Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №60 за 1999 рік

16 s. · 16 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗
CZERWIEC, NUMER 6 (60), 1999 ROK …TOWARZYSTWO «PROŚWITA» im. TARASA SZEWCZENKI Widmo komunizmu raczej nie błąka się po Europie Zachodniej (bo cóż miałoby tam robić), za to na Ukrainie z pewnością jest. Wyraźnie świadczą o tym wyniki ostatnich wyborów do Rady Najwyższej, w wyniku których ta ostatnia wyraźnie poczerwieniała. Warto jeszcze raz przypomnieć, że stało się tak z powodu braku jedności patriotycznych, państwowotwórczych partii oraz protestu znacznego odsetka wyborców, którzy głosowali na lewicę nie z wielkiej miłości do idei komunistycznych, lecz przeciwko swojemu nędznemu życiu. Rosyjskie gazety wówczas złośliwie donosiły, że w przeddzień wyborów przywódca ukraińskich komunistów P. Symonenko prawie codziennie składał sprawozdanie przywódcy Komunistycznej Partii Federacji Rosyjskiej G. Ziuganowowi. Byłoby daremnie komukolwiek zaprzeczać faktowi, że komuniści Ukrainy (i zresztą socjaliści także) działają jak niezależna, samodzielna siła. Wiele faktów świadczy o tym, że w tym przypadku istnieje nie jakaś tam, lecz niemal wasalna zależność ukraińskich komunistów od ich współmyślicieli w Rosji. Dotyczy to nie tylko komunistów, lecz także socjalistów. Oto jak w grudniu zeszłego (1998) roku O. Tkaczenko przyjechał do Moskwy, i z jego przemówień przed deputowanymi rosyjskiej Dumy oraz w Ukraińskim Centrum Kulturalnym na Arbacie o integracji z Rosją (koniecznej i niewątpliwej!) wrażenie było takie, że to nie przewodniczący Rady Najwyższej niepodległego państwa ukraińskiego, lecz sekretarz KPZR jakiegoś zapyziałego rejonu. I ten żartowniś chce zostać prezydentem Ukrainy?! Powinien by się uczyć od przywódcy SPU p. Moroza, który bardzo zręcznie ukrywa swoje komunistyczne przekonania i któremu, jak się zdaje, udało się przekonać wielu naiwnych, że jego partia, podobnie jak partie socjalistyczne Zachodu, dąży ewolucyjną drogą (a nie rewolucyjną, jak komuniści) do zapewnienia sprawiedliwości społecznej i dobrobytu narodu. Tylko że ci dobrodzieje zapomnieli o biblijnej mądrości, że drzewo poznaje się po jego owocach. A gołym okiem widać, że socjaliści pana Moroza nie mają nic wspólnego z socjalistami Europy Zachodniej, a ich partia, jak się zdaje, została stworzona jedynie po to, by w razie zakazu KPU wierni leninowcy mieli gdzie się schronić. Jeżeli zaś wśród jej socjalistów są szczerzy kontynuatorzy ukraińskich socjalistów początku XX wieku, to i ten fakt raczej ich nie zdobi, bo w tamtych burzliwych rewolucyjnych latach socjaliści swoim ideałem zrujnowali Ukrainę, a sami dali się wpuścić w maliny i zostali wyrzuceni przez komunistów na śmietnik historii. Teraz znów pomagają komunistom niszczyć ukraińską państwowość. A dlaczego by im nie przypomnieć, że komuniści nigdy z nikim nie dzielili się władzą. Co spotkało lewicowych eserowców – sojuszników bolszewików – zapewne wszyscy pamiętają. Ale chciałbym porozmawiać nie o socjalistach, lecz o komunistach. To przede wszystkim oni nie kryją swojego zamiaru ponownie «zjednoczyć» Ukrainę z Rosją. Przy tym «ozdabiają» to «zjednoczenie» zwodniczym gadaniem o internacjonalizmie, o wiecznej przyjaźni narodu ukraińskiego i rosyjskiego itd. Oczywiście po takim «zjednoczeniu» komunistyczni «wodzowie» z Ukrainy będą musieli być pachołkami rosyjskich komunistycznych bonzów i tylko liczyć na to, że za zasługi rzucą im z pańskiego stołu jakąś kość. Ale co robić, skoro «w jednym odrębnie wziętym kraju – na Ukrainie» budowa socjalizmu ponownie raczej się nie uda. «Wierny leninowiec» – P. Symonenko dobrze rozumie, że wraz z dojściem komunistów do władzy na Ukrainie i rozpoczęciem «budownictwa socjalistycznego» sytuacja gospodarcza kraju stanie się po prostu katastrofalna, a zagrożenie głodem wywoła ruch oporu «uszczęśliwionego» społeczeństwa ukraińskiego. Wtedy nie pomogą już nawet represje, tym bardziej że będzie trzeba mieć do czynienia z A, która z pewnością odrodzi się na terenach już nie tylko Zachodniej, lecz także Wschodniej Ukrainy. A gdzie rozmieścić GUŁAG? Na Krymie, w Karpatach, a może na bahczach Chersońszczyzny i Odeszczyzny? A jaki socjalizm bez GUŁAGU, «z ludzką twarzą» czy z chińską lub kampuczańską specyfiką. Tym bardziej że piramidy socjalizmu bez niewolników nie da się zbudować. Zatem jak by nie kręcić, do najemników u tych sieńkich «towarzyszy» pójść trzeba, bo w Rosji i Sołowki, i Kołyma, surowce i paliwo jeszcze nie wyczerpały się ostatecznie, a także «starszobratni» naród z jego miłością do «twardej» władzy, wspólnotową psychologią i umiejętnością organizowania produrazwiórstki bardziej nadaje się do budowy socjalizmu niż naród ukraiński. A teraz spojrzyjmy bezstronnym okiem na komunistów Rosji, bo przecież kolejka komunistów i socjalistów do prezydenckich foteli oraz możliwość ich dojścia do władzy na Ukrainie i w Rosji mimo wszystko nie powinny być wykluczone. Tym bardziej że na niwie hamowania reform i rozkładu gospodarki Ukrainy i Rosji osiągnęli nadzwyczajne sukcesy. | Rozpoczynając przegląd ruchu komunistycznego w Rosji, należy mieć na uwadze, że składa się on z całej masy ruchów, partii, organizacji, grup itp. Oprócz najbardziej wpływowej Komunistycznej Partii Federacji Rosyjskiej (KPFR) na czele z H. Ziuganowem, liczącej nie mniej niż 500 tysięcy członków, do niego należą także ruch «Trudowaja Rossija» na czele z W. Anpiłowem (wchodzą tu «Rosyjska Komunistyczna Partia Robotnicza», «Związek Komunistów» oraz «WKP(b)»), «Rosyjska Partia Komunistyczna», «Narodowo-Bolszewicka Partia Rosji», «Socjalistyczna Partia Pracujących», «Rosyjska Partia Komunistów». 4. Tak różnorodny skład komunistycznego ruchu w Rosji można wyjaśnić nie tylko przyczynami psychologicznymi (próżnością przywódców i ich niechęcią do podporządkowania się komuś itp.), ale także pewną rozbieżnością w kwestiach taktyki i strategii. Na przykład Wiktor Anpiłow raczej nie zdoła zaproponować swoim zwolennikom czegoś więcej niż powrót do socjalizmu czasów Stalina i Berii. Co więcej, patrzy nieprzychylnym okiem na „twórcze” podejście Hennadija Ziuganowa do marksizmu-leninizmu oraz na jego działalność parlamentarną, którą – jeśli się tego chce – można interpretować jako tolerowanie „reżimu B. Jelcyna”. Mimo pewnych nieporozumień komunistów łączy jednak niemal patologiczna nienawiść do „demokratów” i do wszystkiego, co kojarzy się z kapitalizmem. Tak więc obiektywnie Komunistyczna Partia Federacji Rosyjskiej (KPFR) jest wiodącą i najbardziej wpływową siłą w ruchu komunistycznym, a jej przywódca Hennadij Ziuganow – teoretykiem tego ruchu. Oczywiście nie wszyscy komuniści podzielają poglądy H. Ziuganowa, ale znaczna ich część solidaryzuje się z jego ideami i zrobi wszystko, by je zrealizować. Biorąc pod uwagę fakt, że Duma Państwowa jest faktycznie opanowana przez komunistów i ich zwolenników, że są oni także w Radzie Federacji i w rządzie, a sam H. Ziuganow jest perspektywicznym kandydatem na stanowisko prezydenta Rosji, nie trzeba chyba wyjaśniać, jakie znaczenie będą miały te idee dla dalszych losów nie tylko Rosji, ale też Ukrainy, a być może całego świata, w razie dojścia komunistów do władzy. Swoich poglądów pan Ziuganow nie ukrywa i chętnie dzieli się nimi w swoich książkach, a także podczas przemówień na mitingach, w wywiadach itp. Jak zatem sam H. Ziuganow ocenia swoje poglądy polityczne i co mówi w swoich dziełach? Otóż swoje poglądy H. Ziuganow określa jako «socjalistyczne», «prawdziwie demokratyczne i narodowo-patriotyczne». Siebie uważa za «neoeurazjatę». Zdaniem H. Ziuganowa «eurazjatą jest ten, przed kim otworzyła się Rosja jako szczególny kulturowo-historyczny świat. Nie Europa i nie Azja, lecz środkowy, szczególny kontynent – Eurazja». Człowiek, który choć trochę orientuje się w ideach Marksa, Engelsa i Lenina, czytając ich prace Zjuganowa, nie może nie zauważyć, że w nich prawie nie wspomina się o proletariackim internacjonalizmie. Nic dziwnego w tym nie ma, bo G. Zjuganow odrzucił proletariacki internacjonalizm jako niepotrzebny grat i opowiada się za ideologią państwowego patriotyzmu. Zresztą idea proletariackiego internacjonalizmu także za czasów sowieckich była przeznaczona tylko dla naiwnych, i każdy rozsądny człowiek mógł zauważyć, że ta idea maskuje zwyczajny rosyjski wielkomocarstwowy szowinizm. Jednak rosyjscy komuniści już nie wstydzą się swojego szowinizmu, nazywając go państwowym patriotyzmem. Nie ma potrzeby opowiadać o antysemickich wystąpieniach wybitnych komunistów Rosji. Wystarczy wspomnieć choćby generała Makaszowa z jego niemal patologicznym antysemityzmem! Co prawda, wobec Żydów komuniści, choć oskarżają ich o wszystkie nieszczęścia, to przynajmniej uznają ich za odrębny naród. A jednak nas, Ukraińców, oni już nie uważają za odrębny naród. W swojej książce «Rossija — Rodina moja: ideołogija gosudarstwiennogo patriotizma» (Moskwa, 1996) G. Zjuganow stwierdza, że „z punktu widzenia narodowego Rosja jest złożoną wspólnotą etniczną, u podstaw żywotności której leży potężne narodowe jądro wielkorusów, małorusów i białorusinów” (s. 50). Wynika zatem, że Ukraińcy (czyli „małorusy”) po prostu są zobowiązani z ostatnich sił kochać Rosję i, jeśli trzeba, umrzeć „za wiarę, cara (prezydenta, sekretarza generalnego) i ojczyznę”. Być może właśnie tu kryje się „głębinowa” treść państwowego patriotyzmu. Zdaniem pana Zjuganowa: „z punktu widzenia historycznego Rosja stanowi szczególny typ cywilizacji, dziedziczący i kontynuujący tysiącletnią tradycję Rusi Kijowskiej, carstwa moskiewskiego, Cesarstwa Rosyjskiego i ZSRR” (s. 50). A zatem „interesy życiowe” Rosji wymagają, by „zebrać na swojej ziemi, pod ochroną jednej potężnej państwowości wszystkich ludzi ruskich (czyli nie tylko Rosjan, ale również Ukraińców i Białorusinów), wszystkich, którzy uważają Rosję za swoją ojczyznę, wszystkie te narody, które zgadzają się związać z nią swój historyczny los”. A Moskwa nie ma prawa wyrzec się takiej tradycyjnej roli „zbieraczki ziem” — i nie zamierza tego robić, mimo że ktoś chciałby „poszczuć rosyjskiego niedźwiedzia w jego legowisku” (s. 147). No właśnie! Czy można dobitniej powiedzieć o perspektywach tych narodów, które już były w szponach Rosji i pod żadnym pozorem nie chciałyby „związać z nią swojego historycznego losu”. Wszyscy, którzy w czasach radzieckich chodzili do szkoły, pamiętają, jak na lekcjach historii wbijano im do głowy myśl, że Imperium Rosyjskie to więzienie narodów, a ZSRR to dobrowolny związek narodów-braci. Czyż nie jest to myśl Lenina? Tymczasem G. Ziuganow na s. 223 swojej książki oburzony zapewnia, że Cesarstwu Rosyjskiemu wyrządzono oszczerstwo. «IMPERIUM, PAŃSTWO, mówią nam, to — samowładztwo biurokracji urzędniczej, dusząca cenzura i brak elementarnych swobód. To — przemoc wobec uczuć narodowych, pogarda dla osoby ludzkiej, deptanie norm naturalnego ludzkiego współżycia... Kłamstwo! Imperium — historycznie i geopolitycznie uwarunkowana forma rozwoju Państwa Rosyjskiego» — wykrzykuje pan Ziuganow, dodaje: «Rosja od dawna uświadamiała sobie, że jest sukcesorką i strażniczką imperialnego dziedzictwa. «Moskwa — trzeci Rzym» — tak wyjątkowo zwięźle określił wielowiekową ciągłość rosyjskiej myśli państwowej mnich Filoteusz jeszcze na przełomie XV i XVI wieku» (s. 223). Być może te słowa przekonają Rosjan. Natomiast my, Ukraińcy, bardziej wierzymy naszemu Kobzarzowi, który na wieki przeklął Imperium Rosyjskie. Niektórzy pamiętają nawet te mądre słowa Tarasa Szewczenki: O ludzie, ludzie — nieszczęśnicy! Po co wam byli carowie, Po co wam byli psiarze? Przecież jesteście ludźmi, nie psami... Ogólnie rzecz biorąc, stopniowo nabieram wrażenia, że w Rosji wielu ludzi — zwolenników imperium — nie zrozumiało prostej prawdy, że cara trzeba mieć w głowie, a nie w kraju. I szczęście nie polega na tym, żeby sąsiedzi się bali. Stosunek G. Ziuganowa do religii i Cerkwi również zasadniczo różni się od praktyki, którą komuniści konsekwentnie wprowadzali w życie przez długi czas. Ogłosili religię «opium dla ludu», a jeśli nie zniszczyli jej całkowicie, to przekształcili w składy cerkiewne... Ciąg dalszy na s. 2

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗
Bo w walce z «reżimem» (który, nota bene, dał się we znaki) cerkiew również można wykorzystać albo uczynić sprzymierzeńcem jaką część duchowieństwa. «My — pisze G. Ziuganow — z najgłębszym szacunkiem odnosimy się do wiary naszych narodów. W programie i statucie KPRF nie tylko brak motywów antyreligijnych, lecz wyraźnie stwierdza się, że przekonania religijne są osobistą sprawą każdego człowieka, w tym również — komunisty» (s. 209). W związku z tym można by wygłosić niejeden szyderczy komentarz, ale czy warto. Poza tym pan Ziuganow w dalszych rozważaniach podaje ciekawą informację, która nie rozmija się z prawdą. «Przez długie stulecia Rosyjski Kościół Prawosławny był duchową podstawą naszego narodowego, społecznego i państwowego bytu» (s. 236), — pisze on, a następnie kontynuuje: «Prawosławie — źródło soborowości Rosjan, ich patriotyzmu i państwowości. Ono w dużej mierze przesądziło także o szczególnościach rosyjskiego komunizmu, który stał się dla milionów obywateli ZSRR zmodernizowanym wariantem chrześcijańskiej wiary w jasną przyszłość dla wszystkich sprawiedliwych. Żyć według prawdy, miłować bliźniego swego, wypełniać inne przykazania, zbieżne z chrześcijańskimi, uczyła zarówno komunistów, jak i bezpartyjnych — lepsza, większa część byłej KPZR» (s. 278). Bredzenie psychicznie chorego człowieka, powiecie! Otóż właśnie nie! Zdarzyło mi się widzieć na komunistycznym wiecu czerwony sztandar, a zamiast rytualnych sierpa i młota była na nim przedstawiona głowa Jezusa Chrystusa. No i teraz nie wierzcie w pomysłowość Diabła. Nie chciałbym nadużywać cierpliwości czytelnika, ale koniecznie trzeba jeszcze dodać (którą kierują komuniści. — A. M.) występuje za zjednoczeniem rozczłonkowanego kraju i podzielonego narodu, odtworzeniem wielkiego Państwa Rosyjskiego, co jest koniecznym warunkiem zachowania jedności Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej w walce przeciwko jej rozczłonkowaniu na «narodowe autokefalie» (s. 282). No więc, moi rodacy, może myślicie, że komuniści i ich sojusznicy w Dumie Państwowej Rosji wystąpili za podpisaniem wielkiego Traktatu o przyjaźni i współpracy z dobrej woli? Po prostu są przekonani, że nie trzeba wadzić się z Ukrainą o jakiś tam Sewastopol czy nawet cały «Krym ta» i kompromitować swoich popleczników — komunistów i socjalistów z Ukrainy, bo i tak jakiś Symonenko czy Tkaczenko, zostawszy prezydentem, jak marionetka na sznurku, pociągnie całą Ukrainę do państwa rosyjskiego. A. «odtworzenie wielkiego Państwa Rosyjskiego», do czego przykładają tytanicznych wysiłków nie tylko siły imperialne w Rosji, ale też pachołki z KPU, SPU; Partii Chłopskiej i inni lewicowcy, oczywiście doprowadziłoby do zniszczenia wszystkich innych cerkwi w Ukrainie. Zatem wszyscy, którzy walczą przeciwko Państwu Ukraińskiemu albo przynajmniej odnoszą się do niego nieprzychylnie, popierają tak zwaną «Ukraińską Prawosławną Cerkiew Patriarchatu Moskiewskiego» (Sabodana), w której poza nazwą nie ma nic ukraińskiego, bo jest ona składową częścią «Rosyjskiej Prawo- m Is 7 i; | E 4 «. 5 L R -- a bizantyjsk . i zwyczajem p so o 0 o z i nak gaVtRin i - czy cza aa z cza m R RE V i . ja z z 23 z nni vogo do o i BE EN AEN KO sławnego Kościoła Patriarchatu Moskiewskiego». A ona przede wszystkim jest POLITYCZNA, a nie religijną strukturą. To Stalin – wcielenie diabła na Ziemi – w 1943 roku postanowił utworzyć Patriarchat Moskiewski (nie istniał on od czasów Piotra Wielkiego, to znaczy od początku XVIII w.), i wtedy właśnie «Rosyjska Cerkiew Prawosławna» została przemianowana na «Ruską Cerkiew Prawosławną». Więc o jakiej kanoniczności tego Kościoła można mówić, skoro zawsze aż roiło się tam od agentów KGB, a on wiernie służył ateistycznemu państwu komunistycznemu. Także dziś Rosja i lewica w Ukrainie będą bronić UPC MP (Sabodana) wszelkimi możliwymi środkami, bo jest ona kanałem nie tylko wpływu duchowego), ale też politycznego na ludność ukraińską. I bądźcie pewni, że zawsze będzie służyć nie państwu ukraińskiemu i narodowi ukraińskiemu, lecz Rosji. Ukrainie zaś potrzebny jest jeden Autokefaliczny Ukraiński Kościół Prawosławny z Patriarchą w Kijowie. Bóg i naród ukraiński – oto komu ona powinna służyć, a nie obcemu imperium. Ale kontynuujmy rozważania o poglądach G. Ziuganowa. Otóż, dla lepszego zrozumienia jego światopoglądu należy przytoczyć jeszcze jedną jego wypowiedź. «Musimy jasno uświadomić sobie – pisze on – że ciągłość rodzimej historii i naszej narodowej świadomości nie tylko nie została przerwana przez społeczne kataklizmy i wojny ostatniego stulecia, lecz przeciwnie – w ogniu straszliwych, niebywałych prób, które spadły na nasz los, we krwi cierpień i łzach represji «idea rosyjska» nabrała hartu i trwałości, nieporównywalnych z żadnym innym schematem ideologicznym czy światopoglądowym. Połączywszy «czerwony» ideał sprawiedliwości społecznej, który jest w swoim rodzaju ziemską ipostazą «niebiańskiej» prawdy, głoszącej, że przed Bogiem wszyscy są równi, oraz «biały» ideał narodowo uświadomionej państwowości, pojmowanej jako forma istnienia wielowiekowych narodowych świętości, Rosja osiągnie wreszcie upragnioną zgodę społeczną, międzystanową, międzyklasową i potęgę państwową, zapisaną przez dziesiątki pokoleń przodków, wycierpianą mężnie i uświęconą żałobą bohaterskiej historii Ojczyzny!» (s. 219–220). | | Cóż tu powiedzieć! W porównaniu z Leninem, który w żaden sposób nie chciał pogodzić się z «białym» ideałem, pan Ziuganow wygląda jak gołąb pokoju. Nawiasem mówiąc, poglądy G. Ziuganowa znalazły odzwierciedlenie w jego stosunku do sojuszników komunistów. Ziuganow – «Sojusz Ludowo-Patriotyczny», którego skład jest niezwykle różnorodny. Lewe skrzydło tego Sojuszu zajmują komuniści-wielkomocarstwowcy, centrum — «państwowcy-patrioci» (jak sam G. Ziuganow ich scharakteryzował), a prawe skrzydło — «siły religijno-patriotycznej orientacji» (s. 238). Wszyscy wiedzą o wrogim stosunku lewicy, na czele z komunistami, do NATO. Notabene taki sam stosunek jest charakterystyczny dla wielu Rosjan o różnych orientacjach politycznych. Czy NATO rzeczywiście zagraża Rosji? Otóż to właśnie nie! Byłoby bardzo dobrze, gdyby Ukraina i Rosja, jeśli nie teraz, to z czasem, przystąpiły do tego obronnego bloku. Ale właśnie Rosja tego nie chce. Dlaczego? Bo wtedy siłom imperialnym w Rosji musiałoby się wyrzec roszczeń terytorialnych do sąsiadów. A jak być z «miastem chwały rosyjskiej» — Sewastopolem, Krymem, a «od zawsze rosyjskimi ziemiami» w Naddniestrzu, w krajach bałtyckich i w niektórych Rosji w Eurazji. Oto co w tej sprawie mówi pan Ziuganow: «Z punktu widzenia geopolitycznego Rosja jest rdzeniem i główną podporą euroazjatyckiego kontynentalnego bloku, którego interesom przeciwstawiają się hegemonistyczne tendencje «mocarstwa oceanicznego» (USA) oraz atlantyckiej «wielkiej przestrzeni» (s. 50). Następnie rozwija tę myśl i niemal patetycznie stwierdza, co następuje: «Jej (to znaczy Rosji. — A. M.) unikalne położenie geograficzne wraz z zachowanymi jeszcze możliwościami wojskowo-ekonomicznymi, demograficznymi i politycznymi dyktuje nam wariant, którego podstawą powinno być dążenie rosyjskiego mocarstwa do odzyskania swojej tradycyjnej, wielowiekowej roli swoistego «geopolitycznego bilansu» — gwaranta światowej geopolitycznej równowagi sił i sprawiedliwego uwzględniania wzajemnych interesów». Nie wiem, jak kogo, ale mnie zakończenie «rozczula». O wybitnej roli Rosji w świecie i jej naturalnym prawie do «kształtowania losów świata» szczególnie dużo mówi pan Ziuganow w swojej kolejnej książce «Geografia zwycięstw. Podstawy rosyjskiej geopolityki» (1997). Nam jednak już czas kończyć przegląd idei lidera rosyjskich komunistów, bo chyba wszystkim i tak jest jasne, że od czasów rozpadu Związku Radzieckiego ruch komunistyczny przeszedł okres mutacji. Dlatego teraz bardzo trudno zrozumieć, gdzie kończy się komunizm, a zaczyna nazizm. W Rosji trwa aktywny proces faszyzacji kraju. Otóż komunista G. Ziuganow obecnie wyznaje te same idee, które kiedyś głosili czarnosetniki i reakcjoniści (tak przynajmniej nazywał ich Lenin). Czy można komunistę Ziuganowa nazywać marksistą? Odpowiedź może być tylko negatywna. Nie, komunista Ziuganow nie jest marksistą! Zresztą nazwać go komunistą też można tylko warunkowo. Kim zaś jest on i liczni jego zwolennicy? Może jest narodowym komunistą, może narodowym socjalistą, a może narodowym socjaldemokratą? O tym, moi drodzy rodacy, zastanówcie się kiedyś w wolnej chwili i nazwijcie go, jak komu się podoba. A co z komunistami Ukrainy? Czyżby kierownictwo KPU i ich sojusznicy nie wiedzieli o tym, co działo się z ruchem komunistycznym Rosji w ostatnich latach? Oczywiście, że wiedzą! Tyle że zastraszonym członkom swoich partii będą śpiewać jak słowiki o internacjonalizmie, o związku narodów-braci i tym podobnych. Bo cóż im innego pozostaje? Służba w «piątej» kolumnie jest ciężka i niewdzięczna. Znamienne, że wśród komunistów i ich zwolenników z szeregów socjalistów i chłopów obecnie bardzo popularne są mniej więcej takie same idee, które zostały rozstrzelane przez bolszewickie organy bezpieczeństwa państwowego w latach 20.–30. wraz ze swoimi nosicielami. Teraz komuniści i socjaliści podążają tą samą drogą zdrady interesów narodu ukraińskiego. I trzeba powiedzieć, że na tej drodze osiągnęli wiele. Uczyniwszy z Rady Najwyższej swoją kwaterę główną, ciągną Ukrainę do Związku Rosji i Białorusi, spodziewając się, że wda- działać odtworzyć Związek Radziecki. Nie chcą zrozumieć, że komuniści w Rosji nie są już tymi, którymi byli „kiedyś”, a i Rosja jest już zupełnie inna. Przez ponad 70 lat komuniści prowadzili swój grandiozny eksperyment. Niech mi wybaczą wszyscy, którzy będą czytać te wiersze, brutalne porównania, ale uważam, że komunistyczny wielki eksperyment zakończył się grandiozny gównem, od którego jeszcze długo będzie śmierdzieć. I co teraz? Czy znów i znów chcą, od początku, przeprowadzać swój eksperyment? Czy cena tego eksperymentu nie jest zbyt wysoka? Znów miliony represjonowanych, zamordowanych, stratowanych w błocie? A może dość?! Dziś lewicy na Ukrainie rzucają się, jak pies na słonia, na NATO i zapewniają, że ten blok obronny zagraża Ukrainie. A może on zagraża imperialnym planom ich panów w Moskwie i zagraża ich planom ponownego zagarnięcia Ukrainy? A myśl lewicy w Radzie Najwyższej, że trzeba koniecznie pomóc braciom-Serbom w Kosowie, jest bardzo celowa. Tylko nie trzeba wplątywać w tę sprawę Ukrainy. Komuniści Rosji i Ukrainy muszą ratować totalitarny reżim (nota bene komunistyczny) Miloševicia, niech więc sami go ratują. Co przeszkadza P. Symonence, O. Morozowi, a nawet bojowniczej madame Witrenko zebrać swoich zwolenników i zapisać się jako ochotnicy do Jugosławii. To samo powinien zrobić także Ziuganow. Sądzę, że wszystkim stałoby się lżej, a szczególnie Ukrainie, i byłoby mniej obłudy, kłamstwa, populizmu i demagogii. I reformy na Ukrainie być może ruszyłyby z miejsca. Żarty żartami, ale sytuacja gospodarcza na Ukrainie jest tak ciężka, że oszalały od braku naród może zagłosować w wyborach na tych, którzy najbardziej obiecają. Ciężka sytuacja gospodarcza zawsze we wszystkich krajach pomagała, jeśli nie komunistom, to faszystom; nie mają oni czego robić w bogatych demokratycznych krajach. Dlatego im gorzej krajowi, tym lepiej dla nich, bo łatwiej można dojść do władzy, a czasem nawet drogą wyborów parlamentarnych. Hitler, na przykład, doszedł do władzy w wyniku demokratycznych wyborów. A bolszewikom w 1917 roku bardzo łatwo udało się dokonać przewrotu. Trzeba uczyć się na przykładach innych i nie zapominać o własnych tragicznych lekcjach. A wracając do sytuacji na Ukrainie, trzeba podkreślić, że lewicowe partie faktycznie prowadzą pracę ukierunkowaną na likwidację ukraińskiej państwowości. I szczególnie szkodliwa jest działalność frakcji lewicowych żądać zakazu Partii Komunistycznej, a może i Partii Socjalistycznej. Demokracja to nie anarchia ani pobłażanie wrogom ukraińskiej państwowości. Bo komuniści i Ртоани, osłaniając się jak tarczą demokratycznymi prawami, dochodzą do władzy nie po to, by ją uszanować, lecz by zniszczyć to wszystko i przekształcić kraj w obóz koncentracyjny. Dlatego nie śpijcie, drodzy współobywatele, i nie patrzcie obojętnie na to, co wyczyniają wrogowie ukraińskiego państwa. Bo jeśli nie zajmujecie się polityką, to ona zajmie się wami, i biada wam. Nie spodziewajcie się też, że ktoś przyjdzie i zbuduje Wam państwo oraz zapewni dobrobyt. Więc bierzmy się do pracy, dopóki jest czas. | Sława Ukrainie! | Anatolij MANUJŁENKO, przewodniczący sekretariatu ds. kultury i duchowości Ruchu OUN m. Moskwy że ta 0 W

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

ze wojny Słowa i teksty, podobnie jak ludzie, żyją wśród ludzi własnym życiem. I im także przypadł różny los. Jedne, upojone słodyczą słowobludztwa na jarmarkach próżności i na zaproszonych obiadach, zmęczone, poszły spać i już się nie obudziły. Inne, obciążone zimnym metalem nagród i tanim pozłotkiem wszelakich regaliów, wysłane na zasłużony, jak sądzą, odpoczynek. Jakieś chudziutkie i słabowite, w międzyczasie zabłądziły i zamyśliły się: czy iść naprzód, czy wracać do wczoraj.. Jak zawsze, do pracy zabrały się odwieczne słowa-robotnicy. Dziś ożywają w swej niewiędnącej urodzie słowa rozstrzelane, zabite... A teksty uwięzione, w jarzmie, jak dawne palimpsesty, przebijają się i rozjaśniają na tablicach Wieczności.. Nie wiem, jak to nazwać, bo słowo «szczęście» tu zapewne nie pasuje; raczej słowem «los» nazwę fakt, że uwolnione teksty Wasyla Stusa trafiły właśnie w ręce jego syna Dmytra. On sam i to niewielkie grono «wielkich wtajemniczonych», uczestniczących w tej tytanicznej, tekstologiczno-przygotowawczej pracy, poradzili sobie z zadaniem znakomicie. Od zamysłu (1991) do pełnego urzeczywistnienia projektu (1999) minęło, jak się wydaje na pierwszy rzut oka, nie aż tak wiele czasu. Pracować bowiem trzeba było w ekstremalnych warunkach, co jest smutnym paradoksem: wolna Ukraina w osobach swoich krótkowzrocznych zwierzchników-przywódców zdławiła ukraińską książkę obojętnością i rabunkowym podatkiem. I jedynie dzięki dobroczyńcom udało się ludziom nieobojętnym doprowadzić rozpoczętą szlachetną sprawę do końca... Widziałem, jak drżały ręce Dmytra ze wzruszenia, smutnego szczęścia i jakby jakiejś skrywanej konsternacji-goryczy, kiedy kilka dni temu trzymał ostatni tomik świeżo wydanych i dostarczonych do Kijowa z Lwowa ojcowskich «Palimpsestów». Los ojca, jak tylko można ściśle, splótł się z losem syna.. Osobliwością – i jakoś gorzką – przeprowadzonej 25 maja w centrum prasowym UNIAN konferencji prasowej na temat «Wasyl Stus: mit imienia i rzeczywistość tekstu» z okazji zakończenia wydania ...źle, że dziennikarzy było niezbyt wielu, i — ANI JEDNEJ kamery filmowej. (Przypomina się inny obraz, sprzed kilku dni: jakiś niezrozumiały ażiotaż i tłum „piszącej” i „filmującej” braci w związku z konferencją prasową z okazji kolejnego wojażu na Ukrainę obersz owinisty Kostiantyna Zatulina; ten „podręczny” Jurija Łużkowa przyjeżdżał na „zjazd rosyjskich wspólnot na Ukrainie”, by pouczać „rosyjskojęzycznych” chochołów, za których Prezydent... Tom za tomem, jak cegła za cegłą, garstką opętanych (w najlepszym znaczeniu tego słowa) wznosił się majestatyczny pomnik genialnemu europejskiemu Poecie Wasylowi Stusowi — wydanie najobszerniejszego i jedynego dziś zbioru jego twórczości. Sześć tomów w dziewięciu księgach, jak drogocenne foliały, wytłoczone złotem liter i strof, emanuje tą nadzwyczajną energią JEGO nieśmiertelnego Słowa, które rozjaśnia słońcem nadziei niebo nad rodzinną Ukrainą. Rozerwawszy ostatnie sidła mroku, w oślepiającym blasku Słońca i Światła dumnie rozwarł skrzydła i szybuje na błękitnym jej niebie uwolniony — wolny jak ptak w locie — ptak jego buntowniczej duszy... ta czy należy głosować jesienią i jak urządzać ich „ojczyznę” na naszych terenach...) Słusznie zauważył dyrektor UNIAN Mychajło Batih, podkreślając, że wydanie utworów W. Stusa to unikatowe zjawisko w historii rodzimego wydawnictwa książkowego: takiego pełnego zbioru niepodległa Ukraina jeszcze nie wydała. Faktycznie jest to jedyne takie wydanie w tym dziesięcioleciu. Naukowe wydanie dzieł Szewczenki, podobnie jak Ukraińska Encyklopedia Literacka, dawno utknęło na trzecim tomie. I to, że wielotomowe wydanie W. Stusa, mimo licznych trudności, ujrzało światło dzienne, to przede wszystkim obywatelski czyn zarówno redaktorów, jak i wydawców... Про те, jak przygotowywano to naprawdę unikatowe wydanie (wszystkie tomy ukazały się w nakładzie 2500 egzemplarzy), opowiedział Dmytro Stus. Zauważył on m.in., że bez starannej, skrupulatnej rekonstrukcji rękopisów wydanie by nie doszło do skutku. Praca zaczynała się jakby w innym kraju, kiedy trwał prawdziwy boom książkowy. Jednak z czasem wszystko się zmieniło, i to nie na lepsze. Trzeba było stać się donkiszotami i coś robić... Trudno uwierzyć w słowa dyrektor wydawniczej spółdzielni «Proświta» Ołeksandry Koval (a to właśnie ta spółdzielnia świetnie poradziła sobie z projektem), że przystępowano do pracy z gotowością dyletantów. Jak mówiła, nawet nie mogła sobie wyobrazić, jak wielką pracę rozpoczęto wtedy, w 1991 roku. Liczono na samofinansowanie ze sprzedaży pierwszych tomów, ale potoczyło się to inaczej, niż zakładano.. Co się dzieje w tym kraju? — chciałoby się zapytać, za szanownym wydawcą książek, naszych „wielkich sterników”, carów i carków.. Camo grjademo? A przecież opracowano państwowy program docelowy wydawania książek na Ukrainie, o czym przypomniał obecnym akademik Mykoła Żulynski. Jednak państwo nie prowadzi żadnej polityki wspierania książki ukraińskojęzycznej.. (Myślmy zatem, dobrze rozważajmy, na kogo wkrótce będziemy głosować! Demagodzy wiele obiecują, a sobie swoje robią, dla siebie zgarniają.) Honorowymi gośćmi konferencji prasowej byli mecenasi, a dokładniej dyrektor Międzynarodowego Funduszu «Odrodzenie» Jewhen Byrystyćkyj oraz przedstawiciel Funduszu Leonid Finberg. Właśnie ta instytucja sfinansowała wydanie 9 książek. Jak zaznaczył pan Byrystyćkyj, Fundusz «Odrodzenie» wspiera wiele programów kulturalnych, ale uznał za szczególny zaszczyt wesprzeć właśnie to wydanie. I dziękować należy nie temu, kto przydzielił środki, lecz temu, kto za nie zrobił konkretne dzieło. Niech więc na sumieniu ukraińskiego rządu pozostanie to, że z okazji 60-lecia Poety Gabinet Ministrów obiecywał sfinansować aż trzy tomy, ale nie przydzielił ani kopiejki. O tym przypomniał Leonid Finberg. Jednak twórczość genialnego poety została wydana, i to jest najważniejsze.. Cóż, niski ukłon dla szanownych nazwanych i nienazwanych zbiorowych i indywidualnych mecenasów, wydawców i redaktorów, ludzi, którzy przybliżyli czas twórczości Wasyla Stusa. Niech ich dom napełnia się dostatkiem, a serce miłością i miłosierdziem oraz dobrem... A 1 czerwca w miejskim Domu Nauczyciela, przy wypełnionej sali, odbył się wieczór-prezentacja wydania pod tytułem «Wasyl Stus: ludzie i teksty». Uroczystość odbyła się dzięki finansowemu i moralnemu wsparciu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki, Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Wydawniczego Stowarzyszenia «Proświta» (Lwów), Międzynarodowego Funduszu „Odrodzenie”, Fundacji „Ukraińska Rodzina” oraz, oczywiście, gospodarzy domu. Po domowemu, szczerze i swobodnie wieczór prowadzili Dmytro Stus i Halyna Stefanowa. Organicznie wpisywały się w to wydarzenie deklamacje poezji i przekładów wybitnego poety, muzyka klasyczna w wykonaniu Andrija Chotasewycza. Własne wersje pieśni na wiersze Wasyla Stusa wdzięcznej publiczności zaproponowali Serhij Moroz oraz siostry Hala i Lesia Telniuk. Z powodu choroby na uroczystość nie mogła przybyć przewodnicząca kolegium redakcyjnego wydania Myhajłyna Kotsiubynska – jej płomienny list odczytał Dmytro Stus. OD WYDAWCÓW Pomysł wydania naukowego zbioru utworów Wasyla Stusa można datować na 1991 rok, kiedy M. H. Żulinski zaprosił Dmytra Stusa do pracy w Instytucie Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Pierwszoplanowym zadaniem było z nieuporządkowanych rękopisów, przechowywanych w rodzinie poety i w archiwach KGB, stworzyć archiwum pisarza. Z uwagi na krytyczny stan i rozproszenie większości autografów O wydaniu – chwalebnie i z uwagą, zachęcająco i życzliwie, z wdzięcznością i odwzajemnieniem – wypowiedzieli się Iwan Dziuba, Mykoła Żulinski, Jewhen Swerstiuk, Pawło Mowczan, Halyna Burłaka, Serhij Hałczenko, Anatolij Matwijenko, Kateryna Szewczenko (redaktorka wydania), Ołeksandra Kowal, Leonid Finberg, Wasyl Jaremenko. A ziomkowie Wasyla Stusowi z kwitnącej Rachniwki na Winnicczyźnie wręczono pani Walentynie — żonie i muzie Poety — oraz jego synowi Dmytrowi chleb, sól i dzban z wodą ze studni, z której on pił wodę. Sądzę, że całkowicie słuszna była propozycja, by zgłosić na zdobycie Nagrody im. Szewczenki wydawców i redaktorów zbioru utworów W. Stusa. Obecni przyjęli to jedenastoma oklaskami. Z aprobatą przyjęto także życzenie wyrażone przez przewodniczącego Towarzystwa «Proświta» Pawła Movczana, aby szczegółowo opisano życiorys Poety, być może nawet pod tytułem: «Jak zamordowano Wasyla Stusa». Dokładnie wiadomo, że mógł on stać się pierwszym ukraińskim noblistą. Dziewięć wydanych ksiąg — jak powiedział mówca — to zachowana i zebrana razem energia Poety, a w nadchodzącym tysiącleciu, które lada chwila nadejdzie, Wasyl Stus będzie wychowywał całą naród... Oby tak się stało, bo już naprawdę wkracza w swoje prawa zjednoczona w jedno ożywcza siła Wasyla Stusa — jego energia dobra i miłości. Wołodymyr HERMAN [Fragment wydania: informacje o pracach nad wydaniem zbiorów] Pracę nad poszukiwaniem, opisem, systematyzacją i restauracją jego rukopisów należy wykonać, a na to potrzeba ponad dwóch lat. Od 1993 roku, kiedy do pracy przyłączyła się ..., struktura wydania: Tom 1 (dwie księgi) — zbiory «Zimowe drzewa», «Wesoły cmentarz», «Krąg» i wiersze z lat 1958–1971. Redaktorzy: Mykoła Honczaruk, Walentyna T... oraz Dmytro Stus i Mychajlina Kocjubynska. Tom 2 — zbiór «Czas twórczości» (1972). Przygotowanie do druku i opracowanie naukowe tekstu: Dmytro Stus, Oksana Dworko i Halina Burłaka. Tom 3 (dwie księgi) — zbiór «Palimpsesty» (dwie redakcje, 1972–1979), a także wiersze, które nie weszły do zbiorów, oraz kilka wierszy z nieodnalezionego zbioru «Ptach du...» (1982). Przygotowanie do druku i opracowanie naukowe tekstu: Dmytro Stus i Oksana... Tom 4 — proza, próby dramatyczne, prace literaturoznawcze i publicystyka. Opracowanie: Mykoła Honczaruk i Serhij Halczenko. Tom 5 — przekłady. Opracowanie: Mykoła Honczaruk i Ol... 6 tom (dwie księgi) – listy do krewnych i przyjaciół. Słownik nazwisk w listach. Opracowanie: Myhajlyna Kociubynska i Ksenia... [nazwisko nieczytelne]. Wszystkie tomy ukazały się nakładem 2500 egzemplarzy. Przygotowanie wydania odbywało się w Dziale Zbiorów Rękopiśmiennych Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki (przez wiele lat w tym Instytucie studiował Wasyl Stus). Wydawnictwo «Proświta» (Lwów) oraz redaktorzy [...] Międzynarodowemu Funduszowi «Odrodzenie» (sfinansował wydanie), prywatnemu funduszowi «Kalmius» (sfinansował [...]) Kanadyjskiemu Instytutowi Studiów Ukraińskich oraz wszystkim, którzy wsparli przygotowanie wydania. Projekt miał być próbą uzupełnienia mitu o Stusie i jego tekstów. I będzie bardzo przykro, jeśli w pełni [...] Dziś, niestety, bardzo prawdopodobne jest, że nakłady książek Stusa rozejdą się do prywatnych kolekcji i będą dostępne jedynie w nielicznych bibliotekach kraju, ponieważ zdecydowana większość bibliotek nie ma środków na zakup książek i czeka, by otrzymać je w darze. Wydawcy mogą rozdać zaledwie około 1/6 nakładu, nie mogą rozdać wszystkiego; w rozwiązaniu tego problemu pomaga Fundusz George’a Sorosa w ramach programu «Ukraińska biblioteka»: biblioteki wybierają książki i płacą 25 procent ich wartości, resztę [...] Problem wymaga rozwiązania wielu kwestii [...] Obecnie do tego programu przyłączają się także [...], aby zachować w naszych bibliotekach ukraińskie [...] problem rozpowszechniania książki [...] w obecnym stanie rzeczy, który będzie trwał [...]

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

...powierzchowność uchodzi za istotę intelektualnej rzetelności (...artystyczny itd.). Jednak w dobie tekstowej [...] jest prezentowany na podium [...]. Dla odbioru wymagającego uwagi i skupienia stąd nieufność wobec słowa drukowanego jako takiego. Potrzeba jeszcze czegoś – czynu, nie chwilowego, lecz trwającego w czasie. Potrzebny jest tekst złączony ze sposobem życia: SŁOWO i CZYN. Tego na razie nie ma i w najbliższym czasie nie przewiduje się, że będzie. Dopóki to nie nastąpi w zgodzie z etyczno-estetyczną [...], dotąd będziemy bawić się w literaturę, nie mając perspektywy bycia wysłuchanymi. 3. Chcą tego współcześni literaci czy nie, ale stają się zakładnikami brudnych zakulisowych gier politycznych, tym samym prowokując wrogość między sobą i jednocześnie pielęgnując grunt pod globalną społeczną nietolerancję. Faktycznie znów znaleźliśmy się w sytuacji z lat 1925–1928, gdy dyskusja literacka sprowokowała otwartą nienawiść polityczną, która w ostatecznym rezultacie podzieliła pisarzy na dwa wielkie obozy: katów i ofiary. Choć wszyscy rozumieją, że zwycięzców w tej „diabelskiej grze” nie będzie: ani doświadczenie Hwana Mykytenki, ani doświadczenie Mykoły Zerowa nas niczego nie nauczyły, i znów jesteśmy gotowi poszarpać sobie nawzajem gardła, byle tylko przypodobać się krwawemu Molochowi. To jest główny blok strategicznych kwestii, w które literatura jest wciągnięta ze względu na swoje społeczne zaangażowanie (nawet jeśli deklaruje coś przeciwnego). Od tego, jak one zostaną rozstrzygnięte (a potencjalne możliwości samej literatury w tym zakresie są minimalne), zależy przyszłość literatury ukraińskiej. W przeciwnym razie kompleks „literatury na użytek domowy”, z potencjalnie zagrażającego, przekształci się w nieuleczalnie anemiczny. Może więc tak się stać, że w trzecim tysiącleciu potrzeba poważnej literatury (i to jeszcze ukraińskiej) w społeczeństwie zaniknie, a pozostanie miejsce dla „masskultury”, przeważnie obcojęzycznej (w naszym przypadku oznaczać to będzie dominację czynnika kulturalnego rosyjskojęzycznego, co w zasadzie mamy także dziś, ale z racji inercji stawiamy minimalny opór). Teraz kilka uwag o samych literackich latach dziewięćdziesiątych. i perspektywy (majowe tezy «Literatura ukraińska na przełomie tysiącleci» – na kolejnym plenum Rady Narodowego Związku Pisarzy). Plenum nosiło tytuł «Ukraińska literatura na przełomie tysiącleci». Z referatami wystąpili Mykoła Żulynski i Wołodymyr Panczenko. W dyskusji wzięli udział Jurij Muszketyk, Jewhen Dudar, Mowczan, Jewhen Szmorhun, Wołodymyr Zabasztanskyj, Wiktor Mowczan, Jewhen Baran, Pawło Kordun, Michajło Szewczenko, Bohdan Suszynski, W. Sirenko, Wiktor Sawczenko, Oles Łupij, Petro Osadczuk i inni. Plenum Rady SPU przyjęło uchwałę, która pozytywnie oceniła pracę Związku Pisarzy, wydawnictwa «Ukraiński Pisarz» oraz wszystkich wydawnictw związkowych. W części postanowieniowej dokumentu szczególnie podkreśla się utratę narodowej przestrzeni językowej, państwowej sieci księgarskiej, brak państwowego finansowania dla ukończenia nowego wydania 12-tomowego zbioru dzieł Tarasa Szewczenki oraz 5-tomowej «Ukraińskiej encyklopedii literackiej». Rada postanowiła zwrócić się z tymi i innymi pilnymi kwestiami do Prezydenta, Rady Najwyższej i Gabinetu Ministrów Ukrainy. W pracach plenum uczestniczył wicepremier Ukrainy Walerij «Słowo Proświty» udostępnia swoje łamy krytykowi Jewhenowi Baranowi, którego «majowe tezy» w ogólności dają obiektywny obraz współczesnej literatury ukraińskiej. 1. Spoglądając wstecz (a to budzi we mnie smutek i nostalgię), nieco oddalając się od osobistego zaangażowania w wydarzenia literackie i literackich sympatii czy antypatii, skłonny jestem twierdzić, że literackie lata dziewięćdziesiąte były bardziej procesem niż zjawiskiem. Dominował eksperyment. W rezultacie nie sposób nazwać ani jednego dzieła-zjawiska. Walka pokoleń zakończyła się tym, czym musiała się zakończyć: każdy pozostał przy swoich interesach. Zmęczony postrzeganiem lub nieprzyjmowaniem siebie nawzajem, każdy literat znalazł dla siebie niszę, w której czuje się, jeśli nie komfortowo, to przynajmniej znośnie. Wyjątek, być może, stanowią przedstawiciele najstarszego pokolenia literackiego, którzy nie chcą niczego zmieniać, niczego rozumieć — i z poczuciem wewnętrznego przekonania o własnym geniuszu (co w przyszłości zrealizuje się w wpisaniu ich nazwisk do księgi klasyków literatury) dalej tworzą martwe książki, których sens polega najwyżej na autorskiej terapii wobec lęku przed samotnością i nicością. 2. Wydaje się, że wszyscy pisarze zgodzili się z tym, że podział na pokolenia literackie jest sztuczny i odległy od kategorii estetycznych, jednak z «cichą» natarczywością propagują dorobek literacki tego pokolenia, do którego sami należą. Nie rozwiązuje to problemu dialogu między pokoleniami literackimi (jako takiego on nie istnieje), ale pozwala literatowi (lub grupie literatów) czuć się samowystarczalnymi, nie przejmując się literackimi interesami innych. Tu jesteśmy blisko sytuacji u naszych zachodnich sąsiadów, gdzie jednoczą się, co prawda, nie według zasady pokoleń, lecz wspólnych interesów: to daje możliwość istnienia autonomicznego, tworząc grunt pod zdrową literacką konkurencję. 3. Najjaśniejszymi postaciami literackich lat dziewięćdziesiątych pozostali przedstawiciele poprzednich pokoleń, to oni stanowili podstawę tej literatury (dobrej czy złej — to kwestia drugorzędna). Koniunktura czasu wymagała pojawienia się nowego pokolenia. Co do tego, czy ono się pojawi, prawie nie było wątpliwości. Pytanie dotyczyło czego innego: jakie ono będzie i czy się utrwali? Dziś można powiedzieć, że na to pokolenie (obecnie określane jako dziewięćdziesiątnicy) spadło trudne zadanie: stać się pokoleniem epoki przejściowej (tu też zauważę, że w XX wieku żadne pokolenie ukraińskich literatów nie miało łatwych zadań). Najważniejszym osiągnięciem jest to, że ukształtowało się jako nowe pokolenie literackie. To sukces chwilowy, ale konieczny dla dalszego twórczego rozwoju. 4. Pod koniec stulecia, podobnie jak na jego początku, ukraińscy literaci spierają się o drogi dalszego twórczego rozwoju. «Zachodnicy» i «gruntowcy» — to nie tylko nowa moda na dawno zapomniane stare. To ciężar politycznej niepewności naszego państwa. U podstaw sporu znów mamy nierozwiązany strategiczny węzeł. Nie chodzi już o to, by o coś prosić państwowe struktury: obniżenie podatków, wspieranie ukraińskiego wydawnictwa książkowego itd. Chodzi o szekspirowskie pytanie «być albo nie być», na które oficjalne struktury państwowe muszą dać odpowiedź: jakie państwo budujemy? Narodowe czy mankurckie? Gdy będziemy to wiedzieć na pewno, literatom znikną wewnętrzne wątpliwości i w planie ideowym się określą: jedni będą wykonywać zadania specjalne (tu z pewnością przyda się doświadczenie radzieckie), inni będą szukać możliwości twórczej realizacji w świecie innojęzycznym (rosyjskim, polskim, angielskim itd.). W dzisiejszym wydaniu spór «zachodniaków» i «gruntowców» jest przejawem «dziecięcej choroby wzrostu» w literaturze o nieokreślonym statusie narodowym. Choć w tego rodzaju sporach zawsze wygrywają nie stanowiska (prozachodnie czy proukraińskie), lecz TALENT, który godzi strony dyskusji, otwierając przed nimi nowe horyzonty literackie (co zresztą dowodzi doświadczenie kolumbijczyka Marqueza, Czecha Kundery, Polaków Herberta, Różewicza i innych). UCZCZENIE WIELKIEGO Jedynym wyjątkiem jest Walerij Szczerbina, ale jego starania są przeważnie specyficznie wewnętrzne; należy szukać przyczyn ciągłego eksperymentatorstwa w WSPÓŁCZESNEJ ukraińskiej prozie, gdzie doświadczenie Medwidia, Paszkowskiego, Dibrowy, Andruchowycza, Uljanenki, Zabużko, Prociuka, Izdryka, Prochaśka i innych, mimo przeciwieństwa poszukiwań i pojedynczych drobnych sukcesów (bo poszczególne przekłady utworów w Polsce, Niemczech czy Ameryce mają charakter poznawczy, miejscami nawet egzotyczny, dla wąskiego grona specjalistów), pozostaje wewnętrznym doświadczeniem tych literatów. 5. Warto mówić także o jeszcze jednej ...poważny problem literacki, z którym zetknęli się. W literaturze brak autorytetywnych patriarchów. Nie mamy ani jednego płodnego pisarza z ostatnich 60 lat, którego talent przełamałby granice dziewięćdziesiątych. W ukraińskiej literaturze (zwłaszcza w prozie). Praktycznie nie wykraczamy poza granice narodowe. Prawdopodobnie... Stąd zapewne trzeba... 6. Współczesna ukraińska poezja wygląda pewniej i nawet jej terytorialna lokalizacja w czasie nie zachwiała zdobytymi pozycjami. Dlatego nie dziwi, że z hałaśliwego pokolenia lat 90. wyróżniły się jasne osobowości poetyckie: Jurij Bedryk, Stepan Procjuk, Wasyl Machno, Wasyl Słapczuk, Pawło Wolwacz, Serhij Żadan, Ihor Bondar-Tereszczenko. Ten szereg nazwisk mógłby być dłuższy, gdyby poszczególni autorzy nie trwonili talentu na pseudoposzukiwania Boga (Iwan Andrusiak, Roman Kucharuk). 7. Składam sprawozdanie z pewnej subiektywizacji poglądów i warunkowości uogólnień. Proces literacki lat dziewięćdziesiątych jest niezwykle różnorodny, wielowymiarowy. Jego wadą jest lokalizacja terytorialna: Lwów żyje własnym życiem i gotuje się we własnym sosie; cóż dopiero mówić o Tarnopolu, Mikołajowie, Ługańsku, Sumach? Brak informacji. Brak wydawnictwa, które dawałoby choćby kalejdoskopowy przekrój tygodniowych wiadomości literackich na Ukrainie i poza nią. To także jest ważny problem współczesnego życia literackiego. Bez jego rozwiązania jesteśmy skazani na pozostawanie marginesem cywilizacji literackiej. Kończy się stulecie, kolejne stulecie prób dla kultury ukraińskiej (zwłaszcza literatury). Mamy pewne osiągnięcia literackie i jeszcze więcej nierozwiązanych problemów społeczno-politycznych i artystyczno-estetycznych, które w dziwny sposób pozostają powiązane na ukraińskim gruncie. Od tego, jak zostaną rozwiązane, zależą nasze sukcesy i perspektywy na przyszłość. Czy wkrótce znów pójdziemy po kole, rozpoczynając kolejne „sto lat samotności”, czy zajmiemy pełnoprawne miejsce w systemie europejskiej cywilizacji kulturalnej. W tej strategicznej kwestii odpowiedź, niestety, nie zależy od ukraińskich literatów. Jewhen BARAN KOBZARZA W ŁUGAŃSKU Na dalekim wschodzie Ukrainy odbył się uroczysty wiec z okazji Dnia przeniesienia szczątków Tarasa Szewczenki. 22 maja na centralnym placu Ługańska zebrali się przedstawiciele organizacji patriotycznych miasta i obwodu, aby uczcić 138. rocznicę przeniesienia szczątków wielkiego geniusza narodu ukraińskiego na Czernieczą Górę. Uroczysty świąteczny wiec, w którym uczestniczyło blisko pięćdziesięciu patriotów Ukrainy, prowadził przewodniczący Ługańskiej Obwodowej Organizacji «Młodej Proświty» Jurij Kisielow. Na wiecu wystąpili: Iwan Czumak, przewodniczący Obwodowego Bractwa Miłośników Twórczości Tarasa Szewczenki, Wołodymyr Kałasznikow, przewodniczący miejskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki, Wołodymyr Lytwyn, przewodniczący Krajowej Organizacji Ruchu, Ihor Saenko i Wołodymyr Semystiaha z KUN-u, a także Walentyn Tkaliczi, przedstawiciel organizacji NRU, Kuk, poeta Hryhorij Połowynko oraz naukowiec. Rzeźbiarz, autor pomnika Tarasa Szewczenki w Ługańsku, również zabrał głos. Wystąpienia tych osób dotyczyły treści, które zachowują aktualność w dniach dzisiejszych. Program artystyczny wieczoru zakończył się występem zespołu amatorskiego oraz recytacją przez studentów Uniwersytetu Pedagogicznego szeregu wierszy Kobzarza. CZERWIEC, NUMER 6 (60), 1999 ROK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗
…Narodowego technologicznego… …za chodzi… [fragment nieczytelny] …udział… …zolżyny… [fragment nieczytelny] …określić zasady przedsiębiorczości, zmienić… rozmiar… bazę opodatkowania, uprościć sprawozdawczość, dać przedsiębiorcom realne prawo możliwości obrony przed podatkowcami. Ziemia musi być towarem, utworzyć system hipoteczny…, w centrum ma być człowiek, jego intelekt. Odwołać ulgi dla urzędników… Narodowo-demokratyczne siły wraz ze swoim Prezydentem są zdolne w ciągu 4–5 lat ożywić państwo, oświadczył Jurij Kostenko. Jest to możliwe, jeśli wszystkie demokratyczne siły… Kolejny zjazd Kongresu Inteligencji Ukraińskiej (KUIn), zebrawszy się prawie trzy lata po oficjalnej rejestracji, zadowalająco ocenił działalność swoich struktur roboczych: Rady Narodowej, komisji profilowych, Prezydium, Sekretariatu i oddziałów obwodowych. Delegaci zjazdu wszechstronnie omówili szereg problemów życia społecznego, politycznego i kulturalnego państwa. Kiedy więc, jak nie teraz, kiedy, jak nie dziś? Przewodniczący Ludowego Ruchu Ukrainy Jurij Kostenko, wskazując na obecną sytuację państwa, na obecność starej postradzieckiej nomenklatury, podkreślił konieczność «zjednoczenia wszystkich partii o orientacji państwowej w Kongresie Inteligencji Ukraińskiej». Przewodniczący Socjalistycznej Partii Ukrainy Ołeksandr Moroz poparł konieczność spójności KUIn, podkreślił kardynalną zmianę «starej władzy» i wezwał do «energiczniejszego przechodzenia od słów do czynów». 1 – CZERWIEC, NUMER 6 (60), 1999 ROK Członkowie Kongresu i Ruchu Ukraińskiego: przedstawiciele się zjednoczą. A my. KUIn popierają i aktywnie z nim współpracują partie i organizacje społeczne: «Proświta», Związek Oficerów Ukrainy, Związek Ukraińskich Kozaków, Związek Kobiet Ukrainy, a także korespondenci i dziennikarze. Członkami KUIn są posłowie do Rady Najwyższej Ukrainy, przedstawiciele inteligencji, naukowcy, artyści, przedstawiciele mniejszości etnicznych, przedsiębiorcy. Członek prezydium Republikańskiej Partii USA Wołodymyr Czerniak podkreślił, że bardzo ważna jest odpowiedzialność za obronę niepodległości państwa, i nalegał na konieczność prowadzenia pracy propagandowej «wszędzie w państwie», na rzecz derusyfikacji i dekomunizacji. Przewodniczący Narodowo-Demokratycznej Partii Polski, Litwy i USA, Wasyl Onopenko, mówił o nieuchronnym końcu antyludowej polityki władzy, która może się oprzeć, ale nie usiedzieć. Wskazał, że choć w spektrum politycznym istnieją różnice zdań, to zarówno lewica, jak i prawica zgadzają się w ocenie tego, co się dzieje. Mówił również o «przewrocie klanowego kryminalitetu», gdy kryminał i władza się połączyły. Według niego «siedzą przy władzy, a potem łatają masy», i nazwał to «nomenklaturową i kryminalną oligarchią». Ze sprawozdaniem wystąpił przewodniczący Kongresu Inteligencji Ukraińskiej Iwan Drach. Wskazał, że KUIn nie jest partią, lecz zjednoczeniem, które połączyło się w obronie interesów narodowych Ukrainy. KUIn jest powołany do tego, by zjednoczyć wszystkie siły demokratyczne i patriotyczne wokół jednego kandydata na prezydenta. Jurij Cymbaluk (Odessa) opowiedział o oligarchicznym sposobie rozłamu partii politycznych, które bezwarunkowo ofiarowały wszystkie swoje siły sprawie jednej partii. Najpierw w partii, którą się ogrywa, tworzy się oligarchiczne otoczenie, a potem, korzystając z demokratycznych zasad partii i rotacji kierowników, «wybiera się» jej kierownictwo, po czym następuje rozłam. Mimo rozłamu w Ruchu, wszystkie te tematy poparły: Tarnopolska i Winnicka organizacja krajowa KUIn, hetman Ukraińskiego Kozactwa Iwan Bilas oraz Zjednoczony Ludowy Ruch Ukrainy. Na następny kadencyjny okres Iwan Drach został ponownie wybrany przewodniczącym KUIn, a kierownictwo wybrano na podstawie wniosku o zjednoczenie. Przewodnicząca Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Pawło Mowczan w swoim wystąpieniu podkreślił wyjątkową wagę zjednoczenia się wokół jednego kandydata na prezydenta. Doktor sztuk pięknych Hanna Skrypnyk podkreśliła wyjątkowe znaczenie opanowania przez środki masowego przekazu państwowego protekcjonizmu języka ukraińskiego, książki drukowanej, prasy ukraińskojęzycznej, konieczności tłumaczenia książek na język ukraiński i prowadzenia audycji telewizyjnych. W sprawozdawczym okresie przeprowadzono szereg ważnych przedsięwzięć, na przykład konferencję «Ukraina na przełomie tysiącleci: państwo, kultura»; «okrągłe stoły»: «Państwowy język i wyższe wykształcenie we współczesnej Ukrainie», «Wielki traktat Ukrainy z Rosją: historyczny kompromis czy realna szansa na strategiczne partnerstwo», «Twórcze związki i idea narodowa». Na czerwiec tego roku zaplanowano przeprowadzenie wszystkich partii politycznych ich zjazdów i przyjęcie «Apelu do społeczeństwa Ukrainy, Prezydenta Ukrainy L. Kuczmy, wicepremiera ds. humanitarnych W. Smolija». W nim zwrócono uwagę na odizolowanie władzy politycznej od swojego narodu. Zgromadzenie przyjęło uchwałę, deklarując zamiar zjednoczenia z innymi demokratycznymi siłami. Również uczestnicy mówili o wszystkich wymienionych w tym wystąpieniu. Wszyscy obecni delegaci (około 450 osób) zdobyli w tym wyborze ponad dwie trzecie głosów na kandydata na prezydenta. Na Wszechukraińskim Zjeździe Inteligencji przemawiał Hennadij Udowenko, a po nim Kostenko. Zjazd zakończył się przyjęciem zasad oraz powołaniem Narodowego Ruchu Ukrainy. Na uroczystość przybyli goście. Zaśpiewały soliści, laureatki republikańskich konkursów, Iryna Zjabczenko, a także kapela bandurzystek «Boho­slawska», zespół amatorski Bohuslawskiego Pedagogicznego Kolegium oraz duet poetycki z gimnazjum nr 153 im. O. Puszkina. Wszyscy byli zachwyceni poetycką rozmową nauczycielki retoryki Mariny Pętrenko i jej siedmioletniego syna Oksany Zadoi, który gra w kapeli. Jurij Zadoja zaznaczył, że jego własna rodzina przez długie lata była prześladowana w komunistycznych więzieniach, ale dla wszystkich z nas miłość do Ukrainy jest wiecznie żywa. Wspomniał też o swojej rodzinie i wdzięczności. Serhij Radczycz, potomek znanego Semena Nalewajka, z ogromnym wzruszeniem nazwał swoją kompozycję poetycką, przygotowaną na Dzień Matki, «Darem Miłości». Ukraińskie matki, przyszłe mamy, powinny wychowywać swoje dzieci w miłości do Ukrainy, do jej języka i kultury. Dobra, jasna aura, charakterystyczna dla wieczoru, była odczuwalna w każdym słowie. Ciepłymi słowami uhonorowano również panią Jarosławę Pławiuk, członkinię naszego Towarzystwa, żonę wiernego towarzysza pana Mykoły Pławiuka, byłego przewodniczącego OUN-B. Przyjęto też do Towarzystwa Ninę Michajłowną Marczenko, która wychowała syna-patriotę, znanego obrońcę prawdy Walerija Marczenkę, który zginął za wolność swojego narodu. Ona sama została uhonorowana jako honorowa członkini Towarzystwa. Wszystkich obecnych ogarnęło wzruszenie, a przestronna sala rozbłysła kolorem wstążek, wianków, śnieżnobiałych wyszywanek, jaskrawych gorsetów i spódnic. Ukraińskie pieśni ludowe wykonały członkinie zespołu, a aktywna członkini Towarzystwa Olena Teliha z kierownictwem kafedry historii Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki, Tetiana Stadniuk, wygłosiła słowo o heroicznej, mężnej matce. Na koniec wystąpił ceniony zespół trio w składzie Natalia Syrywlenko, Ludmiła Kowalska i Olena Mironenko, które czytały wiersze Tarasa Szewczenki, a także zaprezentowano występ w ramach wieczoru matek. Й а й ой й, po 7 яю i Les | nni, « фічьсрьоі М йо ції, działań

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗
…ona zostaje upośledzana, nadal… z jednej wielonakładowej gazety, która ukazała się… Chodzi przede wszystkim o stosunek nie tylko do języka ukraińskiego, ale w ogóle do Ukrainy. Faktycznie otrzymaliśmy potwierdzenie istnienia na Ukrainie organizacji, której działalność jest ukierunkowana na podkopywanie podstaw państwa. Wszystko to świadczy nie tylko o braku należytej woli w ukraińskim kierownictwie w kwestii budowania państwa i kultury kraju, ale także o tym, że swoją bezzasadną postawą kierownictwo jedynie zachęca tych, którzy chcieliby, aby Ukraina, straciwszy niepodległość, nadal istniała w statusie małorosyjskim. Stanowczo potępiamy wspomniany prowokacyjny demarsz, który miał miejsce w dniu Narodowej Pamięci Tarasa Szewczenki, i wymagamy od Prezydenta i Rządu podjęcia środków, które uniemożliwiłyby dalsze szerzenie się antyukraińskich, szowinistycznych sił na Ukrainie. Jesteśmy przekonani, że ci krzykacze, którzy zebrali się na sali, nie są wyrazicielami nastrojów Rosjan, mieszkających na Ukrainie. Żądamy, by siłą państwa postawić na miejscu rozszalałych polityków, którzy próbują za pomocą tak zwanej karty językowej osłabić i zniszczyć… ...ustawy nestabilności oraz pogarda dla państwa, dla języka państwowego, dla Prezydenta jako gwaranta Konstytucji i praw narodu Ukrainy, ... protestowanie wśród ludności i regionów. Świadczy o tym również pobicie Patriarchy UPC KP Filareta na ...gini, zaplanowany pochód ortodoksyjnych zwolenników Cerkwi Moskiewskiej na terytorium ... powinien spotkać się ze zdecydowaną odprawą ze strony władz państwowych oraz uzyskać prawną ocenę działań winnych osób. Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy Przyczyną tego stało się wyłącznie to, że premier państwa zaczął ... A. POHRIBNYJ Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego im. Hryhorija Waszczenki fakt, jak w zwierciadle, odzwierciedla obecną sytuację, w jakiej znajduje się dziś język państwowy na Ukrainie: jest wypierany przez język rosyjski w różnych sferach życia społecznego. Ukrainonienawistnicy nie chcą nawet słyszeć go z ust kierownictwa państwa. W Kijowie nie ma ... Kijów, 25 maja 1999 r. RADA NAJWYŻSZA UKRAINY W trybie inicjatywy ustawodawczej, zgodnie z artykułem 93 Konstytucji Ukrainy oraz zgodnie z Regulaminem Rady Najwyższej Ukrainy, wnoszę pod rozpatrzenie Rady Najwyższej Ukrainy projekt Uchwały Rady Najwyższej Ukrainy «O projektach ustaw Ukrainy „O rozwoju i stosowaniu języków na Ukrainie” (numery rejestracyjne 2235-I, 2235-2), wniesionych przez deputowanych ludowych Ukrainy O. Kucherenkę (numer rejestracyjny 2235-1), O. Kostusiewa (numer rejestracyjny 2235-92) oraz „O językach na Ukrainie”, wniesionego przez deputowaną ludową Ukrainy S. Kijaszko (numer rejestracyjny 2235)». Deputowany ludowy Ukrainy Paweł MOWCZAN PROJEKT wnoszony przez deputowanego ludowego Ukrainy MOWCZANA P. M. UCHWAŁA RADY NAJWYŻSZEJ UKRAINY O projektach ustaw Ukrainy «O rozwoju i stosowaniu języków na Ukrainie», wniesionych przez posłów ludowych Ukrainy O. Kuczerenko (rejestr nr 2235-1), O. Kostusiewa (rejestr nr 2235-2), oraz «O językach na Ukrainie», wniesionym przez posła ludowego Ukrainy S. Kijaszko (rejestr nr 2235). Rada Najwyższa Ukrainy postanawia: 1. Zgodnie z punktem 2 artykułu 3.5.1 Regulaminu Rady Najwyższej Ukrainy projekty ustaw Ukrainy «O rozwoju i stosowaniu języków na Ukrainie», wniesione przez posłów ludowych Ukrainy O. Kuczerenko (rejestr nr 2235-1), O. Kostusiewa (rejestr nr 2235-2), oraz «O językach na Ukrainie», wniesiony przez posła ludowego Ukrainy S. Kijaszko (rejestr nr 2235), uznać za niedopuszczalne, jako sprzeczne z artykułem 10 Konstytucji Ukrainy oraz obowiązującą ustawą Ukraińskiej SRR «O językach w URSR». 2. Zlecić Komitetowi Rady Najwyższej Ukrainy do spraw kultury i duchowości dopracowanie i wniesienie pod obrady Rady Najwyższej Ukrainy projektu ustawy Ukrainy «O językach na Ukrainie». Ra CZERWIEC, NR 6 (60), ROK 1999 NOTA WYJAŚNIAJĄCA 5 Rady Najwyższej Ukrainy «O projektach ustaw Ukrainy», wniesionych przez posłów ludowych Ukrainy O. Kuczerenko (rejestr nr 2235-1), O. Kostusiewa (rejestr nr 2235-2) oraz S. Kijaszko (rejestr nr 2235), do projektu ustawy «O rozwoju i stosowaniu języków na Ukrainie» oraz «O językach na Ukrainie», р аувіой w Ukrainie, z trzech projektów ustaw w języku rosyjskim ... celem wszystkich …i klas. domagać się oficjalnego statusu dla języka rosyjskiego, wprowadzić jego stosowanie na wszystkich szczeblach życia państwowego i społecznego. Podczas gdy 99 procent wideo- i kinoprodukcji jest wyświetlane w języku rosyjskim, we Francji, na przykład, dozwolone jest wyświetlanie nie więcej niż 40 procent zagranicznej produkcji wideo i kinowej w języku obcym. W Szwecji obowiązują podobne ograniczenia. Autorzy projektów proponują wprowadzić na Ukrainie dwujęzyczność, zarządzać nią i nakładać podatek w wysokości 5 procent za wykonanie utworów estradowych, a uzyskane środki przeznaczać na rozwój kultury. Takie rozwiązania są jednak sprzeczne z art. 10 Konstytucji, ponieważ zgodnie z Ustawą Zasadniczą państwowym językiem na Ukrainie jest język ukraiński. Rozpatrując kwestię dwujęzyczności, należy zauważyć, że żądanie od Ukrainy, by uznała język rosyjski za tak zwany „urzędowy”, jak w Rosji, jest sprzeczne z obowiązującym dziś prawem, czyli Ustawą Ukraińskiej SRR „O językach w Ukraińskiej SRR” (nr 8312-11 z 28.10.69 ze zmianami wprowadzonymi zgodnie z ustawą nr 75/95-VR z 28.02.95), której art. 2 stanowi, że państwowym językiem na Ukrainie jest język ukraiński. Nieuzasadnione i pozbawione treści jest też dążenie do rozdzielenia pojęć języka urzędowego i państwowego, ponieważ w większości krajów świata są one tożsame. Należy także stwierdzić, że bezpodstawne są twierdzenia o rzekomych ograniczeniach praw rosyjskojęzycznej ludności. W porównaniu z innymi mniejszościami narodowymi, Rosjanie na Ukrainie mają według nas szersze możliwości zaspokajania swoich potrzeb duchowych. Kultura narodowa w ciągu lat niepodległości rozkwitła, otwierane są szkoły i teatry, a języki mniejszości narodowych są nauczane w szkołach wyższych. Każdy mieszkaniec Ukrainy ma prawo porozumiewać się językiem, który wybiera, i nikt nie doświadcza ucisku z powodu używania tego czy innego języka. Wolne, niezależne kraje o rozwiniętej demokracji także pielęgnują swoje języki i nie budzi to niezadowolenia przedstawicieli narodów wchodzących w skład państwa. Polityka językowa oparta na zasadach demokratycznych nie prowadzi w żaden sposób do dyskryminacji tego czy innego narodu. Dla porównania: rocznie na Ukrainie wydaje się ponad 40 procent publikacji w języku rosyjskim, a ponad jedna trzecia z ponad 1,5 tys. gazet ukazujących się na Ukrainie drukowana jest po rosyjsku. Potrzeby kulturalne Rosjan zaspokajają 13 państwowych teatrów rosyjskich i 90 teatrów-studiów. Filologów rosyjskich kształci się na Ukrainie w 11 uniwersytetach, 20 uniwersytetach pedagogicznych i instytutach, a w szkołach wyższych kraju studiuje w języku rosyjskim 50,6 procent studentów, w szkołach zawodowych (PTU) – około 48 procent. (Zob. tabelę porównawczą.) Bezsporne jest jedno: wprowadzenie dwujęzyczności oznaczać będzie upadek i stopniową zagładę języka ukraińskiego oraz kultury, a Ukraińców jako etnosu. Naród ukraiński jest wielonarodowym tworem, składającym się z przedstawicieli różnych narodowości i grup etnicznych, wśród których są Ukraińcy i Rosjanie, którzy nie tracą języka i tradycji narodowych swojego etnosu. Dlatego nie należy przyznawać pierwszeństwa językowi jednej z mniejszości narodowych, choć jest ona najliczniejsza. Na przykład w USA, których społeczeństwo składa się z przedstawicieli różnych narodów i ludów, jedynym językiem państwowym, a zarazem urzędowym, jest język angielski, lecz nikt nie zabrania innym językom istnienia. Zatem wymienione projekty ustaw nie są takimi, które poprawiają sytuację językową… ...przeciwko takiemu stanowi rzeczy. Co więcej, w Ukrainie, przeciwnie, w przypadku krajów przyjmujących, takich jak USA, kształcenie mniejszości narodowych w ich ojczystym języku odbywa się wyłącznie z funduszy towarzystw narodowych. W Ukrainie natomiast – z budżetowych środków państwowych, w warunkach ich stałego niedostatku. Mimo to w regionach zwartego zamieszkania Rumunów, Węgrów i Żydów w wielu szkołach nauczanie prowadzi się w języku ojczystym, w ...pogorszą ją, zaostrzą stosunki międzynarodowe, mogą nawet doprowadzić do utraty suwerenności państwowej. Na obecnym etapie rozwoju państwowości ukraińskiej dwujęzyczność jest szkodliwa. Dlatego Radzie Najwyższej należy zdjąć wspomniane projekty ustaw z porządku obrad jako nie do przyjęcia, PORÓWNAWCZA TABELA możliwości mniejszości ukraińskiej i rosyjskiej zaspokajania swoich narodowo-kulturalnych potrzeb w krajach zamieszkania Liczba W Ukrainie państwowych szkół rosyjskojęzycznych – ukraińskojęzycznych – 0; uczniów 2973; rosyjskojęzycznych – 945 924; ukraińskojęzycznych – 0 uczelni (SPTU), kształcących specjalistów z języka i literatury rosyjskiej – 11 (20 90) liczba studentów uczących się po rosyjsku – 466 120 (56 2 0); po ukraińsku – 0 państwowych bibliotek masowych z księgozbiorem rosyjskojęzycznym – 30; ukraińskojęzycznym – 0 gazet państwowych po rosyjsku – 382 (62 0); po ukraińsku – 0 uniwersalnych bibliotek z księgozbiorem

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗
Bezpłatnie – zawsze niepewnie 9 i 30 maja kijowianie mieli okazję korzystać z darmowego transportu: metro, tramwaje, autobusy, a nawet marszrutki przewoziły pasażerów zupełnie bez żadnej opłaty. Wspaniały przykład. Wielu kijowian westchnęło z ulgą, gdy te dni minęły. Nie każdemu udawało się zająć upragnione miejsce. Jeśli ktoś gdzieś się spieszył albo się spóźniał, to, przeklinając na czym świat stoi organizatorów tej dobroczynnej akcji, łapał za jedną lub dwie hrywny samochód, żeby ten zawiózł go do najbliższej stacji metra. Pociągi kursowały wprawdzie, choć nie tak często jak w zwykłe dni, jednak ruch podziemny był opóźniony, co zmuszało do korzystania z metropolitalnego metra nawet tych, którzy w innych okolicznościach wolą zwykłe tramwaje czy trolejbusy. Przecież kto będzie czekać w święto po 15–30 minut? I tak pasażerowie musieli się kręcić, żeby zdążyć na czas na Świąteczna „frajda” Świąteczne spotkania pozwoliła kijowianom przypomnieć sobie „błogosławione” czasy sowdepii, kiedy szczęściem było jakoś wcisnąć się do błogosławionego autobusu (tramwaju, trolejbusu) i, oblewając się potem, w końcu dojechać na właściwy przystanek. Ostatnie lata dały możliwość zamożnym obywa- nam stolice zabyty tsio proletarsku zvychku. Wszystko ж takych 50 kopiejek za marszrutkę tańsze, niż tłoczyć się w 30-kołowym trolejbusie. Taki odpływ obywateli pozwolił 40–60 procentom uprawnionych do ulg (mówi się, że w Kijowie jest ich właśnie tyle) czuć się wygodniej w codziennie bezpłatnym dla nich transporcie. Co zaś się tyczy innych kategorii ludności, to znaczna ich część nie doceniła tej akcji. Otóż to święto «darmochy» w Kijowie nie przypadło do gustu wszystkim. Komu spodoba się, że autobus, tramwaj czy trolejbus kursują rzadko, metro jest przepełnione, a kierowcy nieczęstych i zabieganych marszrutek nawet na końcowych przystankach prawie zawsze ignorują próby ich zatrzymania? Prawda, wracając o późnej porze do domu, przy jednej nieudanej próbie zatrzymania samochodu «Awtosvitu», który jechał ulicą, nastąpił cud — zatrzymał się przy mnie i to nawet nie na przystanku. Szczęśliwie dotarłem do domu. Wysiadając, jak ofiarę, położyłem 20 kopiejek na desce rozdzielczej przed przednią szybą, w nadziei, że podobnych eksperymentów na nieposiadaczach samochodów władze miasta już nie będą przeprowadzać.. Rzeczywiście, istnieje wielu kierowców, którzy z ludzkiej przyzwoitości mogą odpracować dzień bezpłatnego przejazdu, odmawiając sobie pokusy, by nie przeklinać rozpalonej ulicy, i nie mieć dodatkowego zarobku. Bardzo jednak chciałoby się, aby organizatorzy takich akcji pamiętali, że transport to przecież przemysł, który wymaga ścisłego przestrzegania technologii i musi przynosić korzyść wszystkim, którzy są związani z jego nieprzerwanym funkcjonowaniem. PRZEZ CUKIER Druga połowa maja upłynęła pod znakiem słodkiego problemu — cen na в Воля ко необ ррДР трмачев ВІ ' пава ьо що ЕР ції ої «Słodka śmierć», jak jeszcze kilkadziesiąt lat temu zwolennicy zdrowego stylu życia nazywali cukier, gwałtownie poszybowała w górę. Właściwie faktyczna drożyzna nastąpiła dawno temu, a wobec tego sieć handlu państwowego, ograniczona ustalonym pułapem cen, straciła możliwość zakupu i sprzedaży. Państwo, jako największy i niekontrolowany monopolista, po raz kolejny postanowiło rozwiązać problem metodą siłową: «zobowiązać, skontrolować, nie dopuścić, wezwać do odpowiedzialności». Organom karnym nawet zezwolono konfiskować cukier sprzedawany po cenie wyższej od określonej. Jednak mimo wszystkich zakazów i dążenia do regulowania i kontrolowania cena cukru gwałtownie pnie się w górę. Właśnie w Sewastopolu, gdzie zapasy cukru były niemal wyczerpane, pod koniec maja kilogram kosztował 2 hrywny 64 kopiejki. W Kijowie, w przeddzień wyborów burmistrza, w państwowym handlu cukier sprzedawano po cenie 1 hrywna 15–17 kopiejek, prawda że tylko po jednym kilogramie na osobę. Szczęśliwi emeryci i niepracujący, przypomniawszy sobie dawne czasy, z przyzwyczajenia po kilka razy stawali w kolejce, pozwalając sobie zaopatrzyć się w kilka kilogramów białego piasku. Czy zatem ludzie naprawdę mogą czuć się uszczęśliwieni? Nie jestem tego pewien. A co mają robić ci, którzy przywykli co sezon zakręcać przetwory, a do tego mają rodzinę z 5–6 osób? Aby nie mieć kłopotów jesienią, muszą już teraz zaopatrzyć się mniej więcej w mieszek, a jeśli chcą mieć coś jeszcze, to i w dwa. A skąd je wziąć, skoro nawet po «spekulacyjnej» cenie dziś trudno się dogadać: przecież obowiązuje zakaz państwa, a towar może być bez trudu skonfiskowany. Tu nasuwa się tylko jedno pytanie: na ile kompetentne jest państwo, które niedostatecznie przemyślanymi działaniami powoduje odrodzenie już zapomnianego deficytu cukru w kraju, który zawsze go eksportował? Kiedy zaś obywatele, którzy zresztą w jakiś sposób przyczynili się do wyboru obecnej władzy, poczuli, że dzieje się coś niedobrego, i postanowili zaopatrzyć się w prawdopodobny deficyt na «czarną» godzinę albo po prostu zarobić na czyjejś krótkowzroczności, władza podnosi krzyk: «Nie wolno! Zabierzemy i przerozdzielimy!». Oczywiście łajać się i walczyć z represyjnym aparatem państwa to rzecz niewdzięczna. Wszyscy wiedzą, że państwo nie może przegrać w walce ze własnymi ludźmi. Jednak czy w takich okolicznościach ta władza zdoła zachować autorytet i choćby iluzję ruchu ku gospodarce rynkowej, a nie planowo-administracyjnej – to już kwestia. A kto wie, ile głosów zostanie oddanych w przyszłych wyborach przeciwko dzisiejszemu Prezydentowi właśnie dzięki «problemowi cukrowemu»? A ŻYCIE TRWA. W pierwszej połowie miesiąca na terytorium Ukrainy odnotowano najsilniejsze majowe przymrozki od 150 lat. W niektórych miejscach słupek termometru przy gruncie spadał do poziomu «-11». Prognozuje się, że w wyniku przymrozków straty w produkcji rolnej sięgną 10–15%. Pędy ziemniaków, jak twierdzą, wymarzły niemal w 70 procentach. Natura jakby postanowiła wystawić ludzi na próbę wytrzymałości. Ciężko wam? Problemy społeczne i finansowe dokuczają? No cóż, spróbujcie jeszcze przymrozków. Jak się macie? I wiedzie nam się, prawdę mówiąc, niezbyt słodko. Przed oczami staje mi zapłakana twarz babci, która żebrała o kartofle: «Byle jakoś drugi raz posadzić, bo wszystko wymarzło». I co przyjemne i dziwne, tej babci kartofle jednak dali. Dali, mimo nawet całkowitego zalania miasta różnoma- CHRONOLOGIA MAJA »x SUBIEKTYWNY POGLĄD ...natarczywymi proszącymi: Cyganie, matki chorych dzieci, „uchodźcy” (prawdziwi i nie bardzo) z Zakarpacia, samotni emeryci, inwalidzi... Ich postacie są przygnębione, rozpaczliwe, z krzykiem rozpaczy, a czasem nawet bezczelności, a w oczach spotykają kijowian wszędzie: w metrze, trolejbusach, przejściach, na bazarach. I kimkolwiek byś był, nie pomożesz wszystkim. Jednak nie chodzi tylko o pomoc, bo dla niektórych to dziedzina zarobkowania (moim zdaniem aż nazbyt ciężka). Wróćmy jednak do zarobków. Najbardziej oczywistym skutkiem zeszłorocznych mrozów dla kijowian stała się gwałtowna drożyzna ziemniaków: w ciągu miesiąca cena wzrosła z 50 kopiejek do 0,9–1 hrywny. Jednak ziemniaki – stare i, mimo mrozów, młode – na bazarach Kijowa jednak były. I nie może to nie cieszyć. Bo właśnie ten fakt, być może jak mało co innego, potwierdza, że rolnictwo na Ukrainie jednak się rozwija, i dobry gospodarz, choć powoli, lecz nieustannie wraca do ziemi. Na tym tle nie może nie niepokoić, że na wypadek przymrozków znaczną część środków budżetowych przeznaczy się na pomoc gospodarstwom, które ucierpiały od kaprysów przyrody. I znów te pieniądze nie dotrą ani do rolników, ani do tych, którzy zdołali zabezpieczyć się przed tą klęską. Wydaje się to niby słuszne. Po co pomagać tym, którzy nie ucierpieli? Jednak moim zdaniem ta filozofia usprawiedliwiania nie działa na przyszłość. Kto policzył, ile wysiłku trzeba było włożyć, by zachować produkty, które pojawiły się na bazarach? Słusznie, komu to interesuje, liczy się tylko podatki, z których, jak już wiadomo, innym też się pomaga, tym, którzy po raz kolejny postanowili polegać na znanym przysłowiu: „Jakoś to będzie”. Niepostrzeżenie to przysłowie stało się dewizą naszych funkcjonariuszy, którzy, nic nie wytwarzając, osiągnęli już sporą wprawę w redystrybucji. Jednak coraz bardziej niepokoi mnie wywrotowa myśl: a co, jeśli choćby raz pomóc gospodarzowi stanąć na nogi? Z OBCYCH STRON NATO I ZACHÓD NIE MOGĄ PRZEGRAĆ! CZY ZDOŁAJĄ WYGRAĆ? Cały maj minął pod znakiem NATOwskiego bombardowania Jugosławii, które miało tendencję do nasilania się. Od pierwszego dnia bombardowań wszystkim było jasne, że maszyna wojskowa NATO, uruchomiona z woli USA i Zachodu przeciwko Słobodanowi Miloszeviczowi i jego polityce czystek etnicznych w Kosowie, jest skazana na to, by nie przegrać. Stanowcze i konsekwentne stanowisko jugosłowiańskiego przywódcy zbyt długo drażniło świat zachodni, który rozmaitymi namowami i groźbami prosił, wzywał, zalecał i nakazywał Serbom odstąpienie od rozwiązania problemu kosowskiego drogą czystek etnicznych. Miloszević nie poddawał się tym namowom, i wtedy, aby nie stracić autorytetu i umocnić pozycję „sprawiedliwej” siły, zaczęto zadawać Jugosławii uderzenia bombowe. W tych okolicznościach najwyższą niepoprawnością byłoby stawianie pytań o sprawiedliwość i moralność: giną przeważnie niewinni ludzie, dzieci, starcy... Żołnierzy ginie mniej, są oni gotowi na śmierć, a przynajmniej nieco wyszkoleni w przetrwaniu. Jak zawsze w historii, podczas wojny działa prawo silniejszego, a nam pozostaje pocieszać się tym, że akt napaści jednak uzasadniono jakimiś dokumentami prawnymi. 27 maja na konferencji prasowej w Hadze przedstawiciele Międzynarodowego Trybunału Wojskowego uznali Słobodana Miloszevicza za zbrodniarza wojennego za zbrodnie wojenne w Kosowie, a kilka dni później otrzymano zgodę prezydenta Serbii na zaproponowany plan (7 547) pokojowego uregulowania. Zachód jednak nie uwierzył tym słowom i bombardowania potrwają, dopóki nie rozpoczną się rzeczywiste działania prezydenta, który rzucił wyzwanie światowej wspólnocie. Otóż NATO nie przegrało i potwierdziło siebie jako siłę, która może jednym niesprawiedliwym czynem zakończyć inną niesprawiedliwość. Niepokoi co innego: czy NATO zdoła wygrać? Bo gdy umilkną armaty, dialog trzeba będzie prowadzić już nie środkami siłowymi, lecz politycznymi i kulturowymi. I to właśnie tutaj, zupełnie najwyraźniej, może kryć się nierozwiązywalny problem. Bo jakiego modelu spośród znanych by nie zaproponowano, wszystkie będą opierać się na katolicko-protestanckim modelu postrzegania świata. Ale przecież Kosowo to terytorium, gdzie żyli i prawosławni, i muzułmanie i gandyzm (religię o niestawianiu oporu złu przemocą). Jak przyjęta przez ludzi, którzy wrócą (jeśli rzeczywiście to nastąpi) do swoich zniszczonych domów, będzie polityka zaproponowana dla ich dobra? Czy za jakiś czas nie pojawi się sytuacja, w której ktoś komuś powie: -- Przecież my za was krew przelewaliśmy! -- A my was o to nie prosiliśmy -- zabrzmi odpowiedź. Wrażenie jest takie, że właśnie nad tym, jak zorganizować życie tego rejonu po zwycięstwie, nikt nawet się nie zastanowił. Będą żyć jak wszyscy inni, czemu nie? A czy ci ludzie zechcą stać się wszystkimi innymi, o to nikt ich nie zapytał i zapomniano. Zapewne nad tymi pytaniami warto było się zastanowić, zanim pierwsze bomby spadły na głowy cywilnych ludzi, za których krwią i potem w końcu płacą prezydent Serbii i politycy Zachodu. Wygląda jednak na to, że te pytania nikogo nie interesowały. Teraz zaś będziemy mieli okazję obserwować skutki i tytaniczne wysiłki części kontynentu, która odtąd ma moralny obowiązek opiekować się uchodźcami, wypędzonymi ze swoich domów. Mimo to dziś jakoś trudno uwierzyć, że umocnienie siły militarnej sojuszu NATO przeważy utratę moralnego autorytetu Zachodu w wielu krajach świata.. MA5 MERIA Miłym zaskoczeniem ukraińskiego dziennikarstwa w ubiegłym miesiącu było utrzymanie się na rynku tygodnika «ШК» — «Політика і культура». Pomyślany jako tygodnik, magazyn przez półtora miesiąca ukazywał się raz na dwa–trzy tygodnie i dopiero od maja osiągnął zaplanowaną częstotliwość. Jak wyjaśnił redaktor pisma pan Ołeksandr Krywenko, celem tego wydawnictwa było wypełnienie istniejącej na Ukrainie niszy informacyjnej czymś podobnym do pamiętnego «Ogonioka». Sądząc po pierwszych ośmiu numerach, redakcja planuje podzielić łamy magazynu na trzy części, przeznaczając je na politykę, socjologię i kulturę. Artykuły polityczne w magazynie, dzięki swojej ostrości, są w pewnym stopniu podobne do sławetnego «Ro5i-postupu», redagowanego przez tego samego O. Krywenka. Owszem, większość pracowników redakcji nie skłonna jest jednak prowadzić paralel między obecnym a dawnym projektem: a rzeczywiście, jakie paralele można prowadzić, gdy młodzieńczy zapał wzbogacił się doświadczeniem prób i błędów. Być może dlatego w każdym numerze dużo miejsca zajmuje «ПіКова тема», która dąży do tego, by zbadać problem z różnych perspektyw. Z rozmów z dziennikarzami udało się ustalić, że uważają oni wydawnictwo za profesjonalne i perspektywiczne. Chciałoby się wierzyć, że tak samo będą myśleć czytelnicy «ПіКа», gdyż to właśnie im przyjdzie głosować pieniędzmi, a zatem także zdecydować, jaki będzie los nowo narodzonego pisma. Storimkę przygotował Dmytro Stus CZERWIEC, NUMER 6 (60), ROK 1999 й З лий Ото

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

ВІДНОВЛЕНО Autoportret. 1993 r. STASIJ HREczANYJ DWADZIEŚCIOLECIE (1977–1991) ...gotowość w kwestii punktu wyjścia, zadań sztuki, inscenizacji... Ale wczesny wybór celu. A obserwując, chłopiec... mizanscena... nawiązuje do kręgu... wyraźnej, zielonej... i dopracowania, pulsem jednej... zanotował w notesie-dzienniku. Myśl... krąży wokół wrażeń... uporczywego nalegania: czas wybiera świadomych, ...częściej «Im bardziej dorastasz, tym szybciej» mija czas. «Każdą sekundą trzeba...» słodko... Szewczenkowskie «wszystko idzie, wszystko przemija» odbierał jako melancholijne «haj-haj» albo... epickiego przelotu. Dla niego było to przede wszystkim... ruch, wezwanie do działania. Właśnie z żywego poczucia realnej wartości czasu wyrosła twierdza przekonań: człowiek, który marnuje każdą chwilę na błądzenie w nieważkości. Tam, gdzie marnotrawstwo... pogarda dla przestrzeni, niszczenie ziemi i wód. Narody skłonne do zwlekania z czasem, w sumie tworzą... zdolne narody, które jedynie płaczą nad swoim losem. Zatem zapewne to właśnie kategoria CZASU określała... pierwsze, zasadnicze drogowskazy tego artysty. Człowiek nie powinien «namierzać» w sobie czasu, lecz wolą wysiłku «napełniać» sobą czas, aby w zagęszczonym, nasyconym środowisku poczuć się «podłączonym» do przenikającego nerwu historii. Upływ czasu Stas odczuwał fizycznie i widział go realnie. Kompozycja «NEMA NATURY», pełna humoru, młodzieńczej śmieszności, jednocześnie przemawia do widza Natalia Stariuk to znana telewizyjna i radiowa dziennikarka, i nie tylko w Dniepropetrowsku. Jej twórczość naznaczona jest szczególną przenikliwością i niezwykłym spojrzeniem, tak już ukształtowane są oczy Natalii, które potrafią dostrzec nie powierzchowny szereg, lecz głębię. W swoich telewizyjnych reportażach o trzech artystach Dniepropetrowszczyzny zawsze wybierała dla siebie rolę „głosu zza kadru”. Ale już od drugiego zdania „głos zza kadru” stawał się tak istotny, że aż do końca audycji całkowicie mu się powierzaliście. I trudno było uniknąć tej magii, gdy Natalia niepostrzeżenie prowadziła widza do owej granicy, za którą zaczyna się tajemnica. Pamiętam program sprzed dwudziestu pięciu lat o tkaczce dywanów z Mohylewa. Natalia zwracała uwagę widzów na to, że lew przedstawiony na dywanie ma jedno zielone, a drugie niebieskie oko. I nie chodzi o to, że tkaczce zabrakło nici. Lwia czułość i lwia trwoga czyhały na rękę mistrzyni, tak jak Parka prowadzi nić losu, nie wiedząc, kiedy ona się urwie... Jeszcze jako bardzo mały chłopiec syn podarował mi słowo: „ŚWIECĄCY”. Tym słowem, dotąd nigdzie nieużywanym, a jednak tak naturalnym, jakby właśnie przywróconym z niebytu, zareagowały jego pierwsze artystyczne wrażenia. Z czasem stało się to dla Stasa przekonaniem: dzieło powinno być „świecące”. Trafny epitet nabrał wagi testamentu, gdy Stas wyraźnie uświadomił sobie swoje powołanie, więc, jako człowiek wdzięczny i odpowiedzialny, przejął się myślą, że talent twórczy to dar „z powrotem”. Zatem dzieło miałoby prawo do oceny „promienne”, gdyby oddawało, emanowało włożoną weń siłę i w ten sposób wpływało na rozkład sił w życiu. Pojęcie „PROMIENNOŚĆ” tutaj przewyższa charakterystykę „ekspresywność” tak samo, jak świadomie-jakościowe góruje nad żywiołowo-ilościowym. Ogromne postawangardowe płótna, oglądane przez nas na kijowskich wystawach z końca lat osiemdziesiątych, uderzyły mojego małego artystę bezkierunkową swawolą porywów. Zasłoniwszy uszy, rzucił się wtedy do ucieczki, jakby przed decybelowym wybuchem kakofonii. Natomiast przed Bohomazowem, Pałmowem, wczesnym Petryckim — przed „promiennym” awangardą wysokiej kultury chłopiec stał tak długo, aby, odszedłszy i odjechawszy daleko, „wziąć” GO ze sobą. Jakby w domu czuł się wśród dzieł bojczukistów, nowo odkrytych w tamtych latach. To słowo słyszał od dziecka, bo w rodzinie istniał pietyzm wobec postaci Marii Jewhenijiwny Kotlarewskiej, uczennicy J. Padałki, która mieszkała w Dniprze i podarowała nam kilka wspaniałych linorytów. Mały Stas wtedy chwytał najdrobniejsze szczegóły z po raz pierwszy upatrzonych życiorysów M. Bojczuka, W. Sedlara, O. Pawlenko, W. Kutyńskiej, przefotografowywał ich portrety, pomagał mi zbierać publikacje czasopiśmienne. Jednak we własnych pracach nie dążył do naśladowania bojczukistów. Na wystawie „Bojczuk. Bojczukiści. Bojczukizm” nakreślił dla pamiątki w moim notesie zarysy kompozycji Kasperowicza. Ale jego ręka wtedy jakby opierała się odlewaniu płynnych form. Wyczuwszy oddech plastycznych uogólnień jako zaokrągleń, mimo to mimowolnie oddał go ostrymi łamaniami liniowymi. Загалом же ті наші zimowe wyjazdy do Kijowa pod koniec lat osiemdziesiątych, gdy oficjalny Dniepropetrowsk zawzięcie walczył z „nacjonalizmem”, a stolica już żyła ukraińskim odrodzeniem, — poruszyły w duszy Stasa pokłady wiedzy i wrażeń i spowodowały przedświtny początek „2, CZERWIEC, NUMER 6 (60), 1999 ROK” Czułość i ciężar życia — są tak podobne, że czasem nie rozróżniamy ich twarzy. Lubow HOŁOTA całkiem poważnym podtekstem. Dziwaczny łańcuch postaci prowadzi nasz wzrok do pustego krzesła na podium. Mimo całej różnorodności póz jest w nich coś wspólnego w plastycznym kształcie obrazów. I chodzi tu nie tylko o ogólne wymogi jedności stylu. Przed nami jakby odsłaniają się organiczne zmiany w żywej materii tam, gdzie ludzie istnieją poza czasem, w odurzeniu bezczynnością: formy tracą sprężystość, pokrywają się galaretowatym drżeniem, ubrania wybrzuszają się bąblami, jak u niemowląt. Postaci pozbawione plastycznego rdzenia mają w otoczeniu antypody: surowe pionowe linie sztalug – jak wyrzut dla tych, którzy zapomnieli o drogowskazach. Zatem «BRAK NATURY» to nie tylko stylowy obrazek z życia uczniowskiego, lecz także dość ironiczny sąd o tym, jakie mutacyjne metamorfozy czekają ludzi, gdy ich istota nie jest objęta rytmami życiodajnej pracy. Zatem przez kilka lat młodości Stasowej CZAS miał całkiem realne lokum – klasy szkoły artystycznej w Dniepropetrowsku i akademii w Kijowie. Uważny widz potraktuje te kompozycje z życia studenckiego nie tylko jako przedstawienie «kuchni» na wspomnienie en plein air, lecz przede wszystkim jako wsłuchiwanie się w te niewidzialne siły, które ważą ludzkimi losami w polach magnetycznych twórczości. Jednocześnie jest to dążenie do odnalezienia prawdy gdzieś na styku naturalnego biegu wrażeń, jasnej gry-rywalizacji z naturą i twardej samokontroli w tworzeniu «drugiej rzeczywistości». Wczesny obraz Stasowej «KLASA MALARSTWA» – właśnie o tym. W świetle wyostrzonej ekspresji autor ukazuje nam grupę młodzieńców po prawej: to wolicjonalne wydobywanie efektów w malarstwie. Innym jest byt dziewczęcych postaci po lewej. Ucieleśniają one równe, spokojne i stopniowe postrzeganie-kontemplowanie natury. Ale model na podium wydaje się jednakowo niedostępny dla wszystkich, tajemniczo niewzruszony, jakby sfinks. Która z dwóch grup jest bliższa prawdzie? Pewnie ta, która w systemie cech plastycznych jest podobniejsza do smukło-statecznej modelki. Zatem grupa dziewcząt Ten obraz jest godny uwagi także tym, że stanowi sobą jedną z pierwszych udanych prób Stasa nadania postaciom ostro zarysowanej, zhiperbolizowanej wyrazistości w GRANICACH prawdziwego realizmu Ішласи художнього училища тут є місцем маленьких ше ; ай ку оітроватт о і я о - чим . І чо -йці ві -- ту Пий" Інь чна очній w «Батюшках» Nieczuja-Lewickiego Kotlarewskiego i innych. Taką harmonię «małego i miłego» Stas nazywał, która czasem ŁO młości sztormach ta por. Tomu już wspominano «Dzieci» ozyw sieną ( - som OdDy | | a lata życia nep at nie dni uczniostwa, a R Che za ro I, ocen u dziennika»! wania prawdy: umka zrodziła dwa wczesne S U Hadaju, ta D Oblyczczia, za: "SOWY, bety z planszetom. , Załom ple nacze zł nia, zrastają się w jedyną istotę u rity kogo nacze kontrastów. Chwila napiętej gotowości zornozonno ja i aż drży w tych dziełach, JAWLENI» hart muzhni ho z całkiem szczęśliwych dni jego życia. Stasem DE plyn tych jego nieustannych poszukiwań Wzagali nala brzegi naprawdę przeciwne: na jednym. OMYWALYA noja postaci topolowych poi Bepe/!, spisy mu pod­nosi bramy pokuty, straż samoograniczenia; Na imperateitro her dytynni stworinnia, kołysały się na drugim i brały pogodnego dnia. Groteska, szar, nia portretowych obrazów -- własnego przede wszystkim ta żywa jego sercu i mniej zrozumiałych współkursantów. drogich t Z gdzieś pośród tych dwóch biegunów, ale r p na gruncie drugiego. To był od dzieciństwa wynaleziony przez Stasa sposób «kochania wszystkich», nawet nie bliskich | ysy a odlicz porażek i zwycięstw w wyborze, jemu w czymś ludzi. Udawało mu się to łatwo: wystarczyło dostrzec u tych ludzi coś podobnego do dzieci i zwierzątek -- zawsze miłych i wzruszających. Może, komuś z bohaterów tych graficznych portretów w duchu «Łupy Hrabuzowa» to i wydawało się szyderstwem, ale naprawdę ręką autora kierowała miłość, wyhodowana zwątpienia. Korzeń takiego przebaczającego stosunku do ludzi, jak do dzieci, Stas znajdował w «Eneidzie» Kotlarewskiego i «Śpiewnikach» Rudańskiego, w «staroświeckich …ckiego i w fantastycznym „Sadzeniu drzew” Majka Johansena, w „Machnowcach” Marii Kot. We wczesnych portretach Anatola Petrycki… onizację świadomości poprzez przedstawianie w trzewiach solidnie-niedorzecznego, czysto ukraińskiego spojrzenia na życie; kwalifikowane jako humor. W przestrzeni właściwego ducha mleczno-niemowlęcy był całkiem godnym miejscem ucieczki w bajki, ale to nie miało trwać długo; wyobrażone szkice-portrety „dorosłych” bywa ostrzeżeniem, taktownie… czasownikiem stylu, czy nie… ogólnie słowem „NAIWNOŚĆ”, którym się posługiwał. …osobliwie. W jego ustach obejmowało bardzo wiele ocen, od współczucia dla biedy po… osłania… i aż do napiętnowania. Naiwność i ożywcza… jest… Naiwność… wszechobecny, śmiertelny narkotyk. A od… sztalugami do wyobrażonych… ukraińskiej doli, odległości aż po… mizerna… …zależnych… do zmian… „Podporządkowane władzy CZASU jak… do… dokonania… to… jeszcze pamiętamy: …

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗
-о- w pracowni «РУ и о рні». Poza atrybutami szkolnej inscenizacji ДЯГг «z cudzego ramienia» w polesiach nie ...pogrążył się w rozmyślaniach o mądrości Mykoły Michnowskiego, [...] («ludowej» fryzury), oraz w fatalnej dla Ukrainy epoki UNR w nieznajomości jego myśli, dokładnie jak światło jakby zmaterializowanej prawdy (wtedy o Michnowskim w Dniepropetrowsku jeszcze [...]) promień Jany i z NM w poszukiwaniach. Jakby potężny [...] mało kto słyszał, a w kręgach świadomych Ukraińców [...] granic zachwycających wizji [...] spojrzenie, zatrzymało go na [...] ideał narodowego romantyzmu). Zaostrzyło [...] niewidzialne ognisko magnetyzmu. Echo własnych rozmyślań o naszej swoistej [...] mięśnie Zujewa [...] nadało rysy, zadziwiająco napięło mentalność nieco później, już kończąc pracę [...] - ) dotyczących zebranych w zbiorze «Ukraińska [...] natury, szczególnie kobiecej postaci, «dusza». W tamtym czasie rysy [...] Franko estetycznie [...] pochodzi nie z głosu [...] umiał dostrzegać nie tylko w istocie współczesnych i w fabułach [...] patosu «rozświetlonego» współczucia historii, lecz także w obrazach miejscowych użytkowych przedmiotów, [...] typowe kontrasty [...] ciało, autor uwypukla płaskie [...] krajobrazów – przeważnie stepowych. Ogólnie zaś początek [...] tworzy takie dynamiczne reliefy, które [...] rozpoznawanie siebie w otaczającym świecie rozpoczęło się dla [...] pole niepokojów i zmagań, «ciernie i [...] odkrycia ducha i głosu naszego SADU. Moim zdaniem, właśnie wtedy, w trzynastym roku życia, stał się całkowicie [...] plastyczną anatomią Stasa dorosłym artystą. Twórczość Stasa tego okresu [...] jak wstęp do «prawdziwego malarstwa» [...] zaskakuje stylową spójnością i istnieje już poza granicami [...] jako prawdziwe przyłączenie do tajnopisu losu dziecięcego naiwu czy wczesno-akademickiego uczniostwa [...] «podniesienie poprzeczki» ponad wymagania [...] (nauczyciele szkoły artystycznej, do której uczęszczał syn, taktownie odnosili się do samodzielności jego [...] ruchów), co czasem rodziło nieoczekiwane gatunkowe i znaczeniowe przemiany. Tak, przedstawiając kobietę – [...] akademii, Stas najpierw poszerza pole [...] wizji. Lecz także status portretu we wnętrzu nie wyczerpuje jeszcze w pełni wrażeń artysty: pojawiają się [...] elementy gatunkowości, promienie wzajemnych relacji i paradoksy «antyporównań». Zatem kompozycję nie zamknięto na [...] oglądany obraz portretowanej modelki. Wręcz przeciwnie, [...] przekładu całej bezmiary barwnych wrażeń na postaci dąży do kontynuacji spiralno-diagonalnym ruchem, mową czarno-białego płynnego «wołania»-rymowania, woli plastycznej satysfakcji w powiązaniach i wzajemnych odzewach: w ludzkich profilach, prostokątach krzesła z przodu i naciągniętego płótna w głębi. Jednocześnie ośrodki echa, zbudowane przeciwnym kierunkiem, Ż. (niebieskie plamy spódnicy, chustki, draperie u góry oraz równolegle ułożony rząd przyborów malarskich) krzyżującym się ruchem wzmacniają kompozycję i wyodrębniają centralnego «bohatera» — złocisty sztalugę. Co zatem miał na myśli autor? Sam Stas rymuje się w wykonaniu Stasa i Rozpoznawalne, zupełnie indywidualne kontury każdego drzewa, każdego zakątka naszego starego «ogrodu-lasu» pojawiają się na tych kartkach jako wyraz jednej powszechnej zgody, jednego zamysłu pierwotnego stworzenia. Nawet spontaniczne połączenia form roślinnych i codziennego oprzyrządowania ukazano tu nadzwyczaj poetycko — jakby w partesnym śpiewie, gdzie każdy głos płynie zupełnie swobodnie, a raduje się i nabiera sił nie tyle z własnej woli, co z Stasowych stepowych pejzaży i obrazów historycznych, ale teraz — o pracach z «domowych» studentów-artystów Jego dniepropetrowscy współkursanci rozpoznają siebie w bohaterach kompozycji «Szachy». Ale jeszcze w mniejszym stopniu niż w przypadku «Brak natury» pracę tę można nazwać scenką z życia studenckiego lub opowieścią o wypoczynku sportowym. Mimo rozluźnienia póz i sennych uśmiechów bohaterów, przeczucie nadchodzących wydarzeń niepojęcie niepokoi widza. Barwne błyski, prądy dynamicznych przepadów ujawniają to, czego nie uświadamia sobie czwórka chłopców: dopóki duch śpi, dopóki przy szachownicy my jesteśmy jedynie ciepłym towarzystwem świadków, grę prowadzą inni, niewidzialni i nieubłagani. Ekspresyjna plastyka rąk, które już doprowadzają walkę do końca na własną korzyść, niesie w sobie wyrazistą jakościową charakterystykę. Zatem złe siły panują tak długo, jak długo ludzie pozostają w stanie przyjemnej prostracji, miłej nieodpowiedzialności i emocjonalnej głuchoty. Los i czas mają wyraźny podział na szachownicy wydarzeń oraz strome schody prowadzące do porażek lub zwycięstw (później zobaczymy je na obrazie o egzekucji Kocubeja i Iskry). Autor — łagodny i powściągliwy w życiu — w dziele «Szachy» woła do przyjaciół, rówieśników, młodych: — Obudźmy się! Czas nas omija. Stoimy na poboczu wielkich decyzji. Motyw gry pociąga wielu młodych artystów — zwłaszcza tych, którzy genetycznie przejęli intelektualną estetykę «siedemdziesiątników». Staś jednak unikał tego motywu właśnie wtedy, gdy gra jawiła się jako feeryczno-groteskowa alternatywa dla rzeczywistości. W kompozycji «Szachy» wieczna mitologema gry-wyboru nabiera cech ognisto-wzywających. Ogólnie rzecz biorąc, gorliwie opanowując kurs akademickiej szkoły, Staś jednocześnie jakby odczuwał zakłopotanie z powodu tego, że musi malować modeli — żywe osoby o złożonych losach, kierując się jedynie celem wąsko-edukacyjnym. Gdzieś w głębi wydawało mu się to nieprzystające do Ludzi i do Czasu, który wymagał wszechstronnego poznawania świata w każdej chwili naszego istnienia. Dlatego bardzo wcześnie Staś włączył się w obrazowy «dialog» z modelem: podkreślając wyraz rysów, plastycznym akcentowaniem istotnego ujawniał rozumienie ludzkiej istoty, dążył do psychologicznej zgodności, «czytał» tajnopis umów między zmysłowym a duchowym. Jako piętnastoletni pierwszoroczniak Staś malował mężczyznę w profilu na plenerze, aby kontrast jasnego dnia i mrocznego smutku zranionej duszy człowieka zrodził ten prąd twórczej energii, którego zazwyczaj nie przewiduje cel studenckiej praktyki. Ale najbardziej spośród modeli pociągali Stasia ludzie optymistyczni, którzy potrafili sobie radzić w potrzebie. Bezrobotną kobietę-tokarza malował soczyście i pogodnie, dobrego chłopaka Jurka przedstawiał to jako romantyka, to jako zwycięzcę, dziwacznego, wydłużonego brodacza wyobrażał jako postać historycznych bitew, a staruszka Łazarza Mojsiejowicza — jako uosobienie zachodnich cnót «Wszechwiedzy». Mój syn był zadowolony z pracy, kiedy namalował portret dziewczyny z czerwoną kokardą. Jak to często bywało, Stas wykonał go „na dodatek” do zadania, bo poziom mistrzostwa i twórcze skupienie pozwalały chłopcu pracować szybko i bezbłędnie (ktoś trafnie nazwał tę cechę „zdrową szybkością Czazka”). Mimo całej improwizacyjności portret wyglądał na samodzielny i bardzo charakterystyczny dla jego twórczości. Mam na myśli nie tylko świeżość barwnych współbrzmień i zdecydowanie świetlnych kontrastów, ale przede wszystkim tę zmysłową przenikliwość, która nadała obrazowi nowy wymiar. Gdzieś w wirze barwnej karuzeli, w echu romantycznego wygięcia ramion, ukazano dziwną maskę — trójkąt ażurowego cienia. Pod tą upiorną mgiełką — spojrzenie zmęczenia, rysy wczesnych rozczarowań. Jeszcze wyraźniej rysy występują w portrecie kobiety o czarnych włosach, stworzonym już podczas studiów nad talentem. Opowiadał o swoim zamyśle, żartując: no cóż, znudziło mu się bycie gorliwym studentem, postanowił rozweselić publiczność. W kontekście naszych wzajemnych relacji taka uwaga oznaczała: „Zrozumiesz, że poza tym”... Obojętne spojrzenie modelki – i lekko komiczne skupienie artysty na swoim. Spokojna poza dziewczyny – i wyrwany w ruchu fragment młodzieńczej postaci. Dysonans, jak ruch zdziwienia, a więc wezwanie do analizy, powstaje z samej sytuacyjnej niezgodności: artysta i model, których wzajemna zależność jest aksjomatem, psychologicznie istnieją tu zupełnie odrębnie. O czym właściwie jest ten obraz? O tej chwili, która rozpoczyna nowe odliczanie czasu w pracy artysty nad dziełem. O tej porze, gdy portret staje się „żywszy” od modelu, a malarz doświadcza władzy „drugiej rzeczywistości”, świadomie stworzonej przez niego samego w przestrzeni płótna, dopóki nowe niepojęte impulsy nie przewyższyły jego zamysłu i nie przejęły prawa do kierowania jego ręką. I jest to także obraz niewidzialnej mocy rzeczy, które odczuwają i materializują sam nurt czasu. Łapią się w fale tajemnicza lazur i pogodna biel stroju. Ludzka wola jakby przelewa się w czułą istotę tkaniny. „Rozładowane”, opróżnione oblicze-powłoka – i triumfalnie promienny, zmienny żywioł „martwej” materii: niespodziewany błysk-spojrzenie buteleczki z rozpuszczalnikiem; sztaluga, nasycona dynamiką krzyżujących się ukośnych linii, uhonorowana centralnym miejscem w kompozycji. Co wreszcie dzieje się w przestrzeni obrazu? Zmiana władzy, gdy nowo narodzony utwór, płótno na sztalugach, już góruje nad istotą artysty, a emanacje twórczej wyobraźni nabierają samodzielnego życia. Jak zawsze w podobnych pracach Stasa, im poważniejsze są jego spostrzeżenia, tym cieplej rozjaśnia się słońce jego uśmiechu. Postać malarza, bohatera kompozycji „W AKADEMII”, jakby zniesiona wiatrem niewidzialnych przesunięć, lekko „zanurza się” w ramach obrazu. Gdzie jesteś, wspaniała postawo Twórcy? Zamiast tego widzimy go w ekscentrycznej pozie „człowieka, który nie należy do siebie”. Nie wdając się w efektowne gry stylistyczne, Staś tradycyjnymi środkami malarstwa rodzajowego odtwarza złożony stan artysty na granicy świadomego i irracjonalnego w CZASIE TWORZENIA. Autor zachwyca się i zarazem sam się dziwi, dlatego dziecięcy zachwyt rozjaśnia płótno tym «humorem współczucia», który nie gaśnie w Stasiowych utworach ze studenckiego życia. Ogólnie rzecz biorąc, są to rozważania o tym, jak pewnego dnia, w jednej szczęśliwej chwili, w zwyczajnej pracowni może narodzić się «promienny» obraz. Lata i godziny nauki, możliwość malowania z natury, słuchania rad pedagogów, Staś starał się wykorzystywać jak najintensywniej. Do bohemskich obyczajów, powierzchownej «autoprezentacji» w środowisku artystycznym odnosił się jak do jednego z przejawów «marnowania czasu», trwonienia twórczego potencjału. Jednak nigdy nie okazywał twardej nieprzejednaności: pewnego razu w rozmowie z uśmiechem dał do zrozumienia — no cóż, ze względów «samozachowawczych». Dobrze wiedziałem, jak przeżywał «grzech wyrzucania» innym ludziom. Wyobraźnia malowała mu dotkliwe wyrzuty sumienia, które rzekomo pogrążały w apatii ludzi, dotkniętych jego uwagami. Jednocześnie coraz ostrzejsze stawało się Stasiowe poczucie odpowiedzialności za powierzony mu przez Boga talent, coraz surowszym hartem odzywały się w nim powiewy wyższych wiatrów. Start Ukrainy lat dziewięćdziesiątych przyjął nie jako wezwanie do «swobodnego lotu bez granic», lecz jako sytuację naglącego wyboru, gdy na przykład utalentowany artysta i w życiu codziennym nieuczynny mężczyzna, mimo wszystkich swoich cnót, może stać się «partaczem życia» wskutek narodowego nihilizmu i obywatelskiej obojętności. Już na początku nauki w szkole artystycznej Staś zaskoczył nauczyciela historii tym, że na polecenie napisania referatu o jednym z ukraińskich przywódców przeszłości odzew- poczucie przynależności do grona innych wzniosłych głosów. Skojarzenia muzyczne pojawiają się tu nieustannie, bo DRZEWO Stas rozumie jako ideał zakorzenienia i skrzydlatości zarazem, gdzie dominujący, rodowy głos, jedyny plastyczny motyw rozgałęzia się i płynie, malowniczo dźwięczy na załamaniach – „na kolanach” – rozlatuje się iskrą siły i zlewa się z powietrznymi strumieniami, materializowanymi za pomocą lekkich linii i kresek. Ujawnienie niewidzialnego – powietrznych powiewów, strumieni sił – pochodzi tu nie z chęci odtworzenia określonego stanu natury czy impulsu nastroju, a z przejmującego pojmowania jednej, wszystkoprzenikającej struktury. Zapewne właśnie wtedy własną ścieżką doświadczenia chłopiec dotarł do prawdy bardzo bliskiej tej, którą sformułował Wasyl Stus w jednym z dziś opublikowanych listów: „Poezja – to tchnienie nicości. To powiew w Bogu (tj. stan Bożej substancji), niczym nie wywołany, po prostu OBECNE ślady samoruchu natury, po prostu wiatr Wszechświata”. Hierarchami sadu stają się na obrazkach Stasa potężne grusze. Tu wszystko przeczy statystyce codziennego wzroku. Tu drzewo – to czasza energii świata, gałęzie – to wyrzuty oceanicznych strumieni. W wiosennych malowanych wizjach drzewa kwitną albo kwiatem, albo gwiazdami. Samo kwitnienie – to uwolnienie „świecącej” siły drzewa, to przejaw niebiańskiego w ziemskim. . Tak rozumiały istotę kwiatu dawne petrykiwskie mistrzynie. Przy okazji, obserwując ruchy pędzla Stasa w owym czasie, zawsze dziwiłam się ich podobieństwu do ruchów ręki Nadii Biłokin. I choć Stas nigdy nie sięgał po dekoracyjne malarstwo i z Nadiją Owramiwną nie zdążył się już poznać, jego obrazy z okresu odkrycia SADU odezwały się właśnie tym dobrze znanym mi „przedpetrykiwskim” tańcem ręki. Trafne pociągnięcia-dotknięcia, rytmiczne zrywy-opadania opuszków palców i wygięcia dłoni na ciągnących się liniach – Los obdarzył mnie spotkaniami z Nadiją Owramiwną Biłokin przez dwa-trzy CZERWIEC, NUMER 6 (60), 1999 ROK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Ciąg dalszy. Początek na s. 8 miesiące przed narodzinami mojego syna. Dotąd nie zaznałam jaskrawych wrażeń artystycznych. Jak cudownie było mi po trzynastu latach ujrzeć tę samą plastykę dłoni u własnego dziecka! Nieskłonna do mistyki, wierzę jednak w «głos krwi», który dano słyszeć «i umarłym, i żywym, i nienarodzonym». Jedynie czarnym na białym Staś odtwarzał rozkwit tulipanów. Przebiegami kontrastów, plastycznym napięciem kompozycji ukazywał PRZEDHISTORIĘ wzrostu. Łodyga kwiatu wznosi się tu niby nad polem zmagań. Zielona roślina rośnie, pokonując pasma ciążeń, „drogą ceny” zdobywając wolną przestrzeń. We wszystkim – dusza i myśl autora, który od dzieciństwa dbał o to, by WYSPRAWIEDLIWIĆ swoje istnienie przed rodem. Czasem w przestrzeni czarno-białych płynnych przemian pojawiają się ludzie – kosiarz w kapeluszu, garncarz przy kole. Postać garncarza Staś malował wielokrotnie – to, wzmacniając dynamikę, to „zwalniając obroty” w wirze pociągnięć pędzla. W tym czy innym wariancie otoczenie było zawsze przejęte rytmami ludzkich czynów czy zamiarów. Echem ruchów garncarza brzmiało wszystko dookoła, a w samym powietrzu osiadała twórczość w postaci sztuki. Zakątki wnętrz były przedstawione również tymi samymi niezawodnie lekkimi pociągnięciami, a także ukazywały «ślady samoruchu przyrody» wśród drzew. Samo życie sadu zrodziło pierwszą falę „dorosłej” twórczości chłopca, otworzyło mu namiętność – drzewa, jedzą kwiaty i zagadkę ich związku z NIEBEM. A jeszcze czarno-białe polifonie Stasia tamtego czasu znaczą otwarcie ogrodu jako miejsca, gdzie żywiołowość żyje w zgodzie z tym, co trwałe. Zawirowania roślinnych porywów graniczą tu z rytmicznymi pasażami sztachet, tyczek na grządkach i ceglanego muru. Inny artysta być może po prostu ujednoliciłby te pozorne dysonanse w formy efektownych koronek. Dla Stasa była to jednak kolejna z granic samopoznania, identyfikacji własnego pociągu do porządku na tle burzliwego liryzmu uczuć, z podobnymi „połączeniami niezgodności” w otaczającym świecie. „Widziałem, jak z drżącego powietrza, z fermentacji przesyconej atmosfery wyłania się i materializuje pospieszny rozkwit, przelewanie się i rozpadanie –” W wyrazistych literackich etiudach Brunona Schulza Stas chciałby dostrzec jaśniejszy rozwój nadrzędnego celu. Jednak nasze wspólne czytanie wówczas świeżo wydanych „Sklepów cynamonowych”, sądzę, wzmocniło falą rezonansu Stasowe „widzenie niewidzialnego”. Syna zainteresowała również grafika Brunona Schulza, nieco bliska Goyowskim „Caprichos”, którymi Stas się zachwycał. Równocześnie doświadczenie Schulza, geniusza tragicznie zamkniętego w „samości” nieustannych metamorfoz, skłoniło Stasa do poszukiwań PEWNIEJSZEGO – smukłych idei i strukturalnej jasności, które nadałyby sztuce współczesnej cechy nowej klasyczności, zdolności do aktywnego oddziaływania. Takie zamiary czternasto-, piętnastoletni Stas wyrażał prosto, znajdując w nich również powód do humoru i autoironii. Jednak jego własne prace z tamtej epoki są przesycone skrajnym napięciem myśli i proroczością. Początek studiów w Dniepropetrowskiej Szkole Sztuk Plastycznych, poczucie nowego startu wywołały w duszy Stasa objawienie niezwykłych przestrzeni, potężnych przeżyć estetycznych. Już na pierwszym-drugim roku Stas zadziwiał wykładowców liczbą oryginalnych pejzaży, wykonanych poza programem i jakby wbrew niemu – tam, gdzie chodziło o rolę środowiska świetlno-powietrznego. z powietrzem wyraźnych zarysów i czystych barw – niezmiennie CZERWIEC, NUMER 6 (60), ROK 1999 «S wywołał u Stasa sprzeciw: umiejętności iluzorycznego odtwarzania rzeczywistości, przyswojone przez niego łatwo, jak melodia alfabetu, nie miały prawa do powszechnego dyktatu wtedy, gdy artysta wcielał myśl o wiecznym i istotnym, gdy konwencjonalność stawała się prawdziwsza od uzakonionej mechanicznej adekwatności wzrokowych odbić. Nie każdemu dane było pojąć, że uparty opór Stasa wynikał nie z wiekowej anarchicznej zuchwałości, lecz przeciwnie, z ostrej odpowiedzialności za wolne „wypełnianie” czasu treścią własnych poszukiwań. Stas nie pozwalał sobie na długotrwałe rozkoszowanie się kręgiem łatwo osiągalnych prawd, przyjemnym kołysaniem się między stopniami lat. A życie w zgodzie z czasem jawiło mu się jako rytmiczne wspinanie się bez przystanków, gdy sam człowiek napięciem mięśni, rozumu i wyobraźni PRZEBYWAŁ czas, znaczył osiągnięciami każdy krok w metrycznym systemie losu. W bezpośrednim i głębszym znaczeniu dla mojego syna był to czas WYJŚCIA POZA GRANICE OGRODU. Zamiast tego otworzył się przed nim STEP jako przestrzeń historii, jako rzeźba ukraińskiej duszy. I nagle jakby oddaliły się upajające roślinno-powietrzne zjawy, rozbłyski pociągnięć pędzla. Taniec ręki przemienił się w rozmachny RUCH KOŁYSANIA. W pełni ukazała się potrzeba wielkich formatów. Tak jak dotąd Stas malował i pisał wyłącznie z natury, lecz każdy pejzaż przywieziony ze stepu, zamiast ulotnego nastroju chwili, był nasycony skoncentrowaną siłą hartu. Słowo „nasycony” – przewodnik ku szeregowi trafnych echa. W NASYCONYM roztworze pragnień rodziły się i rosły kryształy nowej obrazowości. Dlatego właśnie plastyką krystalicznych konstrukcji odezwały się ówczesne obrazy stepu Stasa. Pragnienie konstruktywności, chęć zaradzenia wszystkiemu rozdrobnionemu i ospałemu, zwątpiałemu i pozbawionemu kształtu w życiu ludzkich uczuć, w nowoczesnej „ukraińskiej dupt” zrodziły tę podniosłą monumentalność konstrukcji, zdecydowaną kanciastość zarysów, dźwięczne echa wyciosanych rytmów. Stas jakby przyjął wyzwanie czasu, rozpoznał „surowość znaków” w tej przestrzeni, gdzie wzrok rozmarzonego liryka rozogniskowywał się w tradycyjnej „miękkości pagórków”. Stepowe pejzaże tamtej epoki przedstawiono przeważnie w kompozycjach pionowych, niezbyt typowych dla Stasa w jego późniejszej twórczości pejzażowej. Ale to był czas duchowego wyboru, kiedy człowiek waży i dołem, i niebem swoich pragnień, uświadamiając sobie, że wszystkie jego praktyczne czyny odtąd będą podporządkowane wyższemu celowi. Czy nie dlatego ziemia, drzewa i niebo na tych krajobrazach jakby wyrośli z jednego materiału: dość twardego, zwartego i niezawodnego, krystalicznie doskonałego? Tu swobodnie mogą wyrastać nowe budowle, ale nie sposób wyobrazić sobie galarety ukrytych wahań. W trójbarwnym czarno-biało-ochrowym krajobrazie z drogą, która sprężystym zygzakiem przecina pagórek, słyszymy szum wielkiego dramatu poszukiwania. Formy pierwszego planu, jakby pełne sił samowystarczalnego ekspresjonizmu, wykazują pełną współmierność z obrazami rozpoznawalnej okolicy w rozwoju przestrzennym. Zarazem jest to dzieło konsekwentnie koncepcyjne. W niepokoju załamań, w głębi pierwszych impulsów budzi się „wspomnienie” o archaicznym ornamencie. Z ciężkiej walki wyłania się jasność zasady, nieomylność rytmu, a więc – możliwość odzewów, przesłanki równowagi. Stas śmiało godzi masy o różnej wadze, organizuje kierunek spojrzenia i przewiduje stopniowe wzmacnianie jego ruchu. Fragmenty – „odłamki” jednej drogi, przeszyte na wylot – nabierają całości we wspinaczce na górę – stromą, ale błogosławieńsko wolną. Ten pionowy zakręt-zygzak znów odzywa się motywem pierwotnie zadanego ornamentu, tak samo jak wszystkie prawdziwie odważne porywy muszą wyrastać z genezy wypracowanego kierunku. Nad górą – niebo: nie z przepływem lekkich obłoczków, lecz z dumną strażą bryłami. „Kamieniem brzmią i trwają, jak kamień” (Jewhen Małaniuk). „Krystaliczna kompozycja «DRZEWA NA WZGÓRZU»” również jest przesycona duchem mężnego wznoszenia się, wywalczania, pokonywania. Jednolity monolit, podzielony w gran na stopnie, tworzą zarówno fale rzeki u podstawy tej niezłomnej konstrukcji, jak i zbocze pagórka z warunkowo oszlifowanymi „postaciami” trzcin przy brzegu, drzewa z koronami-rymami w kształt góry, oraz samo niebo z rysami wielkich przesunięć.. Zdaje się, że impulsy niezwykłej radości wydobyły z siebie fakturę krajobrazu z topolami przy drodze. Tymczasem w rozmowie, zamiast «ucieszyć się», Stas najczęściej mówił «rozweselić się». Zapewne uważał to słowo za wyrazistsze, a być może bliższe «weselu serca» Skworody, artysty, którego cenił od dzieciństwa. «TOPOLA» to nie «odtworzenie motywu pejzażowego», lecz zachwycony okrzyk: «Idę!», na to wezwanie, które słyszy się nie uszami, lecz sercem. Otworzyło się, odezwało się, nastało. Samo powietrze drga tektonicznymi pęknięciami bytu. Białe smugi zadrapań na masach szerokich pociągnięć pędzla jakby ujawniają teksturę niewidzialnych skrzydeł nad kamienistą drogą. Topolę również upodobniono do ogromnego skrzydła, a może koła, które zrodziło się z samej cielesności ziemi i dorasta do skrzydeł wyżej położonych. «Smutek rośnie jak kłos», Stas kochał ten wiersz P. Tyczyny, zaśpiewany przez Halię i Lesię Telniuk. Ale «kłos» jego topoli rośnie nie smutkiem, lecz grzmotem rozłamów: W moim sercu i burze, i grozy, i turkot – łkanie bandur. Kolorystyka «Topoli» jest złożona, umowna, utworzona z połysków jasnych barw w «tkaniu», a zarazem spięta przenikającą osnową ciemnego granatu. Taka kolorystyka i „pióropuszowe” pociągnięcie pędzla z prześwitami dominują w kilku malarskich pracach Stasa z tego okresu. Wśród nich zarówno pejzaż miejski z chodnikami starej bramy, jak i portret siostry Dany, pełen tajemniczej ekspresji, oraz trzyfigurowa kompozycja «Kobiety», w której zupełnie prozaiczny motyw – krojenie owoców – ukazany jest jako surowa materia, jako «stwarzanie z ciemności», wykrzesywanie żywego ognia. W kręgu pory Stas nieco «przymrużył» na siebie środki wyrazu Izany Dymitrowej, bułgarskiej malarki, jak jej obraz «Żniwiarze» w oblężeniu i z kipiącą barwną magmą. Te obrazy po prostu wchłaniały oczy syna, a rozmach malarskiej stylistyki Mistrzyni-Mistrza przyszedł do Stasa w żywiole palącego stepu. Zdawało się, że pewnego dnia wróciły one jakby z etiud i od tego czasu jakby pokazywały sobie nawzajem swoje dorobki. Trwało to nie najdłużej: Stas wolał samodzielnie szukać własnych dróg wśród skrzydeł stepowych topoli. wtajemniczonych. Pamiętam, tej Mistrza. Nie tak znane portrety napięcia i upału zachwycały mojego chłopca i rozśmieszał go mój strach przed takimi namiętnościami. Tak czy inaczej, Jednocześnie nastąpił nowy powrót do obrazów ogrodu, rodzinnej ulicy — jakby na tle stepowych wrażeń, w rytmach kremowego skrobania-kreślenia. Chodzi o czarno-białe „puszyste” malowanie tuszem na papierze. Patosem napiętego wznoszenia przesiąknięte są te prace młodego Stasa. Szybko i bezbłędnie, jednym tchnieniem tworzył skomplikowane, zadziwiająco zrównoważone kompozycje. Dawały znać o sobie lekcje kompozycji, prowadzone w szkole przez nauczyciela Hryhorija Czerneta, oraz zdrowa kultura widzenia, od urodzenia właściwa mojemu synowi. Te dzieła powstawały poza jakimikolwiek wpływami, ujawniając gorący puls uczuć i konsekwentną analizę, wyprowadzanie jednej nici — celu postępu. Tego letniego czasu w przerwach między malowaniem Stas, kiedy nie majstrował czegoś w naszym półwiejskim gospodarstwie, przeglądał reprodukcje H. Narbuta — zawsze z uśmiechem organicznego zadowolenia. Tak samo pieścił wzrokiem książeczkę z rysunkami Kononczuka albo po raz setny przeczytywał „Eneidę” Kotlarewskiego z ilustracjami Bazylewicza. Przebywając w aurze wybitnych grafików, on jednak, całkowicie niezależnie od tych przyciągań, tworzył wówczas coś, moim zdaniem, wyjątkowego. Trójka drzew szarpanymi zrywami potężnych wysiłków unosi-podważa jedną, trójjedyną koronę. Tu nie ma miejsca na spokojny, postępowy ruch, swobodne rozprzestrzenianie-rozwijanie. Trzy pnie jakby zaciśnięte są między dwoma bryłowatymi masywami. Gałąź nie ROŚNIE, lecz heroi- czno TRWA, już przez załamania wydostaje się z pułapek, ciężko i uparcie wraca do wyznaczonego celu. Z początku wydaje się, że jedynie zarysy drzew nawiązują do życiowej realistyczności kompozycji: dolna 11 część jakby istnieje w obrazowych wymiarach nefiguratywności, samowystarczalnej ekspresyjnej wyrazistości. Jednak już druga fala uwagi odsłania całkowicie rozpoznawalną podstawę motywu pejzażowego: rząd sztachet, białą postać pieska. To nasze podwórko z jego codziennymi realiami, uhonorowane przepustką Stasi do świata mężnych wyznań i dramatycznych poszukiwań. Na zadanie programowe «pejzaż z postacią-stafażem» Stas odpowiedział lawiną grafiki «krystaliczno-monumentalnej». Jego pozytywne, wolicjonalne impulsy wyobraźni nie były ani zabawne, ani dziwaczne; odnajdywały w każdej chwili życia rytmy i znaki PRAWA, ładu. To wielkie zapędy odkrywcy, artysty, sprzymierzonego z samą istotą natury, wydały szczególny, powiedzmy, ciepło-patetyczny styl jego kompozycji „ulicznych”. Tam, gdzie pojawia się mała postać, skały i drzewa, te generatory kosmicznej siły, trąby wzniosłych przeczuć, nagle okazują plastyczną życzliwość dla człowieka, rozpościerają nad nim sklepienia koron, osłaniają go żywymi łukami-amuletami. Postać jest postrzegana nie w skali rzeczywistej, lecz istotowej: pionowe linie drzew przekraczają wszelkie granice wyobrażeń o wysokości roślin. Drzewa są współmierne nie z anatomicznymi parametrami człowieka, lecz z majestatycznymi porywami sił przyrody, jako dzieła, wyrzuty burzliwej inspiracji ziemi. Daleko w perspektywie ulicy – drobny znaczek postaci. Lecz bliższe drzewa już szykują się, by powitać człowieka. W ten sposób, jak zawsze w dziełach Stasa, energia relacji ze światem staje się jawna, materializuje się w samej plastycznej dynamice kompozycji. Dbając o żywotność obrazów, wrażenie obecności-uczestnictwa, autor jednocześnie w granicach realistycznych zarysów ukazuje strefy czysto abstrakcyjnej obrazowości. Najczęściej są to „bazy” koron. W pejzażu z umowną wierzbą takich oaz są dwie: pierwsza – po lewej, u góry, nad dachami. Jest to nasycone ognisko kanciastych, ruchliwych plam, smukło-delikatnych włókien-łączników, tajemniczych przełomów między zygzakami trajektorii. Takie napięte połączenia kontrastów gdzieś na dnie swoich burzliwych źródeł odczuwają ciepły dotyk dekoracyjności, prosty chód „biegunca”. Druga strefa samowystarczalnej wyrazistości — po prawej stronie. Stroma krzywizna drzewa-łuku staje się oprawą dla drobnej postaci. Czy to warkocze wierzby, czy fantastycznie wielkie zioło — warunkowy obraz pieśni „szeroki liść”. Wzniósłszy się roślinną jednomyślnością pionów, następnie utworzywszy wyszukane sklepienie, te dziwne pędy nabierają nowej, bardziej aktywnej charakterystyczności, gdy drugim końcem ku ziemi powracają dęte. To już jakby inna substancja: ostro oszlifowane płaszczyzny iskrzą pragnieniem przemian. Gwiaździste promienie wyścielają drogę: CZŁOWIEK IDZIE. Dwie korony — dwie reakcje na jawę człowieka. Mała postać — i niezliczoność przejawów życia. W ramach wykonywania czysto szkolnych ćwiczeń pierwszego roku uczelni artystycznej piętnastoletni Stas, moim zdaniem, odkrywa swoisty „efekt powstawania”. Po raz pierwszy ujawniło się to podczas pracy nad martwą naturą, która miała zostać wzbogacona motywem pejzażowym ze staffage. Długo nie udawało się skomponować obrazu; chociaż szkice zachwycały swym pięknem, Stas odrzucał je, „bo musi być coś jeszcze ponad to”. Wiedziałam, co miał na myśli syn. Szukał takiego związku składników, który obrazowo modelowałby prawidłowe wzajemne relacje na różnych poziomach życia. Wreszcie to „coś” ucieleśniło się

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗
«RROR RUVIHU» pamiati ruky ... PRYSUTNOST dytiachykh ... (1/71) ... ROVRIZHT ... RR IKH „vyter" MYMO ... „rukturnoi" IDY ... pyly 06 Iry pprerte tsile II UTIMH) ... PIV R I | loRAIU I R Diorom / In RRR) ie Hugi ri rRrEM zrriZRIUNY» u RAMKAKH TOUSRNITI predmety ... shy yakymomOoIM IMT aKYIiYMY Im (pidsumovanyi ... plastychnoi sporidnenosti. RYDTODI mene zaizhly IDKHOPLYCh ... i LRHIMY SILPYTNIETI. IiyKyKy „ALODLDNOHO) |Shch kematiamu hpporemyi deshcho kubistychnykh pobulou Stasopa «Heometriia ... vzhdy spopyiemyMy H /remnoho zrudnychoho dukhu. Pypliemynom u pytpormorti stil | 1! perom LRYHO M tsar le i (upiape slohо, na Tomu nemov ozhyly ZIRRIHNMIUI» ... syni khvyli ohranky dlia hkrynky i ... spomuhovomu suti rez chei, apilmemu pab HOMO ... poduo ... Hо pydu, trypailym perebupanyim Or OHO Dukhu u seredopvyshi KIMYLTY „Apitku“ ... yptykhy mache porodzhuie sym zghushchenyi prym „Pr prymi" ... LYSTY nim trymo ... plyadumky. „()ko» suptpittia «rokusuie u sobi ... riemno prostykh, peremozhmyi ... roimyitii stykhii stolu - plato Diihonyl poi Tydu iednyie pyl alamy odukhotvorenoho poly ... ESHILNYMY: TY Kholodnyi „kpyadryt pina zl iILlyLYVpkKyKy u I TIRYRIRRO kor CHAVIVOVOIAHO MYTTI, ohrymnenyni strunni rytmy izirmoTILTIIY pereiete pyryty khm „chornoiu IIRIRARHU MO» PREMSTTYMY TI Honil ryKy dyleky | pidchuzhena, podnochaie symyoii demyterii ...iust i, UMISGUGURIP pOmyny - hypyt' momnoi bklypykuhi SY urochy PO, neminuchistiu ta tradytsiina stafazhna postat, pkaomie Ieprymmytysy lyshe odynytseiu met- rychnykh porivylym: tse taiemnyi ZNAK PRYSUTNOSTI kony. Tse, bezperechno, ne pomiędzy postacią a «płaskowyżem», miejscem poszukiwań tych niewidzialnych drgnień ducha, właśnie ta substancja [nieczytelne] jest najaktywniejszym [nieczytelne] latami później Stas [nieczytelne] aby wesprzeć [nieczytelne] w środowisku akademickiej [nieczytelne], gdzie student maluje portret modelki. Ale na szczycie artystycznego porywu już wyczuwam to [nieczytelne] pulsującymi życiem w DOMISIŁLI, jego «większość» i siła pod ludźmi. Dlatego we wczesnym [nieczytelne] i równocześnie w tym miejskim pejzażu «CZERWONA ARKA» oraz licznych ekspresyjno-monumentalnych «krystalicznych» [nieczytelne] tej pory znaczy postaci upodobnimy do kruchego odbiornika dawnych [nieczytelne] wibracji. To nie podróżny, nie przechodzień, to «[nieczytelne] wśród [nieczytelne]», komu [nieczytelne] tylko ustalić [nieczytelne] źródłem DRICOWEWARI całonocnego [nieczytelne] Następnego lata Stas po swojemu odkrywa dla siebie step. Umiejąc [nieczytelne] jedność [nieczytelne] i osobliwości [nieczytelne] środowiska, jednak przedkłada [nieczytelne] wrażenia, które dyktuje [nieczytelne] artysta. Co dzień [nieczytelne] nasze osiedle Hreń-Ohrin, na stepie między Borajenką a Pasylijką. Stasowi [nieczytelne], jeszcze w [nieczytelne] lat [nieczytelne] mojego artysty [nieczytelne] zrobionymi samodzielnie sakwami na przybory malarskie, jakby pod pachą, w ręku «pędzelek», za każdym razem duży kawał kartonu. «Zamysł wymaga jeszcze szerszych, niż dotąd, formatów, bo w panoramach naszych stepów Stasowi pimim, pyszczym czy z spynogo [nieczytelne] [nieczytelne] w tym czasie [nieczytelne] przeczytał już nie jedną książkę [nieczytelne] - ЄТ, зксйнофемо ЧО сот ре РО тА р ри; ПР РР о б а о ...odkrytej historii Ukrainy — od czasów najdawniejszych aż po narodowo-wyzwoleńczą walkę lat 40.–50. XX wieku. Słuchaliśmy żywych świadectw naszych rodaków o życiu łoców Dnieprowskich progów, o hołodomorach, o rozmachu antyfaszystowskiego podziemia OUN na naszych terenach. Dusza Stasa płonęła przeczuciem nowego, w myślach rysowały się postacie przyszłych obrazów historycznych. Więc prorocze i potężne pamiętniki stepu są już przepełnione tym drżeniem wyobraźni, obecnością nie już człowieka-samotnika, nie przebitego znaku, nie kropki w bezkresie, lecz narodów na wiekach stojących, Tu warto wspomnieć, jak jeszcze pod koniec lat 80. w Siczesławiu-Dniepropetrowsku powstało artystyczne stowarzyszenie „Step”. Pomysł należał do malarza Wołodymyra Lobody. I choć zrzeszenie wkrótce się rozpadło, duch twórczego badania nadporoskiego stepu jako żywiołu, a zwłaszcza witalnej mocy piołunu, zdolnej odrodzić samą istotę ukraińskości w zabłąkanych losach, wciąż zasila poszukiwania miejscowych artystów. Mimo trzydziestopięcioletniej różnicy wieku łączyła barwnego, bardzo wyrazistego „stepowca” Wołodymyra Paduna i mojego syna wzruszająca przyjaźń twórcza. Niezależnie od siebie mieszczanin Wołodymyr Makarowycz i mieszkaniec okolic Ihreni, Stas, niekiedy wybierali te same miejsca do malowania stepowych pejzaży. Tymczasem w rozmachu Stasowego malarstwa tego lata dostrzegam też nurt polemiki z szanownym mistrzem. Wołodymyr Padun od dawna skłonny był do malarskiego modelowania dekoracyjno-lokalnego „domu” z materiału najróżnorodniejszych wrażeń natury. Natomiast stepowe panoramy Stasa z 1993 roku przedstawiają obraz potężnego ładu nie w znamionach przytulnego koncentryzmu, lecz w nieustannych przepadach przyciągań, w wiecznej pracy Wszechświatowej Myśli nad układaniem powstających pól oddziaływania, splataniem samowolnych stref, równoważeniem sił reakcji. Wyobrażenie o wielkim naturalnym porządku jako statycznej, idealnej strukturze Stas wzbogaca o obraz niepokojów i odwagi, samego PROCESU wyższej harmonizacji form, zjawisk, zdarzeń. Tu nie ma epickiego spokoju. Fale pagórków nagle tworzą kratery zakrętów, swobodny rozśpiew ścieżek natychmiast przejmuje synkopy zygzaków. Coś się rozwiera i scala w nową całość. Szlaki — olbrzymie żmije... Nieugięty, odmierzony krok... Ołeh Ołżycz Tak, to ten sam step, te same pagórki, które Staś jeszcze rok temu malował jako ostre, graniaste skały wśród kamienistych dróg. Ale wraz z okresem pierwszego surowego hartowania odeszła także „krystaliczna” maksymalistyczność plastyki. Zamiast niej zabłysło odkrycie niezawodnej, a przy tym nieskończenie ruchliwej, niesłabnąco czynnej wszechjedności: „Jest niezmienna ziemia, a wszystko na niej to nieustanna zmiana” (O. Olżycz). Ascetyzm kolorytu ustąpił bardzo swoistej malowniczości, tak że nie sposób było odróżnić „piękne niebo” od „przecudownego dnia”. Nie, Staś celowo przedstawia niebo, ziemię, wodę podobnymi barwami i jakby waży je w jednakowej mierze gęstości: obłoki to podobieństwo pagórków albo krzaczków w wąwozach, niebo zapłodnione zielenią roślinności, grzbiety krów – dokładnie jak zbocza pagórków. Tu – wędrowne „stada” krzaczastych zarośli i „zakorzenione” masywy krówek na pastwiskach. Tu – panteistyczny węzeł wszystkich żywych i warunkowo martwych żywiołów. Sama ziemia, żyworodna substancja stepu, zawiera w sobie wszystko, co ponad nią i poza nią. Czyż z istoty dolnego stepu nie wzbija się w górę błękit? Czyż z jego pola zielone korony nie wzlatują obłokami? Czyż z jego gorącej gliny nie ulepiono naszych smukłych ciał i niepokornej duszy? Tu wiatry nie są straszne. Tu ziemia garbata Napina mięśnie uporczywych pagórków. E. Małaniuk Pejzaże Stasia z 1993 roku odzywają się heroiką przeżyć historycznych, Lecz coraz więcej atrybutów współczesności dostrzegamy w przestrzeni Stasiowego „prawiecznego stepu”. Twórczy plon następnego roku uogólniono w krajobrazie „STEP” z słupami linii energetycznej. Dotąd Staś malował pejzaże wyłącznie a la prima. Wszystkie impulsy uogólnień, wszystkie wizje warunkowej obrazowości uchwycił autor tam, właśnie na miejscu, w bezpośredniej obserwacji. Teraz siedemnastoletni artysta zbiera wrażenia stopniowo, komponuje na podstawie kilku szkiców graficznych i etiud malarskich. Wreszcie kończy pracę w domu i przymocowuje płótno nad moim łóżkiem, potwierdzając: „To pejzaż, z którego dziś jestem całkowicie zadowolony”. Rzeczywiście, im bardziej przemyślnie Staś przygotowywał się do finalnego etapu, tym świeższy i bardziej emocjonalny wydawał się obraz stepu. Przeszedłszy już „burzę i napór" dwóch poprzednich lat, poznawszy smak ryzykownych przełomów ku swobodnej ekspresji, wypracowawszy klucz do różnych poziomów percepcji i rejestrów brzmienia, mój malarz przechodzi do realizmu o głębokim, rozciągniętym spojrzeniu. To żywotność dalека od ilustracyjności, uczniowskiej staranności i zarazem od rozluźnionego wrażenia; żywotność naznaczona obrazowym wyborem, a przez to otwarta na najszersze skojarzenia, zasiana ziarnem warunkowej metaforyczności OD WEWNĄTRZ. Teraz, można powiedzieć, nie kardiogramy przesunięć ani zmagania żywiołów, lecz właśnie ODDECH PRZESTRZENI prowadzi i pociąga autora. W odróżnieniu od wcześniejszych stepowych panoram, pisanych przeważnie z wysokiego punktu „ponad-ogarniania", „STEP" -- 94 został przedstawiony „z drogi", oczami wędrowca, i to wędrowca w stanie gwałtownego ruchu: rozmyta wyrazistość barwnego „miszmaszu" na pierwszym planie, zdecydowanie przekątnej-przesmyku, pogodna wyrazistość konturów na tle horyzontu -- wszystko to przyciąga nasz wzrok, by „podążał" za niewidocznym bohaterem-autorem. Zatem milcząca polemika z wykładowcami co do „rozpuszczania się w jasnym powietrznym środowisku" trwa. Staśowy realizm ostatecznie zrywa łącznik -- myśl, nadzadanie, podstawę dla porównań i aluzji -- odgradzając się od władzy iluzoryczności. Co zaś do realiów współczesności – słupów – tu czytamy repliki wewnętrznej polemiki w rozważaniach o gatunku pejzażu historycznego. Ówczesny kierownik kursu Hryhorij Ołeksandrowycz Czernetа, nauczyciel głęboko szanowany przez Stasa, rozpoczął pracę nad serią pejzaży historycznych, traktując ten gatunek jako obrazki rodzimej przyrody, nieskażonej cywilizacją. Stasowi taki pogląd wydawał się nieco uproszczony. Ponadto wszystkie mechanizmy, urządzenia, budowle i przedmioty użytku codziennego, wytworzone przez człowieka dla dobra ludzi, od dzieciństwa budziły w synu szacunek i wzruszenie. Lubił poznawać fakturę, głaskać powierzchnię takich przedmiotów – niech będą seryjne, zjeżdżające z taśmy montażowej – i czasem gotów był postawić je w jednym szeregu z zabytkami etnograficznymi, wyrobami dawnych mistrzów. Sądzę, że pewności dodawało tu Stasowi jego wyostrzone poczucie biegu czasu: ludzkość, jak mówił, nigdy nie powinna nadmiernie oddawać się nostalgii – trzeba rozumieć istotę epoki, pojmować jej rzeczową treść, jej materialne wyposażenie krok po kroku, w każdym dniu istnienia. Otóż pochylony słup na pierwszym planie pejzażu „Step” to nie tylko jednostka rytmiczna, wpisana w rytm trzech pionów w oddali – to pełnowartościowa żywa postać „bohatera” o dość dramatycznym losie, nierozerwalnie związanym z losem ziemi i gliny. W „Stepie” jest dziecięca poezja drzew morelowych, dziewczęca postawa drobnych drzewek po prawej stronie, jest też nieugięta siła woli – w dążeniu ku horyzontowi, w dali gwałtownie uderzanej przez zawieruchy, a wreszcie – w tej nieustannie wysokiej straży słupów. Później, na pierwszym roku akademii, Stas uczci postać kijowskiej radiowieży, nadając jej partię solową w chórze głosów tajemniczego nocnego krajobrazu. Step zaś jego ostatniego lata (pejzaż «PRZYDNIEPRZAŃSKI STEP») przedstawia nam dojrzałą konieczność wiedzy. PRZEWODNIA MYŚL wywodzi się z samej istoty ziemi. Ona kieruje ruchem żywiołów i spojrzeniem człowieka od liryki przyziemnego kiełkowania, od drżąco-łaskoczącego migotania pierwszego planu, ku nieuchronnie ostrym alternatywom dali, ku ożywczym olśnieniom na rozstajach dróg, gdzie prawdziwe są już nie uczucia, lecz czyn, nie kontemplacja i nasłuchiwanie, lecz wybór. Po równej krawędzi dwóch światów idziesz, Która, jak szkło, niewidzialna i ostra. Ciągnie, rwie głębiami bez granic Otwarte serce — nienasycona przestrzeń. «Przydnieprzański step» tak przypomina płomień komet we wczesnym obrazie historycznym Stasa «Jawa Rożcjam ta Bohdanowi Chmielnickiemu». Myśl: odpowiedzialność wobec siebie i czasu raz po raz przekazywała synowi w widzialnym, plastycznym wcieleniu, nawet tam, gdzie „w formach samego życia” namalował czysty krajobraz rodzinnych okolic. Ostatni raz Stas namalował nasz step jesienią 1996 roku i powstała kompozycja pejzażowa z dwiema «antybohaterkami». Obraz nosił tytuł «JAKA CUDOWNA PRZYRODA!» i był przepełniony bólem, ironią i czułością «nienasyconej przestrzeni» jednocześnie. Choć obraz skomponowano swobodnie, na podstawie różnych wrażeń z natury, nasi rodacy od razu rozpoznają tu trasę synelnykowską, która prowadzi do gigantycznego wysypiska. Już kilka kilometrów przed nim wokół unoszą się jak upiorne meduzy strzępy polietylenu, ale tu i ówdzie wciąż prześwitują żywe łany i zielone wąwozy — dostateczny pokarm dla «natur poetyckich», geż pozbawionych prawdziwego współczucia dla przyrody i historii Ojczyzny. Odwróciwszy plecy do stepowej mogiły, do ziemi, która czerwono-boleśnie woła — „przebudźcie się!” — dwie mieszkanki miasta widzą tylko to, co chcą widzieć: sielankowe łączki „poza kadrem” obrazu, poza granicami „zmarniałej pustyni, porzuconej przez Boga”. Kompozycyjnie autor buduje mizanscenę — porównanie, wzajemne odbicie dwóch grup postaci: «kto» wywołuje większą odrazę — tradycyjnie «oskarżające» oznaki cywilizacji — słupy elektryczne po prawej — czy parę «wielbicielek piękna» w konwulsjach zachwytu? ч " - płody zorganizowanego intelektu, a wręcz przeciwnie — зипари . уджують химери» obojętności, zdrady, zepsucia. bezmierne bogactwo jeść I znów przypominam sobie wieloznaczność odcieni, rozpaczliwie-gorzko zabrzmiało z jego obrazu o klęsce Sądzę, że płótno «Jaka piękna przyroda!» dostarczyłoby dość poważnego argumentu w polemice dotyczącej historycznego pejzażu Ukrainy. I choć ta praca ma prawo do statusu obrazu rodzajowego, w zamyśle był to właśnie pejzaż — pejzaż w kontekście najnowszej historii. Ogólnie, już wykazując w sobie zdolność do generowania idei plastycznej nadekspresywności, Stas jednak nigdy nie tworzył tego, co zwykle mogło kojarzyć się z artystycznym polowaniem «czas oblężenia» — nie ma prawa uciekać w wirtualną rzeczywistość spontanicznie malowniczych mrzonek. Natalia STARIUK Ciąg dalszy w następnym numerze. РА р CZERWIEC, NUMER 6 (60), 1999 ROK го 5-й "пні с з -- - оре зо РР і Р ї Ії ПР "чу

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗
…i poszedł w jasyr», jak wspominali później naoczni świadkowie tamtych wydarzeń. Czarne piętno «tatarskiego licholittia» ciążyło nad Pomorianami. Jeden z największych napadów na miasteczko miał miejsce już za panowania Jana Sobieskiego (nawiasem mówiąc, właściciela Pomorian, które od 1607 roku przeszło na własność rodziny Sobieskich). W malowniczej Złoczowszczyźnie, nad rzeką, miasteczko Pomoriany zawdzięczało swój rozwój przede wszystkim zmianom własnościowym, a w 1620 roku liczyło zaledwie 150 domów. W XVII wieku to niewielkie miasto ucierpiało jeszcze bardziej. Zubożenie mieszczan spowodował kolejny tatarski najazd, który miał miejsce w 1675 roku. Aby poprawić dobrobyt mieszczan, król w 1676 roku wydał nowy przywilej o zwolnieniu ich od podatków, a 22 sierpnia 1684 roku potwierdził prawo magdeburskie. Wtedy też Pomoriany otrzymały herb z wizerunkiem swojego świętego patrona, proroka Jana Chrzciciela, na błękitnym tle. Osiem lat później przywrócono również prawo do wolnego handlu. Spolonizowani «ruscy» szlachcice Sobkowie, którzy, według słów kronikarza Samuela Wielczka, «dla doraźnego zaszczytu i świeckiej chwały» odrzucili swoją ruską nazwę, stali się Polakami i nazwali się Sobieskimi. Dokumenty z końca XV wieku nie są bezsporne, jednak wiadomo przynajmniej to, że zamek w Pomorianach został założony w połowie XVII wieku przez szlachcica Mikołaja Swinkę. Niestety, wiarygodność tych świadectw nie jest niepodważalna. Pod koniec XIX wieku miasteczko, należące do powiatu Królestwa Galicji w Województwie Ruskim, posiadało również browar. Ale niewiele pociechy z tych królewskich przywilejów mieli ukraińscy mieszczanie: ponownie sięgnijmy do wierszy kroniki Wielicza: „Ten król dokonał za swoich rządów wielu chlubnych czynów, lecz tylko tym jednym zyskał sobie nieskończoną hańbę, że okazał się skrytym i politycznym prześladowcą pobożnej wiary ruskiej, wbrew prawom i konstytucjom swoich dawnych poprzedników, książąt i królów polskich...” W połowie XVII wieku Pomorzany, podobnie jak inne halickie majątki Sobiescy, przejęli książęta Radziwiłłowie, a w 1765 roku hrabiowie Prusińscy. Już w XIX wieku potomek tego rodu, Erazm Prusiński, założył w miasteczku bibliotekę i muzeum z bogatymi zbiorami monet i rękopisów, odrestaurował zamek. za szerzenie w mieście wiary katolickiej. Do katolicyzmu nawrócono liczne gminy arian i kalwinistów, w 1633 roku zbudowano drewniany kościół (później, w 1691 roku, w jego miejscu pojawiła się kamienna świątynia). Przy kościele założono także przytułek dla starych ludzi. Sobiescy umocnili też zamek, założony przez ich poprzedników w XVI wieku. Lecz te zabiegi katolickich właścicieli nie przestraszyły upartych, oddanych przodkowskim obyczajom „Rusinów”: w tym samym XVII wieku w Pomorzanach pojawiła się drewniana cerkiew ukraińska, która przetrwała do naszych czasów. Dwukrotnie, w 1648 i 1655 roku, Pomorzany oblegali ukraińscy kozacy pod wodzą Bohdana Chmielnickiego. W 1653 roku tatarzy znów wdarli się do miasteczka: przebiegli mieszczanie zdołali potomek tego szlachcica – Jan Swinka. To właśnie na jego prośbę król Kazimierz IV wydał w 1456 roku przywilej, którym nadał wsi prawa miasteczka i zezwolił na cotygodniowe targi. Już pierwsze dziesięciolecia miejskiego życia Pomorzan naznaczone były niepokojem: w 1489 roku młode miasto zostało napadnięte przez Tatarów. Również pod koniec XV wieku Pomoriany jako posag otrzymała córka Jana Świnki, Anna Sienińska. Jej potomkowie, Jan i Wiktoryn Sieniońscy, wyjednali w 1504 roku u króla Aleksandra nadanie miasteczku prawa magdeburskiego. W Pomorianach pojawiły się ratusz i ława, czyli sąd miejski. Później prawo to było potwierdzane w latach 1552, 1569 i 1584. Mieszczanom zezwolono handlować „wszelakim towarem” podczas cotygodniowych targów i dwóch rocznych jarmarków. Burzliwy XVII wiek naznaczony był [wojnami]; aby przerwać ich napad, spuszczano wodę ze stawów, i — „kto nie utonął, ten w [ucieczce]”. Miasteczko miało trzy młyny, tartak, aptekę, dwuklasową szkołę z polskim i ukraińskim językiem nauczania. W Pomorianach pracowało około 40 rzemieślników-kustarów, wśród których byli szewcy, kuśnierze, kowale, krawcy, a nawet jeden mechanik-ślusarz. Zakończyć opowieść o dawnych Pomorianach chciałoby się dowcipnymi słowami znanego pisarza-humorysty Osypa Makowieja: „Cicho tak, jakby miasto nie było tak starożytne i sławne. Bo wy, może, nie słyszeliście, ale to stoi we wszystkich uczonych książkach, że nasze miasto nie jest byle jakie...” Te żartobliwe rozważania mogłyby z pełnym prawem dotyczyć także dawnego miasteczka nad Złotą Lipą — dzisiejszej osady typu miejskiego w rejonie złoczowskim obwodu lwowskiego. Garncarze działali przeważnie na przedmieściu znanym wśród ludu jako „Bir”. Pracowali tu również bednarze, sitarze, łyżkarze i kilku kołodziejów, gdyż okoliczne zalesione tereny hojnie dostarczały im mocnego drewna. Jedyną fabryką w Sasowie była założona w 1865 roku papiernia, produkująca papier pakowy i papier do wyrobu papierosów. Dawną sławę twierdzy na szlaku tatarskim przypominały jedynie ślady wałów zamkowych na górze, nazywanej przez mieszkańców Sasowa „Grodziskiem”. „Na tej górze, pokrytej lasem, stoi kilka chat i widać ślady wałów...” — zauważali pod koniec minionego stulecia polscy badacze regionu. Jednak w rzeczywistości Sasów nie zapomniał o swojej przeszłości. Do dziś w wsi wznosi się wspaniały kościół św. Mikołaja, zbudowany… ówczesny polski król i właściciel miasteczka Jan Sobieski został zmuszony wydać mieszczanom sasowskim przywilej odnawiający ich dawne prawa i wolności. Ogólnie pamięć o Janie Sobieskim, zwłaszcza wśród miejscowej szlachty, przechowywała się w Sasowie dość długo. Tak więc jedna ze studni na obrzeżach miasteczka otrzymała nazwę „studni Sobieskiego", ponieważ według legendy król kiedyś pił z niej wodę. Tak samo i w kościele przechowywała się bla- zwyczajem, otrzymało swoje imię także miasteczko nad Bugiem — dobra Danyłowiczów. W przywileju z 1615 roku nowo założone miasto określano jako obronny przedmurze na szlaku „najazdów wrogich", to znaczy częstych w XVI–XVII wiekach tatarskich napadów. Mieszczanie byli zwolnieni przez cztery lata od podatków, otrzymali prawo do tygodniowych targów w środy i soboty oraz do trzech rocznych jarmarków — w dniach świętego Stanisława, Archanioła Michała i świętego Mikołaja Cudotwórcy. Samo przez się zrozumiałe, że herbem miasteczka stawał się herb rodowy jego właścicieli Danyłowiczów — wspomniany „Sas". Znów przed nami Złoczowszczyzna — tym razem dolina pełnowodnego, szybkopłynnego Zachodniego Bugu. Niewielka wieś o dziwacznej, jakby obcej nazwie — Sasów. A oto wiersze z przywileju króla Zygmunta III z 1615 roku, na mocy którego ruskiemu wojewodzie Janowi Danyłowiczowi zezwolono „na miejscu swojej dziedzicznej wsi Komorowa" założyć ufortyfikowane miasteczko, które przyjęło nazwę od rodowego herbu swojego właściciela... Węgierski szlachecki herb pod nazwą „Sas", przedstawiający strzałę, złoty półksiężyc i dwie złote gwiazdy na błękitnym tle, pojawił się w Galicji, według słów polskiego kronikarza Długosza, jeszcze „za książąt ruskich". Przyniósł go tu Stefan Węgrin, syn marmaroskiego wojewody Sasa. Potomkami Stefana, jak mówi legenda, były dziesiątki drobnych ukraińskich rodzin szlacheckich, wśród których znane są Danyłowicze, Kulczyccy, Krušelnyccy, Jaworscy, Tureccy, Komarniccy. Od tego herbu, zgodnie z dawnym zwyczajem, CZERWIEC, NUMER 6 (60), 1999 ROK bom miasteczka stawał się herb rodowy jego właścicieli Danyłowiczów — wspomniany „Sas". Już w następnym dziesięcioleciu w Sasowie pojawiły się pierwsze świątynie: ufundowany przez Jana Danilowicza w 1628 roku kościół oraz drewniana cerkiew Przemienienia Pańskiego. Zaczęli działać rzemieślnicy: bednarze, łyżkarze, tkacze, kowale. Żywo prowadzono handel różnorodnymi towarami i produktami spożywczymi, zwłaszcza miodem i rybami. W 1637 roku córka Danilowicza, Teofilia, wyszła za mąż za potomka już wówczas znanej rodziny Sobieskich, bełskiego wojewodę Jakuba, i otrzymała w posagu Sasów. Dawni «Sobkowie» dodali do swoich ogromnych majątków jeszcze jedno miasto. Nowy właściciel Sasowa nadał ówczesnemu burmistrzowi miasta, Sebastianowi Bujnowskiemu, przywilej na urząd wójta «dożywotnio». Podobnie jak Pomorzany, Sasów w ciągu XVII wieku nie raz cierpiał od napadów Tatarów. Tak samo dotkliwie miasteczko dotknął wielki najazd krymskich zaborców na Galicję w 1675 roku. Pamiątką jest również «karnawka Sobieskiego» z herbem rodowym i monogramem tego monarchy. Nie inne podania miał na myśli Osyp Makowej, żartując w jednym ze swoich opowiadań: «Tu u nas król polski Jan Sobieski tańczył z kowalową! Nie wiem już, jak wam powiedzieć – czy była młoda, ta kowalowa, czy stara; ale wydaje się, że młoda i piękna, inaczej król by się nie skusił...» Tymczasem w XVIII wieku Sasów, podobnie jak Żółkiew, Pomorzany, Ozierna i inne majątki Sobieskich w Galicji, przeszedł w ręce ich spadkobierców, książąt Radziwiłłów, a w XIX wieku – do innego magnackiego rodu, hrabiów Starzyńskich. Wówczas miasteczko zaliczono do okręgu złoczowskiego, a od 1867 roku – do powiatu złoczowskiego Królestwa Galicji. Ziemie nieprzydatne do uprawy roli zmuszały mieszkańców Sasowa do szukania zarobku w rzemiośle i handlu. Szczególną sławę mieli sasowscy garncarze, którzy z dużym zyskiem sprzedawali swoje wyroby na jarmarkach. Miesz- na 1731 rok. Do cerkwi przeniesiono z innej świątyni, wcześniejszy, wykonany jeszcze w 1681 roku w Żółkwi ikonostas, który malował sławny ukraiński ikonopisarz Iwan Rutkowycz. Jego dzieła były ozdobą świątyń Żółkwi, Potelicza, Woli-Wysockiej, Wolicy-Drewlanskiej, Wyżłowa i innych miasteczek i wsi. Jedno z arcydzieł mistrza — „Przeniesienie relikwii świętego Mikołaja” — zdobiło właśnie ikonostas sasowskiej cerkwi. Dawno zapomniano w Sasowie opowieści o „studni Sobieskiego” czy królewskiej karawce w kościele. Lecz do dziś zachwycają oko cudowne ikony mistrza Iwana Rutkowycza w starodawnej cerkwi Mikołajewskiej, jakby śpiewały chwałę nieśmiertelności ukraińskiego ducha, który przetrwał najazdy wszystkich wrogów i przybyszów, który przekazuje prawdziwe piękno duszy ludowej dalekim potomkom. Wołodymyr PANCZENKO, aspirant Katedry Archiwistyki Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

TWÓRCA NIEPRZEMIJAJĄCYCH MANUSKRYPTÓW Wybitnemu ukraińskiemu powieściopisarzowi Romanowi Iwaniczukowi 27 maja stuknęło 50 lat. O wielkich pisać trudno. Bo trudno dobrać potrzebne, niewypadkowe słowa. Wzniosłymi słowami ich już raczej nie poruszysz. Zwyczajnymi, prostymi nie poniżysz, ale też nie dorównasz im. Słodkimi nie zwiedziesz... Bo oni żyją w Królestwie Ducha i prawdziwą cenę każdemu słowu znają. Szczere i nieszczere natychmiast waży się na ponadczuciowych wagach ich ponadczuciowej duszy. Dlatego piszę, jak tylko można szczerze, i wyznaję ze szczerości: kocham Romana Iwaniczuka. Bo On jest moim pisarzem. Bo ja jestem Jego wdzięcznym czytelnikiem. Bo to na zawsze: knotek mojej MŁODEJ duszy natychmiast zajął się od pierwszego dotknięcia Jego natchnionego Słowa. I oto od ponad dwóch dziesięcioleci nieprzerwanie nie to, że nie gaśnie, lecz płonie równo, napełnia się WYSOKIM napięciem i magicznym blaskiem, wypełniając wszystkie zakamarki istoty. Kiedy masz blisko czterdziestkę, zaczynasz uświadamiać sobie, że ty – człowiek, który zaznał rozkoszy czerpania przyjemności z czytania – nie możesz objąć nieobjętego. Książek, i to dość utalentowanych, napisano bardzo wiele, a życie nie jest nieskończone. Więc leczysz duszę z próżności i codzienności od dawna wypróbowanym, kojącym, wyselekcjonowanym z wyselekcjonowanego, i widzisz: najpierw jego książek są dziesiątki, potem, z latami, coraz mniej, a oto już twoich książek – niezawodnych przyjaciół, do których jesteś gotów zajrzeć w każdej wolnej chwili – jest tylko tyle, ile palców u rąk.. Dlatego tym bardziej je cenisz. Poezja: Hordyński i Verlaine, Ліна Kostenko i Anna Achmatowa.. (I największy z ukraińskich – nie nowelistów, lecz jednak poetów: Stefanyk!) Proza: najjaśniejsza – bo dostępna praktycznie każdemu na świecie, kto wierzy w dostępność marzeń – bajka «Ma- …ały Książę» (za ten arcydzieło, genialnie prosto zilustrowane przez samego autora, jako czytelnik postawiłbym imię Wielkiego Antoine'a ponad wszystkich noblistów razem wziętych); nietleniony – swoim wysokim filozoficznym treścią i wyrafinowanym stylem oraz wiarą w niezniszczalność Sztuki jako odbicia Piękna – «Portret Doriana Graya» Wilde'a; najpotężniejszy – siłą charakterów i psychologicznych uogólnień, rozmachem odzwierciedlonych realiów – powieść Rogera Martina du Gard «Rodzina Thibault».. Ostatni wykaz jest dość umowny, bo i Saint-Exupéry, i Błyskotliwy Oskar – też, zasadniczo, w wielkim rachunku bardziej poeci niż prozaicy. Spośród rodzimych pisarzy właśnie do tego szeregu należy i mój ulubiony ukraiński powieściopisarz Roman Iwaniczuk. Bo podarował mi, czytelnikowi, książkę, do której zawsze wracam jak do rodzinnego domu – z dalekich, męczących dróg. Poezja w prozie. Wysoka. Mocno skrojona. Wiecznie pociągająca i tajemnicza. Nieoczekiwana i za każdym razem inna. Po każdym nowym przeczytaniu. Zapłodniona duchem dawnych manuskryptów. Magią Średniowiecza. «Roku 1611, 26 lipnia. Kłopotliwą noc przespała Abrekowa, tak jej trzeba, powinna była dawno mieć na uwadze, że prowadzenie i córek, zwłaszcza młodszej, wbrew ogólnemu spokojowi nastawione. Wszak wiadomo: z Lonci to wszystko się zaczęło, że ulotki, do detektywów wołające, ktoś co noc przy oknie Abrekowej przykleja, więc magistrat wystawił dziś przy drzwiach dwóch patroli z halabardami, aby na ulicy dyskrecja zachowana była, bo urzędowe przedstawienie ma się w majestacie odbyć...» Z tej przedziwnie prawdopodobnej mistyfikacji zaczyna się genialna powieść wielkiego powieściopisarza Romana |Iwaniczuka, oczywiście| «Manuskrypt z ulicy Ruskiej». To moje, czytelnika, znalezisko-perła w bezmiernym morzu wysokiej literatury... Istotnie, «Abrekowa od dawna wiedziała, że dobra jej nie będzie». Jeszcze by tak! Jej, prostaczce, wraz z nieszczęsnymi córkami Gizeją i Loncją oraz wiecznie pijanym mężem, na wskroś przepitym Pysiem, jak atlantom-karjatydom niebiosa na swoich barkach, przyjdzie teraz podpierać zręcznie serca. Bohaterowie i bohaterki – tacy mi bliscy i swoi w swojej świętości i świętej prostocie, tacy nierozerwalni w rozkoszach próżności i występku. Bliska mi jest powieść Romana Iwaniczuka. Bo los dał mi szczęście chodzić Jego szlakami, bo wypadło mi, jak »los«, żyć w Jego miastach – we Lwowie i w Kołomyi. Dzięki Jego powieściom mam możliwość wędrować w przestrzeni i czasie, mimowolnie rzucając okiem na wehy własnego niepozornego życia. Czuję się tu przytulnie i ciekawie w tym świecie, w świecie Jego powieści, wypełnionym najwyższą poezją bytu. W arabeskowym świecie, gdzie ożywają dawne, niezniszczalne manuskrypty, które sam snuje i splata ten siwo-skrojony wątek powieści, aż do chwili, gdy jego, Abrekową, uwikłaną w wir fantastyczno-dziwacznego zdarzenia i na koniec oskarżoną o czary, pochłoną wody, jeszcze nieujęte w beton i puszczone pod ziemię, wody wówczas pełnopłynnej głównej artérii lwowskiego śródmieścia, rzeczki Pełtwi... Żyłem we Lwowie w najlepszych swoich latach – w młodości – pd som ono sało "ФУР МУРУ Ману ле - па фор нн заф'нсреє єгР'.А4Ф ооо є спор біг '-- пасайд» Аль ізн г «ем ву очам, ра пр аоас мт й по ам ран по о Є «герабо ся? щ руочаз ми мо У аов но lwowski prorok, rozpływając się swobodnie i mimowolnie w czasie, który sam wybiera i który wybiera jego swoim kronikarzem. W świecie, gdzie fantastyczne i rzeczywiste у "ом, ДР | Р мсатемо, Са зр агеоа. табе «ам у Го рові, корду УР боса лет меча - усскаж сану «соеицрьсг ст с Р, – lata. Widziałem ich na własne oczy, tych Iwaniczukowych łysych Maćków, Sołikowskich, Lorenczowiczów, Antypków – ludzi arystokratycznych i nie zawsze, świętych i nieczystych.. Ludzi, którzy tworzą ową niepowtarzalną aurę wielkiego europejskiego miasta, w którym prowincjonalna pretensjonalność i wielkoświatowa wytworność współistnieją w sposób niepowtarzalnie organiczny. Potrzebuję bywać w tym mieście, by czerpać z jego wysokiego nieba. Wtedy biorę do ręki tę genialną powieść, a ona daje mi poczucie obecności MOJEGO miasta we MNIE i MNIE w NIM. Kocham ten karnawał, raz wesoło-świąteczny, raz posępnie tragiczny. Rozpływam się w nim, żyję, przeobrażam się: to w weneckiego konsula Massariego, to w pewnego niezwykłego studenta bractwa szkolnego, Romcia Paternostera... Przemierzam swoją północną drogę ze wszystkim demonicznym panoptikum Lwowa na Kalwarię, gdzie lada chwila rozpocznie się prawdziwy szabasz, by potem, odprawiając pokutę za winę, wędrować inną drogą, Z opętaną Gretą, do swojej Jerozolimy... nie znają granic, przenikają się wzajemnie, przelewają jedno w drugie. Kocham wszystkie jego powieści Romana Iwanyczuka. Bo czyta się je za jednym tchem, szybko, dając prawdziwą rozkosz. Bo czyta się je długo, powoli, karmiąc umysł mądrością niezgasłą. Bo wabią pragnieniem powrotu do nich. Lecz dziś wyznaję miłość jednej jedynej, najukochańszej — «Manuskryptowi z ulicy Ruskiej». Zbyt ciężki bagaż książek, gdy wyraźnie większy odcinek życia pozostał za plecami. Bierze się ze sobą to, co najdroższe, by bez znużenia iść za przełęcz. I «Manuskrypt» Romana Iwanyczuka zajmuje najzaszczytniejsze miejsce w mojej skromnej życiowej walizce. Twórcy mojej powieści — pokłon do ziemi. A jego piórze — nowych nieprzemijających arcydzieł. Z rosą i wodą dla Pana, szanowny Romanie Iwanowyczu! Z głęboką czcią, bezgraniczną wdzięcznością i miłością Pański czytelnik i wielbiciel Wołodymyr German ZWIĘŹLE, LAKONICZNIE, PO NOWATORSKU.. Seria książek «Dla maturzystów i kandydatów na studia» jest być może najpopularniejszą spośród innych serii wydawniczego centrum «Akademia». Właśnie ukazał się podręcznik S. Stelmacha, A. Sliusarenki, S. Pywowara — zespołu profesorów Kijowskiego Uniwersytetu im. T. Szewczenki — «Historia powszechna. Nowy okres (koniec XVIII — początek XX w.)». Wydanie obejmuje najważniejsze wydarzenia i procesy rozwoju politycznego, społeczno-gospodarczego i kulturalnego krajów świata w omawianym okresie. Jego treść i struktura maksymalnie odpowiadają nowemu programowi Ministerstwa Oświaty Ukrainy z „Historii powszechnej”. Materiał metodyczny przeznaczony jest do utrwal- …enia, aktywizacji i sprawdzania wiedzy Książka zawiera fundamentalny wstęp, w którym skondensowano i nakreślono treść tych trudnych STULECI. Świat w nowym czasie: rewolucje, reformy, kolonializm”. Autorzy twierdzą, że I wojna światowa (1914–1918) zakończyła historię nowożytną i potwierdziła fakt, że świat stał się wzajemnie powiązaną, spójną wspólnotą opartą na rozwoju przemysłowym i rynku światowym. W jedenastu rozdziałach podręcznika szczegółowo przedstawiono historię Francji, Niemiec, Austrii, Węgier, Anglii, Włoch, Rosji, USA, Japonii, Indii, Chin i Turcji, czyli krajów, które określały oblicze i politykę świata, co jest charakterystyczne także dla naszych czasów. Podręcznik wyróżnia się oryginalną i zwartą kompozycją, logicznymi i uzasadnionymi przejściami od tematu do tematu, od problemu do problemu. Nowością pracy zespołu autorskiego jest to, że praktycznie po każdym rozdziale proponowane są nowatorskie elementy metodyczne: „Terminy i pojęcia”, gdzie można na przykład przeczytać, że „re-ferendum” to forma uchwalania ustaw lub podejmowania decyzji w najważniejszych sprawach życia państwowego drogą głosowania ludowego. Jedna z form bezpośredniej demokracji”; „Najważniejsze wydarzenia”, gdzie podano wykaz wybitnych dat; „Pytania i zadania”, dzięki którym uczeń lub kandydat na studia może samodzielnie sprawdzić swoją znajomość materiału. Warto wspomnieć także o wcześniejszych wydaniach tych autorów: „Historia powszechna. Okres najnowszy (1900–1945)” dla klasy 10 oraz „Historia powszechna. Okres najnowszy (1945–1997)” dla klasy 11. W lipcowym zestawieniu nowości wydawniczych ubiegłego roku wśród wydawnictw Ukrainy w kategorii „Szybka pomoc” zajęły one pierwsze miejsce. Kończąc to krótkie omówienie podręcznika „Historia powszechna. Nowy okres (koniec XVIII – początek XX w.)”, należy powiedzieć także o wadach. Chociaż jest to podręcznik, pożądane jest, aby w nim, przynajmniej w aneksach, znajdował się zestaw historycznych CZERWIEC, NUMER 6 (60), 1999 ROK map, co sprzyjałoby lepszemu przyswojeniu materiału; w tekstach podręcznika należało zamieścić tabele, diagramy. Przykro, że trafiają się też autorskie i redakcyjne niedopatrzenia, na przykład „królewskich żołnierz” zamiast „królewskich żołnierzy” (s. 13); „władza znajdowała się w rękach Zgromadzenia Ustawodawczego” zamiast „władza przebywała lub była w rękach Zgromadzenia Ustawodawczego” (s. 13); „po Wiedniu Reichstag pracował w m. Kromierzycach” zamiast „w m. Kromieryżu” (s. 100); „Johan Wolfgan Goethe” zamiast „Johann Wolfgang Goethe” (s. 173); „Chopin Fridérik” zamiast „Chopin Fryderyk” (s. 177). Ogólnie zaś ten podręcznik to jaskrawe wydarzenie w ukraińskim wydawnictwie książkowym. Iwan PASEMKO, pracownik naukowy Instytutu Ukrainoznawstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Ostatnie zwrócenie się jego do matki: po zacienionych lasach, na skrajach i na leśnych polanach. Więc usyp, mamo, wysoką mogiłę, Więc posadź, mamo moja, czerwoną kalinę obok innych drzew. Więc wyszyj, mamo moja, czerwoną chustę, Podobna czumacka przygódka, a raczej niedola …dziewczyna, jak na łące. w utworach T. Szewczenki, «Wybierz sobie dziewczynę, jak ...który jak łuk, już się zaczyna, opisana również w opowiadaniu M. Kociubynskiego «Na skrzydłach pieśni». Na obczyźnie wspomnienie o kalinie zawsze przywodzi na myśl dom rodzinny. Kalina wiąże się z dziewczyną, która wkracza w życie, i z bujnie rosnącymi krzewami kaliny w sadzie. U Lesi Ukrainki, w poezji M. Rylskiego, kwiaty kaliny rozkwitają białym kwieciem wiosną, a jesienią błyszczą rubinowymi gronami. Kalina to symbol trwałego życiowego oparcia, rodzinnego szczęścia i dostatku. Pod koniec zimy gałązki kaliny wstawia się między szyby okienne, a ich widok cieszy i pociesza. Bez kaliny nie wyobrazić sobie pieśni ludowej, a pieśni o kalinie nie sposób zliczyć. Same tytuły są ślicznie brzmiące: «Ой у лузі при дорозі зацвіла калина», «Червона калинонька, похилилося деревце». Cwiat kaliny to pora miłości dla dziewczyny. Ale jest też inny obraz. Z kaliną w ludowej twórczości pieśniowej bardzo często kojarzą się uczucia patriotyczne, miłość do ojczyzny. Przypomnijmy znaną balladę z czasów Chmielnickiego: «Розлилися круті бережечки». Tu kalina symbolizuje męstwo i nieugiętość ducha w walce o wolność. Gorzki los najemnika także odbił się w pieśniach o kalinie: o niedoli ubogiej dziewczyny, która nie ma pary: Ой зацвіла калинонька близько перелазу; Коло мого двора ні плота, ні кола. Gałęzie kaliny kołyszą się na wietrze, a młoda dziewczyna, zawstydzona, tęskni za ukochanym. Kalina, która nie zakwitła, jest złą wróżbą. Dziewczyna, zmartwiona, mówi do kaliny: Гнися, калинонька, гнися, Дівчинонько, не журися. Тепер моя головонька в тузі. Ой зацвіла калинонька в'яла, Тепер моя головонька п'яна!.. Symbolem niedoli bursaków stała się kalina z lugu: Розійшлися по Вкраїні Бурлацькії діти. Червоні віти... тривожні переживання. Червона калинонька від вітру сипається, Молода дівчина за лозами тужить за милим. Dobrze było najemnikowi u gospodarza od razu. niepodległość rodzinnego kraju, szlachetny zryw, by ją bronić, broniąc jednocześnie wolności i godności ludzkości. Kalina żyje w pieśniach ludowych, boli ją, radzi się, zwracają się do niej, a ona przemawia: Tylko stoi krzew kaliny, Kalinko-malinko, czemu stoisz w łozach, Czemu nie kwitniesz? Czy suszy się boisz, czy deszczu pragniesz? «Suszy się nie boję, deszczu nie pragnę, Stoję i myślę – kwitnąć mam. Lecz moja natura nie pozwala mi stać w łozach». Jak widzimy, kalina najbezpośredniej związana jest z siłami przyrody: wiatrem, suszą, wodą i innymi. A ponadto uważa się, że niezrównaną urodę i moc leczniczą oraz wszelkie inne zalety roślina czerpie z ziemi. Ach, obrzędowość jest w naszym narodzie od dawna barwna, i kalina znów tu zajmuje najważniejsze, zaszczytne miejsce. Mówiła, przemawiała czerwona kalina: Ale moje przeznaczenie to stać na korowaju. Ach, w łozach, przy drodze, Zakwitła kalina... Wyprawiała w drogę Matka swojego syna. Do weselnego podwyższenia, na którym uroczyście sadzano młodych, układano kaliновe mosty. Ponadto rubinowe owoce kaliny, według ludowych wyobrażeń, od dawna symbolizowały męstwo ludzi, którzy przelewali krew za Ojczyznę w walce z wrogami. Poza tym nasiona przypominają serce. W narodzie żyją legendy o odważnych dziewczętach, które wprowadzały w nieprzebyte gęstwiny oddziały najeźdźców Batyja, skazując ich na zgubę. Jakie to wzruszające i uroczyste zjawisko przyrody, gdy kalina kwitnie! W narodzie mówią: «Ochłodziło się, ryba nie bierze, kalina ubiera się w kwiat». «Podziwiaj kalinę, póki kwitnie, a dziecko, gdy na chwilę stroskane». Biały kwiat kaliny, a słowik przemawia – Ach, nagnała lata moje na kalinowy most; ...ich na zgubę. Właśnie z krwi tych ofiarnych patriotek jakby wyrosły kaliny. W legendzie „Dziewczęcy las” na przykład to dzielna dziewczyna Maryna. Wprowadziła ona tureckich poganów w nieprzebyte ostępy, gdzie zginęli. Właśnie z krwi tych ofiarnych patriotek jakby wyrosły krzewy kaliny. Powszechnie wiadomo, że w ukraińskim folklorze kalina jest obrazem kobiecym. Spotykamy jednak także utwory, w których jest ona symbolem również męskim. U chłopców i u dziewcząt kalina kojarzy się z nadziejami i oczekiwaniami. Zalewa się jak słowik na krzaku kaliny. Ten ptak i gniazduje na kalinie. Za urodę, zapewne niezwykłą, wyjątkową, w lasach i dąbrowach. Ach, zakwitła kalinka w ciemnym lesie, otoczyli go... ten mały, niezrównany śpiewak ukraińskich sadów. Ach, wróćcie, wróćcie choć na chwilkę w gości. Ach, gdzież ja będę gniazdko wić? Ach, w łące, w dolinie, na czerwonej kalinie... Bursak na obczyźnie opowiada o swojej niedoli: Wyrażenie to nabrało szerszego znaczenia obrazowego i często używa się go w tym sensie, gdy człowiek tęskni za minioną młodością, za latami, których nie da się cofnąć. Człowiek chce choćby na chwilę powrócić do młodości. Na przykład w „Baśni o dziwnej fujarce”, zapisanej przez Lesię Ukrainkę, żałosny śpiew fujarki zdradza ciężką zbrodnię, gdy brat z zazdrości zabił brata. zginęli. Ale turecki sułtan ściął głowę Marynce, słowikowi, a na kalinie spłynęła gorąca krew. A gdzie ta krew na kamieniu... Wyjdę ja na górę, na wysoką, stromą; Gnie się, gnie kalinka — upadła — kalinką stała. Spojrzę w dolinę na czerwoną kalinę. Gdzieś tam moja dziewczyno! Istnieje też taka pieśniowa legenda o pochodzeniu tej rośliny. Na czerwonej kalinie słowik wije gniazdo, — Ona się gnie, chyli — Uciekł kozak ze swoją ukochaną, lecz nigdzie nie mógł się ożenić, i stał się tarniną na polu, a dziewczyna — kaliną. Ani wielkie, ani małe, zupełnie dobre. Gdzieś tam mnie wspomina! Ten pieśniowy obraz w określonym połączeniu odbił się echem w twórczości ukraińskich poetów. Na przykład w poemacie Szewczenki «Topola»: Wyszła matka sieczowa tarninę zrywać, Matka dziewczyny kalinę łamać. Zaśpiewał słowik w gaju na kalinie, «To przecież nie tarninka — to mój synek!» «To przecież nie kalina — to moje dziecko!» Zawodzi kozaczek, chodząc po dolinie. Kalina to symbol rodzinnej ziemi, ojcowskiego kraju, ojcowskiej chaty. W rozłące z tymi bezcennymi wartościami tęsknimy, wspominamy kalinę, a ona współczuje nam razem z nami. Kozak szykuje się do wyprawy, a ciężkie myśli... Prawda, upodobali sobie kalinę. Ciekawe, że w pieśniowej twórczości kalina występuje w towarzystwie nie tylko takich kwiatowych piękności, jak krzyżowy barwinek, pachnący chaber, lecz także często z innymi roślinami: «Ach, zaszumiała biała brzoza i kalinowe łąki», «Kalina, malina, czarna porzeczka», «Wierzba urodziła gruszki, kalinko — lilio», «Nie ma lasu po grab, nie ma kwiatu po kalinę». W twórczości poetyckiej także inne ptaki... Często kalinowa fujarka w bajkach i legendach słyszy to, co ludzie chcieli przed innymi ukryć. Teraz główka i serduszko w tęsknocie. «Czy nie żal ci, ojcze mój, jak ja pójdę do obcej...» W pieśni «Jak pójdę jarem i doliną» na uboczu odbywa się spotkanie z kukułką: «Czyż zgubię swą główkę?..» Gdy pójdę jarem i doliną, Niezwykle obrazowe, barwne zagadki o kalinie: Kalina to ten symbol, który i pamięć ludzką Ja znajdę różę z kaliną, «Siedzi kogut nad wodą z czerwoną głową», Stoi brzeg, przypominając o rodzinnych stronach, symbol nieśmiertelności, I zacznę łamać kalinę, kogut nad wodą z czerwoną brodą», «Wśród lasu, nierozłączny od życia. Kozak, umierając na obczyźnie, I kukułka zaczęła mi kukać. lasu czerwona suknia wisi», «W lesie, w puszczy, czerwieni prosi: chusty wiszą», «Za lasem, za puszczą czerwone buty najczęściej z kaliną w kwiecie porównują dziewczynę no: «Dziewczyna jak kalina na łące». Ogólnie kalina jak wisi», «Na kalince, na bylince jasna róża wisi», Kazał sobie usypać wysoką mogiłę, symbol to dziewczyna, kobieta. W znanej pracy «Historycz- «Siedzi kogut na jaworze, spuścił skrzydła krwawe», Kazał sobie posadzić w głowach kalinę: Będą ptaszki przylatywać kalinkę jeść, nie znaczenie południowo-ruskiej ludowej twór- w wianku zielonolistnym, w czerwonych paciorkach wpatruje się Będą mi przynosić od rodziny wieści. w wodę na swoją piękną urodę», «I nie dziewczyna, a czerwone wstążki NOSI»... Wiele powiedziano czułych i poruszających słów o kalinie. A ile jeszcze można zebrać po całej Ukrainie! W wierszu Szewczenki «Dumka» dziewczyna, tęskniąc za ukochanym, który gdzieś na obczyźnie, zwraca się do wiatru 13 Ale najwięcej zapewne w osadach, naznaczonych znakiem kaliny. Tylko nazwą Kalinówka oznaczone bachyty, myśleć i mówić. Jak dąb Kiedy zginął czarnobrewy, zdolną słyszeć, ponad 70 osad. A są jeszcze Kaliny, Kalinów, Kalinów I ja umieram. Wtedy zanieś moją duszę, chłopcze, bo kalina w pieśniach to dziewczyna. Tam, gdzie mój miły. Zielone dwa dębki, to chłopcy. Most, Kalinka, Kalinowa Bałka, Kalinowe, Kalinowe" Czerwoną kaliną. Czerwona kalinka, to dziewczęta. Borszczuwate, Kalinowy Gaj. Postaw na mogile. Z pieśni rusalnej „Chodziły dziewczęta koło Maryny…” wielokrotnie opiewana kalina przez ukraińskich pisarzy. Kwiatem i kaliną. Ki. Ki. Ukraińskim narodem. Krzew kaliny to nie tylko uroda, ale także głęboki symbol. To nasz duchowy świat, nasze dziedzictwo. Krzew kaliny uosabia piękno oraz duchowe przywiązanie do swojej ziemi, swojego brzegu, swoich tradycji. Będę nad nim kwitnąć. Kalina i dziewczyna są nierozłączne i nieodłączne, jedna drugą dopełniają, tworząc coś całego. Ludzie nie deptali. Jedna połowa to czerwona kalina, druga połowa to młoda dziewczyna. Obraz delikatnej rośliny jako symbol rodzinnego kraju, własnego domu, który w ciężkich chwilach zachowywał w swoim sercu. Żeby nie paliło obce słońce. Znany ukraiński pisarz W. Skuratowski jest przekonany, że temu, kto nie posadził kaliny na swojej posesji, a tym bardziej tego, kto ją wykorzenił, jego dzieci nigdy nie usłyszą najczulszej na świecie pieśni. W wielu pieśniach porównanie dziewczyny z kaliną jest najbardziej bezpośrednie. Ej ty, dziewczyno, czerwona kalino, jak miło mi na ciebie patrzeć. Podczas świąt Bożego Narodzenia kolędnicy śpiewali takiej domowej dziewczynie: Refren: Olga Szaturska, a jeszcze najlepsza z ojcowskich dzieci... nauczycielka-metodyk, Szkoła nr 277 W jednej pieśni roślina symbolizuje dziewczynę uwięzioną przez Tatarów, którą jadą wyzwolić Kozacy. Konie; w wędrówkach czumak. Rozkwitła kalina na łące, gdzie rozpuściła gałązki. Niejeden czumak zostawia żonę i maleńkie dzieci. A nie ma z wszystkich przygód gorszej przygody niż gdy czumak zachoruje śmiertelnie w drodze. Ej, na polu dwa klony, tereteli zieleniutki, Zachorował w drodze młody czumak, Zachorował w drodze, przyszło mu umrzeć”... «Lecz już, bracia, wszystkich wezwijmy, dajcie znać Matce»... -о СО о ) CZERWIEC, NUMER 6 (60), ROK 1999 3

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Wiktor Lewicki (?) Święte męczennice Barbara i Katarzyna. 1740–1 r. Olej na drewnie (Ciąg dalszy. Początek w nr 2) SYN Z Podołu do Ławry droga niedaleka. A jednak każdego ranka Hryhorij Lewycki wraz z synem Dmytrem idą nią. Ojciec – do ławrskiej drukarni, syn – także do Ławry. Chłopiec ma niezwykły talent do rysowania. Jego pierwszym nauczycielem i mentorem jest ojciec. Ale Hryhorij Kyrylowycz dobrze wie, że nauka w domu to za mało. A w Ławrze jest własna pracownia malarska – artyści wykonują różne zamówienia, malują ikony i portrety, a także kształcą młodzież. Dmytrowi podoba się w szkole. Kieruje nią znany artysta z Galicji – Ałimpij Halyk. Jest mnichem. Przyjmując postrzyżyny, wybrał sobie zakonne imię na cześć wielkiego artysty dawnych czasów, Ałimpija Peczerskiego. W szkole panują własne tradycje: jeden maluje twarz do portretu, drugi – odzież, trzeci – wymalowuje broń i różne insygnia. Odzież zazwyczaj naciąga się na manekin. Portrety często przemalowywano z grafik. Ogromnym powodzeniem cieszył się portret pisarza Dmytra Rostowskiego, dzieło Ałimpija Halyka, wykonane z grafiki Hryhorija Lewyckiego. Malowanie portretu według grafiki – to również tradycja ławrskiej pracowni. Wieloma umiejętnościami ławrskich artystów Dmytro Lewycki będzie posługiwał się później w swojej twórczości. W przyszłości Dmytro Lewycki stanie się człowiekiem powściągliwym, nawet zamkniętym w sobie. Na razie zaś uczy się… każdego dnia wraz z ojcem idzie z domu do Ławry. Szczęśliwy, wesoły. Bo to jest pora jego młodości, jego twórczego rozkwitu. PODRÓŻ POŚLUBNA Poślubiwszy urodziwego śpiewaka dworskiej kapeli Ołeksija Rozuma, cesarzowa Elżbieta Pietrowna wyruszyła w podróż poślubną do ojczyzny małżonka, na Ukrainę. Bardzo ceniła to rodzinne wydarzenie. Na pamiątkę pobytu w Kijowie monarchini postanowiła zbudować cerkiew. Carowej spodobało się malownicze wzgórze, na którym, według legendy, kiedyś postawił krzyż i pobłogosławił przyszły Kijów głosiciel chrześcijaństwa, apostoł Andrzej Pierwszozwany. Oświetlony, Łaską w serce ugodzony Wychodzi Andrzej Pierwszozwany. Stąpa po górach. Błogosławione bądźcie góry, / ty, no. ja — Pawło Tyczyna W roku 1744 uroczyście położono fundament pod przyszłą świątynię. Pierwszą cegłę położyła sama Elżbieta, a po niej metropolita Rafaił Zaborowski. Równocześnie położono też fundament pod przyszłą sławę rodu Rozumowskich. Z Czernihowszczyzny, ze wsi Lemeszi, do Petersburga przyjechał brat Aleksego, Kyryło. Później, dzięki swojej koronowanej „braterskiej” protekcji, zdobył wykształcenie wyższe za granicą, został hetmanem Ukrainy i prezesem Akademii Nauk w Petersburgu. Tak bracia Rozumowie zostali hrabiami Rozumowskimi. Prawda, w gronie najbliższych przyjaciół szczerze wyznawali, że w dzieciństwie pasali owce we wsi Lemeszi i pokrzykiwali na woły „cob-cabe”; opowiadali, że ich ojca, kozaka Hryhorija, przyjaciele, również przy kieliszku, przezwali „Rozumem”. Ale to było dawno, a teraz są hrabiami Rozumowskimi, a hrabiom przystoi mieć szlachetną genealogię, szlachecki rodowód. Taki rodowód nie zabawili się w wymyślanie. Znany wówczas filozof, historyk i pisarz Manuił Kozaczynski w swojej książce „Filozofia Arystotelesowa” dowodził, że Rozumowscy są potomkami książęcego rodu Rozynskich. Ilustrował tę książkę Hryhorij Lewicki. HERB HRABIÓW ROZUMOWSKICH Ilustracje do książki Kozaczynskiego „Filozofia Arystotelesowa” — miedzioryty — to wierzchołek ukraińskiej grafiki książkowej XVIII wieku. Herb przedstawiono ze wszystkimi rycerskimi atrybutami: pancerzem, забралом, rycerskim sztandarem, hrabiowską koroną. Rysunek wykonano w surowej, nawet srogiej manierze. Lecz życiolubny Lewicki w pełni ujawnia się w innych miedziorytach tej książki. Najciekawszy z nich to winieta, którą można umownie nazwać «Szczytodierżycielka». Widzimy na niej tarczę, uwieńczoną hrabiowską koroną. Podtrzymuje ją kobieta, która według tradycji miała być antyczną boginią. Obok niej należało umieścić „róg obfitości”. Ale gdzie tam! Rękawy płaszcza bogini są przetykane ukraińskim ornamentem. I siedzi ona nie przy antycznej świątyni, a na tle krajobrazu nadnieprzańskiego, typowa ukraińska piękność. Historyk sztuki Platon Oleksandrowycz Biłecki dowcipnie pisze, że „trzymająca tarczę” wygodnie usiadła na podium z plecionym koszykiem pełnym warzyw — jakby czekała na kupców — i dalej wyjaśnia: „Lewycki mieszkał w Kijowie, na hałaśliwym Podolu, gdzie toczył się ożywiony handel”. Tam odbywały się widowiskowe święta, hulali studenci Akademii, a czasem bawili się także Zaporożcy. Właśnie ten kijowsko-podolski optymizm i radość życia nagle wylewają się w dziełach Hryhorija Lewyckiego. Ilustracje do książki Kozaczyńskiego przypadły do gustu hrabiom Rozumowskim, i kiedy Kyryło po zniesieniu hetmanatu przyjeżdża do Petersburga, nie raz okazuje swój szacunek także synowi Hryhorija Lewyckiego — Dmytrowi, wówczas już znanemu w Petersburgu malarzowi portrecistą. […] los jego się zmienia. Nie domyślają się obaj Lewyccy, że miną dwa stulecia, a historycy sztuki będą się spierać: kto jest autorem „Zasiewu z siewcą”? Na grawiurze Hryhorija Lewyckiego „Teza Zaborowskiego” wśród wielu alegorycznych postaci jest też postać siewcy... rodzi się hipoteza o autorstwie Lewyckiego-starszego — tylko hipoteza, dowodów brak. Nie ma co ukrywać — specjaliści nie spieszyli się z badaniem tej kwestii. Przez wiele lat w naszym kraju, ku wielkiemu żalowi, wszystko, co związane z religią, było zaniedbane. A płótno wisiało nie na stoisku muzealnym, lecz w cerkwi. ARCHEOLOGICZNY DETEKTYW Nadszedł 1990 rok. Dwóch entuzjastów, zakochanych w ukraińskim malarstwie, postanowiło spróbować rozwikłać tajemnicę zagadkowego panno. — Ihor Andronikow zapewniał, że badania naukowe bywają nie mniej pasjonujące niż sensacyjny detektyw — powiedział jeden z entuzjastów. — Zgadzam się zostać detektywem, byle był rezultat — jako podsumowanie oznajmił drugi. Pierwsze kroki badacze skierowali do archiwów. […] pierwsza porażka: w żadnym dokumencie związanym z cerkwią Andrijiwską nie wspomina się nazwiska Lewyckich. Dwieście lat to dwieście lat. Jakiś skrawek papieru mógł się przypadkiem zagubić. Badacze postanawiają przeanalizować fakty znane bez dokumentów. Po pierwsze: wiadomo, że Hryhorij Kyrmłowycz był inspektorem nadzorującym malarstwo cerkiewne. Kierując pracami malarskimi w cerkwi Andrijiwskiej, Antropow Dmytro HORBACZOW, Paola UTEWSKA NIWA DLA SIEWCY ZŁOTO W LAZURZE Cesarzowa już nigdy nie powróciła do Kijowa, ale kijowianie spełnili jej życzenie. Nad starożytnym Podolem, nad Dnieprem i odległymi dalekimi przestrzeniami za Dnieprem wzniosła się bajecznie piękna cerkiew Andrijiwska. Zbudowana została według projektu, być może najlepszego architekta XVIII wieku, Bartolomea Rastrellego. Od dwóch stuleci urzeka ludzi. Delikatna, smukła, podobna do zabawki z kości słoniowej lub cienkiej porcelany. Opiewają ją poeci: / czułość, / piękno... Strzała — i napięty łuk... Błękitne pięciogłosie Wstrząsa niebiosa. Dzieło Rastrellego przypomina też symfonię muzyczną. Smukłe kolumny, koronkowe rzeźby kapiteli, łańcuszki ze złotych kulek, które niczym sznury korali zdobią kopuły, połączone tak harmonijnie, jak tylko może być w pieśni. / pieśń, PIEŚŃ BŁĘKITNA, Jakby wyłaniała się z dzwonu. Dniprowska dzika siła Nie puszcza od siebie. // kudłate gwiazdy Wciąż wzywają do lotu Skrzydlatą harmonię... S. Telniuk Niezwykłe wnętrze cerkwi. Swym przepychem przypomina odświętnie ustrojony pałac, hojnie oświetlony, bogato zdobiony malowidłami. Ściany pomalowano na jasnoniebieski kolor. W sztuce tamtej epoki króluje wyszukane rokoko. Kapitele pilastrów, obramowania ikon, rzeźbienia w drewnie są hojnie pokryte złoceniem. Zawijasy na nich często przypominają ślimaki. Nawet ikony wykonano w stylu rokoko. Rzeźbione aniołki są podobne do amorków. Mała notka historyczna: w 1752 roku z Petersburga do Kijowa, aby kierować zdobieniem świątyni, rząd oddelegował znanego wówczas malarza Ołeksija Antropowa. 1792 rok. W cerkwi św. Andrzeja pracują malarze ikon, rzeźbiarze i snycerze. Zdobią, ozdabiają nowo wzniesioną świątynię. Przy schodkach prowadzących do ambony dwaj mężczyźni pochylili się nad kartką ze szkicem przyszłego panneau. To Lewiccy, Hryhorij i jego syn Dmytro. Ojciec uważnie wpatruje się w postać biblijnego siewcy, coś dorysowuje. Następnie zwraca się do syna: — Teraz spróbuj ty, olejem. Dmytro bierze pędzel. Figura siewcy jest ukończona. Artysta maluje dalej. Wkrótce powstaje tło — to pejzaż, pole, rzeka. Migocze gładź wody. Ten krajobraz on sobie przypomni, kiedy będzie malował portret cesarzowej Katarzyny II. Ale stanie się to nieprędko, upłynie czas, wiele lat. A teraz młody artysta z zapałem kończy panneau. Do Lewickich podchodzi Ołeksij Antropow. Rozmawia z ojcem, kątem oka obserwuje pracę syna. A Dmytrowi nawet nie przychodzi do głowy, że w tej chwili wyrzeczy... nie mógł nie kontaktować się z Lewickim-starszym. Po drugie, nie można przypuszczać, by odpowiadając za wystrój świątyni, petersburski mistrz nie zaprosił do udziału w tych pracach najlepszych, najsłynniejszych kijowskich malarzy, a takimi właśnie byli ojciec i syn Lewiccy. Po trzecie: gdy wystrój został ukończony i cerkiew zalśniła swoją wytworną urodą, Antropow wrócił do Moskwy, a następnie do Petersburga. Opuszczając Kijów, zaprosił ze sobą Dmytra Lewickiego nie jako ucznia, lecz jako pomocnika. Czy doświadczony stołeczny mistrz zaprosiłby na pomocnika początkującego? Znał siłę i możliwości młodego artysty. Odwiedziny cerkwi św. Andrzeja stały się dla naszych „detektywów” niemal tradycją. Zbadano każdy szczegół w postaci siewcy. Przyglądają się tłu panneau. — Lele! — wykrzykuje jeden z badaczy. — Przecież takie samo tło jest na portrecie Katarzyny II-prawodawczyni... A namalował ją Dmytro Lewicki. Rozmowa z Dmytrem rozbrzmiała jeszcze raz w cerkwi Andrijiwskiej. Strój jednego z ewangelistów, którego ikona wisi pod kopułą świątyni, namalowany jest tak samo, jak na późniejszym portrecie hrabiny Urszuli Mniszek, dzieła tego samego Dmytra Lewyckiego. Uważać i to za przypadek? A czy przypadków nie jest zbyt wiele! OSTATNIE OGNIWO Badacze byli już przekonani, że «Panno z siewcą» to wspólna praca ojca i syna Lewyckich. Dokumentalnych dowodów wciąż jednak nie było. Mimo to badacze wierzą – dowody muszą istnieć, są gdzieś obok... Pozostawało jeszcze jedno źródło – rodzinne wspomnienia. Są one żywe, przechodzą z pokolenia na pokolenie, od dziada pradziada. A dziadowie i pradziadowie mieli wnuków. Trzeba szukać potomków rodu Lewyckich. Zaczyna się nowy etap poszukiwań. Wizyta w biurze adresowym wprawiła w osłupienie: Lewyckich w Kijowie nie sposób zliczyć. Zręczny detektyw w ciągu kilku godzin w poszukiwaniu właściwego świadka przepyta setki ludzi. Ale to w literaturze przygodowej. A w życiu? Jak przystało na prawdziwych entuzjastów, nasi badacze opowiadali przyjaciołom o swoich problemach. Przyjaciele szczerze interesowali się ich pracą, współczuli. I pewnego razu badacze usłyszeli upragnione: – Wydaje mi się, że mogę wam pomóc, poznam was z Olą Lewycką, jest bezpośrednią potomkinią Iwana Hryhorowycza, brata Dmytra Lewyckiego... Olha Mykołajiwna – prawdziwa potomkini starej ukraińskiej inteligencji. Uprzejma, spokojna, życzliwa. Uważnie słucha rozmówców. – Czy w waszej rodzinie nie zachowała się jakaś legenda o twórczości Lewyckich, o czymś związanym z Kijowem? Ojciec był naukowcem, synem znanego ukraińskiego uczonego, Oresta Iwanowicza Lewyckiego, prezydenta Ukraińskiej Akademii Nauk. W rodzinach naukowców szanowano precyzję. — Dlaczego legendy? Mogę opowiedzieć, jeśli państwa to interesuje, jeden fakt. Ojciec nie lubił mówić o naszych sławnych przodkach w obecności innych ludzi. Nie znosił chwalipięctwa. Ale w gronie rodzinnym strzegł każdej wzmianki o swoich dziadach. W 1939 roku ojciec zabrał mnie do cerkwi Andrijiwskiej. Jest tam niewielki dekoracyjny panel, na którym namalowano siewcę. Ojciec powiedział mi, że ten panel to wspólna praca Hryhorija i Dmytra Lewyckich. Nie jest on podpisany, ale to na pewno tak... I Niedługo potem na łamach jednej z kijowskich gazet ukazał się artykuł, w którym opowiadano o wytrwałych poszukiwaniach, porażkach i radościach oraz o wreszcie odnalezionym znamienitym ostatnim ogniwie — świadectwie Olgi Mykołajiwny Lewyckiej. Swój artykuł nasi badacze nazwali „Detektyw z historii sztuki”. W CZERWIEC, NUMER 6 (60), 1999 ROK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

...dwupiętrowe kamienice, wille, a po drugiej stronie dawna wystawa przemysłowa z dziesiątkiem wielkich pawilonów, które służyły jako magazyny trofeów. Dom Franki wieńczył szczyt wzgórza, i od niego ulica się wyrównywała: spojrzenie w dal bywa czasem oślepiające. Lśniący ciosany bruk razi w oczy, bo kończy się ogromnym złotym kołem. Słońce zachodziło, zapadając się w ziemię. A kiedy złocista, roztopiona pianka gasła, okazywało się, że na całej ulicy nie ma nikogo. Jeden mężczyzna w zabrudzonym kombinezonie, z błyszczącym kijem i palnikiem na cienkim końcu, przechodzi od latarni do latarni, z jednej strony ulicy na drugą, wprowadza w otwór szkła żarzący się płomyk i trzyma go, dopóki ogień nie rozgorzeje. Oddalając się w stronę centrum, zostawia za sobą dwa rzędy delikatnego niebieskiego światła. Kiedy to przestało być? Kiedy zastąpiono latarnie gazowe elektrycznymi? Nie sposób sobie przypomnieć. Ale spotkanie ze stróżem z palnikiem było sygnałem, by się spieszyć. Przed nami był jeszcze spory kawałek przedmieścia z jego podmiejską stacją kolejową, kościołem, lichą drogą wzdłuż żywopłotu hipodromu do wejścia na trybuny. Wreszcie droga kończyła się granitowym pomnikiem żołnierzy, białoczarnym ciosanym murem na wysokość dwóch ludzkich wzrostów, na którego czołowej stronie, zwróconej ku miastu, złotymi polskimi literami wykuto wdzięczność żywych dla poległych. Zaplecze pomnika graniczyło z przestrzenią pagórków z chutorami, same tylko ścieżki wydeptane przez ludzi, aż po horyzont, po pasmo lasu. Po lewej stronie, za niewielką fabryką i sadem, stał ostatni dom miasta. Gdyby obok pomnika żołnierzy nie chodzili do pracy niemieccy jeńcy, mogło się wydawać, że pomnik stoi tylko dla tych, którzy zamieszkali w ostatnim lwowskim lokum. Jeńcy budowali boczną odnogę kolei do lasu, do zakładu remontu czołgów. Budowali i wybudowali. I wypuścili ich. Żywych, żeby żyli. Pomnik upadł. Wysadzono go w nocy, rozrzucając na osobne bryły, ale i one okazały się zbyt ciężkie, by „żeby zniknęły z oczu”»." Zostały, by zarastać trawą, cuchnąć ludzkim, co oczywiście nie zwlekało z pojawieniem się w miejscach, które jakkolwiek dawały schron przed ludzkim okiem, gdy nieznośnie przyciskało. «Słowo Proświty» || Założyciel – Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, Świadectwo rejestracji nr 1007 z 16.03.1993 r. Redaktor naczelna Luba Hołota TIW: ulicę tutaj z jednej strony otoczyli nieliczni Leningrad... Żona i jej siostra, kobiety z i Julia kogoś oka, gdy nieznośnie przyciskało. Ludzkie złoto z biegiem lat coraz mniej i mniej przypominało kolorem litery. Dziś, gdy po Europie przychodzi oglądać coś podobnego z pomnikami i nagrobkami naszych zmarłych, z goryczą przypominamy sobie – my to robiliśmy pierwsi! Tramwajyk po raz ostatni zatrzymał się przed górą i, dzwoniąc, ruszył dalej. Pasażerowie siedzieli w wagonie na dwóch długich, wzdłuż całego salonu, drewnianych ławach, siedzieli twarzą w twarz. Nie mając nic do roboty, zerkali na boki... Elegancki młody pan w okazałym kapeluszu koloru amarantowego, wysoki, niemal dwa metry, około trzydziestki, tańczył na tylnej platformie: to przyglądał się pasażerom, a to stawał piersią do szyby i przyklejał wielkie, błyszczące oczy do rozgrywającego się widowiska. Był październik 1939 roku. Pan właśnie przyjechał z Moskwy, by od razu się przyjrzeć. Był scenarzystą filmowym, i to nie bez sukcesu – zbadał materiał i napisał film o Kirowie. Natchniony sukcesem i możliwościami, po prostu nie mógł nie czytać historii z pierwszej ręki. Mychajło Jurowycz Bleiman po raz pierwszy we właśnie przyłączonym Lwowie. Jedzie skądś dokądś, razem ze wszystkimi. Nagle wydaje mu się, że tramwajyk zastygł w miejscu, a miasto, rosnące jak na drożdżach, przewija się, odsłania się aż po niebo, po Wysoki Zamek. Chwila przenosi myślą do mieszkania Kirowa. Ко Й іній с-г …ponownie nie zwraca. Redakcja zastrzega sobie prawo redagowania i skracania tekstów. Skład komputerowy – Halyna Szewczuk …z bólem straty witają na progu. Zapraszają, by wejść. Izba, wyremontowana w połowie. Żona opowiadała: zawsze odpoczywał tu, polując albo łowiąc ryby, to znaczy w weekendy, dzień czy dwa. A tu przyjeżdża z Moskwy i oznajmia, że wyjeżdża na cały miesiąc, idzie do Stalina, do Macesty, na jego daczę. No, to wstrzymaliśmy remont. Ale nie minęło nawet dziesięć dni, a Siergiej Mironowicz wrócił. Pokłócili się. W Lubonie wszystko się właśnie wtedy stało. Wieczny ciężar na duszy! W filmie »Wielki obywatel« nie mogło być nawet aluzji do czegoś podobnego.. Tramwajyk jakby stoi; cudowne miasto dla artystów i uczonych, jakim wydawał się Lwów, zniewala duszę na zawsze i nie wiadomo czym. »Panie?« – »Pani?« – oczy się spotykają i zaczynasz rozumieć, że trzeba ustąpić z drogi. Ustąpić z drogi wyjściu, mimo że do przystanku, jak na górę Szipkę, jeszcze nie wiadomo ile. Ale nie ustąpić po prostu nie sposób! Przytrzymując kapelusik z woalką, pani staje na dolnym stopniu, zawiesza nad bruką prawą nogę i z gracją, płynnie schodzi w biegu. »Dziękuję, panie!« A ten pan, z racji swojego wieku, po prostu nie mógł nie zrobić czegoś podobnego. Zszedłszy, zaniósł prawicę i oto stoi na bruku. Co dalej? Okazało się, że po drugiej stronie ulicy – gaj nie gaj, i skwer nie taki. Kilka starych drzew o korze z czerniwionego srebra, takich nie ma ani w Moskwie, ani w Leningradzie. Kilka buków. Być obok i nie pójść się pokłonić? 1206. Wydrukowano z gotowych fotoform. Malowniczo, można by rzec, rytualnie zdejmując nowy kapelusz, Mychajło Jubrowycz robi jeszcze kilka kroków, patrzy na ziemię, potem – w niebo. Oczy mu się zwężają, brwi schodzą się nad nasadą nosa. Co to? Gdzie on jest? Ziemia usiana egipskimi piramidami! Złotymi trójkątami, wypolerowanymi koronami starych drzew na niebie wszechświata?! Melodia? Melodia skrzypiec? Pośrodku dnia, a raczej po prostu pośrodku ulicy? Podążywszy za dźwiękiem, zobaczył siwego mężczyznę na krześle, który stał plecami do torów tramwajowych i grał do słońca... Roześmiał się, zadowolony i nie wiadomo z czego, i odszedł. Jesienią 1965 roku zostałem zapisany jako słuchacz Wyższych Kursów Scenariuszowych w pracowni Michaiła Bleimana. Siwowłosy, wielki staruszek, bardzo podobny do Mao Zedonga, upewniwszy się, że jestem sobą, że jestem ze Lwowa, przypomniał sobie, że przed wojną był we Lwowie dwukrotnie. Od razu. Raz pod koniec 1940 roku, czyli nieco ponad rok później. Co się stało? Co się stało z ludźmi?! „Nie poznałem miasta!” – „Co się stało? Co zrobiono, to się stało!” – brzmiała moja odpowiedź. Uważne, wielkie oczy przyglądały się uważnie, uszy jak pierogi lekko nastawiły się do przodu, by lepiej słyszeć. „Znasz ulicę… idzie w górę, obok Parku Stryjskiego i buków, obok Lędzkich Górek-Egipskich?” Można było z całą pewnością stwierdzić, że to moja ulica. Nieco wyżej buków wznosił się fundament willi marszałka Koniewa, po ukosie naprzeciw dom przyjezdnego generała, dom Iwana Franki, a dalej, tam, gdzie ulica się rozprostowuje, same generały i pułkownicy. „Prawda?” – „Mhm. W ostatnim domu mieszkali aż dwaj generałowie. Jeden na dolnym, drugi na górnym piętrze”. Stary zamilkł i milczał. Żeby nie zapadła zdradliwa cisza, kontynuowałem: „Ci dwaj skrajni generałowie chyba mniej znaczący?”. Wielkie oczy mistrza stały się bardzo smutne. W końcu powiedział: „No dobrze. Ty sam… co będziesz pisać?” – „No cóż…” i gestem zarysował fundament domu Koniewa, który zmieniał na- Nakład 3000. tel. 228-01-30. prosty odcinek drogi. Oczy pojaśniały — «Dobrze, czy film Żelakiavičiusa nie straszy?» — «NIE, bo właśnie tam nie ma—» i powtórzył gest. Okrągły kamień fundamentu, kursy, zmienił kierunek drogi, zabrawszy Lwów, zdawałoby się, na zawsze. Z Moskwy zostałem skierowany do Kijowa. I żyjąc tu, czytając Feuchtwangera, nagle natknąłem się na jego proroctwo: kraj, z którego rozpoczął się exodus, jest skazany! Najpierw pomyślałem: «Naprawdę?» Żydzi masowo opuszczali Związek Radziecki. I tu znów zaczął się wyrywać Lwów. Ten Lwów, który nie mógł należeć nie tylko do Bleimana, ale i do mnie. Lwów, który kilka miesięcy przed końcem tej niekończącej się rzezi usłyszał, co w uroczystą godzinę wypowiedział niezwykły człowiek, kończąc przygotowania do przeniesienia się do lepszego świata. Już wyznaczono następcę. Aby go ukryć, wręczono zwykłą gruszową laskę, a nie cenny kostur przewodnika narodu. Dwaj wyżsi oficerowie poprosili o audiencję. Przyszli. Jeden bez nogi. Drugi bez ręki. A jednak młodzi i radośni, bo od nich pochodzą dalsi lwowianie. Im żyć... Wszystko zmierzało ku zwycięstwu, ku końcowi rzezi. I nie cieszyło mędrca, bo wiedział: skończy się jedno, to zacznie się drugie — najgorsze dla jego Cerkwi. Godzina spotkania minęła jak... Przyniesiono metropolitalne dary. I wtedy obdarzył odwiedzających słowem, i to takim, które oni przekazali także swoim potomkom: «Zaznaliście zwycięstwa. — Oficerowie rozjaśnili się, jakby mówiąc: jeszcze nie, nie! Równy głos, którego nie można zachwiać, powtórzył swoje: — Zaznaliście zwycięstwa, gorszego od trucizny!» Gdzie tam jeszcze ten exodus, gdzie samolocik Rusta. Andrzej Szeptycki CHWILA. przeczuwał to, co miało nadejść z zepsucia zwycięstwem Słowo Proświty: 252001, Kijów-1, ...ці, 8. Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki «Sieć Ukrainy»

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn