... dumnie ... siebie ... a rzeczy ...
zyu CHIT SO in ye zagichtsza ukrainskim-
nyny po i R nyni ya R . - RR, sat kana ЄЄТЬьКОГ -ь бій ТОД ДА зад Говгньомямя , - ю ю нин ВИ НАЙ ОН ОН а т е«6хкВг нь ан
nie mieli żadnego ukraińskiego renesansowego rysunku, mimo to było jasno, że malarstwo renesansowe istniało na Ukrainie.
Bardzo niewiele wiemy o Andrijczynie Mnohohrisznym: pewne etapy życia artysty można sobie wyobrazić z pewnym prawdopodobieństwem, jeśli uważnie przyjrzeć się jego książkowym ilustracjom.
W tamtych czasach zamożni i wykształceni ludzie gromadzili do swoich bibliotek książki, w większości pisane na pergaminie, bogato ilustrowane. Drukowane ich nie interesowały — były tanie i bezbarwne.
Najsłynniejsza książka ilustrowana przez Andrijczynę to tzw. «Ewangelia chełmska». Sama Ewangelia datowana jest na XIII wiek. Ilustracje Andrijczyny zaś to już XVI wiek.
Na chwilkę wyobraźmy sobie, że współczesny Andrijczynie, pewien chełmski bibliofil nabył rękopiśmienną «Ewangelię» z XIII wieku, ilustrowaną, ale tak, jak ilustrowano 300 lat wcześniej.
— Ot, nieszczęście! — narzeka. — Te rysunki są jakieś wprost barbarzyńskie. Wybacz Boże, ale wygląda to tak, jakby namalowanych tu świętych chwyciły skurcze! A jacy wszyscy chudzi, wycieńczeni!
Zamawia więc u Andrijczyny nowe ilustracje, by unowocześnić dawną księgę. Dlaczego akurat u Andrijczyny? Może artysta był jego rodakiem?
Miasto Chełm — sąsiad Lublina i Krakowa. Gdy król Władysław Jagiełło założył w Krakowie uniwersytet, jego żona urządziła przy uniwersytecie bursę dla ubogich prawosławnych młodzieńców. Bursa istniała także za czasów Andrijczyny, mógł on tam studiować. Wtedy też w Krakowie, przy klasztorze bernardynów, działał skryptorium — pracownia, w której wytwarzano księgi rękopiśmienne, mające charakterystyczną, czysto lokalną cechę — przesyt ornamentyką. Taki przesyt ornamentem widzimy też w niektórych rysunkach Andrijczyny. Możliwe, że studiował na uniwersytecie, bywał w skryptorium, kontaktował się z mnichami, choć był prawosławny, a oni — katolikami.
Andrijczyna Mnohohrisznyj. Miniatura «Ewangelista» z rękopiśmiennej księgi «Ewangelia chełmska». XVI w.
Tolerancja religijna – oznaka Renesansu. Ewangelistę Łukasza Andrijczyna namalował z katolicką tonsurą na głowie. Trochę śmiesznie, a może wzruszająco: prototypem dla Łukasza mógł posłużyć ktoś z moich przyjaciół-bernardynów. A może artysta przyjaźnił się z jakimś gorliwym katolikiem. We Lwowie – kto tylko nie bywał w tym mieście, centrum humanizmu i oświaty na Ukrainie. Bywał tam – i nie mógł nie bywać – Andrijczyna.
W jego miniaturach wyraźne są staroukraińskie i renesansowe wpływy. Z jednej strony – tradycyjne dla Ukrainy szmaragdowe, czerwone i złote barwy, ale nowa, renesansowa harmonia ich połączeń. Architektoniczne kulisy za ewangelistami, które niemal symbolizują miasto, a szaty i himationy malowane są wytwornymi, kolorowymi i złotymi kreskami, jak w Soborze Świętej Zofii w Kijowie. Lecz postacie obramowane są, jak robili to wenecjescy mistrzowie, wspaniałymi triumfalnymi łukami. Najwyraźniej nasz rodak był także w Wenecji.
Miniatury są przesycone estetycznym dekorem: ciężkie, soczyste roślinne ornamenty jakby wylewają się z rogów obfitości, zajmując prawie cały arkusz.
Ale w nich nie ma geometrycznej precyzji, w przeciwieństwie do florenckich. Ornamenty rozmieszczone są na arkuszu bez sztywnego systemu, nieco dowolnie, a nawet chaotycznie. Splatają się, podobnie jak fale, zczepiają się, ściskają jeden drugiego. Tak mógł malować artysta, u którego nie wygasła emocjonalność, a logiczne zasady intelektu nie zdołały przytłumić duchowej żywotności.
Ornamenty na miniaturach Andrijczyny tworzą jakby tryumfalne łuki i wieńce sławy, a jednocześnie symbolizują Eden – „ziemski raj” – a także przypominają wspaniały wschodni dywan.
Andrijczyna woli malować raj na ziemi, a nie w niebie, chociaż przedstawia niebo nie błękitne, jak Włosi, lecz złote, ikonopisne; ono jednak w porównaniu z roślinnym ornamentem zajmuje niewielką powierzchnię.
Odzież bohaterów Andrijczyny jest tradycyjna dla ikonopisu, ale po renesansowemu obszerna, co czyni jego postacie krzepkimi bohaterami. Jak bardzo różnią się one od chudych, bezcielesnych wizerunków średniowiecznych świętych!
Tacy artyści jak Andrijczyna wywierali wpływ na SWOICH rodaków. Dowodem jest «Ewangelia z Peresopnicy», ta sama, na której przysięgają prezydenci Ukrainy.
EWANGELIA Z PERESOPNICY
W XVI wieku polscy i ukraińscy magnaci ścigali się między sobą o najwspanialszy pałac, najdroższą bibliotekę, ale wszyscy lubili czytanie, o wiele ciekawsze były jednak uczty i wesołe zabawy!
Prawosławna księżna Zasławska nie szczędziła pieniędzy na cenną rękopiśmienną księgę «Ewangelię z Peresopnicy».
15 sierpnia 1556 roku w osadzie Dwirci syn protopopy Wasylewycza Michał rozpoczął tłumaczenie z języka bułgarskiego i przepisywanie tekstu. A pracę zakończył w 1561 roku archimandryta klasztoru peresopnickiego Hryhorij.
Księga została przepisana półuncjałem w piśmie przejrzystym, litery są wyraźne, wykwintnie piękne. Chociaż Michał i Hryhorij tłumaczyli na język książkowy, zachowali jednak wiele cech żywego, ludowego języka.
Jeśli, dajmy na to, w tekście pozostają obce terminy, na marginesach podawano ich ukraińskie odpowiedniki: spekulator – kat, alektor – kogut, sandalia – trzewiki, żytnica – komora zbożowa lub stodoła.
Pergamin do «Ewangelii z Peresopnicy» przygotowano wspaniały, cienki. Na księgę trzeba było poświęcić całe stado cieląt. Atrament sporządzono z najtrwalszego barwnika. Książka do dziś zachwyca świeżością, żadna litera nie wyblakła, nie wypłowiała.
Księżna Zasławska sama znalazła też artystę. Jego imienia nie dotarło do nas. On, podobnie jak Andrijczyna, łączył tradycyjne ubiory; postacie świętych przypominają halicko-wołyński ikonopis. Średniowieczna wytworność w postaciach, malowanych cienkimi kreskami, i zarazem –
–
ciężka roślinność na marginesach miniatur. Ornamentalna bordiura jest szeroka, barwna, wykonana z widoczną
rozkoszą i natchnieniem. Odbija w sobie wenecki przepych i wirtuozerię. | АКА Tradycyjne dla Ukrainy błękity, czerwienie i złoto barw oraz | | |/4/ nowoczesna harmonia ich zestawień wywierają niezapomniane wrażenie | чо воо г.
вра Ви о | ери 0
echo cierniowego wieńca gotyku, o którym nie zapominano także w niezaćmionej złotą powłoką. Kaczok zamówić «Ewangelię»: pycha czy pobożność. A ot Myha»
й іє аж тя о ри | ї ль - ї й ДА
| Тк "а
чи -. Й ьо В
ї 2 я тий
Р
z bułharskiego na mowę ruską. To dla lepszej
| зм
"а ні ОО
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
ччо'о т. мо «оре
ЛЮТИЙ, ЧИСЛО 2 (56), 1999 РІК
Проте ев укроїнців порівняно домедовно існувов ще один різновид шлюбу, досить специфічний ах но тег'ер'Шн-є сприньсття, оле з Вищим від шлюбу аршо вважовся шлюб він змовугТомм МкиЄ ПНДИНСЬКУ, ОРОС» Цей По дойзо -- «божественний», коли ботько | весільним звиготи зофіксувсв Француз Боглам жертвоприносими, бо даруванне дочки роби- | чос було єдиним агтормит етним джерелом з ки. со. й лосз задля пожертви богом. Дарування дівчини історі! запорізького 7
Шлюб аршо переважав у жрецьких родинах.
як визначений довніми» мудпрецями-ріші, через що й нозво шлюбу.
КОЗОЦТВО м звичоїа визосу ту-
в дружини 30 визвлені послуги згадують уже укроїнців. У розділку «Як дівчото залицяються Шесеоя: довні джерело, проте носпраовд це був не ДО парубюв» він, зокремо, пише: є ссмобуртнін
шлюб, а співжиття. Віч побутував здебільшого «Тут, но відміну від звичого ' тродиц нших сис ув трьох вищих стонів - брахмонів, хшатріїв нородів, дівчино першою свотоється го зніаські рр і вайш'ї. Ввожалося престижним віддовати парубка, яхого собі вподоболо їжнія трожраінський
дочок жерцям, проте згодом, їз занепадом диційний й то незпомімми зобобом мсиже ; ндійсько жертвоприносин, занепав і цей шлюб. завжди дівчині 8 цьОМУ уаголунию ур Ан ові форм чілю
Остонній, восьмий різновид шлюбу, більш певна успіху, НІМ поруоок, коли 6 анпробувс
найбільш божаний -- шлюб брехма оскільки | наважився пером свототися до обраної з-поміж ГОЄ
він личить брахманам. Дівчину одружував дівчини. Ось як це виглядає Закохомо дувчьочо стому, пере
батько, даючи женихові за неї стільки прикрос, «дедохотм порубко, якого любить, у том чос. зосомпере
скільки міг, о жених мов певне стоновище й | коли СПОДіВОЄТЬСЯ ЗОСТОГУ РАНОК СЕКОУРЧЬ ВИ воїнів, вик
ученість: батько нареченої сом запрошував | ісвого судженого о дону зНИЙ Забара Сваямварх
його в зяті, приймав з шанобою і нічого не | «Помагой божеї», які зночоть мозожо то схляв тендемтів. |
бров навзомін. Прототипом цього шлюбу що наше «Хай блогословить Господь!» і є ов мі
вважовся шлюб Сур?-Сокця й Чандри-Місяця, звичайним їхнім привітанням, коли зоходищш є себя
тес "В ря згадуваний ще в «Рігведі» й відбитий в до чиєїсь ГОСПОДУ- Крани зро, 2 демо зів : ин» Зо" осіїнському пакільному обраді, Помдеї, беретьс» вихваляти того, хто Чрогато до гірляндою сльоза і Кк /Я А | | 145--153) серця. Звертається до нього, нозивоючи вом оч чоло
. і "и Зкщо порівняти ці Форми шлюбу з Федір, Лмитро, Войтик, Миккито, Одним З Тих -.- «задо укроїнськими, то бачимо, що деякі з них найбільш поширених тут їмен, та коже: «бачу звіряти
маречено
ж | Ф/ у обстонов:
і гпАдОЧ-З
їінооарійський о
ім Ок
серед Ві
зважався
реч ІЗ «кшетрі
кацстрінс
| тому ВОЧ
у. М сваєямвої | ані брахман і бі бьрохмон
т "АД і чі б й
14 - | з ї че . «Зі т, і Рі їй Ж т й РУ
сваємво
викров Рукміні, а Арджун -- Субгадру, сестру
зтвого обличчя, що ти пюдико добог, будеш ІЧ
--о -
і фо РР У я 'шлюб, вищим мотивом якого було Крішни, попередньо було досягнуто згоди дбайливим і побитимеш СВОЮ Ж»Я, порелігійни 57 3 родження нощадків, сподкоємців, аби рід нареченої. 3 часом шлюб-викрадення діваюсь, що з тебе зийде добрий госгодоер ремі гзнмя людини еурвався, о оселя ке столо пусткою. залишмвея тільки у воїнського стану, кшотріїв, Ці твої горні якості змушують меме уклянно у свСсЯМмВ уж ГІС - мозаенну було скоріше спровою бо саме вони здебільшого на війні здобували просити взяти мене 30 жінку». Мовивши це єрсрю роду, анок окремої людини. У Греції собі дружин. Така військова здобич стало вона звертається з подібними Словоми до сн " - вся за священне дінстВвоО. Плутарх своєрідним свідченням пицарської доблесті. У батько й матео!і порубко поктрно прохоючи різні ро що в Сларті неодружений чоловік тій же «Махобгараті» могутній воїн 1 згоди но їхній шлюб. А якщо ж дістане відмову чити ДС льсвео5 певних прав і належної повоги. 0| воєночальник кауровів Бгішма назвав шлюб в | У чи одговірку, буцімто парубок ще молодим герой «Ї С об Зі рум рооплядоли шлюб як священну ї | ракшосо нойкращим для цорів 1 підтвердив є | | | неготовийдо одруження, то дівчино відповдоє лух богс іржу най 7 0 тамттвіцадуніввю дію, ТОВруючи безшлюбність цю заяву викраденням одрозу трьох цорівен зяб З З чт шо не залишить їхньої хати, ПОки вич йо не сугерни Б В. пованььсою осулом, як невигідну і державі, для Свого брато. «Манусмріті» розглядає цей | 4 пошлюбить і не візьме собі за жінку. А зону ПО Обму І
ра ЧР - а, й і «Е Тяв
- рі й ї З г - ра
го ччи - - би 1 ! ш: Е « ; 1 "Фет Ек: яр чо - о оаьній чі і Р | і
- оре РнЛи-У Б " - І - гРетеОРзй ох ати енНмУ
дир ці сі ЛЕ і - й н - т М
мовивши це, дівчино вперто стоїть ко се і не виходить 3 ХОТИ, ПОКИ Ме ДІСТОНе " вимогоє. Через кілько тижнів Обтьки Ззмучісмі ри
шлюб як основний для кшотріїв. Зазвичай кшатрій мав здобувати дружину в битві обо викролоти її. Тако поведінко кшоатрія вважалася
-
родині, яко потребувала Омнів для з роду і здійснення домошніх
гідною похвали в тому розумінні, що цим він не тільки ПОГОДИТИСЬ», 0 з номовляють СО ( вах демонструвов майбутній дружині своє щоб той пильніше придивився ДО Дівчеаюни за описи з геройство, оби вона, сама кшатрійко, могла тотожні. З літописів відомо, що в полян іочувало | до своє «айбутньої жінки. | порубок, Осчочи Свова поцінувати доблесть майбутнього чоловіка. добровільне побрання, тоді як у древлян ТО | як завзято дівчино бажає йому лобода, відтепер стород інших племен було ток зване умикСям, убоОд. починоє дивитиС» но неї як но своюЮмо Бутчю что ка
Шлюб гондхарас, за «Манусмріті», це «добровільний, пристрасний союз дівчини та юнака, посталий із жадоння, жоги». Тут питання про шлюб вирішують наречено й жених, а
Дослідники зозначають, що умиконня у нос було лише обрядове, хоч є ФОКТИ, коли умичка відбувалося за згодою дівчини. В давні
володорку. Наполегливо пр: дозволу її покохости. Ось як з
В ботьків | сУуджених викхоноти
М», їі
ря С) » Я я 0) Ф РО.
ного, він розглядався як своєрідні жертво-не ботьки Класичним зразком токого шлюбу Ом було йкупномолодої, це розумілося воє божомиз поляна приносини. Хто не вступав у шлюбне життя, єшлюб Шакуктали й царя Душ'янти, прийом- ТОК, ЩО за молодою давали посог чи віно. Зк євжеговорив, батьки бояться чохликоти одруж називався «позбавленим жертвоприноний батько якої, мудрець-відлюдник Канва Арабський письменник Х століття Їбн Якуб з но себе гнів божий чи якесь ше лихо цього
син» - для давнього індійця вкрай образливе каже: «Шлюб спраглої жінки зі спроглим розповідає, що в слов ян молодий доє батькові | прогнсеши дівчину, бо ввожоють, що, Ям доОтекоя прізвисько. Священні індійські тексти кого-чоловіком, новіть без релігійних церемомолодої дарунка. У сучасному укроїнському учинивши, мовіки знесловлять увесь і рід о - пошують: «Сом чоловік -- половино людини, ній, -- найкращий шлюб». Принагідно 30- весільному О0Оряді є вирознк! вкозівки НО який неодлинно ім за це поместитьс»е. | ох Сом сто друго половино його -- дружина» обо «О значимо, що чудовий переклад драми Калідаси стародавні форми шлюбу. "Так, і ДОС! вони не застосовують для цього насиль во мрджу церю! Хто не має дружини -- чи то брохмон, «Шакунтало» (М ст) здійснив у 20-і роки позосталоса відомвоння, міом умикання бопобоюються суворої церковно! кори, яко кран кшотрій, вайш'є, чи то шудре, не придотний | український письменник і композитор Гнот МОЛОДО! весільчанами молодого. Позостався передбачає в токому виподку егітнАюю ОГАЦАК для релігійного дійство». Хоткевич; окрім цього, він СТВОДРИвБ йцедвадцять У викуг за молоду, ТІЛЬКИ оорядовим, що великий штроф і гоньбу для їхньої господи нд
Смріті, священні перекози стародавніх сім різних музичних творів на тему Шакунто- | ДОЄТЬС? найближчому оточенню молодої об0 | Батьки ток лякоються цих зобобочів, ще модо зчдійців, знають вісім різновидів шлюбу: пи. Аперший укроїнський сонскритолог Повло парубком з її села чи кутко. ; | зкомога швидше божають уникнути нещоєсть ренанса брахмо, дойво, оршо, праджопотья, осуро, Ріттер переклав цей сюжет Із «Махабгоро- Збір дружини молодим |зестіьмим Пол ДІ | які могли 6, безперечно, стати корою 39 Те і рі гандхорво, рокшюсо то помшочо. Вони, в Ти», акий став основою для дроми Калідаси. імітація викродення нареченої, подолання що їхні сини колись відмовили д зчотом, Як | бак свою чергу, поділяються но схволювоані й Вищим зо шлюб гандхорао вважався шлюб перешкод на шляху ДО МОПОДО! (переймо/ -- пеніньЗао низ Заичой кий а ОЛІЙ ооажі несхвалювоні: перші чотири -- схволювокі, ССУро, його «Манусмріті» визначає тою це свідчення давніх форм шлюбу умиканням. | водиться тільки між людьми рівного стому бо ца я решто - несхвалювані. Перший шлюб «Видання дочки, коли жених дає маєтностей А мова сторостів про куницю ! мисливця в цьому крої усі селяни одноково зоможамі " -б б ввсжовса найкращим, п'ятий і шостий -- | нореченійто її родичом стільки, скільки може, Обмін подарунком с22- сватоми, викуп коси, нема великої різниці в їхніх стОТКОХ? "Боплом суті стерпними, дво останніх -- гонебними й й добровільно, називають пулюбовмосураї З ЧРЛОТО ПЕГРАКРУЗОА ХУНОК», - о ИУРААР 73-74) ФМ зосуджуваними. Нині визнаються тільки дві Підстовою для такого шлюбу були статки, відгомін шлюбу на основі купівлі-продожу Сватоння дівчини до хлопця взсжоєтьс? ь кю форми шлюбу -- брахмос й осуро. гроші, це до певної міри купівля дівчини. Схожеукуниця в мові сватів МОЄ СОНСКРИТСЬК | відгомоном мотрюрхоту, воно засама снуволо дом
Найбільше засуджувався шлюб псішоча | Інколи цей шлюб називають монушо, тобто ПОРолег- Бо віндійській весільній термінології | в різних народів і не суперечило традициєчму пу «Манусмріті» («Закони Ману») - одно з «людський». «Мону смріті» радить «Розум- СНУЮТЬ поняття конья -- «Дівчино», «дочко», | шлюбним звичоям. 30 середньовіччя це ехо і нойсвяшенніших книг індуїзму (ЇЇ ст. дон.е.-- НОМУ батькові не слід броти новіть чезнмочної КОНЬАТО ОО" ДАОЧКТЬ?, «цното», КОнНЬ- (сприймолосеа як мебожоно ФОрмо свото""" Ж ст. м. е |, визначає його так: «Коли чоловік | винагороди 39 дочку, бо пюдино, яко з здоно - «віддовання дочки зоміж», ко - проте певний виняток стоновили укро" ) иа. гоємно оволодіває сплячою, непритомною чи | жадібності бере цю виногороду, пПродоє ньядотор-- «Той, хто віддає дочку Зоміж» | них він, катоді дещо призобу: на зожив зазісай адньно ввквонко. то це цякоб пойшючо чошодків». Тільки цей шлюб то ще шлюб ТОЩО: Так що, можливо, кумиця споріднено | новим життям. «Прийміть мене, момо, Я міо оз
Шлюб рокшосо ця ж пам'ятко кваліфікує брахмо визнаволо індійське судочинство за | З ДОН коньзо- «бно дівчино/дочко» девістко», -- токилми сповоми ще дво СО""" аб тою «Взеттє дівчини силоміць, КОЛИ ВОНО англійського понувоння (СРС, 148) - » тому укро'юсько Дівчино ПОчннНОГ9 саотонммя з і кричить! ПЛОЧе, | супроводжується вбивством Шлюб праджопотья нозваний на честь Отже, Р з зате й зро оорняді і воно моло гповне пооово хозот- ТО» о Ь. Р родичів, це шлюб ракшоса». Він сходитьдо Праджапоті -- владики раз «рімівжовой | ХАМИРОЦІСВ: З ПОРА ГО РУ, чо9мо Хлопець Тоді пише інколи мово зовс і ЧОСІВ копи ГбОПОЧНенНих ЖІНОК ввожопи задля нмородження аїтейм батько віддавов дочку довнього парування -- 7 вільне поороння | СВотТотиСса до дівчини око ВвгоОгоО пом В око учи
ь " т РА "асзі увод, І купіалео-продож Умичко 5 ДОГОВІД З прань - . - військовим трофеєм. | сьогодні в Деяких женикові, Оби обоє чесно сповняли СВО! -ю ісмували поряд, то ток і відбилис Ззогледуно це поОрутувов і висів »см задійських лісових племен но весіллі розігру- громадянськ! То релігійні обов'язки Перед ' КО/ЯТУ рН ба | тю р диня ИСЬ У 4- зомість теперішнього пітм/виюти зм" Чу ЮТЬСх Сцени битви й захоплення нареченої! цим батько отримував певне зобов язоння ВІД МУР зи СЕ. Р За | "о знаііля Ціачикно пропомуволо хлоп аі мкм ин СеЮУч -
У ведійських аріїв первісні звичої потроху женмхо, котрий приходив свототис» сом дур зу ето нка Як с іт ЗРАЗКУ незобучоючисяа його зговою оо ріахО | зникали. Викроденне дівчини всупереч її волі Ще вищим був шлюб сршое, копи батько 5 оо знов інь вим и нн ба з ой ІЗ | відмовлепи Поо силу цюєї тродиці СВІДО""" «м, траплялося все рідше, о здебільшого дівчину нареченої отримував від женихо пОру-дРУГ) еті ет - жаба зм сирен а БАН 7 ЗВО ЦІ у ЛУ ючинця, зосуджено" уд викрадоли 3 (| згоди, хочО батьки й бу пи кора дл» жертвоприносим Проте і зара сні ч нашим ех - «еф ча Ка кох ль золі фа ми ані ь од прючи Тожі викрадення тод готувалися юмнокоюа волося, що Че дарування» БАЕЛОБУНН УРАН зоміж» ТО «ВІДДОТИ Дівчину З0міжу У ее З 4 РАЧОПРОАУЧУЧНЄ "ч ; - з - Со і дівчиною, особливо коли вони зоходилм» 8 кертвоприношення «Якщо родичі не ай ще снуволо зо Ярослово Мудро КЕ УРА ОЛОВО В СУ іди юю кох конфлікт із батькоми -- тоді шлюб здійонювовся впаснюють виногороди 30 когом», и че тя Церковний Устав зобороняє його і ка аб хі ей поступово зобувався, і вже ноприкті! 7 | через викроденне | тоємну втечу В епічних продаж, -- ПОЯСНЮЄ «Манусмріті», -- че Титьки аг «їн , см кокучах Р ориклодох 3 «Моахобгарати», коли Крішно свідчення повоги Ме прихильності оПпібчниь м» н« С Як Х Хол ' п С
ПР р ПО А ода ввнінний
ар
венкінаннні нини НВР НИНЕНУВННИЧИНЯМОМЙ СО
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Słowo Proświty. Luty. Numer 2 (56), 1999 rok.
…gorliwego kopiowania pieca i podwórza… Zwyczaje weselne Indii, a zwłaszcza prawo dziewczyny do samodzielnego wyboru męża, zachowały się mimo upływu tysiącleci. Poza samym zwyczajem wyboru męża przez dziewczynę brak go wśród ośmiu rodzajów małżeństwa uznawanych przez hinduizm.
Według mitu o królu Aśwapatim, ojciec, wysyłając córkę w poszukiwaniu męża, nie może wydać jej za mąż i nie może mieć młodego, ponieważ jest… Jego nieziemska uroda, Aśwapati ma dziewczynę. Dlatego zawiera się go w obrzędzie weselnym. Najlepiej o tym mówi Damajanti, a Draupadi…
Chwedir Wowk
…główna rola przypada matce; obrzęd ten po długiej drodze do Indii, z dawnych czasów, utracił pierwotne znaczenie. Swajamwara, dosłownie «samowybór», jest opisany w «Mahabharacie» i w «Ramajanie». Tam, gdzie poświadczeni są Indoaryjczycy, czyli na indyjskich ziemiach, dane rzucają światło na to, że w micie o Sawitri dziewczyna wybiera męża, a matka zwykle…
…na terytorium Ukrainy, w zwyczajach dzisiejszych…
Ukraiński weselny monolog
W Indiach swajamwara to jedna z najdawniejszych form małżeństwa, kiedy dziewczyna poprzez określoną próbę wybierała sobie mężów spośród pretendentów tego samego stanu społecznego co ona, przeważnie wojowniczego. Takim przywilejem obdarzano zazwyczaj córki królów lub znakomitych wojowników, wyjątkowo cnotliwe i piękne. Swajamwara była otwartym zawodem pretendentów, na który ojciec dziewczyny ich zapraszał, a między nimi odbywały się pojedynki według wszystkich zasad turniejów sportowych. Zwycięzcę dziewczyna własnoręcznie wieńczyła ślubnym wieńcem, uznając go w ten sposób za swego męża. Ustanowienie swajamwary szczególnie nie było uzasadniane; do tego wystarczała wola ojca narzeczonej. Sam obrzęd odbywał się w uroczystej oprawie, przy wielkim napływie uczestników i widzów. Na świątecznie przystrojonej scenie rozmieszczali się pretendenci do ręki i serca królewny, jako zasada królewicze, królowie i sławni wojownicy. Ponieważ swajamwara była rozpowszechniona wśród stanu wojowniczego, zwyczaj ten uważano za królewski, bo król zazwyczaj wywodził się z kszatrijów. Dla bramina wzięcie za żonę kszatrijki uważano za niezupełnie prestiżowe, dlatego zazwyczaj nie brali oni udziału w swajamwarze. Chociaż bracia Pandawowie, sami z braminów, w tym wydarzeniu uczestniczyli, to jednak musieli przebrać się za kszatrijów. Bramini byli tu obecni jako kapłani, bo swajamwarze towarzyszyły różne
й аміно лай іо м іо й о Р
ЧО
ть
збе,
…z religijnymi obrzędami. Dla wajśjów, czyli kupców, rzemieślników i rolników, a więc chłopów, udział w swajamwarze również był wykluczony, ponieważ w społecznej hierarchii stali oni niżej od kszatrijów. Próby na swajamwarze mogły być bardzo różne, ale najczęściej trzeba było wykazać się doskonałym władaniem łukiem. Rama, bohater «Ramajany», nie tylko podniósł ciężki łuk boga Szywy, czego nie zdołali dokonać jego rywale, ale też naciągnął go tak mocno, że pękła cięciwa.
Ardżuna, jeden z pięciu braci Pandawów, musiał na swajamwarze, patrząc w rozlaną na ziemi oliwę, trafić strzałą w oko kręcącej się nad nim ryby.
Swajamwara, zważywszy na częste jej opisy w eposie, była rozpowszechnionym sposobem zawierania małżeństwa. Przyznawało ją prawo małżeńskie pierwotnych Indusów, choć w owym czasie to małżeństwo, czysto kszatrijskie, nie było dla samych kszatrijów obowiązkowe. Świadczy o tym «Mahabharata», a mianowicie swajamwara Draupadi, na której zwyciężył Ardżuna i na której jego wybranka uwieńczyła go ślubną girlandą.
Jednak później Ardżuna zapragnął poślubić siostrę Krisznы, a ten, chcąc pomóc temu małżeństwu, radzi Ardżunie nie polegać na swajamwarze, lecz porwać ukochaną, co kszatrijom było dozwolone. Tak też się stało, przy czym Kriszna jeszcze pomógł Ardżunie w jego zamyśle. Tak samo postąpił Kriszna, gdy porwał Rukmini, córkę króla Bhiszmaki.
Epos indyjski przedstawia również pewne ciekawe szczegóły dotyczące swajamwary. Zdarzył się przypadek, gdy na swajamwarze dziewczyna wybrała sobie na męża pustelnika, za co… Księżniczka Jukti pokochała szlachetnego władcę Prithwiradża, z którym wojował jej ojciec i którego ten nie zaprosił na swajamwarę swojej córki. Ojciec nawet kazał wykonać jego wizerunek jako swojego służącego stróża, aby jeszcze bardziej upokorzyć króla. Na swajamwarze księżniczka uwieńczyła ślubną girlandą właśnie ten posąg, a w tej samej chwili nadjechał na rydwanie Prithwiradż, porwał księżniczkę i pomknął do swojego królestwa, gdzie już się pobrali; ojciec musiał uznać to małżeństwo.
Na swajamwarze trzech córek króla kraju Kaszi wojownik Bhiszma porwał wszystkie trzy i oddał je swojemu bratu, za co potem… Również w micie o Nali… W micie o Savitri… Tak więc księżniczka Savitri, niezadowolona z kandydatów, wyruszyła w poszukiwaniu odpowiedniego męża poza stolicę, sama udała się w drogę i odnalazła go w leśnej pustelni: wybrany przez nią Satjawan żył wśród ślepych rodziców, wygnanych pustelników. Mędrcy przepowiedzieli, że Satjawan ma przed sobą tylko rok życia, ale Savitri nie zawahała się przed wyborem. Swoją ofiarnością nie tylko uratowała ukochanego przed bogiem śmierci Jamą, lecz także przywróciła wzrok teściowi i królestwo. Dlatego też Savitri do dziś jest wzorem dla każdego Hindusa: dawnych cnót i małżeńskiej wierności.
uwarunkowany i stanowi nieco nietypowy sposób zawarcia małżeństwa — uciekać się do niego wolno wtedy, gdy ojciec nie znalazł dla CÓRKI GODNEGO kandydata na męża i ona może pozostać niezamężna, a to jest nieodpokutowany grzech. Z drugiej strony widać, że kiedy powstawał ten mit, zwyczajem stało się już swatanie mężczyzny, choć całkiem nie zniknęło także swajamwara. Innymi słowy, w tym micie współistnieją dwa różne obyczaje weselne, odzwierciedlające dwie epoki historyczne — matriarchat i patriarchat. Wyczuwa się, że swajamwara tutaj wyraźnie przybladła: nie ma już wystawnego zgromadzenia pretendentów do ręki dziewczyny, nie ma uroczystego święta i zawodów, w których udział nie gardzą nawet bogowie. O wyborze dziewczyny już nie ogłasza się publicznie, nie informuje się, że królewna wyruszyła na poszukiwanie męża. A i sam wybór córki musi jeszcze zatwierdzić ojciec. Wszystko to świadczy o osłabieniu prawa matriarchalnego, choć w micie wciąż dość silna jest taka cecha, jak uznawanie matki za przodkinię rodu.
W micie o Damajancie ten moment nie jest tak wyraźny, choć i tutaj można dostrzec pewne rysy: powiedzmy, o dzieci Nala troszczy się ród matki, a nie ojca; pierwszym ruchem Damajanti w trosce o dzieci było zwrócenie się do swoich krewnych, pomocy krewnych męża zaś nie szuka.
Чв
Inaczej przedstawia się sytuacja Sawitri: całkowicie wtapia się ona w rodzinę męża. Mimo to rysy matriarchalne są tu tak silne, że kwestia linii rodowej nie znajduje ostatecznego rozstrzygnięcia. Z czasem rozwiązuje się ona w ten sposób, że ojciec, który nie ma synów, aby uratować siebie i swoich przodków od hańby, adoptuje potomków córki. Aśwapati, ojciec Sawitri, zachowuje się jak patriarcha i w trosce o przedłużenie rodu gorliwie wyprasza u bogów dzieci, przypominając sobą, jak mówi tłumacz «Mahabharaty» Borys Smirnow, Abrahama w jego bezdzietności. Ocenianie daru bogów, czyli Sawitri, odbywa się w duchu patriarchalnym: konieczne są zapewnienia bogini, aby król przyjął córkę jako potomka zdatnego do przedłużenia rodu. Ale występuje tu także pewna sprzeczność: synowie Aśwapatiego, wyproszeni dla niego przez Sawitri u boga Jamy, noszą nie imię ojca, lecz imię matki: nazywają się malawcami, ponieważ żonę Aśwapatiego zwano Malawi.
Zapewne dziewczyna-kszatrijka mogła urządzić więcej niż jedną swajamwarę. Przynajmniej Damajanti, aby zaginiony Nal się odezwał, puszcza plotkę, jakoby przygotowywała się do drugiej swajamwary. Zatem w obu mitach wyczuwalne jest utrwalenie patriarchatu, choć w prawie rodzinnym i obyczajowości zachowały się dość wyraźne rysy matriarchalne.
Ogólnie ład epickich czasów był już patriarchalny: w życiu społecznym przeważał mężczyzna. Mimo to zachowało się jeszcze sporo ciekawych rysów matriarchatu, które Indoaryjczycy przynieśli ze swojej praojczyzny. Obok poligamii «Mahabharata» zna także poliandrię, wielomęstwo. Jaskrawym przykładem tego jest centralna rodzina eposu, Pandawowie. Pięciu braci ma wspólną żonę, Draupadi, na swajamwarze zwyciężył tylko jeden, 13 choć jej braci, Ardźuna. Epos wyjaśnia to nieporozumieniem, zwykłym przypadkiem. Bo kiedy
bracia wrócili ze swajamwary i od progu zawołali do matki, która krzątała się w domu: «Zobacz, jaki wspaniały podarunek ci przynieśliśmy!». Matka odpowiedziała, że żadnego podarunku nie potrzebuje, niech podzielą go między sobą. A ponieważ słowo matki dla syna jest prawem (także echo matriarchatu), to matka niby mimowolnie przyczyniła się do tego, że Draupadi stała się żoną pięciu synów, z których każdy urodziła po synu.
Co prawda, zakłada się wspólne porozumienie braci, by spotykać się z nią wszyscy razem w jej towarzystwie. Oczywiście to wyjaśnienie nie przekonuje; prawdziwe wyjaśnienie leży znacznie głębiej i sięga czasów matriarchatu:
zwracają się do niej wszystkie pieśni towarzyszące weselu. Matka błogosławi córkę i prowadzi ją na ulicę, kiedy ta idzie odwiedzać sąsiadów i zapraszać ich na wesele. Matka trzyma w rękach zapaloną świecę, wieczorem, w przeddzień ślubu, przyjmuje orszak młodego, a także wygłasza przemowę do korowajnic. Do matki zwracają się wszystkie pieśni towarzyszące ceremonii korowaju; matka wciska w nim łokciem miejsce, gdzie potem kładzie się figurki księżyca i gwiazd. Tylko do matki zwracają się wszystkie pieśni w chwili, gdy rozplatają dziewczęcy warkocz młodej; matka kładzie na głowę młodej ostatni dziewiczy wianek, prowadzi młodych do kościoła, gdy zwyczaj wymaga, aby szli do kościoła razem; wtedy kładzie chleb na progu i obsypuje młodych solą. Do matki zwracają się pieśni po tym, jak młodzi wrócą z kościoła; ona przyjmuje ich ubrana w wywrócony kożuch i obsypuje ich chmielem. Matka pierwsza pije za zdrowie młodych, zdejmuje z głowy swojej córki-młodej znaki dziewictwa. Matka wykonuje wszystkie ceremonie podczas przyjęcia młodego i jego orszaku; ona także odgrywa główną rolę, gdy jej córka wchodzi do domu młodego. Do matki udaje się delegacja wysłana od młodego, aby zawiadomić ją o czystości jej córki, a potem uroczyście prowadzą ją do domu młodych, gdzie bierze udział w przeciąganiu [dzwonieniu]. Zatem widzimy, że we wszystkich istotnych religijnych ceremoniach zaślubin przewodzi matka młodej. Wreszcie wszystkie najważniejsze ceremonie, nie wyłączając naśladowania rzeczywistego zbliżenia w formie próbnych nocy, odbywają się w domu młodej.
Matka młodego, gdy ten wyjeżdża po ślubną pannę, wyprowadza go z domu aż do drzwi za chustkę i kropi święconą wodą; ona także odgrywa pierwszą rolę w żdankach, gdy czeka się na przybycie młodych z kościoła. Matka reprezentuje kult rodzinny, wyprawiając swojego Syna, gdy ten jedzie do domu młodej, aby sprowadzić ją do siebie; ona nawet naśladuje pewien zwyczaj — zakładając męską czapkę i jakby siadając okrakiem — w takim wojskowym i kapłańskim sposobie, który według naszych współczesnych poglądów nie odpowiada jej płci.
Wszystko to byłoby zupełnie niezrozumiałe, gdybyśmy dzięki pracom Bachofena i jego szkoły nie wiedzieli o roli matki w dawnej wspólnocie i o matriarchalnej rodzinie, która pozostawiła głębokie ślady nie tylko w tradycjach ukraińskich, ale też we wszystkich tradycjach słowiańskich i indoeuropejskich narodów w ogóle (Wowk, 319–320).
Zwyczaj swajamwary istniał u wielu narodów północno-zachodnich Indii, które mają swoje hydronimiczne, toponimiczne i antroponimiczne paralele na Ukrainie. W epice indyjskiej swajamwara już zanika, a to nasuwa myśl, że najbardziej rozpowszechniony ten zwyczaj był w praojczyźnie aryjczyków wedyjskich, którą wielu umieszcza także na terytorium dzisiejszej Ukrainy. Swajamwara ukraińców. | Rzeczywiście znajdujemy tu takie ślady. Właśnie nad brzegami Morza Czarnego i Azowskiego antyczni autorzy umieszczają wojownicze Amazonki i «rządzonych przez kobiety» Sarmatów. W «Mahabharacie» ten sam Ardźuna nazywany jest raz Kaunteja – «Kuntin», raz Partha – «Parthin», gdzie Kunti i Pryta to żony króla Pandu. Potomkowie wedyjskiej Danu, związanej z pierwotnymi wodami i tożsamej z naszą Danią, nazywali się danawami. To także echo matriarchatu, a matrylinearny, czyli po matce, sposób liczenia pokrewieństwa wedyjscy Aryjczycy w czasie przybycia do Indii zapomnieli tak samo, jak swajamwarę.
A na Ukrainie także dziś, zwłaszcza na wsiach, człowieka często nazywa się nie od nazwiska ani od imienia ojca, lecz od matki. Borys Smirnow, tłumacz «Mahabharaty», pochodzący z Czernihowszczyzny i dobrze znający ukraiński folklor, pisze, że wysoki szacunek dla kobiety, zachowany przez Indoaryjczyków do dziś w Indiach, najbardziej wyraźnie widoczny jest właśnie w ukraińskim eposie.
O szanowaniu ukraińskiej kobiety, jej wykształceniu i wysokim statusie społecznym w dawnych i późniejszych czasach mówią zagraniczne źródła i autorzy, wśród nich Paweł z Aleppo i Beauplan. Wdowa u nas zawsze była szanowana, a w pieśniach nawet opiewana. A zamężną kobietę z szacunkiem nazywano słowem «drużyna», czyli żona. Nawiasem mówiąc, na ten termin rzuca światło indyjski obrzęd weselny. W nim istnieje tzw. rytuał «siedmiu kroków» – saptapadi (pada w sanskrycie – «noga», spokrewnione
z naszym «pjatoji», kiedy narzeczona wykonuje siedem kroków na północ, wypowiadając przy każdym kroku określone mantry. Po siódmym kroku staje się przyjaciółką swojego męża (sanskr. mitra – przyjaciel, spokrewnione z indoirańskim Mitrą, bogiem przymierza, oraz z naszym słowem «мир» (pokój), odbitym w licznych słowiańskich imionach: Wołodymyr, Myrosław, Sławomyr i inne). Ta ceremonia jest ważna prawnie, ponieważ po niej małżeństwo staje się już ważne (Pandej, 184).
Indyjskie przysłowie «Chcesz mieć przyjaciela – przejdź z nim siedem kroków» wywodzi się bezpośrednio z rytytu weselnego.
Słowo *vara* – sanskryckie *svaja*, «som» – *utavara* – «brać», «wybierać» (SRS, 763). W języku hindi sanskr. *var* brzmi jako *var* i ma wariant *bar*; jest ono tożsame z ukraińskimi rdzeniami *ber-*, *bir-*, *byr-* w słowach *braty* (brać), *vybyraty* (wybierać), *brak* (małżeństwo), *branka*, *svakha* (swatka, która prowadzi młodych), *pobratym* (przysięgły brat), należąc w dużej mierze do leksyki małżeńskiej: *braty zamizh* (wychodzić za mąż), *brachnyj* (małżeński), a także w domu młodego itd. Przypuszcza się, że słowo to jest terminem rytualnym obrzędów weselnych. Całkiem możliwe, że ukraińskie *svaty*, *svat* i indyjskie *svaja* mają wspólne pochodzenie. Sanskryt zna także słowo *vara* (hindi), «swatalnik» (SRSO, 565). Parne połączenie *varo-kozhenykh* i *narechenoho*, młodej pary, na różnych poziomach w dawnych i współczesnych językach doszło z głębi tysiącleci, analogia ...
Czy to przypadkiem?
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
W człowieku jest głęboka lęk, który nie jest opętany drapieżnymi żądzami ciała; to coś tak dawnego, że już nie jest nimi trzymany. W człowieku, w którym duch bierze górę, rodzą się jakieś obce, prawie niebiańskie wzloty. Starzy ludzie są bezbronni. Jeśli wyobrazić sobie życie jako rzekę, z piraniami i krokodylami, na jednym brzegu stoi stary człowiek, a na drugim wszyscy inni, z potężnymi cielesnymi pożądaniami, w wodzie, która dymi.
Jak więc mają się teraz, bezbronni, radzić w naszych czasach, jak mają rzucać się w wiek i walczyć o parującą strawę? Ale jeśli jesteśmy ludźmi, a nie zwierzętami, to powinniśmy wynosić ich na brzeg, pamiętając, że i sami... Ruch? Na nas patrzą nasze dzieci i uczą się, jak należy postępować z naszymi rodzicami.
Ciocia Wasylina i wujek już nie mogą chodzić; przywiózł ich motocyklem wujek Iwan, żeby pomagali na weselu. Oni cały dzień i prawie całą noc przesiedzieli, zgarbieni nad miską, do której młodsi krewni zanosili brudne naczynia. Nikt nie zaprosił ich, żeby usiedli, a oni tego nie oczekiwali i nie chcieli. Kilka dni temu bardzo chwyciło ich serce i czekali, aż umrą. Czekali cierpliwie, tak jak żyli. Ale nie umarli i tym razem.
...Zuchwałym dzieckiem (a byłam właśnie taka, do tego jeszcze zadziorna. Gdzie się to we mnie podziało?) bawiłam się na weselu u wujka Iwana i cioci Wasyliny. Wujka nazywano Białym, bo w przeciwieństwie do trzech swoich czarnowłosych braci był rzeczywiście blondynem, jak mówią Galicjanie. Rumianą, rozkwitłą blondynką była też ciocia Wasylina. Teraz mają bladą, zwiędłą twarzyczkę, na której jaśnieje współczucie dla całego świata i chęć pomagania wszystkim, co jest nawet silniejsze niż ich prawie nieruchome ciało. «Halu, chcę ci dać słoiczek smalcu», prawie błagalnie powiedziała ciocia, podczas gdy moja siostra, mając w chlewie siedmioro albo ośmioro prosiąt, narzeka, że nie ma mi nic dać do miasta.
Ciocia Nina była Kopciuszkiem w rodzinie mojej zmarłej mamy, która razem ze swoją siostrą, a moją ciotką, również Niną, trochę dokuczały bratowej. Ale one
Luty 1999 rok
Nie zginali grzbietów na grządkach, na własnym i na teściowej, nie na kołchozowym polu. Gdyby spojrzeć w paszport, ciocia Nina nie jest jeszcze taka stara. Ich zagraniczne rówieśniczki właśnie skaczą w krótkich spodenkach po historycznych ruinach świata, zrzuciwszy troski o chleb powszedni i przeszedłszy na socjalne gwarancje przeklętego kapitalizmu. Ale kto o tym wie? No, ja, bo pamiętam rok ślubu wujka Wołodii i cioci Niny: wtedy akurat chorowałam, a oni przynieśli mi jako rekompensatę wafle, które dopiero pojawiały się w naszych sklepach.
Już nie mogą. Babcia Wasylina, najmłodsza z sióstr, Hanna (moja rodzona babcia ze strony matki) i brat Stepan zmarli. Wasylina była wysoka, miała puszyste białe włosy i przenikliwe zielone oczy. Babcia Wasylina słynęła we wsi jako modnisia, dużo czytała i w ogóle, mimo że, jakby na klepisku, była intelektualistką i romantyczką. Gdy coś z jej książek nie wracało wcale, Wasylina «pieniła się» i zarzekała się, że odtąd nie będzie pożyczać swoich książek.
Babcia Wasylina nie przyszła na wesele w rodzinie Kowhaniuków. Siostry Nastia, piękność i rozrywka, nie były w ogóle takie jak one. Wasylina, całe życie pracowita kołchoźnica, przy buraczanych polach, uchodziła za istotnie ... Pierwsze czytały ciekawe nowe książki i powieści (brat Stepan, znany literat i tłumacz, przysyłał je z Odessy), które potem wyruszały w podróż albo wracały w bardzo opłakanym stanie.
Babcia Wasylina lubiła «pańskie» życie, z kiełbaską i z mięsiwem. Tym razem naprawdę płakały, bo nie ma pieniędzy, niech to szlag trafi! Przecież po całej Ukrainie, niech emerytom orzą za darmo, trzeba jeszcze wykopać ziemniaki z ogródka, a jeszcze trzeba coś kupić na opał, bo zamarzną zimą. Czekając na mnie, babcia Wasylina usmażyła ziemniaczki i ugotowała kurczaka.
Kurczak był jak wróbel, ale przecież babcia Wasylina nie mogła nie poczęstować gościa mięsem.
…cem? Ostatnim wielkim rozczarowaniem w polityce był dla nich Jaworiwski. Przystojny mężczyzna. Babcia Wasylina chciała go wybrać na prezydenta, a on, jak się okazuje, taki sam jak wszyscy. Tak to właśnie oznacza. Sami rozumiecie, co to dla
5.
Babcia Jaryna, staruteńka matka sąsiadki Kateryny, bezszelestnie zeszła zza ogrodów, już prawie nieobecna na ziemi, gdy ja tylko po cichu zapłakałam…
Ciotka Wasylina i ciotka Nina spokojnie i mądrze, z uśmiechem, zgadzają się z moimi demaskatorskimi wywodami pod adresem komuchów, sowieckiego reżimu, komunistycznego ustroju; a cienkousta ciotka Hala zawzięcie, nie słuchając żadnych argumentów, broni haniebnej przeszłości.
Ich najwięksi wrogowie w tym życiu to Gorbaczow i Czornowił. Pierwszy rozwalił Związek, a drugi rzekomo kiedyś nie chciał im podwyższać emerytur, których i tak nie dostają. Rozumiem ciotkę Halę: ich córka mieszka aż w Nowosybirsku, a to teraz – inne państwo.
Przytuliła do siebie ich owiniętą głowę i pocałowała ich czoło, suche jak papier.
Takie są, moje babcie – jak mniszki pod okrutnym wiatrem dzikiej rynkowej rzeczywistości. Co będzie z nimi jutro w nieogrzanych chatach i bez grosza przy duszy? One nie narzekają, już nie widzą świata przez czerwoną muć, bo stoją na brzegu, z którego widać niebo. Po cichu żałują za tą głodną i zimną starością.
Żal mi nas wszystkich i naszego państwa, które bardzo szybko nauczyło się trzymać oko na prezydenta i prezentować się w klubach dla bogatych złodziei, ale wciąż postępuje po barbarzyńsku z
naiwnymi, tak po dziecinnemu swoimi, starymi, bezradnymi, siwymi dziećmi.
Halyna Pala-Marczuk
Z […] i znosiły. Znosiły kaprysy męża i…
Od roku trwa konkurs na najlepsze podręczniki historii Ukrainy dla ogólnokształcącej szkoły średniej, ogłoszony przez Ligę Ukraińskich Mecenasów wraz z Ministerstwem Oświaty. W skład jury konkursu wchodzą znani historycy, pisarze i pedagodzy. Dotychczas rozpatrzono prawie dwadzieścia rękopisów. A oto niedawno odbyło się wręczenie nagrody konkursu, wynoszącej 4000 dolarów amerykańskich, młodemu małżeństwu: Oksanie Danylewskiej i Witalijowi Własowowi, którzy napisali podręcznik dla 9 klasy.
Na konferencji prasowej w tej sprawie dyrektor wykonawczy Ligi Myhajło Słabosztycki poinformował, że konkurs na najlepsze podręczniki tego ważnego przedmiotu dla innych klas trwa. Co więcej, na majowym zebraniu Ligi Ukraińskich Mecenasów zostanie postawiona kwestia ogłoszenia konkursu również na podręczniki języka i literatury ukraińskiej.
LIGA WRĘCZYŁA PIERWSZĄ NAGRODĘ ZWYCIĘZCOM
O specyfice konkursu, problemach podręczników i historii narodowej mówili: zastępca ministra oświaty Oleksandra Sawczenko, kierownik Katedry Historii i Politologii Kijowsko-Mohylańskiej Akademii, profesor Jurij Myczyk, pisarz, dyrektor wydawnictwa «Dniepr» Taras Serhijczuk, poeta i nauczyciel Mykoła Som, znany historyk, autor popularnych książek o ukraińskich hetmanach Olena Apanowycz, prezes Stowarzyszenia Ukraińskich Wydawnictw, dyrektor wydawnictwa «Abris» Oleksandr Afonin i inni. Wszystkich mówców przewodnią myślą była wizja ważności inicjatywy takiego konkursu oraz nieodzownej konieczności tych swoistych inwestycji w oświatę, których dokonują ukraińscy przedsiębiorcy zrzeszeni w organizacji dobroczynnej o nazwie Liga Ukraińskich Mecenasów.
Obecni na konferencji prasowej i odpowiedzialni pracownicy oświaty przy tej okazji wypowiedzieli wiele szczerych słów podziękowania pod adresem Ligi, kierowanej przez mecenasa naszych czasów Petra Jacyka.
Biuro prasowe Ligi Ukraińskich Mecenasów
Panu MOWCZANOWI
Przewodniczącemu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
organizację kursów języka ukraińskiego w Trybunale Konstytucyjnym Ukrainy ... 2) ... stycznia 1999 r. ... z
... roku ... roku ... wielostronnej działalności ... i ... media ... który rozwija i utrwala język
... kurs ... zasiał ... co stało się w ostatnim czasie ... księgoznawstwo ... z zainteresowaniem wysłuchali wykładu z zakresu języka ukraińskiego, gramatyki i języka urzędowego ...
Za zasługi w tej dziedzinie ... Wiery Hrihoriwny Olijnyk ... Ona ... wpływ ... znaczenie ... sprawy ... czytała ... liczne ... które ... dyktanda ... Tekst jej ...
W niedalekiej przyszłości ... ponownie zorganizować kursy języka ... wrócić do ... Towarzystwa ...
B. DUBROWSKYJ,
kierownik Sekretariatu ...
... 30617. nakład ... 0331202 ...
Wydrukowano z gotowych fotoform w zakładzie «Preса Украї ни» (Prasa Ukrainy).
Adres «Słowa Proświty»: 252001, Kijów-1, zaułek Muzejny, 3. Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, tel. 228-01-30
Nakład 3000
Tłumaczenie maszynowe