Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
MAJ, NR 55 (59), ROK 1999
Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
I. MATKO, GWIAZDO MOJA
Kłaniamy się tym, którzy noszą wielkie i tak szlachetne imię matki. A także tym, którzy dopiero marzą o tym, by obdarzyć ludzkość córką lub synem. MY, my chcemy nisko skłonić się każdemu sercu. Wielki szacunek należy się Wam za te siły, które oddaliście przyszłości. Wasze dzieci pójdą w życie własnymi drogami, ale cząstka duszy, którą w nie włożyliście, zawsze będzie Was łączyć. W swoich sercach poniosą odbicie Waszych serc. Wasze marzenia niechybnie przemienią się w czyny.
Święto Matki można nazwać także świętem Życia, świętem piękna. Ile wzniosłych słów powiedziano o pięknie macierzyństwa w poezji, ile wyśpiewano w pieśniach! Ale każdej kobiecie chcemy życzyć, by stała się nieziemską, a przecież tak bliską, tą tajemniczą, a zarazem tak znajomą gwiazdą, która prowadzi i inspiruje.
UKRAINA – MATKA MOJA RODZINNA
Święto Matki to przede wszystkim święto rodzinnej Ukrainy, która urodziła nas na swoich urodzajnych czarnoziemach i wykarmiła, nucąc pieśni. Zaszczepiła w nas miłość do piękna, karmiąc perłami niezrównanej, samobytnej [...]
Spójrzmy w swoje niebo i myślą, jak w tej cudownej pieśni, polećmy aż do słońca i gwiazd, i spójrzmy na tę drżącą ziemię – i wtedy ukaże się nam na błękitnym obliczu planety kraj, który sobą przypomina serce.
Wyobraźnią maluję z wielkiej wysokości kraj jej włości. Widzę w samym centrum starej matuszki-Europy wpisane państwo Ukrainę – widzę ziemię łagodnie obwiedzioną falistą, łamaną linią, która wydaje mi się winą. I myślę o tym, że ta kręta, święta [...] naprawdę od prastarych czasów wrosła w naszą ziemię, pokrewną krainą, tak jak przyroda wiąże matkę i
Dziwne-przedziwne słowa – świat czarów i czułości – i stajemy przed tym światem na kolana, jak przed matką:
Cóż by się zdawało, słowa...
Słowa i głos – nic więcej.
A serce bije – ożywa,
Gdy je usłyszy!.. Zapewne od Boga
Ten głos i te słowa
Idą między ludzi!..
Świat zaczął się od słowa, człowiek także zaczyna się od słowa, a jego pierwsze słowo, drżąco wymówione czystymi ustami niemowlęcia, poświadcza ciągłość jego rodu i narodu.
A ja wybiorę najpiękniejsze słowa z ojczystego języka, splotę z nich przedziwny wianek i puszczę go na rzekę ludzkich dusz. Wierzę, że każde z nich odpowie wdzięcznością i pozdrowieniami swojej rodzinnej Ukrainie.
DO LUDZI – PO ROZUM, DO MATKI – PO SERCE!
Wielkie macierzyńskie serce, pełne czułości i miłości do swoich dzieci, od dawna opisywane przez lud w przysłowiach i powiedzeniach, wysławiane w pieśniach. Ziarna wiary, nadziei i miłości, zasiane przez matki w duszach ich dzieci, nie pozostały jałowe, lecz wydały owoce duchowego piękna, którego nie można było przeoczyć. Spójrzcie i zanurzcie się w głębokie rzeki uczuć, które wyrażają miłość do matki, wdzięczność i szacunek dla kobiety, która uosabia w sobie wszystko, co najlepsze,
najpiękniejsze, najdroższe, najczulsze, najbardziej wyszukane...
APEL Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. H. Szewczenki do Prezydenta Ukrainy, Rady Najwyższej, Rządu, kół naukowych, biznesowych i przedsiębiorczych Ukrainy, wszystkich Ukraińców, którym nie jest obojętna przyszłość naszego państwa
Szanowny Panie Prezydencie! Wysoce szanowni panowie posłowie, urzędnicy, biznesmeni, przedstawiciele inteligencji naukowej i technicznej, wysoka społeczność ukraińskiej diaspory bliskiej i dalekiej zagranicy, wszyscy Ukraińcy świata!
Przyszłość Ukrainy rozstrzyga się dzisiaj. Patrzy na nas jasnymi oczami naszych dzieci i wnuków. Tylko one są zdolne na zawsze utrwalić nas na tle trudnego i sprzecznego czasu, to one są naszymi najsprawiedliwszymi sędziami i świadkami naszych czynów. Kto z nas nie pragnie szczęśliwej przyszłości dla własnych dzieci, kto nie chce być godny tej przyszłości? Każdy z nas ma możliwość, by te pragnienia już teraz stały się rzeczywistością, wcielając je we wspólną wielką sprawę. Więc róbmy ją – zapewnijmy naszym dzieciom nowoczesne, wysokiej jakości podręczniki! Ich brak dotkliwie odczuwa szkoła średnia i wyższa, brakuje ich w miastach i na wsi, w bibliotekach szkolnych i uczelnianych. A dzieje się tak w czasie, gdy Ministerstwo Edukacji i ukraińscy autorzy opracowali lub zatwierdzili dziesiątki zasadniczo nowych wydań europejskiego poziomu, przetłumaczono i przygotowano do druku podręczniki, z których korzysta cały cywilizowany świat. Przyczyna, dla której nie docierają one do naszych uczniów i studentów, jest prosta: brak państwowych środków na ich wydanie.
Przedstawiciele Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» stawiają dziś tę kwestię inaczej: zapewnienie dzieciom podręczników to sprawa nie tylko państwowa, lecz także ogólnonarodowa! Możemy rozwiązać ją szybko i jakościowo, gdy cała ukraińska wspólnota – od najwyższych urzędników po każdego świadomego obywatela Ukrainy – wniesiemy swój możliwy datek charytatywny, podstawiając w te trudne czasy swoje ramię państwu. W ten sposób zrealizujemy to, co najlepsze, co możemy zrealizować – naszą przyszłość, nasze dzieci, otrzymując wiłVI
ботупП'НА-.1.-б:89юзземю Но юНень Ше щ |.) жона о
унцій оо ЕР
- - Р РР ща
Matka sprawiedliwa – opieka, kamienna ochrona
Matka z domu – nieszczęście do domu
Matka karmi dzieci jak ziemia ludzi.
Matka sama nie zje, a dzieci nakarmi
Miłość matki nigdy się nie zmienia
Najdroższa pieśń, przy której matka kołysała
Nie ma świata lepszego niż mateczka, nie ma rodu milszego niż mamusia.
Nie ta matka, która rodzi, lecz ta, która do rozumu prowadzi.
Matka rada by dla dzieci niebo nachylić i gwiazdami okryć.
Słowo dobrej matki jest jak letnie słońce: choć nie raz ogrzeje tylko na chwilę i łagodnie, to jednak od niego jest ciepło.
Do ludzi – po rozum, do matki – po serce.
Dopóty jagnięta skaczą, dopóki widzą matkę.
Dla wrony nie ma lepszych dzieci niż wrony.
A obdarta wrona swoim dzieciom obroną.
Miło i matce, gdy dziecko jest w czci.
Ludziom jak błoto, a matce jak złoto.
Bez matki i słońce nie grzeje.
Ta kulturowa spuścizna odzwierciedla wartości, które były podstawą życia Ukraińców w dalekiej i nie tak dalekiej przeszłości. Czas płynie, zmywając wiele rzeczy, ale on nie ma władzy nad matczyną pobożnością, bo świętość niezawodnie ją strzeże.
Lesia WOWKOTRUB, studentka, m. Kijów
nasze podręczniki nowego pokolenia wychowają dzieci, które wyrosną na rozumne, inteligentne, wykształcone. A zatem i przyszłe państwo otrzyma takich przywódców, którzy będą w stanie zapewnić narodowi szczęśliwe istnienie. Każdy z nas, kto włoży choćby hrywnię w tę ogólnonarodową sprawę, otrzyma wielką nagrodę duchową, uświadamiając sobie, że uczestniczy w tworzeniu duchowego bogactwa – wykształcenia własnych dzieci, warunku bogactwa materialnego.
W Ukrainie jest wielu zamożnych ludzi. Mamy nadzieję, że gorliwie zatroszczą się także o bogactwo ducha, hojnie ofiarowując na wydanie szkolnych podręczników. Sądzimy, że każde przedsiębiorstwo, towarzystwo, firma nie pozostaną z boku od naszej inicjatywy, że na ten apel odpowiedzą wszystkie organizacje społeczne, wszystkie istniejące w Ukrainie partie, niezależnie od swoich poglądów ideologicznych: jeśli nie jesteśmy zdolni się zjednoczyć w imię naszych dzieci, w imię ich wykształcenia, to przyszłość będzie dla nas bezlitosna i staniemy się dla niej jedynie prochem.
Zatem zadbajmy o własne dusze i dusze dorastającego pokolenia: każdemu uczniowi, każdemu studentowi – wystarczającą liczbę podręczników!
Mamy nadzieję, że Prezydent Ukrainy L. D. Kuczma obejmie tę sprawę swoim patronatem, że państwo doceni inicjatywę proświatową i uczyni wszystko, by od niej zależało, aby problem z podręcznikami odszedł na zawsze.
Chcemy jeszcze raz zwrócić się do wszystkich proświan, ło
wszystkich Ukraińców. Drodzy bracia i siostry! Dzięki wspólnym wysiłkom naszych przodków na ukraińskiej ziemi wzniesiono wiele świątyń, pozostało wiele świętych miejsc. Zbudujmy więc jeszcze takie świątynie, takie święte miejsca i książki dla naszych dzieci.
Zarząd Centralny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta»
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...jakiego postępowania, działa na Ukrainie filia Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, przewrotnie nazywana Ukraińską Cerkwią Prawosławną Patriarchatu Moskiewskiego. Nastawiona otwarcie opozycyjnie, łagodnie mówiąc, a jeśli nazywać rzeczy po imieniu, agresywnie wrogo wobec Państwa Ukraińskiego, ta rzekomo chrześcijańska konfesja przyjęła na uzbrojenie stare imperialne hasło „Dziel i rządź”, w pełni uzasadniając określenie „piąta kolumna”, stosowane w takich przypadkach wobec niej. Przykładów takiej antypaństwowej działalności nie trzeba szukać daleko: ostatnim z tych wrogich, brutalnych przejawów był napad na duchownych i wiernych Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Kijowskiego podczas wizyty na Doniecczyźnie i poświęcenia przez Patriarchę Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Filareta krzyża na miejscu budowy Soboru Katedralnego w mieście Mariupolu. Patriarcha Filaret Świątobliwy doznał obrażeń cielesnych, a osobisty sekretarz Patriarchy, ihumen Dmytro (Rudiuk), z wstrząsem mózgu trafił do szpitala. Stało się to 30 kwietnia, a «Proświta» natychmiast zareagowała na to wydarzenie, kierując odpowiednie Oświadczenie-protest przeciwko bezprawiom Cerkwi kierowanej spoza granic Ukrainy oraz żądaniem podjęcia wobec niej zdecydowanych kroków, skierowane do Prezydenta Ukrainy Leonida Kuczmy, Premiera Walerija Pustowojtenki oraz do wiodących środków masowego przekazu Ukrainy i świata. Przedstawiono w nim przebieg tych krwawych wydarzeń i wskazano konkretnych winowajców. (Oświadczenie drukujemy w tym numerze gazety.) A 5 maja w rezydencji Świątobliwego Pat-
BEZ BOGA W DUSZY
i sumieniu w sercu, nie mówiąc już o przestrzeganiu podstawowych Bożych przykazań i chrześcijańskich cnót, elementarnych zasad ludzk-
[...]chowników», których łączy otwarcie wrogie nastawienie do samodzielności Ukrainy. Kierownictwo państwa natomiast nie ma WYRAŹNEGO stanowiska wobec odrodzenia narodowego Kościoła i coraz częściej wręcz ulega UPC Patriarchatu Moskiewskiego. Główne narodowe świątynie chrześcijańskie wciąż pozostają w zarządzie tej cerkwi.
Świątobliwy Filaret jest przekonany, że ludność regionu i Ukrainy w ogóle od dawna jest gotowa do zjednoczenia w jedną Ukraińską Cerkiew Prawosławną, ponieważ nawet oficjalna statystyka wykazuje, że na Ukrainie wiernych UPC KP jest dwa razy więcej niż UPC MP, chociaż ta ostatnia posiada dwa razy więcej świątyń... Rozłam religijny społeczeństwa trzeba jak najszybciej uregulować, ponieważ jest on znacznie groźniejszy niż polityczny.
Przewodniczący Ogólnoukraińskiej «Proświty» Pawło Mowczan jest przekonany, że wydarzenia związane z tragiczną śmiercią Wiaczesława Czornowoła oraz pobiciem wiernych UPC KP na Doniecczyźnie mają wspólne korzenie, są sprowokowane tą samą siłą i stanowią odbicie dalekosiężnych planów pewnych kręgów na Ukrainie dotyczących rozbicia państwa, realnej autonomizacji z dalszymi jej nieodwracalnymi odśrodkowymi skutkami.
Przewodniczący KUN Iwan Drach zapoznał obecnych z Oświadczeniem frakcji Ludowego Ruchu Ukrainy w sprawie wydarzeń na Doniecczyźnie, ogłoszonym na posiedzeniu ukraińskiego parlamentu.
Na konferencji prasowej wystąpili także członkini Centralnego Zarządu «Proświty» Kateryna Motrycz, deputowany ludowy Ukrainy Wasyl Czerwonyj, redaktor naczelny
Patriarchy w Kijowie odbyła się konferencja prasowa z udziałem duchowieństwa UPC KP, dziennikarzy, różnych działaczy społecznych i politycznych, deputowanych ludowych, zwykłych wiernych. Wolnych miejsc w przestronnej sali konferencyjnej nie było, co pokazuje, jak bardzo te wydarzenia poruszyły i oburzyły społeczeństwo Ukrainy. Świątobliwy Filaret szczegółowo opowiedział obecnym o przebiegu swojej wizyty nie tylko jako Patriarcha UPC KP i zwierzchnik Doniecka eparchii, ale także jako człowiek, którego korzenie rodzinne łączą się z tym odwiecznie ukraińskim krajem: Patriarcha urodził się we wsi Błahodatne w rejonie Amwrosijiwskim, tu mieszka jego 95-letnia matka... Akcja pobicia wiernych UPC KP, zdaniem Patriarchy, została z góry zaplanowana przez miejscową czerwoną władzę wspólnie z moskiewskimi «du-
SZKOŁA WYŻSZA – JEDEN Z GŁÓWNYCH BASTIONÓW RUSYFIKACJI
...suspільства, ponieważ ta ważna część życia państwowego, jak była, tak i dotąd pozostaje przewlekle zrusyfikowana i wytwarza dla społeczeństwa specjalistów zorientowanych na obce podstawy ideologiczne, dla których Państwo Ukraińskie i idea narodowa są iluzją, wymysłem, fantomem.
І якщо не втрutитись... — Jeśli nie wkroczymy w ten negatywny, niszczycielski proces natychmiast, to w najbliższym czasie bezpowrotnie stracimy narodową szkołę wyższą dla Ukraińców. Taki jest główny wniosek Ogólnoukraińskiego „okrągłego stołu” na temat „Język państwowy a szkoła wyższa we współczesnej Ukrainie”, który odbył się 21 kwietnia w Domu Nauczyciela z inicjatywy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki, Kongresu Inteligencji Ukraińskiej oraz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego im. Hr. Waszczenki.
W wydarzeniu wzięli udział znani politycy, posłowie do Rady Najwyższej Ukrainy, działacze społeczni, pracownicy administracyjnych struktur oświatowych, rektorzy i wykładowcy uczelni, studenci, przedstawiciele i kierownicy ministerstw i resortów, pisarze, działacze Proświty, twórcza i techniczna inteligencja, dziennikarze.
Podsumowując „okrągły stół”, przewodniczący Kongresu Inteligencji Ukraińskiej Iwan Drach zaznaczył m.in., że poruszony problem jest tak bardzo zawiły i złożony, że nie należy liczyć na szybkie rozwiązanie. Skutecznemu jego przezwyciężeniu przeszkadza zarówno inercja starego myślenia, jak i największe obecnie nieszczęście — ciężka sytuacja społeczna naszego społeczeństwa. Dziś wychodzimy poza ramy mitingowości, aby choćby nakreślić realne drogi pozytywnych zmian i utwierdzić w Ukrainie język ukraiński jako państwowy.
Przewodniczący parlamentarnej komisji ds. nauki i oświaty Wołodymyr Semynożenko poinformował o przygotowaniach do pierwszego czytania w Radzie Najwyższej Ukrainy w maju ustawy o szkolnictwie wyższym.
a zdaniem przemawiającego przyspieszanie procesu ukrainizacji szkolnictwa wyższego bywa czasem szkodliwe dla sprawy, z czym nie zgodzili się kolejni mówcy. Argumentów im nie odmówisz: minęło dziesięć lat od uchwalenia Ustawy o językach w USRR, trzy lata obowiązuje Konstytucja niezależnej Ukrainy, a sprawy wprowadzania Єптти gazety «Wieczorny Kijów» Witalij Karpenko, przewodniczący UChRP Mykoła Porowski i inni dziennikarze otrzymali wyczerpujące odpowiedzi na liczne pytania. Obecni mieli okazję obejrzeć materiały wideo z miejsca wydarzeń, na których zarejestrowano prawdziwy szatański szabas moskiewskich popów na ukraińskiej ziemi. Ale dzielni miejscowi czekiści-esbecy operatywnie postarali się wyciąć z taśmy wideo kadry pobicia Świątobliwego Patriarchy Filareta... Istotnie, niezbadane są drogi dzielnych stróżów bezpieczeństwa państwa. Opisywać je jednak trzeba będzie zapewne już w innej rubryce, pod wielomówną nazwą: «Komu oni służą?».
Wołodymyr HERMAN
języka państwowego w dziedzinie szkolnictwa wyższego (i nie tylko tutaj) katastrofalnie się pogarsza.
Co gorsza, jak zaznaczył przewodniczący Związku Pisarzy Ukrainy Jurij Muszkietyk, w społeczeństwie ukraińskim wyraźnie zarysował się ruch wstecz, dokonuje się jawny nacisk na Ukraińców. Dlatego musimy działać tak, aby, mówiąc obrazowo, pociąg ukraińskiej państwowości nie został zatrzymany czerwonym semaforem.
Wspólne stanowisko «Proświty», KUT-u i Towarzystwa Pedagogicznego im. Hr. Waszczenka przedstawił w swoim gruntownym i wyczerpującym referacie akademik Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy Anatolij Pohribnyj, któremu omówieniu został poświęcony cały dalszy przebieg spotkania. Referent wskazał główne przyczyny krytycznego stanu szkolnictwa wyższego, nazwał winnych i prowodyrów, zdemaskował «zakłamanie oficjalnej statystyki»... (Referat drukujemy w tym numerze «Słowa Proświty».)
Zapalczywe i argumentowane było wystąpienie rektora Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki Wiktora Skopenki, który od 1962 roku wykłada chemię w tej „alma mater” i przez cały czas robi to w ojczystym języku ukraińskim. „Brakuje terminologii – stwórz ją sam, jeśli jesteś profesorem” – zauważył, z czym potem nie wszyscy się zgodzili. Jeszcze jeden argument na rzecz opanowania języka państwowego: konkurs na wstęp na uniwersytet nie zmniejszył się od tego, że zarówno przyszły chemik, jak i filolog muszą zdać egzamin wstępny z języka ukraińskiego. Skuteczną, zdaniem kierownika uczelni, jest system kontraktowy dla wykładowców uniwersytetu, ponieważ jednym z punktów kontraktu zobowiązano ich do wykładania w języku państwowym. Komu się nie podoba – niech szuka pracy gdzie indziej.
Problemy kierowanej przez niego dziedziny życia państwowego nakreślił minister kultury Ukrainy Dmytro Ostapenko.
Zakłady edukacyjne podległe Ministerstwu Kultury mają te same problemy z wprowadzaniem języka państwowego, co Ukraina w ogóle.
Petro Kononenko, dyrektor Instytutu Ukrainoznawstwa, słusznie zauważył, że kwestię funkcjonowania szkoły narodowej, jak i utwierdzenia języka ukraińskiego jako państwowego w Ukrainie, musimy rozpatrywać w płaszczyźnie narodowej porządku, ale tego nie ... Później okazało się, że ...
Katedralny Sobór ... Patriarcha ... napad na Świątobliwego ... i to ... uzbrojonych ludzi ... wywieźli ... samochód ... w poświęconej ... Patriarcha wezwał ...
Faktycznie do tego ... nienawiści ... w wieczornym programie telewizyjnym ... o zaplanowaniu ... i zaostrzeniu konfliktów międzywyznaniowych ... Patriarcha 22 kwietnia ... w obwodzie donieckim ... wydarzeń ... z gwizdami, ... Obok stało cztery ... księży UPC Patriarchatu Moskiewskiego ...
Z pomocą obwodowej ... Świątobliwemu drogą ... dojechał autostradą ... na Doniecczyznę ... do swojej ojczyzny ... Patriarchatu Moskiewskiego, a także odwiedził ... nabożeństwo Boże w prawosławnych ...
95-letnią matkę i krewnych. Jednak te dobre chrześcijańskie [...]
25 kwietnia doszło do „akcji” pikieterów wobec Patriarchy Filareta w cerkwi Przemienienia [...] KP, aby odprawić nabożeństwo Boże.
Jak się okazało, głównymi [...] przedstawicieli miejscowych władz stały się areną [...] Patriarchatu Ilariona, zastępcy [...] obwodowego zarządu [...]
W rękach pikieterów [...] Oni wściekle i [...] Goście nieprzyzwoitymi słowami [...]
cerkwi, a następnie kondukt samochodów [...] Patriarchy Filareta wszędzie,
nie tylko ich udział [...] Wiadomo nam, że [...]
miejskiej rady Donieckiej, przewodniczący Rybak. Oprócz tego wiadomo, że oni [...] z prośbą, by nie wpuszczać Filareta
[...] zdarzenie, które [...] Uważamy, że takie bezprawie [...] winnych: Wiktora Janukowycza – przewodniczącego obwodowej administracji państwowej w Doniecku, do odpowiedzialności [...] zastępcy przewodniczącego obwodowej administracji państwowej; Hennadija Kostenki – [...] wydziału obwodowej administracji państwowej, a także [...] funkcjonariuszy organów porządku prawnego, [...] w Ukrainie prześladowana jest Cerkiew Ukraińska.
[...] Proświty obwodu, [...] przewodniczącemu towarzystwa [...] władze doniecka i [...] rosyjskiej [...] Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Proświta im. Tarasa Szewczenki [...] zaplanowane przez cerkiew [...] 9 rano [...]
Patriarchy Kijowskiego [...] wyrwał, a [...] Markowski, któremu udzielono [...] Filareta z naszej [...] zagraża [...] naszej walki, narodu [...] Kijów–Donieck. Na [...] wrogiego nastroju pod adresem Filareta. Wśród pikieterów byli także [...]
Liczba [...] była [...] obelgami [...] została zorganizowana przez Moskiewską cerkiew [...] takie spotkanie [...] Funkcjonariusze porządku nie pozwolili [...]
zostały w bluźnierczy sposób zniszczone [...] mieści się w ramach zdrowego rozsądku [...]
cerkiew w Doniecku [...] bezprawia za wiedzą najwyższych [...] wykonawcy tej [...]
Donieckiej-Mariupolskiej eparchii UPC Moskiewskiego Patriarchatu, gubernator obwodowej administracji państwowej M. I. Kyrychenko, kierownik Zarządu ds. Narodowości, Migracji i Religii H. Kostenko. Byli tam kije i transparenty obraźliwej treści, a oni zachowywali się tak, że obrzucali błotem samochód, który przewoził... Tak go przetrzymywali przez 25 godzin, nie dopuszczając do... Z tym kupionym tłumem towarzyszył mu... zachowując się w taki sposób, że można postawić pod znakiem zapytania nie tylko jego przynależność do chrześcijaństwa i prawosławnej wiary, ale też jego zdrowie psychiczne.
Wiktor Janukowycz, gubernator Donieckiej obwodowej administracji państwowej, nawet powiedział Filaretowi... Podczas wizyty grzeczności... zwrócili się do Administracji Prezydenta Ukrainy... Donbas. Milicja nie reaguje na działania chuliganów.
...nie tylko wzywa do gniewu i oburzenia, ale też wymaga... pilnej interwencji... organów...
...podkopywanie autorytetu władzy państwowej, domagamy się pociągnięcia do odpowiedzialności za popełnione bezeceństwa...
Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki, Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej
Tarasa Szewczenki stało się wiadomo... całej Rusi-Ukrainy. Grupa... krzyżem... pobili go okrutnie... «Wierzę... ziemi!», 4807...
porządku społecznego w państwie... takie fakty... agresywnie nastawionym tłumem... było wystarczające, aby wskazać... przejazd... w celu... w Wielkanoc... usprawiedliwić...
ul. Kujbyszewa 105), która należy do UPC...
przedstawicieli... hasła... organów porządku prawnego
Centralny Zarząd Związku Pisarzy Ukrainy, Kongres Ukraińskiej Inteligencji
bezpieczeństwa narodowego. Jednym z problemów jest kadra kierownicza oświaty. Należy już przeprowadzić, jak należy, reatestację kierowników wszystkich wyższych uczelni.
«Nie chcę zajmować stanowiska usprawiedliwiania, – to słowa z wystąpienia zastępcy ministra oświaty Ołeksandry Sawczenko. – Mamy jeden cel: bezwarunkowe, pilne wprowadzenie języka państwowego w systemie oświaty, nie tylko wyższej. Ale środki i możliwości...
Ministerstwa Oświaty i organizacji społecznych...
Nie wymieniono jednak pozytywnych przykładów współpracy, w tym także z «Proświtą». Warto przypomnieć choćby wspólną akcję «Przekażmy potomnym nasz skarb – ojczysty język!», «Rok pedagogiki ukraińskiej» i inne. Bo zwłaszcza..,
przedstawicieli społeczności, ... propozycje. Szczególne znaczenie ma jednak stosunek do państwa i do języka ukraińskiego ... organizacji ... Ogólnoukraińskiego Kongresu Obywatelskiego ... «Obywatelski...»
Odnotowano zauważalny postęp w procesie ukrainizacji oświaty na Mikołajowszczyźnie w pierwszych latach niezależności, o czym mówił zastępca przewodniczącego obwodowej «Proświty» Wasyl Ślipiec. Jednak po inauguracyjnym przemówieniu prezydenckim Leonida Kuczmy, w którym wspomniał o drugim oficjalnym języku na Ukrainie – rosyjskim – od 1994 roku procesy te zaczęły zwalniać.
Na zarzuty tych, którzy opowiadali się przeciwko, obrazowo mówiąc, celowości forsownej ukrainizacji oświaty, przede wszystkim kierowników ministerstw i struktur zarządzających, rzeczowo zareagował zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiej «Proświty» Ołeksandr Ponomariw. Jego zdaniem, jeśli działać tak ospale, jak działano w ciągu poprzednich siedmiu lat niezależności, to wprowadzenie języka ukraińskiego w życie państwowe rozciągnie się do roku 3000. Wygląda paradoksalnie, że na przykład w kraju Basków w Hiszpanii, który nie ma realnej autonomii, pełnokrwiście funkcjonuje język baskijski, a my, mając własne państwo i Konstytucję Ukrainy, jesteśmy pozbawieni tego prawa.
Rozmowa przy «okrągłym stole», która trwała ponad cztery godziny, była ciekawa i rzeczowa, padło wiele konkretnych uwag i propozycji, które znalazły swoje skoncentrowane odzwierciedlenie w trakcie tego spotkania. (Uchwała Ogólnoukraińskiego «okrągłego stołu» «Język państwowy a szkoła we współczesnej Ukrainie» ma zostać rozesłana do wszystkich krajowych organizacji «Proświty», a ich kierownictwo ma zobowiązanie rozpowszechnić ją we wszystkich placówkach oświatowych.) Szczególnie logiczna była propozycja, by organizować cykliczne «okrągłe stoły» we wszystkich regionach kraju, w miastach i miasteczkach, aby problem ten nabrał wreszcie prawdziwie szerokiego rozgłosu.
...że ocali ukraiński język, zwłaszcza w szkole wyższej, żadna pozaziemska siła, jak obrazowo ujęła ja-ku ru di-wan-ne. Jedna z występujących, ly
Celowa praca Ukraińców, oparta na Konstytucji Ukrainy i obowiązującym prawodawstwie państwa. Z tymi, którzy nie chcą pracować w tym nurcie i przestrzegać prawa, należy prowadzić zro-du
ści czy ... ri-mi-na.
...ny kodeks Ukrainy czy? Bo ... ...czeni 4. „Wszystkich obywateli Ukrainy”
Wołodymyr HERMA
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Anatolij POHRIBNYJ
JĘZYK PAŃSTWOWY I SZKOLNICTWO WYŻSZE WE WSPÓŁCZESNEJ UKRAINIE
Rozmowę tę mogłaby rozpocząć wykładowczyni technikum z donbaskiego miasta Debalcewe, Walentyna Nadieżdina, która w liście do Ogólnoukraińskiego Pedagogicznego Towarzystwa im. Hr. Waszczenki opowiada: „Kiedy powiedziałam studentom, że przechodzę na czytanie po ukraińsku, wielu z nich zaczęło protestować – że nie zrozumiemy. Zaczęłam ich przekonywać, że wszystko zrozumiecie, a odpowiadać będziecie, jak zechcecie, po ukraińsku, po rosyjsku, a nawet w mieszanym «ukraińsko-rosyjskim» języku. I tak zaczęłam czytać. Boże mój! – Nawet nie przypuszczałam takiego efektu! Okazuje się, że w młodych duszach, być może gdzieś głęboko, w podświadomości, żyje ten kosmiczny narodowy mentalny kod! U wiejskich chłopców wyprostowały się plecy, oczy zaświeciły. Twarze miejskich studentów stały się prostsze i życzliwsze. Było widać, że wielu odbiera język duszą, jak muzykę. I wszyscy starali się odpowiadać po ukraińsku. I było widać, że są dumni, że im to wychodzi, że to im się podoba. Uderzyło mnie to – wydawałoby się, że niezwykły dla nich ukraiński język powinien krępować studentów, a tymczasem stało się odwrotnie: nastąpiło jakieś duchowe wyzwolenie. Na własne oczy zobaczyłam wielką siłę narodowego mentalnego kodu i pomyślałam: o, gdyby wszystkie nasze dzieci, zwróciwszy się ku ojczystemu językowi, mocno wiedziały od nas, starszych, od państwa, że ten język jest najbardziej prestiżowy, to jakimi przekonanymi gospodarzami by wyrosły na swojej ziemi! I porządek by na niej zaprowadziły, i nigdy więcej nie byłyby niewolnikami”. – Zatem – podsumowuje W. Nadieżdina – owoc już dojrzał i trzeba go zrywać dzisiaj, bo jutro sam spadnie, ale już w błoto. I to jest właśnie ten moment, kiedy władza, przede wszystkim kijowska, powinna zebrać się na odwagę i zastosować swoją jasną wolę”.
Taki oto list, do którego – lecz już pod innym kątem widzenia i z odbiciem w nim skrajnie rozpaczliwych akcentów – jeszcze wrócę później. Tymczasem zwróćmy uwagę: chodzi tu o psychologiczną gotowość naszej młodzieży w warunkach najbardziej zrusyfikowanej części Ukrainy – Donbasu – do przyswajania wiedzy w języku ukraińskim. Wniosek autorki, sprawdzony własnym doświadczeniem: nie przesadzać z trudnościami związanymi z rozwiązaniem tego problemu. Jak – być może zbyt subiektywnie – twierdzi ona, wykłady po ukraińsku są gotowe słuchać 90% donbaskich studentów, a 70% wykładowców może je prowadzić („choć – zacytuję jeszcze – proszę mieć pewność, że oni, wykładowcy – gdyby postawiono im takie wymaganie – przygotowaliby się na 100%, bo to jest ich praca, której nie zamierzają tracić”).
Owoc zatem dojrzał, ale oto pytanie: czy istnieje chęć ogółu wykładowców, kierowników katedr, dziekanów, rektorów, ministrów i innych najwyższych urzędników, by go zerwać? Na to właśnie trzeba odpowiedzieć.
W Kijowskiej „Proświcie”
UKRAIŃSKIM STUDENTOM
Podstawą artykułu jest referat wygłoszony na Ogólnoukraińskim „okrągłym stole” KUIN, „Proświty”, Związku Pisarzy Ukrainy oraz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego im. Hr. Waszczenki w Kijowskim Miejskim Domu Nauczyciela 21.IV.1999 r.
Co do oficjalnej statystyki, to jest ona jednoznaczna: zbiory są właśnie w pełnym toku, a już z daleka widać koniec pracy. Że sprawa posuwa się naprzód pewnie, a nawet szybko, przekonują już takie oto liczby: w roku akademickim 1993/94 udział grup studenckich, w których wykładano po ukraińsku, wynosił w szkołach wyższych I–IV poziomów akredytacji 37,95% (wobec 23,5% w roku 1994/95, 97,1% [...] w szkołach wyższych I–II poziomów akredytacji – 50,5%). W 1995/96 odpowiednio 51,2% i 55,3%, w 1996/97 – 49,82% (III–IV poziomy), a już w roku akademickim 1997/98, jak zapewnia wydany w 1999 roku zbiór statystyczny Ministerstwa Oświaty i Państwowego Komitetu Statystyki «Wyższe zakłady naukowe (1997–1998)», nastąpił po prostu oszałamiający skok: w porównaniu z 1996 rokiem nauczanie w języku ukraińskim wzrosło w szkołach wyższych I–IV poziomów akredytacji o ponad 16 procent i wynosi ogółem 66,3%, a w szkołach wyższych I–II poziomów akredytacji wynosi jeszcze więcej – aż 72,3%. Oficjalna statystyka zapewnia zatem, że obecnie stan języka ukraińskiego w szkołach wyższych jest nawet lepszy niż w szkołach, gdzie w roku 1997/98 po ukraińsku uczyło się 62,8% uczniów. Jest wprawdzie także nieco skromniejsza statystyka, którą Ministerstwo Oświaty przesłało na nasze zapytanie. Według niej średni udział grup akademickich z ukraińskim językiem wykładowym wynosił na Ukrainie w roku 1997/98 56,97%, a udział wykładowców, którzy prowadzą zajęcia w języku państwowym – 60,38%.
Czy tak jest naprawdę? I dlaczego o stanie języka państwowego w szkołach wyższych Ukrainy mówimy z największym niepokojem i największym zaniepokojeniem? Wszyscy dobrze wiemy, że począwszy od 1994 roku w sferze językowej, biorąc ogólnie, ujawniły się zjawiska stagnacji i hamowania. Tymczasem – wzrost, wzrost; czy rzeczywiście on był? Był, najpewniej, choć, jak to udowodnię, wyrażać go trzeba w zupełnie innych, nieporównanie skromniejszych liczbach.
A otóż „odwrotne", „zwrotne" tendencje były na pewno. Nie jeden rektor wyjaśnił swoim wykładowcom już w tym 1994 roku, że kwestia wprowadzenia języka ukraińskiego do procesu dydaktycznego nie stoi już ostro na porządku dziennym, a tym bardziej nie jeden profesor czy docent od 1 września 1994 roku powrócił „na stare tory" --
UKRAIŃSKIE SŁOWO
Tak nazywać się będzie nowy społeczny fundusz stołeczny. Decyzja o jego utworzeniu została podjęta na posiedzeniu zarządu Kijowskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki. Członkowie zarządu, przewodniczący uczelnianych oddziałów «Proświty» w swoich wystąpieniach mówili o stanie wprowadzania języka ukraińskiego do procesu dydaktycznego stołecznych uczelni wyższych. Stan ten jest dość niepokojący. Przecież zdecydowana większość wykładowców uczelni zachowuje się tak, jakby nie było niepodległej Ukrainy, artykułu 10 Konstytucji Ukrainy, a przed nimi na sali wykładowej siedzi nie ukraińska młodzież. Na uboczu problemu odrodzenia języka ukraińskiego pozostaje większość rektorów, przede wszystkim uczelni niepaństwowych. Istnieje państwo ukraińskie, istnieje obowiązujące ustawodawstwo, a pedagodzy uczelni wyższych nie chcą wykładać w języku ukraińskim. Społeczny fundusz «Ukraińskim studentom -- ukraińskie słowo», proświtianie, ma zachęcać wykładowców do przestrzegania przez nich ustawodawstwa językowego oraz sprzyjać wydawaniu literatury podręcznikowej.
zgodnie z zamysłem
Zarząd Kijowskiej «Proświty» podjął także decyzję o przeprowadzeniu w tym miesiącu zlotu studentów kijowskich uczelni pod tym samym hasłem: «Ukraińskim studentom -- ukraińskie słowo!» (22 maja o godz. 12 w sali aktowej Kijowskiego Państwowego Uniwersytetu Lingwistycznego). Proświtianie liczą na poparcie swoich zamierzeń i oczekują konkretnych propozycji ze strony społeczeństwa.
Tetiana FEDIJENKO, odpowiedzialny sekretarz Kijowskiej «Proświty»
o u 1991 r.), w.
tj. do czytania wykładów w języku rosyjskim. Ci zaś, którzy również czytali po rosyjsku, lecz mieli obowiązek opanować język państwowy, nagle z ulgą.
zaczerpnął tchu, z napięciem się uspokoił, tym bardziej że żadnych zarządzeń ani nakazujących instrukcji Ministerstwa Oświaty, które popychałyby placówki edukacyjne do ukrainizacji, jak to bywało w latach 1992–1994, od drugiej połowy 1994 roku aż do ostatniego czasu po prostu nie napływało.
Za ilustrację może posłużyć choćby oficjalne zaświadczenie wydziału spraw oświaty, kultury i ochrony zdrowia Gabinetu Ministrów «O stanie wykonania Państwowego programu rozwoju języka ukraińskiego i innych języków narodowych na okres do 2000 roku w obwodzie charkowskim», które w 1997 roku zostało przedstawione komisji Gabinetu Ministrów ds. koordynacji pracy i kontroli wykonania wspomnianego Państwowego programu. Oto, proszę, cytaty z tego dokumentu: «Nie lepiej wygląda sytuacja z wprowadzaniem języka państwowego w wyższych uczelniach obwodu, w których liczba grup akademickich, gdzie prowadzi się nauczanie tym językiem, wynosi średnio 23 procent (w 1992 r. – 7,7 %). Jeszcze mniej ich jest na Charkowskim Państwowym Uniwersytecie (7,65 %), Charkowskim Państwowym Technicznym Uniwersytecie Budownictwa i Architektury (7,8 %), Charkowskim Państwowym Technicznym Uniwersytecie Radioelektroniki (11,2 %). W porównaniu z 1994 r. – dalej cytuję – zaznaczyło się zmniejszenie już osiągniętych wyników w Charkowskiej Inżyniersko-Pedagogicznej Akademii (z 65,6 % do 23,6 %), Charkowskim Państwowym Technicznym Uniwersytecie Budownictwa i Architektury (z 20,4 do 7,8 %), Ukraińskiej Akademii Prawniczej (z 35,4 do 24,8 %). (…) Jedynie na Charkowskim Państwowym Uniwersytecie Pedagogicznym prowadzona jest należyta praca nad wprowadzeniem języka państwowego. (…) Z 49 wyższych placówek III–IV poziomów akredytacji, funkcjonujących w obwodzie, w pełni na język ukraiński przeszły jedynie Krasnohradzki i Charkowski Kolegium Pedagogiczne. Równocześnie o gotowości studentów uczelni do nauki w języku ukraińskim świadczą dane statystyczne. Tak, w 1996 roku egzaminy do uczelni w języku państwowym zdawało 94 procent kandydatów». To również jest oficjalna statystyka. Prawdziwa. I oddaje ona stan typowy dla
dziesiątek i dziesiątek uczelni wyższych na Wschodzie, Południu, a
także częściowo w Centrum Ukrainy, chociaż i
dziś mamy dziesiątki uczelni wyższych, państwowych i niepaństwowych, grup dentystycznych, które uczą się po ukraińsku 1 dorównywała, i dorównuje zeru (Wschodnioukraiński Uniwersytet w Ługańsku, Charkowski Instytut Politechniczny, ker
w których liczba studentów ... liczba wykładowców, którzy wykładają swój przedmiot po ukraińsku (na danej katedrze, na danym wydziale, w uczelni jako całości). Wydawałoby się, że w tym ostatnim przypadku zakłamywania pozorów powinno być mniej. Jednak – cóż, za czasów ZSRR przeszliśmy w tej kwestii naprawdę świetną szkołę!
Bardzo przykre jest, że przygotowując się do «okrągłego stołu» «Język państwowy a szkolnictwo wyższe we współczesnej Ukrainie», nie zdołaliśmy doprowadzić do tego, by Ministerstwo Oświaty i inne ministerstwa, którym podlegają uczelnie wyższe, przekazały nam dane statystyczne dotyczące języka nauczania w każdej uczelni z osobna. W pierwszej połowie lat 90. to zbierano i analizowano; jak to się mówi, pracę każdej konkretnej placówki we wdrażaniu ukraińskiego nauczania było widać. Bez wątpienia tego rodzaju statystyka wpływa do ministerstw także dziś. Ale jeśli wpływa, to z jakich właściwie powodów trafiła do kategorii rzekomo tajnych, zamkniętych? Dlaczego nie udostępniono jej ani komisji KUIIN, ani nawet departamentowi ds. języka Państwowego Komitetu ds. Narodowości (Derżkomnacu), który również oficjalnie i dość natarczywie zwracał się w tej sprawie? Zamiast tego musieliśmy zadowolić się przede wszystkim średnim wskaźnikiem dotyczącym miejsca języka ukraińskiego w szkolnictwie wyższym w poszczególnych obwodach. Innymi słowy, udostępniając tylko tę statystykę, zaproponowano nam tym samym, byśmy za tym średnim wskaźnikiem nie widzieli działalności konkretnego rektora konkretnej uczelni wyższej.
Szkoda oczywiście, to niezrozumiałe, lecz cóż – niech i tak będzie. Jak odpowiedział zastępca ministra oświaty na zapytanie: podobna sprawozdawczość «stati
о А
" и аз Ре ль зей я реф уч гоже 1 чізайй 1 яд вна чі "А ія чи і У і ц ' і
як
лено виводити на кін ані того, які успіхи в укрainізації свого навчального закладу, ані того, хто посів... (fragment nieczytelny)
Красномовна, co và kazać, pozycja, oczywiście, jedynie pozwala... nарощувати згадані... procent.
Одначе czy istnieją podstawy, by organizacje społeczne...? Niestety, organizacje społeczne...
...technologiczny instytut, Donieck... państwowa akademia zarządzania... innych; oficjalnie przez pewien czas w systemie Ministerstwa Oświaty liczono... takich zakładów edukacyjnych).
Ale w tym właśnie tkwi paradoks: statystyka przytoczona na początku tej analizy, w niewiarygodnie zniekształconej postaci, również wydaje się prawdziwa. Tak, jest ona, owszem, lecz jakże grandiozalna ona jest...
...rzeczywiście stanowi choćby tę liczbę, którą się operuje... Czy można ją doliczać?
Otóż właśnie. Dolicza się i dolicza, i wychodzi, jak nam każą wierzyć, znaczny wzrost. W istocie jednak jest to wskaźnik, który pozwala rektorom i dyrektorom ładnie pudrować rzeczywisty stan rzeczy. Niestety, nie ujawnia on prawdy... nawet taka forma rozliczenia...
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...państwowego uniwersytetu, jej Akademii Technologii Żywności, oprócz ... w składach, zgodnie z programem nauczania «Biznesowy język ukraiński» ... oraz kursy, które sprzyjają ... języka ojczystego. Przygotowano szereg ... specjalistów ... kursów specjalistycznych.
My ... nonsensowne, aberracyjne ... w ... semestrze w Instytucie Nauk Społecznych kurs «Język ukraiński i kultura ukraińska». Przy tym, ... z ignorowaniem ukraińskiej kultury. Na ... filologicznych ... w tym ...
…ach miasta (łącznie ich To o 9). A w finansowym kolegium wykładany jest nawet przedmiot «Ukraińska mowa biznesowa». Jeśli taka jest sytuacja z tymi przedmiotami, to cóż dopiero mówić o tym, jakim językiem wykładane są wszystkie pozostałe... Na Wydziale Nauk Społecznych tego samego Instytutu (I rok) po ukraińsku wykładane są tylko dwa przedmioty, a na wydziałach ekonomiczno-prawnym i matematycznym (I rok) – trzy przedmioty. Językiem komunikacji biznesowej kadry administracyjno-dydaktycznej sprawdzonych placówek jest rosyjski. Ogłoszenia w języku ukraińskim oraz inne bieżące informacje udało się znaleźć po ukraińsku jedynie na Wydziale Filologicznym ODU i w technikum handlowym. Od czasu wejścia w życie Ustawy o językach (tak wynika z materiałów posiedzenia Rady ds. polityki językowej przy Prezydencie Ukrainy) nic nie zrobiono w szkole wyższej marynarki rybackiej, w medycznym kolegium nr 3, w technikum obrabiarek, w technikach przemysłu gazowego i naftowego i in. A oto jedno z potwierdzeń nieuczciwych poprawek, którymi rektorzy (dyrektorzy) uczelni oszukują Ministerstwo, a także nas wszystkich razem wziętych. Stan na 1 września 1998 r. dziewięć placówek, o których mowa (oprócz wymienionych, są to także Akademia Łączności, Uniwersytet Hydrometeorologiczny, Medyczny im. Miecznikowa), zgłosiło stuprocentowe nauczanie w języku państwowym studentów pierwszego roku. Tymczasem kontrola wykazała: we wszystkich tych placówkach do 100 procent nauczania w języku ukraińskim jest bardzo, bardzo daleko. Nawet nauki społeczne, języki obce, historia powszechna, literatura zagraniczna itd. są przyswajane przez studentów pierwszego roku, których już przedstawia się jako ukrainizowanych, wciąż w tym samym języku rosyjskim. W imię czego, pytamy, ta fałsz, po co te poprawki, które oficjalni urzędnicy w Kijowie chętnie podnoszą do rangi osiągnięć? Czy to ten przypadek, gdy chęć wmawiania kłamstwa zbiega się z chęcią jego przyjęcia? Ale przecież choć trochę należałoby znać miarę w tym fałszowaniu rzeczywistego stanu rzeczy! Tym bardziej, że ankieta wśród odeskich studentów dotycząca ich PSYCHOLOGICZNEJ GOTOWOŚCI
Ре НН РР й р СЕ г
ьо о а ооо ре
Ь мето липа цій й нас я
uczyć się językiem państwowym przekonująco wykazało: pytanie, w jakim języku się uczyć, nie jest dla nich zasadnicze. «Zasady» niedopuszczania języka ukraińskiego zarówno w Odessie, jak i w innych zrusyfikowanych regionach Ukrainy trzymają się, zatem bynajmniej nie studenci. Kolejny przykład – obwód dniepropetrowski, w którym oficjalna liczba nauczania w języku ukraińskim wynosi – znów odsetek grup akademickich i znów uwierzmy rektorom – 45,62 %. Rzeczywiście, są tu placówki, które reklamuje się „jako te, które znajdują się przed innymi w sprawie nauczania w języku ukraińskim (statystyka wyróżnia takie, na przykład, uczelnie, jak Akademia Medyczna, Techniczny Uniwersytet Transportu Kolejowego, Instytut Ekonomiczny w Krzywym Rogu i inne). Jednak nawet w niektórych z nich jaki jest rzeczywisty stan rzeczy? Oto tak szanowana placówka, jak Prydniprowska Państwowa Akademia Budownictwa i Architektury, w której kilka grup studenckich ogłoszono grupami o statusie ukraińskojęzycznym. Status mają, lecz jak dawniej większość przedmiotów w tych grupach wykładana jest po rosyjsku. Po co zatem maska? Chyba po to, jak informuje jeden z wykładowców tej akademii, aby przedstawiać Ministerstwu korzystną cyfrę... A tymczasem w Dniepropetrowskiej Akademii Górniczej po ukraińsku wykłada – oficjalne dane – 6,2 % wykładowców, w Akademii Metalurgicznej – 22,195, w Instytucie Kultury Fizycznej i Sportu – 7 92.
Rozumiem oczywiście, że osiągnięty pewien odsetek nauczania w języku ukraińskim w warunkach zrusyfikowanego Wschodu i Południa Ukrainy ma nieporównanie większe znaczenie, aniżeli w warunkach Czerkas, Winnicy czy tym bardziej Galicji. Jednak tak samo daleki jestem od stwierdzenia, że w uczelniach wyższych Dniepropetrowska, a także Charkowa, Odessy i innych miast Wschodu i Południa Ukrainy, gdzie sytuacja, zapewniam, jest analogiczna lub nawet gorsza, jak na przykład w Donbasie (częściowo język ukraiński jest tu tylko
w uniwersytecie państwowym i kilku zakładach pedagogicznych I–II poziomu akredytacji) sytuacja z językiem państwowym jest identyczna. Nie, istnieje wiele przypadków, gdy jedna uczelnia od drugiej w tej kwestii się różni, a przede wszystkim różni się dlatego, że inne jest stanowisko tego czy innego rektora w tej sprawie. Rektor działa energicznie – sprawy nauczania w języku ukraińskim idą (jak na przykład w większości uczelni Ministerstwa Spraw Wewnętrznych). Lekceważy, zaniedbuje, ignoruje – i wtedy albo nie mamy nic, albo pozorne działania wobec tego niewielkiego, co istnieje. Akademia Morska i Uniwersytet Morski – oba te zakłady są w Odessie, jednak w pierwszym z nich realne osiągnięcia w nauczaniu w języku ukraińskim były obecne jeszcze kilka lat temu, w drugim zaś – tylko na nie zapowiada się. Podobnie rozmieszczone w jednym mieście – w Kirowohradzie Państwowa Akademia Lotnicza i Uniwersytet Maszyn Rolniczych, jednak ukraińscy lotnicy zarówno uczyli się, jak i uczą się po rosyjsku. Uniwersytet Maszyn Rolniczych przeszedł na język państwowy w nauczaniu faktycznie w pełni. Znaczące sukcesy ma Państwowy Uniwersytet w Czernihowie, lecz przeciwny obraz jest w Czernihowskim Instytucie Technologicznym. Konsekwentnie umacniają nauczanie w języku ukraińskim Akademia i kolegium służby celnej w Dniepropetrowsku (przy czym z dużej liczby dyscyplin technicznych, jak elektronika, technika impulsowa, programowanie, automatyczne sterowanie itp.) – a tu, w tym samym mieście, cały szereg techników, gdzie nauczanie w języku ukraińskim równa się zeru. Wskaźnik 30,6 % daje Krzyworoski Uniwersytet Techniczny, jednak właściwie niczym nie różnią się porządki językowe od uralskich czy krywbaskich w Zaporoskiej Akademii Inżynierskiej, Donieckim Instytucie Górniczo-Metalurgicznym, Donieckiej Akademii Maszynowej itd. Oto wam waga czynnika subiektywnego, oto wam i słynne, precyzyjne „kadry (kierownicze, oczywiście) decydują o wszystkim”. Gdyby istniały należyte wymagania wobec kierowniczych kadr uczelni, gdyby postawa państwowa tych kadr była rzeczywiście taka, sprawy rozwijałyby się nie w sposób pozorny.
Nie można nie wspomnieć o jego VNZ-ach w Kijowie. Trudno wątpić, że w porównaniu z innymi miastami stan spraw tutaj jest najkorzystniejszy – 70,24 procent, według statystyk. Stolica ma sporo placówek, od których inne wyższe uczelnie państwa mogłyby się wiele nauczyć. Na przykład zobowiązanie do wykładania w języku państwowym, zawarte w kontrakcie osoby pracującej na Uniwersytecie Narodowym im. T. Szewczenki, dotyczące celowego i wytrwałego obstawania przy nauczaniu w języku ukraińskim w Akademii Technologii Spożywczych, dotyczące opracowania i wprowadzenia zasad wychowania młodzieży studenckiej w Uniwersytecie Finansowo-Gospodarczym i tym podobne. Jednak równocześnie – jak nie zwrócić uwagi – na mocy tych kontraktów wykładają po ukraińsku wszyscy, w stu procentach; w praktyce jednak warunki kontraktów nierzadko się łamie, a nawet kierownicy nie mogą znaleźć w pełni ukraińskojęzycznych pracowników do przyjęcia (proszę zadzwonić – proszę). Albo jak nie zwrócić uwagi, że ta czy inna uczelnia podaje dla Ministerstwa całkiem dobrą cyfrę. A jak bardzo kontrastują z nią fakty uzyskane przez członków komisji w wyniku ankietowania studentów. Takie, na przykład, fakty: student 5 roku Akademii Przemysłu Lekkiego poświadcza, że przez pięć lat studiów na wydziale ekonomicznym po ukraińsku wykładano tylko dwa przedmioty – politekonomię oraz ukraiński język biznesu. Albo poświadcza absolwent uniwersytetu „Politechnika Kijowska” z 1998 roku: przez 2 lata studiów na wydziale matematyki stosowanej w języku państwowym wykładano tylko trzy przedmioty – wprowadzenie do specjalności, a także ukraiński język 1 – jak miło nie być zaskoczonym! – sprawy wojskowe... Albo na Narodowym Uniwersytecie Rolniczym: konsekwentnie na język państwowy przeszedł wydział agronomiczny, ale wydział ekonomiczny, roślinności, weterynaryjny wykładają w większości nadal w języku rosyjskim, choć do końca przewidzianego przez Ministerstwo Kompleksu Agropromysłowego terminu ostatecznego przejścia uczelni tej gałęzi na język państwowy (rok 2000) prawie nie pozostaje czasu.
Sądzę, że typową dla wielu uczelni Kijowa sytuację językową może uwypuklić przykład Kijowskiego Międzynarodowego Uniwersytetu Lotnictwa Cywilnego – placówki, w której kilka lat temu doszło nawet do próby zwolnienia jednego z patriotycznych profesorów – I. Naumenki – z pracy, gdy tylko przeszedł na język państwowy w nauczaniu. Ten nieco głośny konflikt wraz z nadejściem nowego rektora został już załagodzony; natomiast według informacji komisji społecznej, która tam pracowała, sytuacja w KMUCA wygląda następująco: na wydziale mechanicznym, wydziale wyposażenia radioelektronicznego, wyposażenia lotniczego, automatyki i techniki obliczeniowej po 4 osoby wykładają po ukraińsku, na wydziale naziemnej techniki lotniczej – 6 osób, na wydziale wojskowym – 15 osób (połowa). Natomiast na wydziale ekonomii i zarządzania spośród 113 wykładowców po ukraińsku nie wykłada żaden, na wydziale eksploatacji lotniczej – żaden. W czasie kontroli placówki nie zrealizowano jeszcze uchwały rady naukowej KMUCA o utworzeniu ogólnouniwersyteckiej katedry języka ukraińskiego, a komisji nie wskazano też ani jednego przypadku realizacji uchwały rady naukowej o tym, że przy podpisywaniu kontraktów i przeprowadzaniu atestacji wykładowców należy wymagać znajomości języka państwowego i nauczania tym językiem. Nie stwierdzono także ani jednego przykładu zachęty dla wykładowców, którzy sumiennie wypełniają swoje obywatelskie obowiązki wynikające z 10. artykułu Konstytucji Ukrainy.
Nie ma, nie ma, zatem pomyślności w tej dziedzinie ів бно дн й w Kijowie, a jednak «przy-tu też jest, i to nieoczekiwanie ... Studenci przygotowują ... mowę ukraińską», Bardzo ... Tam ukraińsk..., państwowo-
... akcja, która budzi nadzieję, mimo że ... wbrew czemu niejeden administrator trzyma się twardo, ... częściowo rozwiązane ... Pozostaje tylko życzyć ... Studenci ... ostatecznie ... w tym względzie
... nieustępliwości w tej kwestii ... Oprócz przebiegłości oficjalnej statystyki istnieje jeszcze jedna ... pomocą której ... Ukrainy w zakresie wprowadzania ... na szeroką skalę
wyższej szkole języka państwowego. Dotyczy to tej przewrotnej sztuczki średniostatystycznych wskaźników, zarówno w ujęciu ogólnym dla kraju, jak i według grup profilowych uczelni wyższych. Tu należy zauważyć, że w Ukrainie istotnie istnieje region, w którego uczelniach nauczanie w całości prowadzone jest językiem państwowym. Są to nasze zachodnie obwody, które, przezwyciężywszy zrusyfikowanie szkolnictwa wyższego, starają się trzymać ogólnie przyjętych europejskich i światowych wzorców, które są dobrze znane, a mianowicie: państwowe ogniwo oświaty funkcjonuje w języku państwowym (w tym w nauczaniu mniejszości narodowych, których my masowo uczymy jakoś w języku sąsiedniego państwa) we Francji – po francusku, w Polsce – po polsku, na Słowacji – po słowacku, w Niemczech – po niemiecku, w Rumunii – po rumuńsku, we Włoszech – po włosku, na Litwie – po litewsku. Zatem istota jeszcze jednej wspomnianej sztuczki polega na tym, że wyprowadzony średni wskaźnik dla Ukrainy (jak choćby według grup profilowych uczelni wyższych) całkowicie maskuje ten fakt, że tę właśnie średnią cyfrę podciągają przede wszystkim uczelnie Zachodu i Centrum Ukrainy, podczas gdy udział grup studenckich, które uczą się w języku państwowym, wynosi (przytaczam oficjalną statystykę) w obwodzie ługańskim – 6,46, w donieckim – 10,1, w zaporoskim – 36,3 (w 1995 r. było 11,6 %), w mikołajowskim – 52,83 (w 1995 r. 53,05), w dniepropetrowskim – 425,6 (w 1995 r. 36,09), w odeskim – 49,05 (w 1995 r. 39,32), w chersońskim – 40,56 %.
Nieraz zdarzają się przypadki, gdy nieco bardziej optymistyczny wskaźnik dla tej czy innej grupy uczelni podciągają zaledwie jeden lub dwa zakłady. Tak na przykład całkowicie ukraiński Drohobycki Instytut Naftowo-Technologiczny dał podstawy urzędnikowi ministerialnemu, by nas cieszył pewnymi przesunięciami w grupie uczelni górniczych I–II poziomu akredytacji, gdzie w sumie notuje się 14 zakładów. Mianowicie średni wskaźnik tutaj w odniesieniu do grup ukraińskich (taki, jak przez kilka lat temu podkreślano, «nieutajniony» …) wynosi, a obecnie, w 1995 r. … 15. Choć w rzeczywistości co to oznacza? Nic innego, jak to, że w Drohobyczu po ukraińsku uczy się 100 %, a we wszystkich pozostałych
ukraińskiego nauczania albo do jakichś 10 96, albo i okrągłe zero. Albo też po grupie technikumów o profilu chemicznym. Wszystkich ich na Ukrainie jest 7, a średni odsetek ukraińskich grup I0 6 95 wg statystyki (znowu kilka lat temu) to tylko Kałuski chemiczno-technologiczny technikum.
Nie można tego zrobić samowolnie, [...] do państwowej [...] dziś [...] sieć placówek niepaństwowej formy własności. Wyjątki, jak np. Uniwersytet [...] w Kijowie [...] się. W całości zaś, jak się mówi, dawne bastiony rosyjskiego [...] się dziesiątkami i dziesiątkami: kto i kiedy i od nich [...]
[...] dla
DOMY
WSZYSTKICH INNYCH [...] nowe [...]
podkreślić, jak bardzo
wyzywająco-cynicznie w [...] funkcjonowania wyższych szkół
[...]
umocnili: tylko
[...] [...] [...] [...] [...] [...] [...]
[...] [...] [...] [...] [...] [...] [...]
[...] [...] [...] [...] [...] [...] [...]
Wniosek, do którego prowadzą moje szkice, jest najbardziej oczywisty: państwowy organ [...] łatwo [...] wykorzystywać władzę państwową. Tym bardziej że po tym, jak w 1905 roku pozytywnie [...] rozstrzygnięto kwestię [...] podwójnego [...] (organów oświaty i [...] placówek edukacyjnych) [...] Nic zatem nie ma wspólnego z państwową [...] [...] [...] na wykonanie [...] kompleksowego programu [...] przewidziano [...] w studenckich kolektywach [...]
[...] 2
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
й
рр ВР й
їй 7 я є і 9 ій Ї я | і Р ) Га їй й ай! т Рі 7 Р, | Р/
пештов Ть єчольки зкозих аю збело підручником, аби лишень звев мови і Пробле ма підручників, у справі, яку наразі обговорюємо, є дуже важлива,
«йти, викзадачу ем свій курс
ж чою мовою, й 11 , стУуденте, вчи і
за англійським, ' т.д
ь , лу
Я еютув Тасхільсми ж пих аєнхетувань СОуло | 0: | зезалежчост! Іі вже тоді Оули одержані
За цаьк) яжі засвідчували, що насправді 92-1-,
во -- ВИКЛЮЧНО, ПОБТОвчальних з
З ою, в позитію ректора, директора, ча- | ТУР У
наголошу. не виришальна. Ї Торкнуся й ситуації у вміцих на-закладах мистецтва та кульсього їх у нас 60 (11 ТІ рівні ак-
бе тини в) завлачлв 10 шю СЬОГОДНІ редитац 1) та 10 Іі ГУ рівні) За нада-
пи ЧЕР яь п нь шиї Шо -
межо дотримання, мовляв, ва хковОгГО
Я тт, га бь у воль ч - -- рр нн М "ее - - - - -и скан - -ч - -о є т--і -ея т по чи чи - фани - Рос Рене -о об
--
р ик чи ож - ких 0 Р -- РР - -. . - - и - ренні чь інь РР сс М с! - нь в РЧР - - ї Р б ізо Заз - - я ен жна 0 но оз Р 1 - БЖ ті л- Р ьйни чно « - о «'єРр- По З сСОрВІНСЬкІ - ПО «МАСІ. « 4 с- - РР с зб з ог АВ чне МО у роман чн | АР Чи й Чь. Ат, ЕР ЕР
рення но 0 ни ожикі Зеноцціїй "ть - і-й РАНА у РАДІЮ НИ У ГР а - їча -йй Р - й с - "| о -- РАНО ЕЕ зн аронро сни жо т рн оч Р го бів -і ж! Й - РА ЧУ, ьо йнийййнилійй знак заодно не 04 РР и - - - з Чі РИ - - - - - - М - ьо ку ев сориртьгсентю"тьо птвуазстеюьгкмк2ої іш Ра -айю РР ЧР - "чо в ин в ж Р С т Р Р Р Чи 0 РУ - - чо. і тич. с чу -ьзлов шої вк-Їрьо зе чий Лео - че ТЯ - - ч - - г о осінній На ен Пе с ВО ншь 0зайшо зо - - со Одно - - - - я т чьо ПЕ -- - т зак зкбонннийх шо 0840жогуннея МІУ ье нь - - ий - ся -тся джен: | ченищь (сь СН сао од, Ж с- Ро чи шо р сть -- о -- - ж ДАЕ пе ін і п а. лийо0 нен, - Й ній - -і Ре Р жи а ож 0 до | Р а ця Пн Пі птн 0900 ли Б і б. УЮ - - ше 1 - Ї Ж Як и б- Мр 1 нн ьо РР А
чж ПРЕ Р іх. 0 пароннеаннивннкь. зожечнійю, па ні -- ні и - ер т, Зк Ю ч йо ї, -ьри, 2 Рона 7 В Й ч- ЛЕ - - мч-ь ЖЕ 7 «Лю чи ото но Ж. -м а тої - - - снко 0 нд, ЗВ - ее о - П сть же нні й рочн зжо "б Р у и ба зр! і апусеннв УБОНІНМНСЬКО МОЗИ
- - г 'чт х ся об ПЛ Й о Й поточ 090 ч- Б - о Р -- ПР - 09 ажииюко 090 пато 0 - -ерр с-о Р и ни он ПР Й ьо Ру юю б БР я ий з - ЕР - шасииютьо 0 МЕРИ РР р - Р о РЕД ЕЕ ні - -- ї ч- - би і і Ї - Уж тн Пан 090 но 10 Лани РР А. Б Ж чр ол о - і ньо і оіьни іо іній и шив! ньо -г з зи - по - РРЖЬьььь ян | -'ю- Ра ПН г ні -- о - ма 0 б. ТЕ Р Шо зукищни 0 кто снние. 04 жен б б рн бб. -- и М і" т - 1 17 - сс ру А - Р р чь ча о ччо же оо ж осран ай Р, - а- РР о Й нн ПВ - І-ї . ж - М м, не - - п І о --й | рем РИ РА» - -- - - - ой 0 нн Йо й аж РР ьо он - б - юю Кі Го ико СПЕННННИХ кон: 940 не тчч- ч- -овьо- - -т - нт-чеч чер ря їз в 0 - й Та а 1 но Й Ж р - речі БР, | РН РН і. Я й» сь ж Р Пи і ній ЗОНИ (ПН Ко о нні Рій Конні - Ко Я ж - - тю 0 нина ційні - Щі вні ренні РР РР а і - тм 0 он 0 ото нні НН и - Р. - жито яко - з чкуч ДИ тео нео рнннен яо - жна 0 но - юю бю по 0 а ії - Й ні тп-- - М - РР Ра А Й о реч а 0 наочний СЩаюо090 о 90 с я же - с--,є- 0 РУ ч-х 0 - ПРЕ Р А нн пі і "що с-г с- - Лю . - 5 М з к Уа ь! ріс ці іч-й на ін ні ве інно б-ос--о0 ню чів -ь и" я Їй п а вно рН - ПРА -ть ж-тю - нини 090 0 - ччайн Кі - Жннні ч--є- Кн - чик Щ пн р я Б ні чл й ЧНО - я ен роя Рі оо і ьо я б - - - яю Ч - -- щи в Р стжо - п о ро о - - - - --б - зо о РР НИЖ ан Й р -ь р сіьні ін Й БИ і ся «п'ю - - й. а - г - 1 і б чи ційно - я -ю ожини 0 - - но 0 0зно 09094 и -ю - а - ни пн 09090 сьо зе «дних «націон 0 ни - і нт б Р й ж-о 0 009 З ее - і " - і і - и иа жи 0ін зай -еи ій ЗДЕЛИНЬ- С - чт о тонни 094 нні а і Панч яю---о нні єюююшьоо 0 Б Й со ЛЬНОЇ жи г й Й баці іі ДИ й - - - оо іно - о кій - дн 0 жим тю --о ше и слини 040 - - ж - - Б ЕН - оно злими: зо З. ци РИ. - рас Пп те 0 о ниць 094фтнне ру чи т - --- чи й рн РР - т! - РИиФ-.Ь - - - ни чня АЖ - чаш 000 ож -- - юю ан - РЕ ЕН ли 0 -о ні ко сто 0907 сти - й -о Й чок б - г - ї - | Р Ж ї ий зані ТО | ай с-г жи: о т--т р п и - ч-- но о л- І ЕР НЕМУЕ - - - чо - в лож -оол і ПАР а и-ь пшб ь" -- сли 0 --о с-ще ис 090 ч - РЕ - -ь і -"к'о "М " рані Бе 0 сно 04 пи 0 Ро с- -- БА юи-є-, Чак: п РН ення й - йно и - б - с о сан ее -- Но Р Ин брн - М ст- - і - ч-г чь- -'чо п - і - - Р Р - р нні аю те с Р, МР ЕВ 4 ЕР -ооо 0 сл -, я - - чи РИ но -- РИ сот с - ч- - ж с-г ь "о ни Й - й м тай чав как сійнийтьсях бо 0 і С, -- ДАЕ: Ин лшень т реа Кн РААРАР РР о о знахо ти Р р нні - й ст- Кей о Рс-г - Я й - й чі че іно с пт з. з чи Р л-о 0 тю - Ж з ин 0 чи 090 - ЕРИ ню 1 ой - - - РР нії о-лиш оо - РА РР А 1; - сжб - же 00 сю -о зяжио, жижши со 0 - - чию - - п - че -- і | нії - - ой о 00 Па - - р ню - и РН шо ло анна зацийньной РА жо - -ї- - Кі -- юю псо сно ин - -Т з - ж - - ож - пч- --- - -- о 090 во 94 - Пе - - -- рен -- - а зж- -- - - - з са с-г - зо 00 000 -. аж аю л-с-г ій - Кі ЛЬ ч- Р Пі - ни - сч- - і-ї мою слю-щ- - - - б. ч- | Ко ї - г б - бій -- - ьо 0 ДРУ - шо ий" - т ії - ні Й - - і ній ні о 0 аннних НО нн заккне т Р Р Ин ч-г м-бо нь
РА. СЕ Пон
РАН нн нні шж-'ою'я-щ'ою:
Р
Р
і з но ой НВ
РУ В б чі й й 0904
ши.
' ни о ьо уні
шиз українських. звертеютюс» 7
прукчника лолатковю з. сзоююють ше й тетуютеоликію росіюськУ. 92 гоболаас зезжливо зе Обстевиє коле росоиськовю
РАЗИ - ішть Ранні и Рі Р Пе пає Б ви шоу ь Го і у щі -! де оон. ЗД РЕ ран анжннисо знос бони нний и -- ай - б - Р как чи оо тою Ж пни - -ЖЮ урезогнннямиях зо т -- ит РЕ ШО Зоні пра і; род іт.» й знебо с ананас ійлоїо Вена и
ни жить с ч- С дної ії дніййноі -- с Е б й ій то пен зсвує й безліч соєкулисий, зи пн-ижни зо ТЕС ТЕМИ ЗПРИНОЮ игт- 5 7 ЗБНТА. ві дк рай Б ЯВІЇ за зоб рев ід І. жиаеюо (жкюмнеио 1д-ЕДО -пгог-еет о ПАТ Й м ьо ра - - ж ч - о є і шетьиче нілю литие залтегеу ж Рем ЗО: рерккБ НЕ ПОРНО: МІС ІЛІСІНІЧ. змо У ц-й нс лю- - - си -о ДЖ РТВ - ие г тако ШмИЖжУуВЕАНЬВ ЖЕ-НС-- -- рев .3 "и
й підходу? Але що ж тоді У цьому разі воградської,
:
кою нам офипйною довідкою, в усіх об-
ластях за винятком Лутанської, Каіро-
Запорізької, Одеської, Херсанської та Криму, перехід на держаг-
ну мову викладання вже завершено. "Може й так. Тільки чому ж в інформації Міюстерства культури визБається, по з причини відсутності гадручників та нелостатньої кількості спеціальної
і 1хч48 4 за
літератури українською мовою існують
л-й
Четнігівсьмиго, Сіверськодонецького
Ж'-- Т'онь Фоьо з
титца культури та їм? А шю, питається,
ьо
ших трудноцив нема в зехпих областях?
1 чому з тих областей, які, за ОФИПИНИми даними вже перейшли, раз-п0-рез продовжуємо чути серии, які то наспраєл
зе повсюдно перейшли? Немало про-
блем стосоваО пра є в Київській хулозжеій поролі ім Т. Шевченка, де ро-
сізською мовою читається більшость фа-
хових прелметів, ав Київському ХКУ-
позжньоо0мис овОМУ технікумі що БУЛ
слі Чо о
Кіквідзе. де переважає у виклалантні осійська мова. доходить 1 дО зовсІМ куриозних окозамилювальних речей: зжуєм текст Бонституі та падручник сотрології українською мовою, учні, ва золу залпювілним викладачам, переєкласхут» пе для відпові на російську. Леєкі ж викладача (їхні праззища ми маємо у матетлалах зоомасті) вдаються пае ; до таких фОРрм вимог до учнів. Мовляв, стольсо посмейте сказать, что я читаю по-русски Юсли будут спрашивать, говорите, что я преподаю ва украмиском». Відбуваються, як бачимо. 1 такі ось речі
Окремо вналезоить говорити про уБвраїнозназстао та комплекс українознав- «пи паасттинілаи ху витой єтеолі Гі кто
му заєзь зро Україну й укреївстао. Ек саме з рамках ібтетразаної дистіниени, злесне. не озснує? На жать, нелиююоенозання цього союстерігається 1 з боку Мивосхттм, незоаки -- є наліть спроба вигасамти теоміє «українозвназстао» з
о Йо ці
речи, рень реч |
Р Р
типовому нині акації в 1983 -ат--пелише 38595 Куди йлено" Воглю зопнести пе зепитення до риторичнихотим боть:зе 7110 зв тефитиаатрою, нку сіє писюримоічатія серезнознаючах лиг-
- ріг ек Фран три пиовесик ос ться. лерожаьший скзанетю З закис уктовонської засви таснки уст і з курсу асторіб українсь:
єс. За зеруїиєно б юхльтори ЗХ вити 233 піупова українська мова зегталою че-
тьбтьсСє ФЕКУЛЬТЕТИННО
разнизкої загин --- до "й Ранні Р
шкільних знань Ой, чи зайве, ой, чи лосить? Члени комісії, які готували «крутлий стіл», ознайомилися з рівнем грамотності студентів молодших курсів нефілологічних факультетів. Неграмотність. що ії вони виявили. прямо скажемо. жахлива, незрідка просто дика. Не забуваймо: пішов студент, якому за обставин усе ше згутдуваних хмар зросійшення до рідного українського слова доводиться буквально прориватися -. 7 Ми ж для нього 1 курс мови урізаємо (протилежну тенденцію маємо у військових чавчальних закладах, де, як повідомив нам начальник Головного управління військової освіти п М. Нещадим, починаючи з 1998/99 я р. бюджет часу на вивчення української мови на встх рівнях підготовки військових фахівців збільшено втричі), й 1нато українознавча дисциоліни скорочуємо, і навіть щось пілковито весусвітнє чинимо з напювнальним вихованням, яке - вже на термінологічному рівні - пройтоло за роки незалежності незбагненні стадії: від власне національного витовамня У Державній Бапіональній програза «Освіта Україна ХХІ ст» (1992) до «концепції виховання у національній систємі ОСВІТІМ » (1995) (запримічуєте нюанс, що, власне, розмиває національні орієнтири"), а згодом --У 1998 р. (див. відповідне ришевня колегії Міносвіти) - - ж «смОціОНОЛЬно-громабянського» чи и просто «громадянського» виховання, як то звучить у тексті цього ришення. Отже, вихковавня поза українською иолрианив нини» мо, що литпе 31,1 Чо опитаних б року студентів підтвердили бажання бути громадянином України за умови вільного
р лержавницьких переконань молоді.
Зовсім не маю наміру заперечувати: помітні кроки на пілеяху утвердження жержанний зання у зво пок
дазво паилеонито зросійщеній никця Таж суть мого критичного пафосу -- аж зяк не зв Огульнихк звинуваченнняхк з теппОМмМУу -- з тому, 100 гозорити ро остаточний, везворотний злам явно тче зарано Ми все пе маємо ситуатию, за викй будо ож оно р Ор Р са -- З нідчаєнаючним ринку чальному заклалі, і при встуто до астирантури. 1 при нашисанна дипломних та лисертагтий, не кажучи зже про безлач сфер профестієної діяльності, про служкбу в арзаї, тортталю, виру. Коко тя пре
ва Ї хіба ве слушною є думка, «що нередовсім вита освіта. до якої олтегу-
"и
48
ТИ ПР
і
й ,
М -
територій, де зберігається цілковито протилежне -- майже тотальне зросійшення. Його хмари покривають Донеччину, Луганщину,. Запоріжчину, Днитропетровацину. Херсонщину, Одещину, Харкавіцину- А що являють собою лише ші території? З загальної по Україні кількості ВНЗ 1-- П ревнів акредитації -- 653 -- у цих семи (лише семи") областях (додамо сюди також Крим) Функіоонує сьогодні 276 закладів , або повад 42 5, а з 298 ВНЗ ПІ--ТУ рівнів акредитації на пю менш як третину областей України випадає 143 заклади, або 38 55 Додиймо до драко зуисіннр нтниюуву
Полтави, Чернігова ( 1о0пя, власне, варост ковістьь українськомовної витцої освіти на згаданих перен держави кволою литпається 1 мережа українськомовних ПТУ. За офипйною статистикою з загальної кількості 991 російською мовою продовжує функцюнувати 438 ПГУ.
Призерну увагу й до того факту. юю зросійшщюена вица освіта силкується не дати випростатися 1 пижільній Ось, ска- |
рячно, а Мінекономоки пенне 3 снальгру»
РР 27 Р ,
PRZYSZŁOŚĆ UKRAIŃSTWA W HARMONIZACJI CZŁOWIEKA I WSZECHŚWIATA, A NIE W JEGO ZNISZCZENIU
22-23 kwietnia w Kijowie odbyła się naukowo-praktyczna konferencja «Ukraina na przełomie tysiącleci: państwo, naród, kultura» pod przewodnictwem akademika NAN Ukrainy O. Kostiuka. Wzięło w niej udział i wystąpiło 14 wiodących uczonych NAN (akademików, doktorów nauk), 6 kandydatów nauk oraz pracownicy nauki (etnografowie, filolodzy i in.). Praktycznie każde wystąpienie miało dwie części: pierwsza – stwierdzenie faktów całkowitego rozpadu i upadku każdego sektora życia państwa, dziedziny nauki, kultury itd. jako rezultatu kryzysu; druga – uogólnienia i wnioski oraz drogi wyjścia ze stanu kryzysowego.
Podsumowując treść wszystkich wystąpień, można stwierdzić, co następuje. Negatywne zjawiska kryzysowe, charakteryzujące stan naszego państwa i społeczeństwa, dość głęboko przejawiły się w nauce, kulturze, gospodarce i życiu społecznym.
Przyczyny, które doprowadziły państwo do takiego stanu, są niejednoznaczne. Są to rezultaty wcześniejszych wydarzeń historycznych oraz skład etniczny ludności; rezultaty polityki asymilacji etnokulturowej z rosyjskim etnosem lub przekształcania w bezimienną masę «HOMO-SOWIETICUS», pozbawioną kultury, języka i tradycji rodzimego narodu; to brak znajomości historii własnego kraju, która przez wiele lat była fałszowana; to skutki wychowania biernej, kontemplacyjnej postawy każdego członka społeczeństwa, gdy jest on prostą śrubką mechanizmu, którym kierują «WODZOWIE»; to rezultat pozostawania antypaństwowców na stanowiskach kierowniczych w Ukrainie, którzy obecnie prowadzą aktywną antyukraińską, antypaństwową politykę, wskutek czego trwa niszczenie wszystkich sfer życia państwowego; to także aktywna polityka wrogich sił antypaństwowych, wewnętrznych i zewnętrznych, ukierunkowana na regionalizację, rozłam państwa na oddzielne, wrogo wobec siebie nastawione części, podsycanie konfliktów, zniszczenie państwa i jego podstaw: języka, kultury, duchowości, integralności terytorialnej.
Już samo wyliczenie tych problemów świadczy o tym, że niepodległości Ukrainy dziś poważnie zagrażają:
a) państwowa polityka rusyfikacji i asymilacji językowej, opanowanie środków masowego przekazu, gazet, czasopism, niekontrolowalność przestrzeni informacyjnej;
b) rusyfikacja uczelni wyższych, szkół, placówek kulturalno-artystycznych, telewizji, kina, radiofonii, sfery nauki, gospodarki, drukarstwa książkowego, rozpowszechnianie amoralnych filmów i literatury;
c) polityka rosyjskiego Kościoła prawosławnego, ukierunkowana na rozłam ukraińskiego Kościoła na odrębne wyznania, sprzeciwiająca się utworzeniu Zjednoczonego Ukraińskiego Lokalnego Kościoła Prawosławnego z zarządem patriarchalnym;
d) zagrożenie integralności terytorialnej Ukrainy. Są to przede wszystkim rosyjskie pretensje terytorialne wobec Krymu i niektórych południowo-wschodnich obwodów, a także wobec Rumunii i Mołdawii. Liczba pretendentów do terytorium Ukrainy będzie rosła wraz z osłabieniem państwowości.
Uczestnicy konferencji wyrazili zaniepokojenie społeczeństwa negatywnym wpływem zjawisk kryzysowych na wszystkie sfery życia państwa. Szczególnie niepokoi niszczenie gospodarki, środków utrzymania ludności, rozmywanie etnokulturowych cech i tradycji Ukraińców. Wszystko to stwarza realne zagrożenie dla istnienia rdzennego ukraińskiego etnosu.
Wymienione procesy, jako skutek zjawisk kryzysowych, wymagają pilnego wdrożenia szeregu programów państwowych, które powinny opracować specjalne państwowe jednostki strukturalne.
Zaproponowano utworzenie przy Prezydencie Ukrainy jednostek strukturalnych (rad obywatelskich): a) rady obywatelskiej kontroli stanu etnosu i mniejszości narodowych; b) kontroli stanu ochrony zdrowia ludności; c) kontroli stanu gospodarki i wykonania programów gospodarczych.
Konferencja postanowiła opracować społeczno-gospodarczą doktrynę państwa, zwrócić się do rządu o zgodę na prowadzenie doktryn, operacyjnego wpływu na wydarzenia
5. Mytiura
Centralny Zarząd Ludowego Ruchu Ukrainy XX zaproponował
19 kwietnia 1996 roku
WYSUNĄĆ NA KANDYDATA NA PREZYDENTA UKRAINY JURIJA KOSTENKĘ
Centralny Zarząd Ludowego Ruchu Ukrainy XX zaproponował
…partiami w sprawie poparcia rewanżystów, tak jak [niejasne] obecnej władzy wykonawczej. Jurij Kostenko, 47 lat. Członek Ruchu od 1989 roku, wielokrotnie deputowany Rady Najwyższej dwóch poprzednich kadencji, w latach 1992–1998 członek Gabinetu Ministrów Ukrainy. W lutym 1999 roku Jurij Kostenko został wybrany pierwszym zastępcą przewodniczącego Ludowego Ruchu Ukrainy i przewodniczącym frakcji Ruchu w Radzie Najwyższej.
WIĘKSZOŚĆ CZŁONKÓW RUCHU DOKONAŁA WYBORU NA RZECZ DEMOKRACJI
15 kwietnia zwolennicy deputowanego ludowego Ukrainy Hennadija Udowenki ogłosili zakończenie „reatestacji członków RUCHU”. Mimo poparcia władzy wykonawczej oraz decyzji Ministerstwa Sprawiedliwości, przyznającej zwolennikom Udowenki prawo do nazywania się Ludowym Ruchem, „reatestację” przeszło jedynie 10 tysięcy z 45 tysięcy członków partii, którzy uznali, że „postawili się poza partią”. Jednocześnie obwodowe i rejonowe organizacje, w których szeregach zjednoczono 2,5 tysiąca członków Ruchu, zadeklarowały poparcie dla kierownictwa partii na czele z Michajłem Kosykiem.
Wbrew naciskom władz w szeregach Ruchu, który odrzuca swoje demokratyczne szablony, pozostała nie tylko większość zwykłych członków, lecz także 93 deputowanych-ruchowców w Radzie Najwyższej oraz ponad 50 procent deputowanych cennych kadr rad miejskich.
Listy czytelnika do druku
Szanowny Pawle Mychajłowyczu!
W Ministerstwie Sprawiedliwości Ukrainy rozpatrzono propozycje Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki dotyczące wprowadzenia do instrukcji służby paszportowej zapisów o transliteracji ukraińskich imion własnych, nazwisk oraz nazw miast i wsi Ukrainy przy ich zapisie w innych językach świata, i zawiadamia się, co następuje.
Dekretem Prezydenta Ukrainy z 31 października 1998 roku № 1201 „O służbie obywatelstwa i rejestracji osób fizycznych” przewidziano utworzenie w systemie organów Ministerstwa Sprawiedliwości Ukrainy służby obywatelstwa i rejestracji osób fizycznych oraz przekazanie jej funkcji służby paszportowej organów spraw wewnętrznych, jednak na obecny czas wspomniana służba podlega Ministerstwu Spraw Wewnętrznych Ukrainy.
W przypadku ostatecznego rozstrzygnięcia wspomnianej kwestii oraz przy opracowywaniu instrukcji dla pracowników służby obywatelstwa i rejestracji osób fizycznych Państwa propozycje zostaną rozpatrzone.
M. I. Chandurin, zastępca ministra
Szanowny Hawryło Michajłowiczu!
Wyrażając opinię członków naszego oddziału, zwracam się do Pana z prośbą o periodyczne przesyłanie do oddziałów Proświty jakichś ogólnych dokumentów instruktażowych, na podstawie których przeprowadzalibyśmy wspólne akcje.
Biorąc pod uwagę, że jednym z głównych zadań Proświty jest utrwalenie języka ukraińskiego jako państwowego, a to w dużej mierze zależy od osób pierwszych w obwodzie, mieście, rejonie, które w większości przypadków, niestety, ignorują język ukraiński, byłoby wskazane przeprowadzić wspólne działania z wymogiem, by takie osoby urzędowe wypełniały artykuł 10 Konstytucji Ukrainy.
Nazwy ulic naszego miasta, pomniki stojące na centralnych placach negatywnie wpływają na świadomość obywateli. Tu potrzebne byłyby wspólne akcje.
Kończy się rok szkolny. Rozpocznie się nabór uczniów do pierwszych klas. Dyrektorzy wielu szkół szukają różnych powodów, aby nie otwierać klas ukraińskich, a kierownictwo lokalnych organów władzy często stara się tego nie zauważać. Tu byłyby wskazane apele i wymogi wobec takich kierowników lokalnych organów władzy, placówek oświatowych, Ministerstwa Oświaty ze strony
MAJ, NUMER 5 (59), ROK 1999
centralnego zarządu Proświty oraz oddziałów w terenie, aby nie dopuszczać do samowoli, a tym bardziej do dyskryminacji praw Ukraińców.
Konieczne są protesty przeciwko napływowi rosyjskich książek, przeciwko znieważaniu języka ukraińskiego w telewizji, szczególnie obecnie w UT-2, przeciwko tym wspólnotom i parafiom religijnym, których działalność jest antyukraińska. Wszystkie te problemy bardzo martwią członków naszego towarzystwa, a działania na rzecz ich rozwiązania powinny być kierowane z centrum. Dlatego, mimo wszystkich trudności, prosimy nie tylko o układanie podobnych planów, ale także o przesyłanie ich do nas.
Bylibyśmy wdzięczni za uwzględnienie w Pańskiej pracy wyżej wymienionych propozycji.
Na zlecenie Nowokachowskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki
W. SEMBRATOWYCZ, przewodniczący oddziału
Transport lotniczy Ukrainy jest obecnie chyba najbardziej zrusyfikowanym jego rodzajem. Jego zasób językowy jest „zaśmiecony” żargonem lotniczym, a baza lingwistyczna rozwinięta bardzo słabo. Ten rodzaj łączności jest najmłodszy, dlatego naturalne jest, że ukraińskich terminów i odpowiedników dla jego zaplecza techniczno-technologicznego jest niewiele. Istnieje wprawdzie Kijowski Międzynarodowy Uniwersytet Lotnictwa Cywilnego, ale on, łagodnie mówiąc, „nie nadąża” z tym, by się ruszyć i opracować wyczerpujące standardy terminologiczne oraz doprowadzić do ich wprowadzenia. Normowanie i kultura mowy w lotnictwie cywilnym Ukrainy mają wielkie znaczenie. Jest to bowiem wizytówka naszego kraju, gdyż trasy naszych samolotów prowadzą za granicę. Naszym zdaniem trzeba podjąć cały płat „terminologii lotniczej”. Bez udziału w tej pracy naukowców, fachowych językoznawców, praktyków nie da się opracować zasad językowych i ukraińskich słowników siłami samych „technokratów”.
A poruszam ten temat nie po to, by pouczać, lecz dlatego, że pracuję w tej branży. I jako prosvityanin pragnę, by ona szła w ногу z czasem.
Ruslan BARAN, kandydat nauk ekonomicznych, m. Lwów
? ее»
Szanowna Redakcjo gazety «Słowo Proświty». Prosimy o opublikowanie naszych szczerych kondolencji dla rodziny, przyjaciół i wszystkich, którzy smucą się z powodu tragicznej śmierci Wiaczesława Maksymowicza Czornowoła.
My, członkowie oddziału «Proświta» Kiwszarowskiego (m. Kupiańsk, obwód charkowski), głęboko smucimy się z powodu przedwczesnej śmierci wiernego syna i patrioty Ukrainy, wytrwałego bojownika o jej wolność i niepodległość. W tej walce zginął jak żołnierz-obrońca.
Jego tragiczna śmierć przypomniała, jak za władzy radzieckiej został usunięty z drogi przywódca Białorusi Maszerow. Wielkie, spokojne samochody i zwykli wiejscy mężczyźni zostali uznani za winnych tych tragedii. Dziwne. My, obywatele Ukrainy, prosimy wszystkie państwowe, demokratyczne siły, by w tym ciężkim czasie zjednoczyły się wokół ukraińskiej idei państwowej. Prosimy, aby demokratyczne skrzydło w
Verkhovnij Radzie: nie dawajcie radości Symonenkom, Witrenkom, Moiseienkom, Czarodiejewom i tym podobnym klaskać z powodu waszego rozłamu i kłótni. Szczególnie prosimy Ruch — ratujcie Ukrainę, chłopcy, błagamy was i liczymy na to, że zjednoczycie się albo porozumiecie się nie tylko między sobą, ale także z innymi patriotycznie nastawionymi siłami państwowotwórczymi Ukrainy, i poprzecie w wyborach Prezydenta JEDNEGO kandydata — centrystę, który zdoła zjednoczyć Ukrainę, zachować jej niepodległość, wyprowadzić naród z żebractwa.
Wy przecież lepiej od nas rozumiecie, że jeśli nie zjednoczycie się dla tego zwycięstwa, to wkrótce wszystkich zjednoczy Bykownia, Babi (czy inny) Jar. Prosimy was, szukajcie zgody, pomóżcie też nam nie rozpraszać swoich sił, zjednoczcie się, a ponadto strzeżcie jeden drugiego i siebie. Zupełnie źle nam się zrobiło, kiedy dowiedzieliśmy się, że za samochodem, w którym zginął Wiaczesław Czornowił, jechał w innym samochodzie także Hennadij Udowenko. Wiedzą wielkie ciężarówki z przyczepami, kiedy robić zawrót na drodze. Wszystko dawno wypracowano. Metod jest mnóstwo. A bez was Ukraina nie przetrwa. Jesteście bardzo potrzebni i obywatelom Ukrainy, i Państwu Ukraińskiemu.
Tragicznie przerwane życie Wiaczesława Czornowoła po odejściu za horyzont życia jest
KOMU TO SIĘ OPŁACA?
wielką lekcją dla ukraińskich patriotów na
dziś i na przyszłość.
Wieczna pamięć i wieczna chwała wielkiemu
synowi, płomiennemu patriocie i bojownikowi o niepodległość Ukrainy Wiaczesławowi Czornowo-
łowi.
Wira ZUBAR,
Maria TARHONIJ, Wołodymyr ZUBAR, Hanna RAZINKOWA,
Jewhen DZIOBANOWSKIJ, członkowie Kiwszarowskiego oddziału
«Proświty»
Tymczasem często muszę kupować gazety, ale kiedy mam wolną chwilę podczas czekania na pociąg albo elektrykę, szukam czegoś do przeczytania. I zawsze dziwi mnie jedno: wśród dziesiątek gazet praktycznie nie widzę ukraińskiego tytułu, a leżą same rosyjskojęzyczne. Taki stan rzeczy pokazuje, jak bardzo wygląda to nienormalnie, w dowolnym kącie miasta, gdzie przyszło mi bywać. Mówiąc wprost, czuję się, jakbym znalazł się w takiej sytuacji bez sensu, przy marnej nadziei.
Za każdym razem pytam po ukraińsku: «Są gazety?» Rozmowa, jak zwykle, przebiega w ten sam sposób. Według moich obserwacji dzieje się tak w około 75 procentach przypadków. Podchodząc, lekko pochylony, do północnej platformy podmiejskiego pociągu, pod oknami kiosku zobaczyłem przesuwną ladę, a za nią sprzedawczynię. Zapytałem: «Czy są gazety w języku ukraińskim?» Odpowiedziała: «Nic. Nic nie sprzedaję dla was, nic».
Krzyczała, aż ślina leciała, starsza kobieta. Najpierw pomyślałem, że to nie mnie dotyczy, ale nikogo nie ma w pobliżu. Muszę więc wyjść. Dlaczego? Czym jestem winny? «Zapytaj o to sprzedawcy». Pójdę tam i sprawdzę na palcach... Ale ja... Proszę was! Teraz jakby ktoś wsypał mi śnieg za kołnierz.
I wyszedłem stamtąd tylko dlatego, że ja ukradłem... o obecności ukraińskich gazet. Od czasów państwa ukraińskiego, po ... Zobaczmy, jak daleko zaszliśmy. Dużo tu... Prawo... Mnie to smuci, bo prawdy nigdzie nie ukryjesz. Należność, jeśli sądzić po miejscach gazetowych (w pewnej mierze to także takie państwo), stanowisko!
Rusyfikacją języka ukraińskiego pogorszyło się bardziej niż było za czasów... A tyrażem w kioskach, tu i tam, można kupić tylko... Do kogo mówić w ojczystym języku? Może się mylę, ale wyraźnie widać dążenie, by... Ukrainok
...czego w kioskach BIDA!
Periodyczne DARY...
o książkach. Przecież w Kijowie ukazują się dziesiątki [tytułów] wydanych po ukraińsku, ale w sprzedaży ich nie ma. Nawet w szerokim asortymencie
...
masowa rusyfikacja ludności,
...
...
b) 1) upiornie
...
ŚPIEWACY
...
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
snтуниен бе щ т сю тро я льоди
DŁUGI, CIERNISTY I PIĘKNY SZLAK
Kiedyś, będąc jeszcze siedemnastoletnim chłopcem, Anatolij Nosenko przyjechał do Kijowa. Było to w 1961 roku. Załatwiwszy swoje sprawy, kupił bukiecik kwiatów i poszedł do pomnika Tarasa Szewczenki, aby położyć te kwiaty u jego stóp i oddać hołd Kobziarzowi w dniu jego urodzin. Pokłonił się z szacunkiem, a kiedy się obejrzał, obok chłopca stało już dwóch ludzi w cywilnych ubraniach. Okazało się, że składanie kwiatów pod pomnikiem Szewczenki jest surowo zabronione. W wydziale milicji odbyła się nieprzyjemna rozmowa, ostrzeżenie i nakaz opuszczenia Kijowa w ciągu ośmiu godzin. Gdy wychodził z wydziału, znów go zatrzymano, wrzucono do samochodu razem z kilkoma mężczyznami. Wywieziono ich za miasto. „Katowano” ich długo, zatrzymując się co 2–3 kilometry. Podczas każdego zatrzymania wyrzucano z samochodu po jednym człowieku. W ten sposób „winni” zostali rozrzuceni na dużym obszarze, daleko od siebie...
Rok 1987. Anatolij jedzie do Leningradu, aby z pomocą danych archiwalnych odszukać ślady swojego rodu, który, nota bene, został cały wyniszczony. W Petrodworcu znajomy akademik pokazał Anatolijowi interesującą
; й із паній о Й ін Й со чен о річці ою аварійні ай ж т аналі
онук поранення кг ; "- МЕП Р РР ом і
do utworzenia ukraińskiej | wiec zorganizowany przez moich przyjaciół (dotyczył ekologii). Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki w niewielkim mieście. W miejskim Pałacu Kultury nie było gdzie szpilki upuścić. Na to wydarzenie przybyły delegacje z Chersonia, Kijowa, Dniepr…
19 grudnia zeszłego roku minęło 10 lat od powstania Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. A niedawno spotkałam się z Anatolijem Nosenką. W
-- Anatoliju Pawłowiczu, kiedy miejska
чт цер броня 54 й з'чуео РУ" боб
у"
...powróciło do swojej historycznej nazwy? ...
– Nie tak dawno. Początkowo planowano nadać mu nazwę Towarzystwo Języka Ojczystego, potem Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki, a następnie przywrócono pierwotną nazwę, dodając słowo «Proświta». ...o niszczeniu języka ukraińskiego, narodu, któremu w tym czasie wybiło 120 lat. ...konkretne fakty ludobójstwa.
– Jaki rok można nazwać początkiem zakładania podwalin organizacji?
– Początek 1988 roku. Pewnego razu w obwodowej gazecie «Prapor junosti» ukazało się... Zacząłem pracować nad statutem. Wielokrotnie go przerabiałem, zanim go napisałem. Tam przedstawiłem zasady i cele działalności Towarzystwa.
...jednocześnie straszną rzecz. Był to medal „Za zrusyfikowanie kraju”. Nim nagradzano obcokrajowców, którzy wprowadzali „narzecze ruskie”. Przed rewolucją takim medalem odznaczono ponad 7 tysięcy Ukraińców, którzy szerzyli język i kulturę panującego imperium.
Język ukraiński znajdował się w trudnym położeniu, w odróżnieniu od języków wszystkich republik związkowych ZSRR; język rosyjski był jedynym językiem urzędowym, w którym prowadzono audycje telewizyjne i radiowe, drukowano książki, gazety, czasopisma, prowadzono nauczanie w szkołach, zakładach szkolnictwa wyższego i średniego itd.
Już wtedy Anatolij Pawłowycz zaczął pytać siebie: „Dlaczego więc język ukraiński nie brzmi? Dlaczego?”. Jemu, dociekliwemu, energicznemu, bezgranicznie zakochanemu w Ukrainie, jej tradycjach, folklorze, historii, chciało się wziąć udział w wielkiej sprawie odrodzenia naszego języka, kultury, tradycji. Dzięki niezwykłym wysiłkom, bezsennym nocom, dzięki zdumiewającej zdolności rozpoczynania jako pierwszy, Anatolij Nosenko jednak osiągnął swój cel. I rozpoczęła się trudna, cierniста droga...
...tak, został napisany w duchu pierestrojki... ...ludzi.
Inaczej nie można było. Na jakikolwiek sposób język trzeba było ratować, trzeba było zwrócić uwagę na problemy narodu ukraińskiego. W jaki sposób? Poprzez komsomoł, organizację partyjną.
— Jak więc w naszym mieście powstała pierwotna organizacja?
— Pojechałem do Dniepropetrowska, do redakcji gazety «Прапор юності», zwróciłem się do Serhija Dowhala. Przejrzeliśmy Statut, a Serhij powiedział, że w Dniepropetrowsku też jest zamysł utworzenia Towarzystwa. Radziliśmy się, dzieliliśmy się myślami. Wróciwszy do Ordżonikidze, rozpocząłem tworzenie komitetu organizacyjnego, który miał przeprowadzić konferencję założycielską.
Wtedy pracowałem w zakładzie «Kwarcyt» jako elektromechanik w centrum elektronicznej techniki obliczeniowej. Udało mi się zebrać podpisy aktywistów, którzy później weszli w skład komitetu organizacyjnego. Dużo pracy wymagała dokumentacja konferencji założycielskiej.
Oto wreszcie upragniony 13 listopada 1988 roku. Ten dzień jest jeszcze znamienny tym, że w stolicy równolegle odbył się pierwszy… pytanie o utworzenie ludowej czytelni…
Gdy byłem w Kijowie, to… Wydał polecenie, by wydać literaturę w języku ukraińskim dla naszego miasta. Oprócz tego osobiście przekazał zestawy literatury dla przyszłej czytelni, a ja zawsze przywoziłem dla niej stosy książek. Miejsce pod ludową czytelnię przydzielono w budynku miejskiego komitetu wykonawczego, w pomieszczeniu dawnej partyjnej biblioteki.
Ta osoba… zaczęła zajmować się działalnością charytatywną. Wszystkie szkoły w mieście, obwodzie i kraju otrzymały od niej zestawy literatury do tworzenia pracowni ukrainoznawczych i bibliotek. Trudno wyliczyć wszystko, co zrobiła i robi ta osoba, aby nie ginął język, odradzała się kultura, abyśmy stopniowo mogli zrozumieć, kim jesteśmy, i zaczęli wreszcie szanować samych siebie, leczyć swoje zubożałe dusze.
Nasza organizacja sprawowała społeczną kontrolę nad używaniem języka ukraińskiego w życiu publicznym, w przedszkolach, szkołach, zakładach pracy i aparacie administracyjnym. Pracujemy także dziś. Praca postępuje bardzo powoli, ale posuwamy się naprzód razem z naszym niepodległym państwem. Odwrotu nie ma.
Ljubow CZORNOKUREN’KO
Zarząd Centralny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki oraz redakcja gazety «Słowo Proświty» składają serdeczne podziękowania Ukraińcom z Rochesteru i Detroit za środki zebrane na rozwój działalności proświtiańskiej. Chylimy czoło przed wszystkimi, których imiona są wymienione na tych listach.
Rochester, 20 kwietnia 1999 r. Organizacje:
Ukraińska Federalna Spółdzielnia Kredytowa w Rochesterze — 1000 dol. amer.
Ukraiński West Side Club — 1000 dol. amer.
Towarzystwo «Samopomicz» — 300 dol. amer.
Osoby indywidualne:
Chrystyna Kowcz — 300 dol. amer.
Po 100 dol. amer.:
Mirosław Fedyk
Wołodymyr i Irma Pyłyszenko
Myron i Uliana Babiuk
Roman Kuciel
dr Natalka Szulha
Maria Kryżanowska
Iwan Celuch — 70 dol. amer.
Wołodymyr i Dora Storożyńscy — 50 dol. amer.
Lida Dżus — 20 dol. amer.
Petro Leszyszyn — 30 dol. amer.
Po 20 dol. amer.:
Iwan Masnyj
Myron Tyćkyj
Nina Prosiannyk
Zenowij Bodnarczuk
Bohdan Zachарczyszyn
DZIĘKUJEMY ZA
Mykoła Petruszа
Jarosław i Tamara Slywka
dr Mychajło i Myrosława Cap
Oleh Ciepły
dr Bohdan i Myrosława Kruk — 40 dol. amer.
Olga Hanuszewska
Po 10 dol. amer.:
ks. Wołodymyr Piso
Iryna Twerdochlib
Wiktor Pietruszyn
Myrosława Łaba
Detroit, 23 kwietnia 1999 r. Organizacje:
Ukraińsko-Amerykańska Rada Koordynacyjna (Michigan) — 250 dol. amer.
Ukraiński Kongresowy Komitet (Michigan) — 250 dol. amer.
Komitet Pomocy Ukrainie (Michigan) — 250 dol. amer.
Osoby indywidualne:
Nina Parchomenko — 1000 dol. amer.
dr Pawło i Iryna Dżul — 250 dol. amer.
Stepan i Anna Fedenko — 150 dol. amer.
Pylyp i Oleksander Misiong — 150 dol. amer.
Borys Potapenko — 250 dol. amer.
Po 100 dol. amer.:
dr Lubomyr i Natalia Baran
Arnold i Natalka Birko
Zenon i Marta Wasylkiewicz
Lubomyr i Natalka Hewko
Wołodymyr i Lidia Kizima — 25 dol. amer.
Wołodymyr i Roma Dyhdało
Wasyl i Lida Kolodczyn
Mykoła Tataryn — 25 dol. amer.
Jarosław Konopada
Oksana Babycz — 15 dol. amer.
Bohdan Nehaniw
Wasyl i Oksana Ohar
Rostysław i Oksana Omećynski
Oleksander Palataszs
«я з
Wyrażamy szczególne podziękowanie panu Hryhorijowi Malynowskiemu, obywatelowi Stanów Zjednoczonych ukraińskiego pochodzenia, którego wkład w pracę proświatowską jest bardzo znaczący: dzięki jego staraniom zakupiono dla redakcji naszej gazety i sekretariatu «Proświty» powielacz Risograph SV 3750 oraz 12 powielaczy, które zostaną rozdzielone między obwodowe zrzeszenia.
Dzięki pomocy pana Hryhorija (Jerzego) Malynowskiego możemy szerzyć słowo ukraińskie i proświatowską myśl, za co składamy szczerą wdzięczność od wszystkich proświatowców.
Ofiarodawcy po 50 dolarów amerykańskich:
Jewhen i Luba Repeta
dr Jurij i Taisa Rozhin
Stepan i Orysia Stasyk, w pamięci Jarosława Stasyka
Fedir Fedorenko
Bohdan i Oksana Fedorowycz
Dmytro i Luba Fedorko
Jarosław i Maria Baziuk (Dżordż)
Wołodymyr i Oksana Baran
Roman i Myrosława Baranyk
Myron i Anna Woroniwycz
Jewstachij Hawrylko
Wiktor i Wira Harkusza
Borys i Luba Zhura
Daria Koniuch
Jarosław i Wira Kryvyj
Mykoła i Nadija Lawrin
Hryna Lonczyna
Jarosław i Olha Marushczak
Iwan Petrusza
Niech Bóg da wszystkim, którzy ofiarowali na pracę proświatowską ze swoich możliwości i hojności, mocne zdrowie i długie lata życia.
Z poważaniem,
Paweł MOWCZAN, przewodniczący Towarzystwa, deputowany ludowy Ukrainy
MAJ, NR 5 (59), 1999 ROK
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
«КЛАНЯЄМОСЯ ВАМ ЗА" ВБНВАШУ ТУ РБОТУ. ,
Такого амісту листи надходять, на адресу Ліги українських меценатів із міст та сіл нашої країни, і листів цих дуже багато.
Крім основної СВОЄЇ
приймаємо, а декого виключили;
Кор. А за що виключили:
М. С.: За порушення кодексу етики мецената, який було прийнято на установчих зборах Ліги. Згідно з ним ліодина не повинна надмірно величатися своїм благодійництвом. Дехто це робив. Урешті вийшло так, що їм спершу зауважили, а далі - - й попрощалися з ними, Життя -- як життя. Люди -- як люди. Вони -- різні. Кращі з них уміють гуртуватися довкола доброї справи. го
Кор. Що до сьогодні зробила Ліга:
М. С. Тут не вистачить місця, аби перелічити всі добрі справи кожного з членів нашого клубу. Скажімо, колектив нафтомагістралей «Дружба», очолюваний великим патріотом Любомиром Буняком, відбудував понад три десятки храмів, профінансував видання ЦІЛОЇ
бібліотеки українських книг. Також цілу бібліотеку видав власним коштом Мар - ян Коць зі США. Він же фінансує щорічний музичний фестиваль в Україні й виплачує премії його лауреатам. Гуртом
програми -- конкурсу на кращий підручник аз історії України для всіх класів середньої шибли, Ліга меценатів чимало допомогає шкільним 1 навіть вузівським бібліотекам у комплектуванні їх навчальною літературою. Такі бібліотечки одержали вже школи, гімназії та бібліотеки Києва та Київщини (СП М» 9 ме 143. Мо 171, Мо 2311 м. Києва, Гребухівська середня школа, шкільні бібліотеки м. Таращі), Сумщини (Центральна раионна бібліотека для дітей та дорослих м. Кролевця), Черкас та Черкащини, Львова та Львівщини, Харкова, Донецька...
ввійдуть усі ті, хто хоче творити добро?..» Кор.: Отже, «спочатку було слово»? М. С.: Так. Ї воно стало ділом. Улітку 1995 року в Києві зібралася група лю- | . | дей, Що й стали засновниками цього в «ор бом своєрідного клубу, який одержав назву т «Ліга українських меценатів». Петро Яцик, Галина Підопригора, Андрій Тавпаш, Іван Кікта, Василь Дума, Ераст Гуцуляк... -- їх небагато, але це був, можна сказати, по-своєму епізод істо-
натом. Не можна ним стати, говорячи: у мене, мовляв, є гроші, прийміть мене до Ліги, і я буду жертвувати кошти на
важливі справи. Ми запрошуємо до себе тільки «ГОТОВИХ» |
Пишуть листи зі словами вдячності и українці далекого та близького за рубіжожя -- Словаччини, Хорватії, Чехії,
і же наші члени фінансують конкурс на Болгарії, Білорусі.. справді веде велику благодійницьку роп Од -- чно я | рії, "1. оту. Р ЕІ зАРУННИКИ улеторм Україн» СУ Ось лише уривки деяких із них | и середньої піколи. | | | | Кор. А членство в Лізі колективне чи Кор.: Чому присвячуються наступні «Педагогічний колектив середньої | індивідуальне?
збори Ліги й коли вони відбудуться?
М. С.: Наприкінці травня в Києві ми зберемося для того, щоб розглянути заяви, 3 якими звернулися до Ліги ті, хто просить підтримки, а головне, щоб прийняти нові програми. Наші пріоритети -- Освіта й освіта. Допомагатимемо створенню якнайкращих підручників для сучасної школи,
Кор: Якщо старактеризувати кількома словами образ мецената, то що передовсім треба у ньому виділити?
М.С. Меценати -- люди особливого таланту дуптп. Колись великий Паскаль сказав: «Понад усі людські чесноти, навіть і понад талант та розум я ставлю
М. С. І колективне, й індивідуальне, Може бути окрема людина, й може бути | трудовий колектив, що його представ- 7 Ж ов ляє керівник. Такі, наприклад, знамени- Я писав тоді в тий львівський «Світоч» на чолі з його який генеральним директором Андрієм Тав-розповідається про винят- пашем чи фармацевтична фірма «Дар-ого часу -- Петра Чия», очолювана Володимиром Загорієм. підприємця і вели- : колективи регулярно виступають Ми щоденно спілкували-- спонсорами чи не всіх важливих куль- -Яциком удома й у його турних заходів в Україні. З «Індивідуоворили про видатних меалів» можна назвати Ераста Гуцуляка з кого народу -- Сагай- Торонто, який вісім років тому купив в Мазепу, алагана, Чи- Оттаві будинок і пода рував його Україні , Симиренків Говорили про те, гад амбасаду, чи Галину Підопригору з глярні філантропійні клуби на Харкова, що відбудувала дві церкви й
школи с. Шевченкове |колишня Кирилавка) сердечно дякує Лізі меценатів за ту велику благодійну допомогу, я ку ви надаєте нам ось уже т ривалий час | Дякуємо за уком плекютацію шкільної | | Осббліотеки такою пот рібною на сьот
реа - ї - ї
ЕР іідьиьні б й По о оч Ме 5 зо
годні навчальною літературою. - У ІГС
- Н -
» є Р ' я г ГЕ |. -
«Щиро вдіячти Вам 1а шотримку М
допомогу, за участь у масовит зато-
дат бібліотеки, за бе КО птовму пере» | Л з дачу КНЦжок.,, зе!
Публічна бібліотека імені Лосі Ук-
рн пн й милосердя..». Меценати -- люди, для ратнки, м. Київ» ПОРАРЕДАНР УКР АОО о зустрічається утримує дитячий бу динок. яких дуже важливий імператив мило- | . | ЗУквально на кожному кроці. Ї якось Кор: Ви тільки прицмаєте до Ліги сердя.
ій н ци: сказ ав: «А чому б не створити чиц виключаєте?
-якоВді запо рой р ; пеізацію в Україні,
Українок
Інтерв'ю взяла «Київськит в1тадітл Союзу куди М. С. Все є, як ї буває у житті: Христина ТРИГУБ |висловлює щиру
тоєвм передачу української! Ч | / УК
тури для шкал Донецька
посяку за безкощі-
ЛРЕТТІ 10 СІ
«Висловл ОАмо щиру тодяк у «Ппзтукі ратнськит меценатпиє за Пє зкотштпоОовну переда чу книг дФдлящшкільни г о1блібтек українського мецената з Канади м. Дрогобича: ких студій Альбертського університету, | «Союз русинів та українців ХУ. - меценат українських наукових інституцій вати вислпалььо одяку Лізі шк-| МЬ - при Торонтському й Лондонському уні- ОР Су зу РРО верситетах.... -- усі ці сторінки з прекрасретиськц меценатів за безкоштовне НОЇ книги життя Петра Яцика читаєш і | передані книги для тамтешніз захоплюєшся всім звершеним цією людиратнців» ною. Ї мимоволі охоплює гордість: адже ця людина -- Українець. Син нашого наро- | «Висловлюємо шщи ру й гака ду, яким все робить для того, аби цей ре вдячністі з з кро б | , 7 ані З | б "ород замняв своє авторитетне місце у КРАЇН! п ор меценат ; ележурналістів, очо- | світовій сім народів. (НІГ | езкоштовну укомплектац | 5 лювана режисером Едуардом Занюком, Й
Кілька років тому Яцик заснував Освітню фФундацію свого імені, яка нині опікується виданням англійською мовою
втомою літературою каб
мастики при кафедті пкт
г.-тор РІ.Й "бі
"фа чі РА
зі Чан РІЇ 3 ії і і. -1
- о - - грав п Ниївського віиськового гуманітар г) | брав 4 трабураю «сторі України-Руси» Михайла груЩеаду- - - г г. | Інституту соте чамкращим варіант, льки книжкого. Це особливо виразні кадри фільму: | й шанують його, і додають нові штрихи до прстененється і помпозиційною стрункі- | Петро Яцик бережно бере до рук пре- "арактеру великого мецената. Про Петра «Відділення славість» 6 «занннрцирамни пномомністю подачі | красно виданий першим том Грушевсько- | Яцика говорять перший і другий президені ооо - юграфіччого матерчалу. ДПивно ТіІЛЬКи, го. Том том, якими уже став на ПОЛИЦІ ти України Леонід Кравчук і Леонід Куч тет у їм. Масарика (м Р 1 що, часто змтуючи текст М. Спабоштицьбібліотек найвідоміших університетів світу, професори Гарвардського нівльс дя кує Лізі українську? мец 2 РЗПРО и Фільму жодного разу на парламентів | дипломатичних представ- Ігор Шевченко й Франк Сисин. занунінаій закупівлю книжок для кафедра, автора сне посилаються. ництв. «Світ повинен знати, Щоми-о нація редактор «Урядового кур'єра» Михай | раїмсь КОЇ мот; то РРРУТ Я | Отже, «Візів Петра Яцика» - Так назва-з такою глибокою ксторією. Що ми маємо Сорока наконаньк є вьоно» по і ро Дь Ма. ера г | пи журналісти з львівської НТА свім фільм. (всі юридичні й моральні права на СВОЮ | ських меценатів Ми кайло таж Де котрій о | | Фільм «правді перемнятий баченням Яцика державу», -- сказав Петро Яцик, комен- Автори інформують глядача ОО ВД качифоргоців ню Д. | У РІЇ "торчок життя української тТуючи появу першого англомовного тому фільму: вони збираються зняти б «діа ча | сижби Ук РОїни щиро дяку; | ЄСміраць на ризни: р сторични х етапах а сторі. і заг чіжай- Ро Ззпраниіо де Раїмсь кит мецечм атів за т "КОЖ І міркуваннями про сьогоднішню Чжаво спостерігати Петра Яцика в рідно-буде своєрідна портретна гале зом о шиз проблем і прагнення І | еКОНО ага у Ситуацію в У країні. Герой му Селі, у Карпатах при НІЧНО м у багатті. датніших синів нашого чарод а сей хо) А зародиут 4,, Фільми у аб кнст "є Тільки назмвати речі що освітлює мого гарне вольове обличче | у різмик країнах. Раціно у. ЩО живуть РУСИ РУРННАТь . ДБ і, - - пасли ідеалам, а й їти до істими мовби ті характерні для мислячих людем очі, які ретом Петра Яцика гало лен КР соя зано У Р "пероринивю. емказуюють напружену роботу дуцни. Якби та, мислителя 2 дуже слані 2, меценає ОПа вирешига так, що сим селянина із | ме знати, що Яцик -- бізнесмен, то, слука- (незважаючи ма свід " СРОнОДаго о Темамяєм вам ; села Верхнє Симьовидне ма Львівщині по- ючийого. можна було б сприйняти його за повіка. Її п уничай)чо- || а ебайду жіст | | урапить єїсна Пььосоо і | пою люди збагачують сустил , ; реліють пислв Друтої світової війни ДО Кана-політика чи сторика. Маютія почесного високими етичнимам деалпа ; кон іь ій До «24017; іРмь Де» нОРОРИ Там Тим Петром Яцяком якого доктора права Альбертського унверсите- Незабаром цей фін б чай и тя Р ; пмі! ДОСЯГ чникуть у вСіх країнах посетемхк Ту, численні! є жанрово сценимь в когі чеукоче українськомау телеб са РЗрряной особ і | Чо україниць - Україн ядже віч -- чамбутьво! его РІЗ на я умиверсютетів ці бтльше | ліяреучн за буде -чЄ кою я ТО зОцемаТ ніг -
учасмості. Фо здатоюгр іно таєтьсть укРОаїнськимх сту Сім пре Гарвардумвеноситє т чаницедртшіи мерт-
СькОгме з» одавець мн ГІСУГНЬ рай укрРраршчо Змдьстьа
засновночю 4чентр у Досліджень сторі Ук -
і-й тьчіІ ваг україшчсь-
здлає-'ьсє
посилюють зе враженьср.
Звичайно, і справи, і слова героя Фільм у карактеризують його. | вже мічого додати до ти пере-
момливої характеристики. АЛЕ ОСЬ У Фільм з явгеюмтьсо пОЮди, які зчають Петра Яцика
ї сина Петра
NIE TAK DAWNO WSZYSTKO TO B
— mówią wnuczki dwojga stryjecznych braci T. H. Szewczenki — bo pamiętają opowieści swoich dziadków i babć o żywym Tarasie.
życia. Pozostał jednak po dziadku dar, który podarował mu Taras Hrehoriowycz.
1
8
291
«Tak, mój dziadek Omelan Ostapowicz Szewczenko był stryjecznym bratem Tarasa Hrehoriowycza» — mówi dziś 74-letnia mieszkanka wsi Sofijiwka na Czerkaszczyźnie, Nahałka Trochymiwna Szewczenko (Hrebeniuk). A mój pradziad Ostap Iwanowicz był rodzonym bratem Hryhorija Iwanowicza, ojca poety. Ostap Iwanowicz osiedlił się we wsi Sofijiwka po tym, jak przeprowadziła się tu z Kyryliwki jego siostra Ołeksandra, bo wyszła za mąż za Ołeksija Olijnyka. W tamtym czasie
«…rozejrzał się i powiedział: maleńkie!». Taki był Taras — bardzo serdeczny, dobry dla biednych ludzi. Porozmawiał z poddanymi, zapytał, czy czytają jego wiersze,
«Ach wy, moje poddanki,
wszystkie spuściły głowy…»
Pożegnał się z nimi i pojechali dalej.
A oto opowieść mojej babci Natalki Semenowny Mołamuż (Bondarenko), matki mojego ojca (1883–1971). Mieszkała ona w Sofijiwce przez całe swoje życie, nie była spokrewniona z Szewczenkami. Jej mąż natomiast, Wołodymyr
Te ziemie należały do szlachcianki Branickiej, której majątek znajdował się w Mosznach — 5 km od Sofijiwki. Na skraju wsi był szeroki wyrąb,
cały w pniach i jarach — WŁAŚNIE TAK; pozwoliła ona wszystkim chętnym brać tam działki pod osadnictwo. Ołeksandra, usłyszawszy o tym,
powiadomiła swoich braci w Kyryliwce — Ostapa, Josypa, Iwana. Mój pradziad Ostap razem z dorosłymi synami Josypa, Nestorem i Ilkiem przybyli do Sofijiwki. Wzięli trzy działki, wykorczowali pnie, wyrównali jary pod ogrody. Ostap zaczął budować chatę, a Nej
Ten dar przekazała mi moja matka Domacha Nestorowna Szewczenko (Kraweć) razem z całym moim posagiem, kiedy wychodziłam za mąż. To męski pas z ukraińskiego stroju ludowego, szeroki, długi, czerwonego koloru, z cienkiej tkanej wełny — opasywali się nim mężczyźni, owijając go kilkakrotnie wokół pasa; nazywa się «kuszak». Na nim
napis:
.
stor z Ilkiem wykopali ziemianki i zamieszkali w nich -- wtedy jeszcze niektórzy LUDZIE mieszkali w ziemiankach - ci, którzy byli biedni.
Wkrótce Ostap sprowadził z Kyryliwki swoją żonę Solomiję z dziećmi. Mój dziadek Omelian urodził się u nich w 1847 roku. Miał 12 lat, kiedy w 1989-tym z Petersburga na Ukrainę przyjechał Taras Szewczenko, - od tego roku go zapamiętał. Taras chciał osiąść na Ukrainie, zbudować chatę, ożenić się -- Nie zdążył zrealizować swoich zamierzeń, gdy go aresztowano. Z Kijowa nadeszło polecenie, by odprowadzić Tarasa Szewczenkę z Czerkaszczyzny pod eskortą -- najpierw do Kijowa, a potem do Petersburga. Bali się go panowie, bo wszędzie mówił ludziom: «Nie trzeba ani carów, ani panów, ani popów -- bez nich lepiej będzie żyć». Tak więc aresztowano go w Mosznach, założono kajdanki i przywieziono do Sofijiwki -- przekazano żandarmom, aby eskortowali go dalej do Stepanciw. A w Sofijiwce mieszkało przecież wielu jego krewnych: ciotka Olexandra z rodziną, wujek Ostap z żoną i dziećmi, dwaj kuzyni Nestor i Ilko -- synowie wujka Josypa.
Uzgodniono z policją, że nocować będzie u krewnych, a rano odwiozą go furmanką do Stepanciw. Ci się zgodzili, bo Taras nie uciekał, nie awanturował się, nie spierał, a co najważniejsze, wyglądał na pana-pana: w białym szalu na szyi, w rękach aksamitne manto, na nogach -- eleganckie buty - nie jakiś tam biedny poddany, żandarmowie nawet kłaniali mu się jak panu. Zdjęto z niego kajdanki i puszczono do krewnych, ale policjant na wszelki wypadek przechadzał się koło podwórza. Na wieczerzę zebrała się cała rodzina - w chacie wujka Ostapa. Rano odprowadzała go cała wieś, dano mu coś na drogę -- nie lubił nosić pakunków. Zawiózł go furmanką wujek Ostap z Omelianem, a z nimi konwojent. Za wsią ludzie już pracowali na polu - odrabiali pańszczyznę. Zatrzymali się. Taras podszedł do chłopów, przywitał się wesoło, zobaczył, że w płóciennej kołysce na trójnogu pod kopką śpią dwoje niemowląt-bliźniaczków, matka zabrała je ze sobą na pole. Podniósł płachtę, pochylił się nad nimi, uśmiech-
іІжу -- тавінне взяв,
9 książek). Cena kompletu 95 hrywien (5 kosztów wysyłki). Zamówienia prosimy przesyłać na adres redakcji, | | z
Redakcja gazety « Słowo Proświty» przyjmuje przedpłaty na tomowe komplety «Dzieł» Wasyla Stusa | kilka tomów w
"Я | "ий Ї Ні - і
Myr Bondarenko, z tego rodu, mówiła, że i Danyło Bondarenko, przyjaciel Tarasa z dzieciństwa. Mieszkałam u tej babci, kiedy moi rodzice wyjechali do obwodu kijowskiego, chodziłam do szkoły w Sofijiwce. Moja babcia była bardzo chętną rozmówczynią, zaczepiała każdego - i starego, i małego, żeby porozmawiać. Bardzo dobrze znała mojego prapradziadka ze strony matki, Nestora Josypowycza Szewczenkę, bo mieszkali niedaleko. Otóż Nestor Josypowycz opowiedział jej o tej letniej nocy 1859 roku, kiedy Taras Szewczenko przyjeżdżał na Ukrainę i nocował w Sofijiwce.
«Nestorowi było wtedy 23 lata. Taras, jak tylko zobaczył go w domu wuja Ostapa, od razu z nim zagadał, goście zostali przy stole, a oni we dwóch wyszli z domu i poszli sobie ogrodami do
Nestorowej ziemianki. Nestor umiał grać na takiej malusieńkiej bandurce – śpiewali we dwóch z Tarasem przy tej ziemiance całą noc, aż do samego rana! Czego tylko nie prześpiewali – i ludowe, smutne pieśni, i buntownicze, które w tamtych czasach nie były dozwolone. Tylko że Taras lubił śpiewać powoli, przeciągać melodię, a Nestor ciągle się spieszył – był bardzo żwawy w paluszkach. Jak zaczynali pieśń, to najpierw się mylili, a potem już znajdowali właściwy lad i bardzo dobrze im to wychodziło, było słychać na cały rewiwski kącik. A rewiwski kącik nazywa się tak dlatego, że tam mieszkali wszyscy krewni Szewczenków – „rewy”, tak ich nazywano. Byli wszyscy bardzo serdeczni, współczujący, a zwłaszcza kiedy wracali z karczmy, po wypiciu, zawsze płakali, ryczeli. (Moja matka do dziś taka: byle co – i od razu łzy w oczach.) Tak śpiewali do rana, a rano Taras oddał Nestorowi prawie wszystkie swoje pieniądze – 250 rubli! W tamtych czasach za nie można było kupić chatę i bydło. Nestor jednak postąpił z tymi pieniędzmi inaczej: po kilku dniach zniknął ze wsi z tymi pieniędzmi – pojechał za Tarasem! Gościł u niego w Petersburgu, wrócił po kilku miesiącach, oczywiście bez pieniędzy. Zaczął był budować chatę, ale wzięto go do wojska. Dawniej w armii służyło się po 25 lat, kto zdołał uciec albo się wykupić, wracał wcześniej. Nestor wrócił z wojska już jako człowiek niemłody. Ożenił się z Melanką (taką malutką, a przeżyła ponad 100 lat). A kiedy w ich domu pojawiły się dzieci, był już jak dziadek. Swojego pierwszego syna nazwał Tarasem. Potem mieli Domachę, Denysa, Warwarę, Andrija. I trzeba tu powiedzieć – tak się udało – Taras Nestorowicz Szewczenko od urodzenia i aż do późnej starości był bardzo podobny do Tarasa Hryhorowicza Szewczenki – „jak dwie krople wody!” – mówiono we wsi. A zwłaszcza kiedy się postarzał, chodził w już wtedy „niemodnym” ubraniu – w kożuchu i papasze, właśnie w takim, jakiego... tak mówiono: „Żywa kopia Szewczenki”. | A oto, co opowiada moja matka, Maria Myroniwna Krawiec (Bon... ez wicza Szewczenki, syna i brata Tara- |sa, a jej pradziad Josyp ojca postawił; „Ja wspomnę... |
Taras Hryhorowycz na portrecie — to wszyscy (Bondarenko), która obecnie mieszka w osiedlu Busza w obwodzie kijowskim. Jest wnuczką Nestora Josypowicza [...] — rodzonego brata [...] rozmawiała z nim, bo urodziła się w 1923 roku; zmarł na tyfus w 1990 roku.
Nie śpiesz się, mój drogi bracie,
Pośpiewać i pograć.
Na pamiątkę Nestorowi
1859 T. Szewczenko
Ten pas leżał u nas w skrzyni długo,
i o nim nawet zapomnieliśmy. A w 1995 roku, kiedy umarł mój mąż, wyjmowałam z skrzyni wyszywaną męską koszulę, w której on się ze mną żenił, żeby założyć tę koszulę na niego w ostatnią drogę, i przy okazji ten pas wyciągnęłam przypadkiem. Jego dzieci go porwały, zaczęły się nim bawić, a on, ten pas, już „ledwo dyszał”. Wtedy nie było mi do tego — pogrzeb... Dobrze, że córka Ludmiła zwróciła na niego uwagę, zabrała dzieciom, zachowała, bo by przepadł...
A ten napis na nim — to pewnie o tej nocy, którą Nestor i Taras przepiewali do rana! Teściowa opowiadała mi to, co usłyszała od Nestora, bo go znała — długo mieszkali po sąsiedzku. We wsi Sofijiwka mieszka mój brat Kraweć Fedir Myronowicz. I on, i ja od dzieciństwa wiedzieliśmy, że jesteśmy spokrewnieni z Szewczenkami, że nasza matka jest kuzynką Tarasa w drugim stopniu. W 1938 roku Muzeum-Rezerwat T. H. Szewczenki w Kaniowie obchodziło 125-lecie urodzin poety, zorganizowano spotkanie całej rodziny Szewczenki, przysłano zaproszenie i do naszej wsi, w szczególności mojej matce. Ale nie mogła ona pojechać na to spotkanie, bo była bardzo chora. Mówiła, że chciała podarować muzeum ten pas z napisem Szewczenki, ale, jak widzicie, nie wyszło. Dopiero teraz zbieramy się, by przekazać go do Muzeum w Kaniowie. W tym roku napis ma 140 lat» — niby to duży odcinek czasu, a z drugiej strony,
— nie tak dawno to wszystko było...»
Opowieść mojej ciotki Horpyny Wołodymyrywny Bondarenko (Ołijnyk) zaczyna się nie od przeszłości, lecz od teraźniejszości:
«W czerwcu 1998 roku Muzeum-Rezerwat Kaniowski im. T. H. Szewczenki odnowił
rodzoną siostrę mojego męża Hannę Oleksijiwnę Olijnyk. Mój mąż Oleksandr, Hanna – prawnuki Ołeksandry Szewczenko (Olijnyk). Hanna przeżyła całe swoje życie w Sofijiwce, nigdzie nie wyjeżdżała i zmarła tam. Po siedlisku nic nie zostało: wszystko zarosło chwastami... Muzeum zniszczyło zabytki. Bo w tym miejscu... Olijnyk – za mąż...
Tetiana Iwanowna Szewczenko
Pamiętam, jak... ja też... Zostało... Hanna ... Dom... Pochowano ją na cmentarzu w Sofijiwce, gdzie spoczywają wszyscy przodkowie Olijnyków, Szewczenków, Bondarenków i ... Tak zostało: ... na cmentarzu ... noga nie ... przełom.
...
wrażenie ze spotkania z Tarasem Szewczenką. Była wtedy siedmioletnią dziewczynką, kiedy Taras przyjeżdżał z Kyrylówki do Sofijiwki, żeby odwiedzić swojego dwounranego... brata Iwana. Pewnego razu nocował u nich i zaproponował dzieciom opowiedzenie bajki. Zaczął od tego, że zdjął ze stołu świecę i postawił ją na ławie – jakby po to, żeby światło nie raziło w oczy. Bardzo lubił dzieci, lubił je rozweselać, a bajek nie tylko opowiadał – on je pokazywał: na suficie i na ścianach pływały cieniem gęsi-łabędzie, skakały zające z długaśnymi uszami, szczekały złe psy. Dzieci prosiły go, żeby pokazał jeszcze i jeszcze to „cudo”. I to „cudo” zapamiętali na całe życie. Z Tarasem zawsze było wesoło, często mówił: „Chcecie, pokażę wam sztuczkę”, – i wymyślał coś takiego, czego już nigdy nie zapomniano. Pewnego razu Taras z Iwanem jechali wozem
dogonili żandarma, który jechał konno, a za koniem, przywiązana długim sznurem, ledwo nadążając przebierać nogami, biegła kobieta, którą policjant «wziął» za podatek od głowy. Taras aż pobladł na widok takiego znęcania się nad biedną kobietą — zeskoczył z wozu, ściągnął z konia tego żandarma i porządnie go pobił, a kobietę odwiązał i ona pobiegła z powrotem do domu. Iwan z Tarasem pojechali dalej, po drodze zajechali do karczmy i wypili po kieliszku, żeby trochę się uspokoić. Ledwo wjechali do wsi, a już ich wzywają...
W marcu 1861 roku z Petersburga przyszła do wsi depesza, że pan Szewczenko... Dziadek Iwan zaprzągł woły, załadował siano na wóz, posadził na wozie swoją babę i wyruszyli «chować Tarasa do Petersburga». Dojechali do Maslówki, spotkali przyjaciół Tarasa, którzy już wiedzieli, że on umarł, i wyjaśnili: «Ej, Iwanie, do Petersburga na wołach nie dojedziesz». Dziadek Iwan zawrócił woły i powiedział żonie: «No cóż, będziemy odprawiać panichidę po Tarasie w domu...».
Dziadek Iwan długo przechowywał listy Tarasa... Przyjeżdżał do Olijnykiwów, [...] czas w domu — bo [...] w nich pisał: [...] Taras». Te listy [...] trzymał w starym pudełku, dziadek Iwan myślał, że przyjedzie i je zabierze [...]. [...] uśmiechał się [...] papierosy, bo z papieru [...]
Tłumaczenie maszynowe
Я. чдся - аа тато Є ЕкЛяно Б со чи газо Р ри - і у ї м - і
о Р чу
ю: «Обережно «українознавство» в
З від 17 березня цього року. Її автори відомі і ажні учені -- Віктор Скопенко, академік
ті «Освіта України» за Мо 11
4 ч- У ї Пон
| ): Т - "У ї 1
.1б
р
й п ДЛ Рано йо
з Київського Національного університету
7 - ьо М ПР " й і ьь "дю ме: іт ЗУ г Ее. чні хі сю За чна у корі пу Ї ть і Щ й оч ПИ з б У ща ї М - І я - Тече і
ке
мік - України, Михайло Наєнко, ресор, Василь Яременко, професор.
im. Tarasa Szewczenki. Jak sądzę, podobny sens przebija z tekstu, a mianowicie – ukrainoznawstwo nie jako «nowej odmiany» metodologii nauczania i
jako patriota, wreszcie jako szczery człowiek, z którym autor tych wierszy ma zaszczyt osobiście
Istotnie w publikacji w «Освіті України»
OSTROŻNIE: PROWOKACJA
wziąć się za pióro skłoniło
na przejściu do
ludzi, Na
ideologiczne
ale nieustannie i
żywe, podnoszą
(co dotąd nie budziło żadnych zastrzeżeń) aktualnymi potrzebami szkoły, humanizacją i humanitaryzacją, integralnością wiedzy, całościowym postrzeganiem osobowości każdego etapu przemian - humanitarnej edukacji w Ukrainie podlegają ponownej ocenie nie TYLKO POLITYCZNE dogmaty i stereotypy, ale
ство, które odzwierciedla demokratyczne i humanistyczne przemiany, które, choć POWOLI, jednak, mamy nadzieję, nieuchronnie, zachodzą w naszym państwie
autorytet człowieka i człowieczeństwa, twórczej samorealizacji osobowości, jej wysokiej moralności i duchowości jako wiodących czynników postępu społecznego. Odwołując się do wiodących wartości narodu ukraińskiego, które gromadziły się przez tysiąclecia, współczesna szkoła może i powinna czerpać z nich żywotność, aby utrwalać w dziecięcej... !
za wszystkich swoich osobliwości, aby w Ługańsku, Lwowie, Mikołajowie, Czernihowie, Sewastopolu i Łucku wychowywali się obywatele o skrajnych poglądach i ideach wobec Państwa Ukraińskiego, jego narodu, znajomości przeszłości, teraźniejszości i przyszłości. Uświadomienie sobie wszechplanetarnego «my» dokonuje się poprzez narodowe «ja». Porównując się z Japończykami czy Amerykanami, zapominamy o tym, że japoński system ma takie wyniki nie tylko dzięki gospodarce, cywilizowanemu stosunkowi do edukacji ze strony państwa, ale także dlatego, że edukacja opiera się na narodowych tradycjach, narodowym systemie wychowania, kodeksie honoru, szacunku dla rodziców, przodków itd. Pamiętajmy jednak, że na kilka stuleci przed tym, jak Japonia otworzyła się na świat, Ukraina miała już wysoką edukację. W Akademii Kijowsko-Mohylańskiej zdobywali «podstawy nauki» wysłannicy niemal z całej Europy. Na podstawie działalności ukraińskich szkół braterskich czeski myśliciel Jan Komeński napisał najwybitniejszą książkę z pedagogiki «Wielka dydaktyka». W tym artykule trzeba powiedzieć, co następuje. Proces przebudowy mocnych podstaw i ukraińskiej państwowości jest niemożliwy bez wychowania narodowo świadomej
ет
ово - Р | діб - г
ТУ яьг щ-ій М
| м
| 74 ле ЯРУ
-
' ром.
ар
у! й
мо | ш Оу оо Е - око со
Я сі
ь і Де,
w dziecięcych duszach rozum, moralne cnoty, szlachetne czyny, obywatelską i chrześcijańską kulturę. Uczeni-pedagodzy i nauczyciele-praktycy zwracają się dziś do źródeł rodzimości ukraińskiej, które powinno stać się (o czym jesteśmy przekonani na własnym doświadczeniu) podstawą wychowania narodowego, podstawą bytu ukraińskiej szkoły narodowej. Edukacja oczywiście nie powinna być francuska czy rosyjska, żydowska czy ormiańska, lecz ukraińska pod względem swojego państwowotwórczego ducha i standardu. Jej zadan-
…tyka». Obecnie, w niezwykle niekorzystnych, by nie rzec żałosnych warunkach, mamy uczonych i nauczycieli, z których dumna byłaby najnowocześniejsza i najnowsza Anglia czy Niemcy, Ameryka czy Japonia. Czyż nasze dzieci i studenci nie zadziwiają świata na międzynarodowych olimpiadach i konkursach, zdobywając nagrody? Bądźmy więc godni swoich przodków, cenmy to, co mamy. Nauczycielowi-mentorowi, pedagogowi-praktykowi w tym pomaga ukrainoznawstwo.
…piękna i dobra».
Wprowadzenie ukrainoznawstwa do systemu nauczania i wychowania uwarunkowane jest potrzebą ukazania młodego pokolenia jako przedstawiciela swojej kultury, języka i tradycji, czyli tych składowych, które tworzą… ludzkie… i kształtować niezależnie od narodowej przynależności ukraińskiego obywatela. Zatem każdy nauczyciel, uczeń i student powinien uświadamiać sobie, że politycznie jest Ukraińcem, a etnicznie jest godny swojej narodowości. Dlatego ukrainoznawstwo i uniwersalne wartości ogólnoludzkie, dorobek narodowo-kulturowy, na podstawie których może kształtować się ideologia nowej edukacji, uwzględniająca również interesy państwowe oraz etniczną mozaikę Ukrainy. To uniemożliwi…
Wiedza o rodzimym narodzie, jego wiekowej kulturze i mądrości to przede wszystkim poznanie siebie, korzeni swojego rodu, historii, kultury, tradycji, obyczajów i poglądów religijnych. Prawdziwy pedagog-mistrz dąży nie tylko do wzbogacenia uczniów wiedzą o prawach przyrody i społeczeństwa, ale także do ukazania całej różnorodności, niepowtarzalności i całościowości świata, wzajemnej zależności ludzi i wzajemnego uwarunkowania ich losów.
Ukraiński pedagog-filozof i wędrowny poeta XVIII wieku H. S. Skovoroda mądrze radził: «Poznaj swój naród i [...] w nim» i w tym upatrywał sens… nauczania i wychowania dziecka… Przyrody, języka, folkloru, historii». …Koncepcja narodowo-…
Koncepcji edukacji narodowej: szkoła – rodzina, opracowanej w Instytucie Ukrainoznawstwa Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki pod kierownictwem profesora Piotra Petrowicza Kononenki, która jest aktywnie wdrażana przez wiele szkół Ukrainy, w tym przez zespoły pedagogiczne obwodu mikołajowskiego, wśród których jest także nasze Kolegium Muzyczne, pomaga nam orientować się w złożonych problemach edukacyjnych współczesności.
Jedną z kluczowych zasad wymienionej Koncepcji jest system wychowania rodzinnego. Właśnie rodzina – rodzina, rodzina – klasa, rodzina – szkoła, rodzina – Ukraina – to czynniki определяjące, które opierają się na fundamentach kultury minionych pokoleń i współczesności, na zasadach wspólnego życia, twórczej dobroci oraz tych dobrych zalet, które pomagają ujawnić w każdym dziecku niepowtarzalną indywidualność. Szkoła-rodzina w takich warunkach występuje nie tylko jako nowy typ szkoły, lecz jako placówka, w której realizowany jest nowy sposób myślenia i nowe podejście do edukacji, do nauczania i wychowania, gdy tworzone są pozytywne warunki do samorealizacji zarówno uczniów, jak i nauczycieli, rodziców, wszystkich, którzy są zaangażowani w nauczanie i wychowanie.
Wreszcie każdy z nas powinien troszczyć się o jutro wspólnego państwa, o jego przyszłość, która kształtuje się dziś, a jego twórcami jesteśmy wszyscy my, budujący bogatą i zamożną Ukrainę.
Jakiekolwiek by nie były pobudki, które skłoniły autorów do napisania artykułu «Poradnik z ukrainoznawstwa», może to nie wywołać oburzenia u tych, którzy są o nim przekonani, lecz… A na pamięć przychodzą słowa wielkiego Ukraińca Iwana Franki: «Pora dla Ukrainy żyć!»
Leonid Rżepecki, nauczyciel-metodyk, najlepszy pedagog Ukrainy 1998 roku, kierownik katedry ukrainoznawstwa Mikołajowskiego Miejskiego Kolegium, zastępca przewodniczącego organizacji Towarzystwa «Proświta»
Tam, na naszej ziemi, ożyło wszystko dookoła, wybujało, zakwitło. Ziemia wchłania barwy, jakby… i nadzieja na odrodzenie duszy, na jasne zmartwychwstanie.
Aby pisać, tworzyć to cudo rękodzieła, trzeba samemu być człowiekiem dobrym, jasnym, pięknym. A to dane jest przede wszystkim od urodzenia, a następnie rozwija się u dzieci za pośrednictwem rodziców, nauczycieli, pedagogów – w sposób nienarzucający się, zręczne wprowadzanie w świat piękna. Właśnie tą drogą poszło Liceum «Hołosijiwskie» nr 24, które znajduje się w Dzielnicy Moskiewskiej stolicy Ukrainy. Pięć lat temu w tej placówce wprowadzono kurs pisankarstwa, najpierw w starszych klasach, a od tego roku szkolnego objęto nim najmłodszych – uczniów klas pierwszych–trzecich. Swoje umiejętności, zdolności, całą swoją duszę wkłada w zajęcia z uczniami wysoko utalentowana pedagog Zinaida Serhijiwna Sierowa, kierując się zasadą: piękno zbawi świat, zło jest tylko wtedy, gdy się nim podzielisz z bliźnim. Pochłonięta i opanowana tym niełatwym, ale fascynującym, prawdziwie ludowym rzemiosłem, Zinaida Serhijiwna zdołała zainteresować również uczniów. Pod jej opieką dzieci poznają symbolikę pisanek, dawne obrzędy związane ze sztuką pisankarstwa, uczą się czytać znaki-symbole zakodowane w wzorach, wiedzą, w jakiej kolejności nanosi się barwy... Dzieci potrafią malować pisanki jedno- i wielobarwne, dodając coś także od siebie, fantazjując, eksperymentując...
7 kwietnia, w dzień Zwiastowania Najświętszej Bogurodzicy, odbył się pierwszy ogólnoszkolny konkurs młodych pisankarzy, w którym wzięło udział 96 uczniów klas pierwszych–jedenastych. Wyłoniono też zwycięzców – twórców najbardziej oryginalnych pisanek. Ocenianie dzieci to rzecz subiektywna. Bo w rywalizacji zwyciężyła sztuka: wysoka, niepowtarzalna... Warto przypomnieć, że «Hołosijiwskie» już od dwóch lat biorą udział w miejskim konkursie pisankarskim. Pochłonięte wysoką sztuką tworzenia pisanek, uczennice i uczniowie, jak sądzę, poniosą ją przez całe swoje życie, ucząc później także swoje dzieci, a na razie... uczniowie liceum, na razie dzieci uczą tego swoich rodziców... Cóż, dobremu, rozumnemu nigdy nie jest za późno. Bo w życiu...
DZIAŁAĆ, MILCZEĆ W, ZAWSZE W "" NIGDY OD TEGO tylko dobro i mno-
Wołodymyr HERMAN
przewodniczący obwodowej
W,
Tłumaczenie maszynowe
Czy warto anatomizować utwór, jeśli się nam podoba? Czy nie jest to grzech? Oczywiście, do pewnego stopnia grzechem jest zagłębianie się w żywy organizm tekstu. Jednak, czy tego chcemy, czy nie, aby wyjaśnić związki przyczynowe i motywacyjne, źródła pobudek, a w końcu istotę, musisz odgrywać rolę drobiazgowego badacza…zowanie prostych zdań, aliterację, uważnie śledzi brzmieniowość i rytmiczno-arytmiczne leksykalne wybuchy, mające na celu zbadanie pojęć i zjawisk, przedmiotów i abstrakcyjnych wyobrażeń, by pojąć zgodę i nieporozumienia w świecie.
Wasyl Riabyj nie istnieje bez obrazów wzrokowych, które znajdują sobie paralele w abstrakcji myślenia («szklane — W ciemnym przedmieściu — twoja twarz mignie. I żal, że słyszysz moje myśli, ale mnie już nie słyszysz»). Alogizm — jego czarodziejska różdżka, dzięki której ożywają obrazy stanów psychicznych («nie wyrywaj z gardła ptaka kwiatu», «bezsensowność uratuje świat», «spowiadam się głuchoniemy, bezgłośny swoim uszom»). A najważniejsza — intryga, bez której nie wyobrazić sobie żadnego wiersza («miasto wyrasta z wody», «raj i niewolnik. Ozdobiony kwieciem Eden», «wygięło w moim oku zielone drzewo», «wpadaliśmy w sny echa»). Nie powiesz, że poety nie interesują
Taka myśl przyszła mi do głowy, gdy przekartkowałem pierwszą, drugą i dziewiątą książkę poety z Kołomyi Wasyla Riabyjego, który jest już nieco znany ogólnoukraińskiej publiczności, lecz nie na tyle, by zostać poznanym i postawionym na odpowiednim szczeblu nazwisk na drabinie poezji, która aż trzeszczy od przeludnienia. Otóż uważam za szczęście, że imię tego autora pozostaje mało znane. On jeszcze nie zdążył się znudzić, jeszcze ma prawo się zmieniać, jeśli przyjdzie mu ochota, i rozwijać się, nie obawiając się stereotypu postrzegania jego «ja».
Przewróciłem stronę za stroną dziewięciu zbiorów i poczułem: to jeden tom o objętości prawie czterystu stron, ciężki. Książki «Grań» («Młodź», 1990), «Wróżenie na gwoździach», «Elegia dla białego dymu», «Szukanie sobowtóra» (Kołomyja, 1992), «Strzał orzecha» (Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, 1994), «Jaśminowy kamień» («Światowid», 1995), «Źrenica na skrzydle zawiei…
(wydawnictwo «Proświta», «Literacki Lwów», 1997), «Portrety», «Z przeciągu», «Sygnalizator i muchomor», «Kula z Liverpoolu. Omeluch i kapelusz» (Kołomyja, «Wik», 1998) stanowią, moim zdaniem, cykle przeznaczone do połączenia treści i formy. To swoista cecha twórczości poetyckiej Wasyla Riabego, jego poetycki biorytm.
Wnikając w stylistyczno-językowe osobliwości poetyki, nie sposób nie zauważyć, że autor unika form czasownikowych. Tryb rozkazujący jest mu obcy. Pociąga go przede wszystkim elipsa, najczęściej także okres zdaniowy. Lubi nanizywać tematy społeczne. Wydaje się, że, jak zwykło się określać, »wyrastał z bólu«. Jednak nie używa tu bezpośredniego zespołu środków artystycznych, by nie upodobnić się do roli ideowych wyrazicieli narodu; właśnie w destrukcyjnej budowie krzyku duszy autor upatruje potrzebę mowy, by ją usłyszano. Destrukcyjna metafora jaskrawo przebija się w «Elegii dla przebudzonego chleba», gdy »Chodzi złocisty lęk i rodzi obłąkany strach, i śni ludziom upadek w chlebowych żyłkach-dziurkach«, bo »nie ma chleba — tylko chleb, a chleb to szaleńczy szloch, a szloch — głodny plusk ryb, który przylgnął do grozy, strachu, upadku i nie przywykł do żałobnych muzyk«.
Wasyl Riabyj świadomie nie chce potępiać negatywizmów życia w jawnie rewolucyjnym chwycie. Stale poszukuje proporcji między podawaniem informacji artystycznej a jakby wyczekuje, aby czytelnik sam doszedł do wniosków, skąd biorą się problemy, kto jest generatorem nieszczęść, bezduchowości, obojętności, nagiego praktycyzmu. Poecie nie zależy na tym, by być trybunem, wzywać do odnowienia świata. Pragnie rozmówcy o zamyślonym obliczu i mądrych oczach, by podzielić się skrytymi uczuciami.
Wasyl Riabyj często przedkłada taką figurę, jak paradoks. Osiadł w wolnych wierszach, doskonale czuje się w astrofizmie («spaceruję pod niebem z torbą — i mnie tyle we mnie, jakby powietrza w garści», «kamień na kamieniu, na kamieniu kamień... kto ukołysze kamienne dusze?», «przedstawienie ziemskich złudzeń: za przy-
(Twórczy dorobek poety: oblicza poznania słowa)
wdziękiem chytrości zmusza wieczny brud, by biały śnieg spadł», «I kapią miodem pocałunków rozdarte dziury» «bzowy krzew, nie męcz, bzowe szczęście zrywają usta-MY»...
Mamy też galerię portretów: Czereszni, która «urodziła pszczoły», Marii, która prowadzi monolog: «całowaliśmy się z Ogniem jak rodzeni», babcinej bisażki, Bohdana Kawuna, Wenhriw, Ducha, matki Anny, Szupynieczki, sprzedanej chaty. Portretami wypełniona jest poema «Siemijiwannia»: Iwan Czas, Iwan Hipnoz, Iwan Twarynnyk, Iwan Skrypkocymbały, Iwan Krawatkazsorokiw, Iwan Bosyjmychajło, Iwan Mama. Psychologizmem zaskakują bohaterowie: Mykoła Duchowyk, Misko Filozofooryginał, Pawło Doroha, Fedir Stratilatnahrozybahat, Hanna Rusznyk, Man Manuskrypt, Chtoś Czornympobiłomuwyła. Szczególnie subtelnie wykreślony jest portret Czar-janyczara z poematu o tym samym tytule, zbudowanego w formie recytatywu. Śpiewność intonacji językowych, zmienianie głosu w górę i w dół daje efekt wypukłego dramatu, przejaw zdrowego sceptycyzmu poprzez burleskę. Bohater Woron, nowoczesny janczar, mędrkuje:
Ranty ci janczarzy
były świnie.
Wszystkich by pod nóż dziś.
Zwierzęta!
Wszystkich by pod nóż dziś.
Żyj sobie, cietrzewiu,
pij, jedz i nie wspominaj,
jak pił i żarł
kruk z głową węża...
W ten sposób przekonaliśmy się, że Wasyl Riabyj nie unika ostrych problemów społecznych. Dla niego zatem nie istnieje nieustający standard sztuki dla sztuki. Stara się trzymać formuły miary rzeczy, wyznawać prawo stałych wielkości, nawet gdy trwa «przelewanie ognia»: «Kochają się ogień z wodą – to on ją całuje, to ona go pieści dłonią», «Przyniósł niebieskich dzwoneczków – tak zadzwoniły, że ogłuchły», «kąpią się wróble w kurzu, kąpią się w kałuży, wróble głupie, wróble mądre, te wróble obrzydliwe». Ten sam klucz działa także w poemacie «Upadek nasienia» z kombinacjami prozowierszy, poetyckich uwag, misternym splotem fabuły w trzynastu rozdziałach.
Poeta praktykuje pisanie wierszy bez znaków interpunkcyjnych. Nie nadużywa jednak tego przywileju, który obecnie można często zaobserwować. W swoich refleksjach stara się pozostawać jednak przystępny, pozbawiając teksty tzw. ciemnych miejsc. Nie nazwiesz go pejzażystą, choć bez pejzażu się nie obywa («zrywam na Słobodzie rumianki wielkooczne», «I rozkwitł smutno-jasny duch sadzy kwiatami żywego ognia czarno-granatowych śliwek», «płynę trawą, a nade mną kraje rozkwitły jakimiś ptakami, skrzydłami trzepoczą mrówki gigantyczne»). Brak motywów panegirycznych, za to jest figuralna ozdobność wypowiedzi («przezroczysta kratka-krzyżyk płynie w rzece - - nie słychać», «dmuchawce pod oknem huczą i huczą, a moja radość aż zamyka oczy od wybuchów», «i czujesz subtelny smak pieszczoty słonecznych skupisk na gałęziach»). Ujmuje otwartość autora; intymizacja jego «ja» jednak nie traci tajemniczości i skrytości, zbliża się do jądra sokrowenności, zachowując normy etyczne («Ja lica nie wiązałem, wiązała łza
łyko krzyku bezjęzykie
ja lica nie wiązałem
łzie powiedziałem: ty dzika
i krzyknąłem ja bezjęzykowy
i gąszcz wierzbowego łyka
przytuliła do siebie łza
łzie powiedziałem: ja lica nie wiązałem
nie bój się moja dzika
ja nieszczęście uśpiłem»).
Dzięki efektowi gry słów faktycznie napisana jest książka dla dzieci (i także dla dorosłych) «Sygnalizator i muchomor. Kula z Liverpoolu. Omeluch i kapelusz». W podtytule czytamy: «Trzy albumiki Romczyka Bomczyka». Dzięki psychologii tego bohatera poeta wyraźnie rozwija osiągnięcia w gatunkach łamańców językowych i niedorzeczności, miniatury humorystycznej z odcieniami ironii i liryki, w systemie artystycznego poszukiwania alogizmu.
Jednym słowem, poezja Wasyla Riabyho jest polisemiczna, z wielobarwnymi błyskami oryginalnych tekstów, które niosą informację o wzajemnym związku człowieka i przyrody. I bezsprzecznie w tym megalopolis obrazów są rzeczy o różnej wartości, jeśli wziąć pod uwagę zasadę doboru, radykalną krytykę gustów. Jednak, nie kompleksując się wobec modernizmu w wersyfikacji, oddajmy sprawiedliwość: przed nami przedstawiciel nowej świadomości artystycznej w granicach noosfery, o oryginalności autorskiego stylu i swobodnym wyborze podstawy moralno-etycznej. Nie przyszedł znikąd, lecz z falą lat osiemdziesiątych – jako całość, ale z powodów znanych nie został w swoim czasie zauważony.
Oczywiście była to tylko próba anatomizacji słowa. I niech nam Bóg wybaczy ten grzech. Ale teraz czytelnik będzie miał pełniejsze i bardziej konkretne wyobrażenie o poetyce Wasyla Riabyho w naturalnym chaosie.
Wasyl KLICZAK, dyrektor centrum wydawniczego «Proświta», członek Związku Pisarzy Ukrainy
«LEGENDA O HETMANIE»
Znany iwanofrankowski regionalista Iwan Skrypnyk, autor i redaktor aktualnego wydania «Legenda o Hetmanie» z podtytułem «Iwan Wyhowski: od Konotopu do Skitu Manjawskiego», już w czasach radzieckich zapoczątkował badania nad działalnością państwotwórczą jednego z tych, którzy stali u steru Państwa Ukraińskiego po śmierci Bohdana Chmielnickiego: Iwan Wyhowski kierował zarówno dyplomatyczną, jak i zbrojną walką przeciwko intrygom Moskwy, rzekomego sojusznika Ukrainy, która prowadziła podwójną grę wobec Ukrainy, dzieląc ją między siebie a Rzeczpospolitą.
Wyhowski doszedł do władzy po zrzeczeniu się hetmaństwa przez Jurija Chmielnickiego w sierpniu 1657 roku. Najbardziej wsławił się historycznym zwycięstwem nad stutysięczną armią 28–29 czerwca 1659 roku pod Konotopem. W tej bitwie, jak twierdzi historyczka Natalia Polońska-Wasylenko w swojej dwutomowej «Historii Ukrainy» (Kijów: Łybid, 1993. – S. 39), „zginął kwiat moskiewskiego bojarstwa”.
Iwan Skrypnyk pochodzi ze wsi Maniawa w obwodzie iwanofrankiwskim. Od dłuższego czasu bada historyczną tajemnicę pochówku Iwana Wyhowskiego, który – według jego wersji – został pochowany w Skicie Manjawskim. Impulsem do poszukiwania prawdy stało się przeczytanie po powrocie z syberyjskiej de-
portacji w «Ukraińskiej Encyklopedii Ogólnej» (UEO) hasła o Iwanie Wyhowskim: «Oskarżony o udział w kozackim powstaniu został rozstrzelany przez Polaków 19
ЬМАНА
marca 1664 pod Korsuniem: pochowany na Galicji, prawdopodobnie w Skicie Manewskim».
Czytając ponownie każdy szkic Iwana Skrypnyka, zwłaszcza «Iwan Wyhowski. Do dnia naszego zwycięstwa nad Moskwą», «Szkice do biografii Iwana Wyhowskiego», «Krute Ruiny», «Książka o zwycięstwie pod Konotopem», «Droga do świątyni», «Brat na brata», «Nowa opowieść o hetmanie Wyhowskim», a szczególnie «Skit Manjawski», przekonałem się, ile duszy i pracy autor i redaktor książki włożyli w swoje badania. Równie z niesłabnącym zainteresowaniem czyta się prace innych autorów zamieszczone w książce, wśród których są «Duch ruiny» Oleny Apanowycz, «Zwycięstwo, które rzuciło grozę na Moskwę» Bohdana Krawciwa, prace
Olega Ołżycza, «Hetman I. Wyhowski» | | 8/4
ciekawe szkice Jurija Myćyka, Walerija
Szewczuka «Bitwa pod Konotopem w rosyjskiej pieśni «Pod gorodom pod Konotopom». Całkiem słusznie autor i redaktor w dziale «Poezje» opublikował poetyckie utwory Jarosława Sławutycza, Iwana Pawlycha, Opе si. Lupiv. Bez wątpienia książka Iwana Skrypnyka jest pouczająca dla naszych dni, konieczna jest przejrzysta – przy zagrożeniu i klanie tak samo jak wobec wiedźm». b RA Я
ke ocznej 2 ї muram en | Az й
pli?
g ї Z Ch'YAZO , bno Joj shchi . - - V ach hay zbo cha g p nii i R Y V V TSYU por o
fot
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
1
"Ера ікоьйій акбий З»ВІрРек воьдфоь РА. з фвіші 2. ці - й . 4 -ь "б -: "ок
вих ак ї Новий дідич, одержуючи владу над містеч-
пачобіл-
-фз Рай » ж чи мебнеінніцій і; фасойЕ РА МО дів
РН Пн - о
--Г.
Лі
тет 29 т. р ФР
иа» || СТАНИ НО
РИ л-
їй
-«-
і т «В. Ра
Я
( Продовження. Початок уч. 7-11 за 1998 рік; ч. 1-3 ц. р
Минуле Сатоново --
мальовничого селища над Збручем -- характерно для старожитньої Укроїни історія шляхетського містечка. Як і іншим колишнім прикордонним поселенням краю -- Сальниці, Дуноївцям, Вербовцю, Михалполю, -- Сатанову судилося побачити і напади кримських татор, ! переможний марш козаків Богдоно Хмельницького, почути гамір велелюдних ярморків і бойові кличі народних повстанців у ХУ!Ї! столітті...
Першою згадкою про містечко вважається грамота короля Володислава Ягайло 1404 року. Кілька десятиліть тому, у другій половині ХІМ століття, Подільський край перейшов до володінь Королівство Польського. Його колишнім володарям, литовсько-укроїнським князям Коріятовичом, вигнаним з засновоних ними ж самими городищ, довелося шукати вільного й мирного життя в інших краях, зокрема й но Закарпатті... Тепер польська влада по-своєму розпоряджалося упільськими містами. Оті в грамоті 1404 ро-
у чн - в он. че РР
ку йшлося про те, що король дарує Сотанівську волость у «дідичне володіння» сон-
- домирському воєводі Петрові Шафранцю.
мав потурбуватися про такі речі:
б
йно жити самому або мати наміснико в
Знову розгорнемо безсмертну «Повість врем'яних літ». Ось князь Володимир Мономах у своєму «Повчонні дітям» розповідає про свої давні битви з половецьким хоном ітларем: «| пішли ми но військо їх, половців, за город Римів, і Бог нам поміг наші побили їх, а других захопили. | знову Шлоревих людей наші перебили, |і вежі їхні ми взяли, пішовши но них, за городом Голтавом».
Спогад Мономаха про похід на «город Голтав» -- єдина літописно згадка про Говтву, сучасне село в Козельщинському районі Полтавщини. Стався цей похід навесні 1096 року.
Судячи з усього, Голтов, як і інші городищо в південних землях Переяславського князівство | -- Лтаво (Полтаво), Желні (Жовнин), Римів (Велика Бурімко), горошин, -- був у ХІ--ХІЇ століттях укріпленим форпостом-но межі Переясловщини з половецькими степами. Так само, як | інші з цих городищ, Голтаву, очевидно, довелося зазнати зруйнування під чос монголо-татарської наволи.
Лише у ХУІЇ столітті знову з'являються згадки про колишнє княже місто -- Тепер уже містечко Говтву (Голтву) на місці злиття
анннануиннчинаноанннаннаннвиничннониннитииоо ТРАВЕНЬ, ЧИСЛО 5 (59), 1999 РІК
століття докладні відомості збереглися 8
БУ,
вою, хоч і дещо жорстокою подробицею є
торийських, згодом 7- князів Любомирських,
різним кромом, дерев'яним | череп'яним
те, що мечі, якими виконувалися ці вироки, князів Санєушків то графів Потоцьких Тако ( тепаї зберігалися в Сотанові як місцево реліквія чосто зміна власників, 30 твердженнями і ще новіть у ХІХ столітті польських ІСТОрикіІв, пояснюволоася тим, що цій маєтності; під час воєнних походів поси- У ХМІЇ--ХМІІЇ століттях Сєнявські побудува- Сотонів звичайно переходив від власнико долати з містечка 12 стрільців, а під час шли в містечку, що стояло недолеко від сласника у сподок ПО жіночій лінії (як посаг) ЛІ оборонних дій брати участь у них «з усіма | ТОТОрСЬКОГО «Чорного шляху», міцний обо- На 1780 рік у містечку налічувалося 52/ своєми людьми»; передавати маєтність іншій ронний замок, споруди якого збереглися до будинків Крім католицького костьолу, ДІЯЛИ особі лише зо королівським дозволом; сте- НОШИХДНІВ. Ці заходи не були безпідставни- - також церкви й правословне бротство У лист жити за виконанням | міщаноми всіх - ми: перший відомий нині похід кримських Відомі фокти неоднорозовия нородних гоманова повинностей, встановлених іще Коріятови- (| ТОТОр на Сатанів відбувся ще 1531 року. заворушень» у Сатонові ХМІЇЇ століття. АК- Українка чами. Саме про оборонне значення цього зомку гивність цих заворушень помітно зростало в «Та от Власністю Шафранців Сатанів залишав- НОгадував, очевидно, й тогочаОсний герб роки поширення в західноукроїнських земне знаєтеся недовго. Уже 1431 року за дозволом 0 містечка, в щиті якого було зображено лях опришківського руху, окремі ватажки дичних 1 короля містечко перейшло до визначного Фленя -- творину, що «пахощами СВОЇМИ ЯКОГО, ЯК відомо, приходили и но Західне німецькій польського магнатського роду Одровонжів.| Прогоняє змій і через те служить емблемою Поділля. пЕРИТРА 00 П'ятьма роками пізніше, 23 листопада 1436 ровоїна, від якого тікає ворог», за СслЛовоми Розподіли Речі Посполитої, внослідок ай | аких Сатанів перейшлов до володінь Російсьазетя а з 1797 року -- Проскурівського повіту Леся Укі Подільської губернії, мало що змінили 8 «Рігведі побуті містечко. Власникоми деякий час іще француз залишалися грофи ШПотоцьк! (пізніше Сонею. У 1 | танів було зораховоно де козенних спорідне ке право, В Сотанові було запроваджено «орні печатка з цим гербом, дотовоно сотанівських міщан дещо пожвавився. Число єправми пон окневї тори. Почали | С 0 роком, збереглася в актовій книзі річних ярмарків зросло до дев'яти. З'явилиня б з'являтися цехи: УСЛАрЧИТИУХ опайто кам атонівського магістрату | 128--1/32 років. | ся цегельний тічерепичний заводи, броварня, сив спр | Уродженцем Сатанова був відомий уко 19 дві гарбарні, с наприкінці століття, у 1894 аріїв, тво ЗНя протягом ХУ--ХУЇ століть був гончарсь- -раїнський освітній діяч ХМІЇ ст. Арсеній Ко- / році, - цукроварня. Станомно середину ХХ ян, «стр кий цех. | рецький-Сатановський. Закінчивши Києвостоліття в Сотанові було вже близько 700 ності 13: Ярмарки в Сатанові збирали купецтво з | Могилянську академію, він постригся вченці 1 дворів та понод 2700 мешканців. Довідники рює Лес багатьох міст Західної України, зокрема 3і укиївському Братському монастирі, а з 1649роцієї доби зозначоли, що в Проскурівському и Львово, Теребовлі, Галичо: Сатанівські ку працював у СКЛаДІ української «вченої ПОВІТІ Сатанів зо рівнем розвитку промисл!в п зи ярмарки и торги навіть деякий чос конкуру: дружини» у Москві, де переклав з латини гїторгівл! посідав друге місце після ПОВІТОВОтредме" вали з львівськими і, За словоми М.С Гру- 4 філософську працю «Повчання Мефрета», с / го місто лених.. шевського;вїкЗнОЧеНЯ далеко переходило такожчастину уславленої «Космографії» Блеу Нинішній Сатанів -- Селище міського рухаєті ролю містемкового торгу». Особливі при- підназвою «Позорище всього Всесвіту, або типу Городоцького району Хмельниччини 7- одухоті віЛеЦ НОВИХ модедАе Я 0 бен грецькі та 4| Атлас новий». мало чим нагадує колишню фортецю нод - З твого в вірменські КУПЦІ, колонії яких були ТОДІ ДО- Цікавою сторінкою в історії містечка є Збручем. Навіть ЗОМОК, споруджений У Небо, : сить доширециви по Західній Україні. доба Хмельниччини. Так, 165) року услов- ХМІИ--ХМІІЇ століттях, потребує негайної ресмають Після Одровонжів власниками Сатанова лений у народних піснях ідумах брацлавський таоврації, про що ще на почотку 1990-х років ДОМІСТЕ стали Тарновські, пізніше -- Костки та полковник Данило Нечай зумів із СВОЇМ повідомляв журнол «Пам'ятки Укроїни». То, СВОГО ї Сєнявські. | Протягом ХУІ--ХМІЇ століть військом узяти цю укріплену оселю завибити | може, варто нам усе-таки частіше прислуяка ко. Сєнявські були одними з найбагатших мого звідти польські загони «Гіечая треба призшхатися до ГОЛОСІВ минулого, щоб Уміти ДЕН натів Поділля: їм належали такі містечко, як знати, мабуть, найбільш популярною історичпо-справжньому любити й шанувати рідну аа Меджибіж, Стара Синяво, Гранів, Товсте. 30 | ною постаттю в уснім репертуорі», -- - старовину, щоб остаточно не втратити не р березня 1641 року Сєнявські домоглися від наголошував з цього приводу М. Грушевсьлише Сатанівський замок, ай усі ті Фортеці, порух короля Володиславоа ЇУ підтвердження маг-кий, оналізуючи пісні про славнозвісного храми, кам'яниці по всіх українських землях, сскісь дебурзького права для Сатанова. Поряд із козацького полковнико, які побутували й на | що сомовіддаНО, ков зачаровані козков! І на цим містечко одержало прово на проведен- Поділлі. вартові, бережуть для нос дух цієї сторови- Ст ня нових ярмарків, а також «право меча», Протягом ХУЇЇЇ століття Сатоніввід Сєнявсь- | ни? рниша тобто дозвіл виносити смертні вироки. Цікаких перейшов до володінь КНЯЗІВ Чарсонаж р нів міні іні Л у Аяцй посудом, СІЛЛЮ, рибою, дьогтем, КІНЬМИ Й Я дум худобою, атакож горілкою бочками, відро- М: з Німог ми й квартоми, пивом ! медом, різною садовиною й хлібом» Та Герб містечка, вживоний на печотках го. ся місцевої сотенної канцелярії, нагодував про 3 ди». 1 | . у РУ КАМ ТЛІ » ; річок Говтви і Псла. Так, на карті Гійома- | тогочасних географічних описах Лівобея еціниоейи Я СР чо а! - кор Левассера де Боплана 1639 року її покозано режжя. Місто мало п'ятечастин -- Нагірну, істрями догори». Імператорським елен ев як «давнє місто», ТОДІ ЯК СУСІДНІ Остап'є, Прмліпку, Поділ, Замостя та Загреблю. «Но-о А червня 1782 року цей боб було нува: Багачку, Решетилівку, Старі Санжари -- о звані ж ті урочища здовна сторожилаоми: У дно з де зо у куль! лише як «нові міста». 9 травня 1638 року в перше - через ту властивість, що ся частина З я ВА а о щенн околицях Говтви відбувся бій між польським | населена житло" на найбільш гористому ісля ліквідації полковогсотенного у засві у | о рою Говтву було підвищено до Стотусу доли військом | козаками повстоннями ва право місці другахаічорез Тех 0.38 ДЕН ЧОСІВ, | повітового міста в Київському намісництв! вам їдом гетьмана Яково Остряниці, що закінчився | али на о частина не ПРИЛЯ" | по Говтвянського повіту належали токож да блискучою перемогою козоцте". с9лЯ дотиєтФне кали превакася п ДО НЬОГО, істечка Остап'є, білоцерківко, Богочка, «РігЕ 3 початком Хмельниччини Говтва стає то й було названо Приліпкою; третя -- через | аськи, Шишоки та болоклія. Населення гора: центром козацької сотні. Ця сотня згадується низьке положення, що прилягає до гористої хна ТО б нано ДЕ 741 зсіб Одиз уже в широковідомому реєтрі 1649 року у ї частини міста; четверта -- через поселення МА ВА Р | чени | р | - о зяких найбільше -- 2/ 878 - припадало но А складі Чигиринського полку. Но чолі її стояв мешканців з того боку мосту, що побудово" , озацький Ал 1797 Говтв Ріг тоді сотник Дмитро Андрушенко. ний через річку Псьол по дорозі, яко веде Є цьким стан. о вже року у 146) ЗНСОк уло понижено до містечкового статусу й Після розколу Гетьманщини но Право- - з фортеці; пято -- також Черезіпеселенця м знос, Х Кханподої що бережну й Лівобережну 0 Говтво, золи" мешканців з того боку, за греблею, влошпек зр одоловкого дну й Ба стуг шоючися сотенним центром, переходить до тованою нижче того мосту, на ТІЙ самій річці а ку ) злсцанку зри й его складу Миргородського полку. Серед ії сот- | Пслі», -- зазначолося в згоданих описах. |. м повіту ОЛХОВСЬКОЇ; ГУ ба і суті ників протягом ХУ/Ї--ХМІЇ ст. особливу славу Прикметами містечко були тоді земляно ишній козацький сотенний осередок пе вича мали вихідці зроду Острогродських -- Матвій фортеця й чотири церкви -- Богородиці, ретворився на казенне містечко, де словом дує Іванович (1688--1/15 роки сотникування), Богоявлення Господнього, Преоброження «козак» позночовся вже не степовий лицар, зі Федір Мотвійович (1715--1735), Василь Господнього та Архангела Кл ча ПО ЗАМеЖНИМ хлібороб-хуторянин. Рів Федорович (1738--1761) та Володимир іва- | влаштованими біля них школами й притулко- «Де Остряницина стоїть хоч би убогоя лам нович (1770--1781). Як бачимо, е Говтві, як ми. Усі церкви були споруджені з дерева могила?» зо З сумом аапитувов Торас Шевдер і в численних інших містечках Гетьманщини, Протягом ХМІЇЇ століття «сторовинним манеченко. «Ой, де ж нашо сила, що шаблею, коп сотенна посада найчостіше передавалосьу ром». Саме ж населення у другій половині МОВ КОСОЮ, понство покосила?» -- чути було мат спадщину. Щодо самого ролу Остроградсь- (Століття становило 2642 чоловіківта 2588-- СЛОВО Пантелеймоно Кулішо. | справа! дет р ких, то його засновником вважається козак Жінок. хочеться запитати. Чи лише в знаку перехре" зе Їван Острогродський, що жив У ХМІЇ столітті Жвавим було й промислове життя містечщених шаблі и стріли на довньому говтвянсь- Ве; (очевидно, щойно згаданий СОТНИК Матвій ка. Процювали ремісники-кусторі -- теслярі, кому гербі? Чи, може, в душох нашо! молоді, ре Острогродський був його сином). Варто, кравці, шевці і ткочі. Відбуволися чотири де, попри всю нашу нинішню духовну СКРУТУ" пок нарешті, додати, що відомий учений-мате- ЩОРІЧНІ ярморки -- но свято Водохрещо, все ж таки зростають нові пицарські! сер?" | мотик Михайло Васильович Острогродсь- Петра й Павла, Спаса та Архангела Михоїсерця нащадків соратників Остряниці й ог на кий (1801-1861) був нащодком саме цього | ЛО (як бачимо, три ярмарки припадали но | 2989 Хмельницького? б козацького роду і народився в полтавському храмові свято), куди з їжджалися купці 3 - селі Пашенівці - колишньому хуторі По- Полтави, Кременчука, Городища, Хороло - во м шенному Говтвянської сотні. та Опішні. «Торгують на цих ярморкоах, - Бокси олодимир ПАНЧ фіз: мрія Про сотенне містечко Говтву | ХМІЇ| / підкреслюволося в описох ХМІИІ століття, -- рам кафедрм архівозма Київського маціомальног? чні
університету імені Т. Шевчемк?
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
РРО - - -- гчі - -г рані а - ь й Р ій -. ай ри от . льсфю айстр т. оуиивьй! Рем -- , г РР - ії Рози заніттю Ф Б - . оч--йютто б і - ель -- п нот "я дим є . -ч чан реаме Мить о ген нин т рідральнійй - щі - й і - - - ти із - Рой - М а ' ПЕ - Р
ї
гоманов 1 Українка пише з Луцька
не знаєте, дичних . | дімецькій мові, може, б я його собі купил
гімни ! «Історії» Менара».
Є
азс РРО ТЗН ГИ Ь ПРДА ЗИ СУ РОЛ і Р ДИ зть)в ьо -
Степан Налибайко
ЛЕСЯ, ВОЛИНЬ І «РІГВЕДА»
У листі до свого дядька Михайла Драа від б грудня 1890 року Леся
«Та от ще напишить меш, прошу, чи може, який є переклад вегімнів на французькій або
а. бо страшно мені сподобалися тії по уривках, які я знайшла в
іі
Як дослідив відомий санскритолог а
діаспори Володимир Шаян (1908--1974), Леся Українка для своїх перекладів із
«Рігведи» користувалася книжкою французького автора Менара - - 1 ТіЛЬКИ нею. У ній стверджується виняткова спорідненість слов'янських мов 1з санскритом. І це, на думку В. Шаяна, мало справити на поетесу особливе враження. Але не менше враження на не! мусив справити й світогляд ведійських аріїв, творців «Рігведи». Як зазначає В. Шаян, «стрінемо тут подиву гідні рівнобіжності 13 тим світоглядом, що його відтворює Леся в поетичній формі у її «Лісовій ПІСНІ».
Менар, зокрема, пише: «Для модерної людини природа є тільки збором предметів, а саме предметів непродуховлених. Але для молодих рас все те, що рухається, є живе та все і ВСЮДИ Мисль одухотворює матерію. Нема нічого мертвого в світі, немає теж тіла без дуппі. Небо, земля, вітри, ріки, зорі, хмари мають так, як ми, розум, волю 1 свідомість їх життя. Людина не відріжнює свого існування від існування природи, яка колише чоловіка у своїх раменах 1 живить своїм молоком. У рухливому 1 змінливому видовищі з'явищ первісний чоловік вбачає таємні сили, він їх бачить і чує, він віддихає ними. Кожний порух, кожне враження напоює його божественним життям»
І на це Володимир Шаян зауважує:
«Стрічаємо 1 дивуємося. Це ж найвірніша характеристика світогляду персонажів Лест Українки із «Лісової пісні»:
Лукаш А я й не знав, що в них така розмова. Я думав, дерево німе, та й годі.
Мавка:
Німого в лісі в нас нема начого... (Шаян, 663-- 701). Та й сам образ Мавки, судячи з усьо-
зам відігравало помітну роль 1 при весі- ЛЬНИХ обрядах. Рослини шануються в «Рігведі» поряд із водами, струмками, рак скелями, небесами й землею. ДИН ГІМН у цій пам'ятці навіть присвячений ЦІЛЮЩИМ рослинам. и Один із найпоетичніших гімнів о звернений до лісової феї (Х, . Бона уявляється в подобі дівчини, що ховається в лісових нетрях, нечутно ач лісовими стежинами і тільки ледвимі шерехи виказують її при- Рана П звати Араньяні, тобто Лісо- «пуща Меннако аранья-- «ліс», ан ак ). Вона живе серед лісового без-якщо она завдає нікому ніякої шкоди, | ьки ніхто не кривдить 11, живе паураютно, харчуючись лісовими пло- 77 й травами, відпочиває у затінку дерев, дослухаючися до голосів усіля-
КоОгс - ? птаства. Араньяні-Лісовичка --.
мат і и лісових звірів, лісова богиня, пер-
СОНІфікований образ обожненого лісу. У
о зро вона згадується лише один раз
- Кілька разів в «Атхарваведі» --
и инань замовлянь, До неї звер-
пов'яза подорожні, заблукані в лісі, вона зана з культом дерев.
Гімн цей свідчить про тонке сприй-
))
| ХУ;
г
Й:
те Ім |
ді ко
3
б
«
чайним перегуком їз поетичними переказами й легендами, на як) щедра волинська земля. «Лісова пісня» навіює ще одну асоціацію, яка стосується образів Лукаша й Мавки. Як для індійця улюбленим є образ юного Крішни з сопілкою, на чарівний поклик якої звідусіль збігаються такі ж юні пастушки-гопі й починають довкола нього радісні хороводи, так 1 для українця традиційно улюблений образ малого пастушка з сопілкою, що пасе корів. Хоча образ Крішни любий індійцеві у будь-якому вияві -- Чи то дитини-воїна, чи то мудрого політика, чи то божества. Крішна виріс серед пастухів, інше його ім'я -- Гопал, Гопала, що якраз і означає «Пастух» (досл. «Захисник /Охоронець корів, худоби»). І як Радгу (пор. українське жіноче м'я Рад а), юну пастушку, закохану в Крішну й улюбленицю його, чарують мелодії вічно юного сопілкаря, точнісінько так само й Мавку чарують мелодії Лукашевої сопілки. Та й саме ім'я Лукапі напрочуд перегукується із сучасним індійським чоловічим іменем Локеш, яке постало з давнього терміну на означен-
родителька світу/землі»).
Одним із епітетів Крішниє Дваракеша деДварак-- столиця Крішни, звідусіль оточена водою. Все їм'я має значення «Володар/Владика Двараки». Ця столиця опустилася під воду після смерті Крішни, яку індійська традиційна хронологія датує 18 лютого 3102 року до н. е. (після цього відразу почався Залізний вік, так звана Каліюга, в якій ми
нині їі живемо). Що перегукується з волинськими легендами про затонуле місто на дні Світязя. Цікаво, що не так далеко від Волині, вже біля іншого Світязя, в Туровській землі, маємо назву Дв о - рець АназвиДварак і Дворець - - тотожні. Ще один Світязь є на півдні Литви. Таке сусідування трьох Світязів, особливо волинського й туровського, якраз в ареалі замешкання ятвягів і -туровців, видається не випадковим і ще раз нагадує про споріднені рігведійські племена яду й турвашу, про Яду й Тур-вашу, родоначальників ядавів-ятвятів і турвашу-туровців. А Яду й Турвашу, як засвідчує давньоїндійський міф -- рідні брати. Тобто 1 їхні племена -- братні. (Див. про це попередню статтю в «Слові Просвіти»),
Братма. Вішну й Лакшмі на змієві Шеші. Середньовічний малюнок.
прізвищах- -ГупалГупалоГупаловГупалюкГупаленкотощо, має свій південноїндійський (дравідійський) варіант--Гопалан А ГопалантаАполлон-- лише два різновиди одного й того самого імені, яке сходить до спільного джерела. Грецькі автори називають Аполлона -- Юний Бог, Крішна-Гопала теж божество і теж вічно юний. Ім'яжіван,Иван у складному імені на означення слов'янського божества--Йван Купала, споріднене із санскр. юван-- «юний», «молодий» (СРС, 532).
З епітетом Крішни Гопа ла, який має різновиди Гопа,Гопака,Гопалак а, (сучасне звучання Гопак та Гопалак), споріднена й назва нашого знаменитого гопака, яка означає «пастушок». Цей танок, певно, був колись пастушницьким і воїінським танком, ще мав магічне значення. Недарма він так полюбився запорозьким козакам, теж, по суті, професійним воїнам. Кріишна якраз і був пастушницьким та воінським божеством, тоді як його старший брат Балавіра (Балвір, Бальвір, Балбир на українському грунті) -- землеробським, що
куле. На слов'янському грунті, судячи з усього, індійській Лакшмі й прибалтійській Лайме відповідає Лада, дружина бога Ладо, тотожного індійському Вішну. Польський історик Стрийковський свідчить, що свято богові Ладо відзначалося з 25 травня до 25 червня, тобто воно було тотожне святові Йвана Купали.
У латишів і литовців Лайме -- богиня щастя й долі, вона допомагає дівчатам вибрати нареченого, веде молодих до вінця, а в латиських народних піснях пов'язується з Сонцем. Нагадаємо принагідно, що досліджував ці пісні Криц'ян Барон, ім'я якого і є дещо видозміненим варіантом імені К р і ш н а. У наших весільних піснях слово ла д о вживається щодо молодого чи молодої, а у веснянках -- як приспів. Густинський літопис (ХУП! ст.) пише, що Ладо -- бог одруження і всілякого благополуччя, що мому приносять пожертву ті, хто прагне одруження і щасливого подружнього життя. Чеська пам'ятка, датована 1202 роком, ототожнює Ладу з Венерою. А Вішну й Лакшмі -- батьки бога кохання Ками (Іамадеви), озброєного луком із тятивою з бджіл і квітковими стрілами,
Лакшмі донькою легендарного мудрецябрахмана Бгрігу, який доводився прадідом Яду й Турвашу по матері. Як утіленням Вішну є Крішна й Рама, так утіленням Лакшмі є Сіта, дружина Рами, героя «Рамаяни», й Рукміні (пор. литовське прізвище Рукмане), дружина Крішни й донька царя Бгішмаки (ім'я тотожне українському прізвищу Б у шм ака). У війні, описаній в «Махабгараті», яку індійська традиція відносить до 3138 року до н. е. Крішна виступає на боці пандавів. Тоді як його плем'я,
ядави, тотожні літописним ятвягам, 1 старший брат Баладева виступали на боці кауравів, двоюрідних братів пандавів. А військо кауравів очолював могутній воїн Бгишма, ім'я якого знову-таки перегукується з українським прізвищем Бу ш м а. Обидва імені, Бушма й Бу ш ма ка, означають «Грізний» і сходять до санскритської дієслівної основи б га я- «боятися», «відчувати острах» (СРС, 475). Тобто ці імена мають типове для воїна значення -- «той, хто наганяє на ворогів страху», «той, кого бояться вороги».
Лакшмі має ще одне ім'я- Падма;
яке означає «Лотос», а лотос -- найраніша й найпоширеніша емблема Сонця, символ незаплямованої чистоти й духовної досконалості, довершеності творіння. Вішну в одній із своїх чотирьох рук тримає лотос (в інших трьох -- булавуданду, диск-чакру та мушлю). Лакшмі, дружина Вішну, під час творення світу плавала на пелюстках лотоса, що розпустився. На лотосі, який виростає з пупка Вішну, спочиває творець світу Брахма, а Вішну й Брахма разом із Шівою складають індійську трійцю, так звану трімурті, й уособлюють тризуб. Із лотосом на індійському грунті пов'язана величезна кількість божественних і міфічних персонажів, царів і мудреців, рослин, сузір'їв та важливих термінів. Боги й царі сидять на лотосових тронах,
лотос -- один із провідних образів в образотворчому мистецтві, архітектурі,
іконографії, поезії. Епітети зі значенням
«Лотосоокий» найчастіше вживаються
Шо
саме щодо Вішну та двох його найпопу-
лярніших аватар-перевтілень -- Рами
я - 13 ми "в й Крішни, а «Лотосоока» -- щодо їхніх.
дружин. Червоний лотос -- символ су- |
часної Індії. Неабияку роль в уявленнях давніх
індійців відіграє синій або блакитний
лотос. В епосі, наприклад, часте порівняння очей Кршїни саме з синім лотосом, а такі лотоси, як стверджують ботаніки, росли колись в Україні, зокрема, й на Дніпрі. Вкрай цікаве й те, що
го, сягає сивої давнини ще часів «Рігве- | ня божества -- «Владика світу», «Прай Засвідчує його атрибут -- плуг. в епосі очі Крішни порівнюються навіть ег о. Для давніх індійців, як і для слов'- витель/Цар». Де л о к- «місце», «зем- Крішна -- земне втілення Вішну, за- 13 квітками льону, а льон, як відомо, в є ЯН, важливу роль у віруваннях посідав ля, «світ», а -і ш (іноді -е ш) означає ХИСНика світу, Всевишнього, а мого дру- Індії не росте, зате ка історичній Волині культ дерев, річок, гір тощо, відбиття «бог», «небесний владика» (СРС, 111, жина Рукміні -- Лакшмі, дружини ВІН -- СПОКОНВІЧНИЙМ. чого й бачимо в «Рігведі». Особливо ша- 557). Компонент Лок-входить в імена й Вішну. Лакшмі -- богиня щастя, багат- На означення синього або блакитного нувалася в Індії ще з часів Хараппської епітети Вішну (Локна т х -- «Цар СсТВайСІМейноі злагоди, ім'я її та функції м лОоТОоОСа санскрит знає близько десятка культури, сучасниці Трипільської, свя- світу/землі», Локпат і-- «Батько/ Тотожні латиській та литовській Лайме, Слів - - утпала, індівара, пушкара, радщенна смоква, а пі в а т т х а, як це Захисник світу/землі») та його дружи- Теж богині, ім'я якої і сьогодні популяр- Жіва, канвала тощо. Деякі з цих СЛІВ засвідчують зображення на печатках із з ни Лакшмі (Лок мат рі-- «Мати нев прибалтійських народів -- його має, СЬОГОДНІ Популярні чоловічі й жіночі імедолини Інду. Поклоніння великим дере- світу/землі», Локджанані «На-наприклад, відома співачка Лайма Вайна. Імя Рад жів, наприклад, мав син
Індтри Ганді, свого часу, як і його мати, прем'єр-міністр Індії. Саме ім'яї ндір а -- одне з імен Лакшкмі, і недарма українська композиторка Леся Дичко свою ораторію, присвячену Індірі Ганді, назвала «Індія-Лакшмі». Слово ін діІралай, також вживане на означення синього лотоса, дослівно означає «Оселя Індіри», тобто Лакшюмі. Принагідно зазначимо, що Індіра Ганді -- почесний доктор Київського університету імені Тараса Шевченка і їй, під час перебування в Києві, незабутній Олесь Гончар вручив томик поезій Рабіндраната Тагора українською мовою, що їх переклав відомий український дипломат, чудовий знавець бенгальської мови й творчості
Великого Бенгальця Віктор Батюк, кот-
рий не так давно передчасно пішов із
життя. До слова сказати, у самого Рабі-
ндраната Тагора очі теж були сині.
У назві на означення синього лотоса-- раджів-- наявний компонент радж-- «цар», «раджа». У зв'язку з чим привертає увагу цікава й значуща подробиця: на волинському Світязі водяну лілію, цей український лотос, називають цар-зіллям. Що підтверджує високий статус цієї чарівної квітки в
хо природи безвісними творцями Своїми функціями 1 своїм іменем Го-якими він вражає серця і зароджує в уявленнях українців. ь Ди», а сам образ Араньяні напропа ла Крішна тотожний грецькому них кохання. | і й Ман перегукується з образом Лесиної Аполлонові й слов'янському Купалі. Ім'я | За легендами, прекрасна Лакшмі, як "Шаян - Шаян В. Віра предків на-сні Цілком можливо, що й цей гімн Го п а л,Г опала-- однез найпошиі Афродіта, постала з піни морської, коли | шШо. -- Том І. -- Гамальтом, 1987
зуп прочитала у французькому пере- реніших імен Кришни, яке на українсьчи
ладі Менара 1 твір вразив її надзви-
кому грунті відбилося в численних
на початку світу боги сколочували пер-
вісний океан. Інші легенди називають
СРС -- Санскритско-русскиї варь. -- М., 1978. - МАР
й раїни
1 у і
й
7/.// ТРАВЕНЬ, ЧИСЛО 5 (59), 1999 Рік р.
' ТУ
"її
dawnych autodafe. A cóż dopiero mówić o zniszczeniu i
...cierpią i jęczą. Gwiazdy... kupy... wyrywają się kar-. Wszystko to widzi, ale nie wszystko chłonie Lewycki, nie wszystko zabierze w pamięci i w sercu do ojczyzny. Ze swoich podróży wspomina raz po raz słowa jednego mądrego rodaka: «Jeśli w kraju biskupiego klasztoru... nad śmieciem... czekamy, a ziarno bierzemy...» Dnieprem, wśród... bunt...
Pezmkzha, innych – flamandczyków. Ponuremu... z jego żałobą męczeństwa ukraińscy artyści...
Do takich artystów należał także Hryhorij Pewyszczyj.
Żyr, to nie pokój, jak mer nas... Dziś chodzisz, jutro w grób wpadniesz...
Hidbezov do podwzhonia, przegląda odbitki. Na ... z nich ludzie rozgniewani, ścinają im głowy, i ... żywcem.
Takie maluje też Lewycki, szczególnie ... opisuje dzieciństwo, wymuszoną ucieczkę... jednego miasteczka, on i ... walczył za cara Piotra, który mścił się na mieszkańcach ... za to, że popierali Szwedów.
... oblicza Piotra Mohyły przychodzą ... jak ta, na słowa ... Ornowskiego: Kto to malował?
Manera nie grecka, ... z gniewem do groźnej ...
... nie za pióro bierze się w długim boju. Gęstymi, falistymi włosami – czego – zapisanymi.
Bo jak groźnie stalowym mieczem świśnie, zuchwale..., dumnie odrzucona do tyłu.
Rozumowi, zadziwiająco dobrze... Prawem powie zapisany..., żeby... oczy... mówić... zapłonąć...
«Dlaczego... rusą... Madonno... usta... To oblicze w pracowni...
Piotr Fo... przedubm... «o g...
oświeciciel. W ... wam ... jak widać ... Fuchdator ...
ukraińskiej... z kultury... przed...
Ledaацький nie był jedynym grawerem, który portretował twarze. Mюжєть eaавьнисмо «-яКжтанбоє . bан nasпод u vev - cza RUS wyższej szkoły, Sslavetnoh Kobvo-/Opgig wesko ZOpkupegzhtuvynov 1 Ssuchasnuyugov, dla twórczości jakiej charakterystyczne jest pegii (nazywanej tak samo jak mego zest; - akor. SU TREEE"SI - ь. U prozhm, zhogie Liuzhevitsnomie zhov U my navchatymutsia vydetei v-e-ya Deb'zhvoi 2) U pot - nawet sia za kordonom, Jewropa riasna vmtvoreniu piv zemnym -- Feofan Prokopowycz, Stefan [Jaworski] wsursnomm i zhogo i tragedyuiuogo baroko. Dymytrij Rostowski, Samoom 110 p. Hryhorij Skoworoda- 2 Styl baroko zarodyvsia w Czechach ... pusznogo Zshchroppzhenvoroda, Mykhajło Łomonosow zhe zhoi shchuie puchka zaiuklyom humanistychnostevuiete radist 8 Akademii wykładano | TOCHNI nahuzh, 2 Hu meavatoarti. «OR - euttr!' Zheg chuiete piuodske shchastia" stin. znahoiuvanyai v. Uchyvsia w nam. Yak m» BZhe zadtia". rez Yak 5 maistry Vidrodzhennia, dezhotra kudozhuiem baro- Hryhorija Łewyckiego, wykorzystywali przyjemno-świąteczną gamę kolorów i ozdabiali grecko odziane, wesołe damy i kawalerów. ARCYDZIEŁA UKRAIŃSKIEGO BAROKO. Jeszcze jedną przyczyną utwierdzającą w wyjątkowości... Hryhorij Skoworoda ... w XVIII stuleciu ... w którym w pierwszej połowie ... dogadzać ... arystokracji. Akademia ... zaczęła ... Styl „baroko” ... przyjemno-świąteczny ... Hohoheim ... -- bursacy.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
вБУуричок з ЛлєВИММ
МЕР - | аа ау лоб ні то а 4, тік, я
: г У б 1 Р ща їй; зрУсуч м - 1 й 2
п -
участю Г. Левицького. Брама. ібоповського. Середина ХУПІ ст. | Новопризначений київський митрополит Рафаїл Заборовський над усе любив будувати. Иого коштом видатний архітектор Шедель перебудовує приміщення Академії, надбудовує над ним другий, парадний поверх з великою конгрегаційною залою. (Вона існує і нині.) Заборовський вирішує надбудувати і оздобити скульптур-
ними прикрасами дзвіницю Софії; за його задумом зво-
Ж 1 - М чи ше ши рі Нр роз "ль з т» чі ьо чи ній 6
Р
с | е
диться «Шеделеве диво» -- Лаврська дзвіниця та шедевр українського бароко -- брама Заборовського -- парадний в'їзд до резиденції митрополита на території Софії.
Цій брамі присвятив поетичні рядки М. Бажан:
..Потрясши ланцюги прикрас,
Важкою зморшкою напнувся владний м'яз,
Обняв краї спокійної безодні.
Підніс, як пожаданий келих,
Широку браму в вишину,
Широку браму, грішну / земну,
Мов круглий перстень на руках дебелих,
І творчий хист, що не втомивсь, не вистиг,
Сноли принадних зел на камені поклав...
брама перенасичена тріумфальними формами, па Ральдикою, різними емблемами. Прикрашають її й випоградні грона, і елементи давньогрецького декору -- машкара античних богів та листя аканта. Брама ця, як писав М. Бажан:
- поєднала здаля
8 чраїнських брам рясне гілля
. біЛьГОТними акантами Корінта.
Вінчає браму герб з короною -- митрою та зображенням «ПОЛУ меніючого серця». Ж »
скульптурні оздоби брами Заборовського 1 Софімської АЗВіниці, чаруючи нас своєю красою, збуджують і нашу ціКавість: будував Шедель, а хто автор рельєфів? Не- ВІДОМИЙ нам скульптор? У ті часи скульптурні прикраси "асто-густо копіювали з малюнка чи гравюри. | мабуть, не буде помилкою пов'язати ці скульптурні прикраси з М'ям відомого тодішнього київського гравера Григорія | Левицького, оскільки вони так подібні до численних де-
"алей багатьох його гравюр.
-.
«ТЕЗА ЗАБОРОВСЬКОГО»
| | й 7 липня 1739 року. Біля Києво-Могилянської Академії | щ Рався наповп. Чого-чого, а людей на Подолі завжди | овно-повнісінько, тим паче сьогодні -- на відкритті пе- Ребудован
ого приміщення Академії. | Одна. за одною під'їздять карети. З них виходять ! | остують до храму науки пани. Серед них ! представ- | ки вищого духовенства з важкими золотими хрестами у "а грудях, | о ликому конгрегаційному залі все готове до філо- 3 ракойо диспуту -- змагання студентів перед очима ; Не жмовладного | велемудрого Рафаїла Заборовського. | се Заром Академію почнуть називати Могилянсько- - | Заборовською тк. Здходить найурочистіша хвилина свята: Заборовсь- | | в у вручають дарунок -- великий аркуш із гравюрою, | трі якої портрет самого митрополита -- так звана "Теза Заборовського». Назва походить від того, що на
"Равюрі, за тодішнім звичаєм, вміщені, поряд із числені малюнками, і тези виступів учасників диспуту. | аЕ "часи часто відбувалися філософські диспути, а У ням уміти чітко висловлювати свої думки, студенти вива Риторику, брали участь у театралізованих виставах.
зприклад, одягнений сіячем студент декламував Ппемський текст, сповнений алегорій та трохи осучас-
нений дидактичними додатками, що підкреслювали | звепичували майбутню дільність вихованців Академії як сіячів добра і знань,
У першій половині ХМІЇЇ століття в українському мистецтві співіснували різні напрями. Парадні портрети гетьманів, високих духовних осіб, козацької старшини. Поруч -- численні лубочні картинки «Козак-Мамай» -- безіменний козак із списом і баским конем. Був іще один, інтелектуальний, так би мовити, науковий напрямок: художники намагалися втілити схоластичні, не завжди зрозумілі образи.
Серед інтелектуальних творів того часу справжнім шедевром є вищезгадані «Тези Заборовського» -- чи не найвідоміша гравюра Григорія Левицького.
Гравюра дуже складна за формою | змістом. Вихованець Академії Левицький вільно оперує такими поняттями, як теза та антитеза, абстрактні символи та реалістичні зображення. Коли ми сьогодні дивимося на цей твір, то й не здогадуємось, що майстерно намальовані альтанка, корабель у морі або звичайний дощ -- то певні символи, що не мають нічого спільного з реальною альтанкою, кораблем або зливою. Нам важко «читати» цю символіку, а от сучасники Левицького добре знали її.
На гравюрі тонко, чітко проступає кожна рисочка, її
без перебільшень можна назвати ювелірним твором. Особливо майстерно зображені чотири тендітні античні богині, що підтримують рамки вміщеного у центрі гравюри портрета самого Рафаїла. Вони уособлюють мудрість митрополита, його далекоглядність, духовну силу т моральну чистоту. Одна з богинь тримає в руках «полуменіюче серце». Під портретом -- герб, увінчаний князівською короною. Ми вже бачили їх. Де? Серед скульптурних прикрас, що увінчують браму Заборовського.
Та повернімося до гравюри. На ній зображено ще
Те ШО» Г че а , че отит» З о т
. і Сіргтузс СК!
1 з пучків и : ХО я п В | уки шо кі - 3 - щ їх Ф с у
за А і,
Г. Левицький. Теза на честь Р. Заборовського. Гравюра. 1739 р.
чотири античні богині, які тримають «дошку» з тезами майбутнього диспуту. Вони символізують математичні науки, що їх викладали в Академії. Малюнки, які художник щедро порозкидав по полю гравюри навкруг портрета Заборовського, -- то самостійні завершені мініатюри.
На берегах гравюри дві вертикальні низки зображень, схожі на сучасні кінокадри. Зовні реалістичне зображення сіяча -- це відома алегорична постать із Біблії. Він засіває поле зернами віри, добра, розуму.
Та на гравюрі не лише алегорії і символи. Є туті Лаврська дзвіниця, лаврські покої митрополита. Ліворуч автор зобразив будинок Академії, а симетрично до нього, праворуч, бачимо трьох студентів -- у народі їх називали «вченими спудеями». У них дещо незвичайний вигляд: пострижені під кружало, на плечах киреї з відкидними
Математична четвериця. | || /
у ЗИ
Фрагмент «Тези Заборовського
я » "а тини | Лю
Р-б
Лобас ЗАЕС
ти ' - зва ьо В п'яшь - НЕ ? й і, С лм а! Ч Га в | у; І Я Ми , 1-1. ММ
її Тл
ПЕС і. «-
Бурсаки-студенти Києво-Могилянської
Академії. Фрагмент, «Тези Заборовського»
рукавами -- козацька вдяганка! Але киреї задовгі, ніби чернецькі ряси. Дивлячись на ці постаті, мимоволі пригадуються Остап і Андрій, одяг яких узяв на глум Тарас Бульба.
КИЇВСЬКИЙ ГРАВЕР
Якою ж цікавою виявилася для Левицького його роко бота в Лаврській друкарні! Погляньмо й ми на його ілюзоря страції. Неважко встановити, як позначився вплив навчання ру Вроцлаві, наприклад, на гравюрі «Розп'яття», яку ху-аз дожник малював для виданого в Лаврі «Євангелія». Тра- | гедійність центрального образу нагадує мідьорити часів його перебування у Вроцлаві. Але Левицький уже відійшов від похмурості європейських зразків. Окремі символічні малюнки довкруг центральної постаті в пишному обрамленні буйного зела -- це вже суто Левицький, життєстверджуючий, оптимістичний.
Цікаві гравюри митця й для театральних афіш. Вони також веселі, святкові. Тут часто зустрічаються витончені завитки -- справжнісінькі равлики. До речі, термін рококо походить від французького слова госаїййег, що 48484 означає раковина. уУм3 Со
ВЕЛИКОСВІТСЬКІ ВЕЛИКОМУЧЕНИЦІ
ж-
Вони зовсім не схожі на мучениць. Їхні грайливі, майже порцелянові личка далекі від скорботи. Святі не завмерли у велично-трагедійній позі, а навпаки, мало не ж танцюють. Варвара і Катерина елегантні, наче зібралися ой на бал. Міниться муаром бірюзовий атлас, мерехтить сви лискуче хутро, яскряться барви темно-зеленого оксамиту, коралового шовку, виблискують на шиях золоті, схожі на сучасні, ланцюжки. Витонченість, аристокраоту тизм, ба навіть легковажність. Та що це? Під ногами у о Катерини колесо тортур, випещені жіночі руки тримао ють гостролезі мечі, котрі годилось би бачити в суворих ДИ ВОЇНІВ. | ор
Тут ми вступаємо в царину релігійної символіки. Мечі -- ознака воїнства Христового, вічнозелене гілля пальми -- символ безсмертя, золотарський келих -- чаша страждань, хрести -- знак мучеництва. На хрестах розоон пинали злочинців у давньому Римі. Римські власті мали і Вза злочинниць і цих жінок -- Катерину та Варвару. Ще б Ж пак! Вони не вірили у всевладного Юпітера, а молилися стражденному Ісусові. Автори їхніх житій розповідають, 2 що римські язичники люто ненавиділи християн. Якісь вони | райні чужі, вигід не шукають, кар'єри не прагнуть, танок «оси» | | ||4048 (тодішній стриптиз) у цирках дивитися відмовляються. ха зу Вбити таких мало! | Зі ПРА
І вбивали. Варвару різали ножами (один із них на й оні забій під її ногами). Катерину колесували, заганяючи в тіло | | ||48 гострі штирі. Навіть батьки дівчат -- заможні п атриці со доз дочок своїх не боронили. До християн жалю не зуло. код Й Кажуть, і під тортурами Катерина обстоювала сі ою ві ий я | цитувала (була ж бо освіченою) тексти грецького філо- |||
- і) Р -
софа Платона, чимось близькі до Христових пропові
Щ
.)
Тим-то філософи та інтелектуали християнської Європи визнали Катерину за свого патрона. Художники Відродження (Рафаель, Кранах) шанобливо зображали її. І цю традицію успадкували українські майстри ХМІЇ ст. Н час філософів на Україні не бракувало. Не
як гоголівські Хома Брут і Тіберій Горо!
відомий Григорій Сковорода аж н стать. "75 г Неролача ПОВИ . Сучасника Сковороди худо:
-,
| го вважають автором «Вели - Улюблениці української ін
; Гак чі | простолюду. В. | нії . ти
зай вімв а РУ -і мч
4 - уч ча - задні ко ілиє Ра ло "Її | і
ри
ційній -
лі Й і
- - й Гн М т
-ч З 2 1 , і
ч . -ї .| й 14 р - - з -
4 Жи. і те б - і г Ї . Й ;
-i - to, - 5 che - 7 - - b - ho i b zh oz sti S o Tarasa Szewczenka zano o090 ant ani - i z i i i; .j
j koperta - zaczynając od znaczka, do pieczęci z datą na ... Co Państwa interesuje?
Większość z nas zauważa zmianę wyglądu, koloru bądź nominału znaczka, ale zazwyczaj nie zagłębia się w szczegóły tych zmian. Tymczasem mogą one kryć coś ciekawego.
Historia znaczka świadczy o jego istnieniu jako takiego. Należy on do grafiki użytkowej. A po pieniądzach to państwowy papier wartościowy, który ma określoną wartość pieniężną i jest znakiem opłaty za usługi. Właściwie znaczek powstał jako ... w opłacie pocztowej przy wysyłaniu kopert i ..., lecz od razu się ugruntował jako absolutnie niezbędny i zyskał dużą popularność zarówno w rozwoju państwowym, jak i ... pierwsza ... na pocztowych ... pozwalały przedstawiać najlepsze wytwory państwa, jego osiągnięcia, portrety monarchów, dzieła malarstwa itp.
Pierwsza na Ukrainie marka pojawiła się w 1918 roku, za czasów Ukraińskiej Republiki Ludowej. Projekty ukraińskich znaczków opracowywali najwybitniejsi artyści i graficy, wśród których był także Hieorhij Narbut. Jednak twórcą pierwszego ukraińskiego znaczka uważa się Antina Chomycza Seredę (stworzył on znaczki o nominale 10 i 20 szahów). Przedstawiały one odpowiednio tryzub na tle stylizowanego słońca oraz chłopa z kosą i ...
tryzuba. Georgijowi Narbutowi przypisuje się znaczki o nominałach 30 i 40 szahów, na których przedstawiono odpowiednio dziewczęcą główkę w wianku oraz tryzub z roślinnym ornamentem; znaczek o nominale „50 szahów” obramowano roślinnym ornamentem w kształcie wieńca. Znaczek o najwyższym nominale, 20 hrywien, stworzył artysta L. O. Obozneńko. Pomysł utworzenia ukraińskiego znaczka należał natomiast do W. Kryczewskiego, wybitnego artysty, historyka sztuki, scenografa i architekta, który był autorem pierwszego państwowego herbu UNR. To on zgromadził wokół siebie najlepszych artystów tamtych czasów: wspomnianych już Narbuta i Serednę, M. i T. Bojczuków, I. Padałkę, W. Siedlara i innych. Naśladowcą tych artystów został malarz M. Iwasiuk, który na zlecenie rządu UNR opracował serię 14 znaczków, wydrukowanych w 1920 roku. Drukowano je w Wiedniu, a część z nich dopracowali sami Austriacy. Niestety, znaczki te nie trafiły jednak do obiegu w związku ze zmianami politycznymi w kierownictwie.
W czasach panowania radzieckiego imperium Ukraina prawie nie wydawała własnych znaczków pocztowych. Wydano jedynie dobroczynną serię znaczków „Pomoc głodującym”, w skład której weszło 5 znaczków (projekt O. Marenkowa i B. Poraj-Koszyca).
Po rozpadzie Związku Radzieckiego, gdy Ukraina została ogłoszona niepodległym państwem, pojawiła się pilna potrzeba stworzenia nowego ukraińskiego znaczka. Taki znaczek ukazał się w 1992 roku. Wykonał go grafik W. Dwornyk na podstawie rysunku G. Narbuta, w zmienionym designie – alegoria „Młoda Ukraina”. Na początku ten wytwór zaspokoił potrzeby obiegu pocztowego, chociaż znaczek nie był oryginalny.
Aby nie powstało zamieszanie co do dat emisji, należy wskazać, że znaczki dzielą się na trzy grupy: standardowe (te, do których przywykliśmy na kopertach), pamiątkowe (poświęcone jakiemuś wydarzeniu) oraz artystyczne (z dowolnym miłym dla człowieka wizerunkiem). W. Dworników jako pierwszy zaprojektował właśnie znaczki standardowe. Równocześnie w 1992 roku ukazały się także znaczki pamiątkowe «500 lat ukraińskiego kozactwa», «100-lecie pierwszego osadnictwa Ukraińców w Kanadzie», z okazji 150. rocznicy urodzin M. Łysenki i 175. rocznicy urodzin M. Kostomarowa, wykonane przez O. Iwachnienkę, B. Iluchina i L. Koreń.
Uwzględniając potrzeby młodego państwa w znaczkach pocztowych nowej formacji, współcześni filateliści zaproponowali artyście i pisarzowi Ju. Łohwynowi namalowanie znaczków, które przedstawiałyby Ukrainę jako państwo z własną historią i jednocześnie nie byłyby obce tradycjom ukraińskiego znaczka.
Ju. Łohwyn wychował się w rodzinie, gdzie ceniono sztukę (ojciec artysty, H. Łohwyn, jest ukraińskim historykiem sztuki, doktorem historii sztuki, autorem wielu prac z historii ukraińskiej architektury i sztuk plastycznych). Jego twórczość rozwijała się na żyznej glebie dorobku H. Narbuta, A. Seredy, M. Iwasiuka, B. Poraj-Koszyca i innych.
Zamysłem Ju. Łohwyna było ustawienie znaczków na straży naszej państwowości we wszystkich jej zakątkach, przy czym tematy dzieł miały być charakterystyczne dla regionów. Są tu zarówno kosiarze z Północnej Bukowiny (skrajny południowy zachód), jak i słobożańscy czumacy (Wschodnia Ukraina), pasterz z owczarnią owiec (Tawria – południe), garncarz (Sumy – północ i Połtawszczyzna). W centrum Ukrainy – żniwiarki (Czerkaszczyzna, Kijów), pszczelarze (środkowa Naddnieprzańszczyzna), rybak w łodzi-dłubance (środkowe i dolne Podnieprzanie). Znaną serię «Hetmani Ukrainy» (z wizerunkami Petra Konaszewycza-Sahajdacznego, Bohdana Chmielnickiego, Iwana Mazepy) artysta stworzył początkowo jako serię znaczków standardowych, czyli jednobarwnych. Według zamysłu autora nadawało to
im wygląd dawnych grafik średnio-
...ego wieku. Jednak rada artystyczna nie zaakceptowała tego szkicu i artyście musiało się przerobić znaczek w kolorze (wyszły one w 1995 roku), a zdaniem samego Ju. Łohwyna seria na tym jedynie straciła.
Artysta stworzył ciekawe szkice projektów znaczków na dzień urodzin P. Mohyły, M. Miklucho-Maklaja, a także serię „Karpacki rezerwat”, ale los tych znaczków nie jest jeszcze rozstrzygnięty. Za to ujrzały światło dzienne dwa znaczki Jurija Hryhorowycza w serii „Czerwona księga Ukrainy”: „Sokół wędrowny” i „Żuraw szary” (początek serii – „Rośliny” – w wykonaniu S. Bieliajewa).
Seria Ju. Łohwyna „Cerkwie Ukrainy”, na których przedstawiono Sobór Świętej Zofii w Kijowie, cerkiew Ilinską w Subotowie, sobór hetmana Kalniszewskiego w Nowomoskowsku, cerkiew św. Jura, która znajduje się w Drohobyczu, została stworzona już w 1995 roku, lecz czekała na swoją premierę półtora roku. W 1997 roku wyszły znaczki Ju. Łohwyna z portretami Bajdy Wiszniowieckiego, Pylipa Orlyka, a w listopadzie 1998 roku – „Hetman Doroszenko”.
Interesująca jest seria „Herby Ukrainy” w wykonaniu W. Kuźmenka (początek w sierpniu), seria „Ukrainika światowa” z okazji III Narodowej Wystawy Filatelistycznej oraz blok „XVII Zimowe Igrzyska Olimpijskie”, stworzone przez W. Dwornyka.
Dla filatelistów i po prostu chętnych do zapoznania się ze znaczkami nowej Ukrainy oraz ich twórcami, ukraińskie zjednoczenie łączności pocztowej „Ukrpoczta” w 1997 roku wydało ilustrowany „Katalog znaczków pocztowych Ukrainy”, w którym można przeczytać o historii powstawania ukraińskich znaczków, znaleźć ich krótki opis itp. Julia SZCZEHELSKA
O przedmiotach, które są największą świętością ludzkiego ducha, trzeba albo milczeć, albo mówić z pełnym szacunkiem.
Pan obdarzył każdego człowieka bezcennym darem Słowa, aby nim wyrażał najskrytsze myśli, uczucia i porywy własnej duszy. Poprzez Słowo Pisma Świętego człowiek poznaje Boga i Jego mądrość.
Poprzez język, w formie etykietalnych formuł językowych, przekazywana jest tysiącletnia chrześcijańska moralność, gdzie Słowo Boże niesie w sobie wewnętrzną energię tworzenia dobra i piękna zarówno w człowieku, jak i wokół niego.
Ukraińcom, którzy poznali tajemnicę wiary w Jezusa Chrystusa dzięki wielkiemu księciu kijowskiemu Włodzimierzowi Świętemu, od dawna właściwy był szacunek wobec nieznajomych, wobec każdego rozmówcy. Zwracali na to uwagę cudzoziemcy odwiedzający Ukrainę.
Szczególnie charakterystyczne były słowne powitania, w których wiara w Boga wzmacniała jasną nadzieję na Jego miłosierdzie:
-- Dobry dzień! Bądźcie zdrowi w świąteczny dzień.
«Słowo Proświty». Założyciel – Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki.
Świadectwo rejestracji nr 1007 z dnia 16.03.1993 r.
ŁUDZKIE SŁOWO, ALBO COŚ O SŁOWIE
-- Chwała Bogu Jezusowi Chrystusowi!
-- Daj, Boże, dobry czas!
-- Mój wam szacunek, niech was Bóg ocali!
Codzienne życie Ukraińców upływało na pracy – zbiorowej czy indywidualnej, która była powołaniem, sposobem życia. Towarzyszem w pracy zawsze był Bóg. Od słowa życzenia lekkiej pracy zaczynały się żniwa, koszenie siana, orka, stawianie domu i wszelka inna praca.
Słowem Bożym i zwracaniem się do Pana naszego Jezusa Chrystusa ludzie błogosławili powodzenie:
-- Niech ten dzień będzie święcony.
-- Wedle Bożego rozkazu!
-- Daj, Boże, czas i dobrą porę!
-- Boże, dopomóż.
-- Zdrowia, Boże, dopomóż!
-- Daj, Boże, żeby się robiło, a nie leniło się.
23 3. Redaktor naczelny
Żuraw
JEST SŁOWO BOŻE, ROZMOWA
-- Daj, Boże, na utrzymanie!
-- Panie, dopomóż z balią nad Dunaj!
-- Boże, dopomóż, tu, dopomóż!
Przy pomyślnym wykonaniu wszelkich robót czy pracy zwykle mówiono: «Chwała Bogu», a gdy człowieka spotykał niepowodzenie, należało powiedzieć: «Na wszystko wola Boża».
Zgodnie z chrześcijańską moralnością i prawosławnym wyznaniem nie godziło się długo żywić gniewu na «bliźniego swego», dlatego «wrogowie» starali się pojednać z okazji Wielkanocy, ponieważ jedno z chrześcijańskich napomnień głosiło: «Zgódź się szybko ze swoim przeciwnikiem, dopóki jesteś z nim jeszcze w drodze». Przeprosiny składano ustalonymi formułami słownymi, na przykład:
-- Wybaczcie za te słowa.
— Proszę, wybacz mi to słowo!
— Wybacz za słowo, które powiedziałem!
— Nie na gniew, niech będzie powiedziane!
— Przebacz, szanując dom i honor wasz!
— Przebacz mi!
Na te słowa należało odpowiedzieć:
— Niech Bóg przebaczy, ja wybaczam.
— Bóg z wami!
— Niech wam Bóg wynagrodzi!
— Obdarz, Boże, chlebem i solą!
— Bóg z wami, na tamtym świecie oddacie pierogami!
Przeciw fałszywej pobożności skierowane jest przykazanie: „Nie bierz imienia Boga twego nadaremno” oraz upomnienie, że w wielomówstwie o Bogu nie ma zbawienia. Właśnie za pomocą paremiografii prawosławni Ukraińcy wyrażali szczerą miłość do Pana naszego Jezusa Chrystusa i głęboki szacunek dla każdego człowieka jako dzieła Bożego.
Leonid Rżepecki, nauczyciel-metodyk, najlepszy oświatowiec Ukrainy 1998 roku, zastępca przewodniczącego Mikołajowskiej obwodowej organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. H. Szewczenki
252001, Kijów-1, ... 8. Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki ...
с. и у АР й лий ь-
завулок М, зей ті 8
ж я
їв : а ук ї-
7 о Зам Мо озз1205
Tłumaczenie maszynowe