Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
LIPIEC, NUMER 1 (61), 1999 ROK
KOROMYSŁO
«Czemuż mnie trapisz?» – mówi Włodzimierz Monomach w swoim Pouczeniu.
…nie zauważona przez krytykę. Często wokół jego książek – nie u wszystkich.
…poetów, prawdziwymi mistrzami i dociekliwymi miłośnikami jego talentu. Droga poety do wielkiej literatury była niełatwa: od całkowitego zaprzeczenia, przeszkód wydawniczych i tym podobnych – aż po uznanie na państwowym poziomie.
Najlepiej o tej cesze poety powiedział Iwan Dziuba: «To wtajemniczenie w tworzenie świata, w wieczny ruch myśli, w wieczne poszukiwanie prawdy, przez świadomość osobowości.
…wynika z sumy poglądów, nawet z bardzo oryginalnych rozważań uczonego męża. Tworzyć dla poety Mowczana – znaczy dochodzić do tajemnic bytu, dociekać prawdy. (Niestety, niektórzy z nas już zapomnieli o jej istnieniu.)
Poczucie własnej drogi, nieustanna nadludzka tęsknota, dążenie duszy, by wyrwać się poza granice istniejącego – nie tylko czasu społecznego, ale i czasu, który należy do ludzkości – oto kilka tych znamion, które tak są właściwe duchowi poezji Mowczana.
…(wewnętrznej dramatyczności), nie pokazowej; raczej walka o to, co ludzkie w człowieku, a nie demonstracja duszy zniszczonej przez artystę. To duch współuczestnika w ludzkiej potrzebie i codziennym rozumieniu życia, to także przyjacielski uścisk dłoni na…
Komuś może wydać się dziwne, jeśli powiem, że za niepowtarzalnymi kulisami jego poezji, poematów-wizji, wierszy-feerii drży świeca wiecznie młodego Szewczenki, który przemawia… znaczeniem.
«Po co?» – powie Mowczan. W imię czego żyje…
Podobnymi pytaniami roją się płótna Mowczanowe…
...poezji. Rodzą się one nie z duchowego ubóstwa, lecz przeciwnie, z nadmiaru twórczej siły życia. Przerażające głębie życia poeta ogarnia swoim rozumem, ... zimnej studni jesienne liście, ten rozumie, o czym mowa. Kto rozumie, jak blisko nas
poezja. Uprzedmiotowiony kosmos jego poezji jest tak uprzedmiotowiony w słowie, że słowo obrazowo się jarzy
NA PROGACH ŻYCIA...
Czemuż się smucisz, duszo moja? Pytanie. Kto rozumie, jak blisko nas
poezja. Uprzedmiotowiony kosmos jego poezji jest tak uprzedmiotowiony w słowie, że słowo obrazowo się jarzy ze wszystkimi swoimi gранями, światłem. Dziś Paweł Mowczan jest wybitnym, znanym na Ukrainie i daleko poza jej granicami mistrzem, który zajmuje wyjątkowe miejsce w ukraińskiej poezji, i nie tylko w ukraińskiej. Blask wieczności, światło czasu, motywy przemijania tego czasu. Takiego świecenia nie spotykamy nigdzie indziej, jak tylko w źródłach folklorystycznych, choć...
Każda jego książka, bez przesady, staje się wydarzeniem w życiu kulturalnym i, oczywiście, wywołuje gorące dyskusje, krytykę, właśnie na temat jego poezji. Czasem obrazy poety mają szczególny urok, który graniczy z pięknem ludowej świadomości. Ale to piękno jedynie sąsiaduje z ludową świadomością...
Wiele istotnego i sprawiedliwego powiedziano już o tym. Ale czy wszystko zostało powiedziane o jego poezji? Czy teksty są przeczytane na należytym poziomie? Czy zrozumiano te źródła, nad którymi unosiła się myśl poety? Oczywiście, że nie! Inaczej nie byłoby poezji. Prawdziwe - idealne, do którego się zbliżamy, rozważamy go, to składa się z ... rozważań. Niech mi wybaczą panowie profesorowie, ale aby przedstawić motyw, aby osiągnąć, aby zmusić wiersze do ... płonienia ognia, deszczu, jest czasem konieczne nagromadzić obraz na obrazie, motyw na motywie - ... prawd, tworzyć - uwalniać się od doświadczenia, od ciężaru przeżytych lat, od tego, co ciąży nad psychiką, przyciemnić, odjąć, dodać... A tego
tworzyć --- aby ponownie, z czystym sumieniem, tworzyć -- może osiągnąć tylko mistrz, który
wanie w tradycyjnym rozumieniu tego słowa, a człowiek tak głęboko
wtajemniczony w rzemiosło, że jego
można nazwać wyłącznie twórczością. - -
Poecie wypada... ma się wypełnić 60 lat. Z rosy i wody jemu
mogą rywalizować z dziełami
japońskich mistrzów, są wiersze, które przypominają obrazy. Słownikowi zasobowi poety należy poświęcić osobną rozmowę.
Ale poezja Mowczana na ukraińskich terenach to
zjawisko bardzo oryginalne i samobytne. Opanowawszy
wielkie doświadczenie kulturowe, proponuje on swoje
kształtuje się dusza poety. Spragniony filozofii znajdzie
w jego poezji pożywienie dla swojego umysłu, spragniony malarstwa znajdzie dla siebie, spragniony obyczaju, mitologii, historii, a nawet nastrojów mistycznych -- zostanie ukontentowany.
Nieraz Mowczan dotyka tych wiecznych pytań, które
żyją i stają się dziedzictwem. Czasem tak, jak antykwariusze lubią
puste orzechy bez ziarna.
Wreszcie możemy powiedzieć, że Paweł Mowczan wzbogacił ukraińską poezję, dał jej nowe skrzydła, napełnił
ten obraz. Tak bardzo się w niego wczuwa, że ten
obraz staje się „kameleonem”, jest
- Kruk, Gawron, Gawran. W zależności od okoliczności staje się
– emblemat. To jest obraz-znak, mimowolny świadek
Istnieje pogląd, że
słów i uważniej się w nie wpatrzeć... Nie bawić się z nimi,
lecz zgodzić się i zaakceptować to słowo-znak, nawet wziąć je sobie jak ziarnko. – To nie Szewczenkowskie SŁOWO, nie Kulisza, lecz tylko jego – Mowczanowskie.
„Jeden drugiego pytamy: po co nas matka przywiodła...”
kilkoma pociągnięciami potrafi przedstawić
serca.
energetycznego obciążenia słowa trudno znaleźć u kogokolwiek spośród dzisiejszych poetów. Trudno nie zazdrościć
wieczności, ten rozumie,
bo ona jest «przepuszczona»
treści. Ale dla tego,
i
tylko techniką wiersza
15 lipca 1999 roku znanemu ukraińskiemu poecie (przewodniczącemu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta»
głębi treści. Rodzina, wszyscy proświtianie, cała Soborna Ukraina.
logicznej rozmowy, zdumiewająca paleta językowa Pawła Mowczana
widzenia świata. Z wielu czynników
i takie słowa, które długo torują sobie
treścią. Ona przestała terkotać, jak drogocenne rzeczy, tak poeta kocha słowa.
Czego więc Mowczan nauczył się od swoich nauczycieli?
Gdyby mnie zapytano, kto był nauczycielem Mowczana, odpowiedziałbym: życie i warstwy wielkiego człowieka, u współczesnego Siewaka... szanował
światło ludzkich dusz. Być może się mylę.
Baudelaire'a, zmysłowość, ukochanie...
«Czemu smucisz się, duszo moja?» pytał
«Czy zginę, przeklęty?» Monomach
«Jak długo jeszcze pozostanę wykreślony z niej?» niepokoił się dawny
ale też poprawna. Ale nie wszystko jest tak proste.
Być może istnieje
armeński poeta G. Narekaci: «Kim jestem, dokąd pójdę, gdzie znajdę swoje miejsce, wyrzutku?» niepokoił się
Nie przestajesz się dziwić. Spójrz tylko,
świeżości i nagości, w obmytym deszczem:
- Tabidze: «Co tam, za drzwiami bytu...» dopytywał się
przypomnijmy sobie, ..., wrażliwość pogoleni
z wiersza Mowczana, znanego z poezji Edgara Poe
młodego Bażana, ziemi
«Krukiem». Jestem przekonany, że Kruk ma swoją genealogię: występuje w Biblii, a w folklorze lubiano go. Człowiek, po co? — «Czy dla dobra, czy dla zła?» Pisali o nim poeci, ale również malowali go artyści. Można przywłaszczyć sobie … «Czapka pełna dziwów…». Może … … Sezar Valjecho, Mowczan i … …
… poetyckim narzędziem, ożywa jak pełnokrwista istota. … tą ideą. Myślę, że Pawło Mowczan potrafi … zło społeczne, przyłapać je «na gorącym uczynku», umie je oznaczyć i nazwać z przenikliwym bólem. Wiele wierszy napisał w godziny przytłumionego ludzkiego sumienia. Próżno tak długo krytycy krążą wokół … Mowczana … i przyszłe pokolenia … przestrzeń i czas. Poeta rozmyśla nad rzeką życia, nad … …
Język utworów Pawła Mowczana nie jest zwyczajny … poezji Pawła Mowczana … ziarno. … na tarczy trzy …
… i podobnego twierdzenia. Kto widział, jak … w …
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Wypowiedź prezydenta Ukrainy L. Kuczmy dotycząca przyjęć na egzaminach wstępnych wywołała gniewne potępienie ze strony narodowo świadomej inteligencji: pisarzy, artystów, kompozytorów, nauczycieli.
[...] przedstawicielstw Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta», Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów [...] i Związku Pisarzy Ukrainy. Posłowie ludowi Pawło Mowczan i Michaił Pawłowski, pisarze Serhij Płaczynda i Oleh Czornous, Ukrainiec z Kanady Stepan Ilnicki, redaktor naczelny «Wieczornego Kijowa» Witalij Karpenko.
Niestety, prezydent Ukrainy tym razem nie wyszedł z pokorną skruchą do znanych i szanowanych kijowian. Oświadczenie w imieniu pikietujących w celu przekazania L. Kuczmie przyjął kierownik sektora kontaktów z partiami politycznymi i organizacjami społecznymi W. Słuczyński.
„Mamy nadzieję, że Leonid Danyłowycz przyjdzie do swojej rodzinnej i prawdziwej duchowej przystani przy następnej okazji – powiedział w zakończeniu Witalij Karpenko. – A dziś, w taki upał [...] kobiety Ukrainy, [...] pracownicy, nauczyciele, wykładowcy i studenci, Ukraińcy z odległej Kanady.
Nad kolumną demonstrantów wysoko unosiły się hasła: «Ukraińskim dzieciom – ukraińską kartę językową», «Nie – pełzającemu rusyfikowaniu!» [...] Na wiecu z podniosłymi słowami wystąpili znani i szanowani kijowianie: [...] akademik wyższej szkoły Anatolij Pohrebennyk: „Kuczma ma ziemię pod nogami, a my tu jeszcze wrócimy..”
Organizatorzy i uczestnicy pikiety pod «Budynkiem Administracji Prezydenta» w 1999 roku, Kijów
15 czerwca 1999 r. Prezydent Ukrainy L. Kuczma zlecił ministrowi oświaty kraju W. Zajczukowi zapewnienie możliwości składania egzaminów wstępnych do wyższych uczelni kraju w języku rosyjskim, z terminem wykonania tego zadania do 20 lipca br. Byłoby błędem sądzić, że chodzi o jakiś jednorazowy i niewinny krok. W istocie dotyczy on funkcjonowania nie tylko szkolnictwa wyższego, ale i wszystkich pozostałych ogniw edukacji w Ukrainie. Faktycznie wykonanie tego zlecenia oznacza przywrócenie działalności rosyjskich
rr ть ий. ЛЕМ
і - Ей Р .і «й "о | Ї М - "й ; ї Р " і | "ро ї ж РР ьо жів - і - "ний. " й г "А Р Ві ік і й - ї | й і, ї | | і і - ота » "і к й " ні і гін м «об и і б 4 Ї ії й : ї Щ у 4 ш ей | , - к С - "я , Ак. ЧРУО 1. че . речей - а "оз я. о і ан их ен о п чернь и і | і - . б ч -- У" С вида тео - ще і . й ГУ ) | й - ї їі , 4 Ту Лот П- М - фот - -Ї 4 |. Ра кі Мч «ЛЯ ш й й | Р -Ї й - " і ". й ПЕ "и і
й
1
kafedr u vnz riznykh rivniv akredytatsii, vidkryttia novykh vykladatskykh posad, a
ro RUD '
vidpovidno vytrat derzhavnykh koshtiv na podalshe zrosiishchennia i bez toho khronichno
chy
ai i
yikh "RAD
|zrosiishchenoi vyshchoi osvity v Ukraini. U shkilnii osviti tse oznachaie takozh suttieve
| zmitsnennia pozytsii rosiiskoi movy na protyahu movi derzhavnii - ukrainskii, yaka i | RYDOTEnOM | 5; U y ya pa - R MORDA zga 18, Shcho PA » - |navosmomu rotsi derzhavnoi nezalezhnosti Ukrainy vse shche ne distala svoho nalezhnoho
S yami: chv» Zh
Yi ri hUST, shch.i. ya zhin!, ERA, tv - SN 1 Mu. R "U s b , z ya - -b - | Vodnochas ukrainskii hromadskosti stav vidomyi i proekt Ukazu Prezydenta
och
ney
yiY zo "yo YO; CHER - vorot 04 shche --boye
Ukrainy «Pro zadovolennia kulturno-osvitnikh potreb hromadian Ukrainy rosiiskoi
- …«narodowości», w którym uwaga poświęcona apetytom szowinistycznych kół największej mniejszości narodowej w Ukrainie zostaje przeciwstawiona żądaniom nie tylko wszystkich pozostałych mniejszości narodowych, ale także tytularnego, rdzennego etnosu kraju, Ukraińców, którzy w niektórych regionach państwa znajdują się w upokarzającym położeniu z powodu tej samej mniejszości narodowej.
Znana jest także wypowiedź Prezydenta na jednym z ostatnich posiedzeń w Charkowie w sprawie tego, że nie wolno dopuszczać do «gwałtownej (?) ukrainizacji» (?) systemu wyższego szkolnictwa, mimo że liczba grup studenckich, które uczą się w języku ukraińskim, wynosi w zdecydowanej większości uczelni wyższych tego miasta, podobnie jak w wielu innych, okrągłemu zeru.
Takimi działaniami Prezydent L. Kuczma w istocie wszedł w rywalizację z szowinistyczno-rewanżystycznymi siłami w Radzie Najwyższej, które dążą do przywrócenia w oświacie oraz w innych ogniwach życia społecznego i państwowego porządków językowych z czasów Breżniewa. Konsekwencje tych działań są oczywiste dla każdego: pod okupacją języka obcego państwa znajduje się w Ukrainie przestrzeń informacyjna, jedno po drugim miasta, rejony, całe obwody Ukrainy ogłaszają język rosyjski oficjalnym na swoim terytorium, faktycznie zaś nienaruszone pozostają sowieckie porządki językowe w armii i tak dalej. Dalekie od należytego wykonania pozostaje Ustawa «O językach», dziesięciolecie od jej uchwalenia minęło w tym roku, w wielu punktach zerwano Państwowy program rozwoju języka ukraińskiego i innych języków na okres do 2000 roku, najbardziej rażąco łamane są odpowiednie artykuły Konstytucji Ukrainy, które w częściach dotyczących języków mniejszości narodowych ukrainonienawiściowcy wykorzystują do wypierania języka państwowego.
Cynizm i rozpasanie szowinistycznych sił dochodzą już do tego, że na ostatnim zjeździe Rosjan w Ukrainie nie pozwolono wicepremierowi państwa mówić po ukraińsku. Potworność, błędność i zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego Ukrainy obecnej oficjalnej polityki językowej odbiły się w tym fakcie jak w lustrze.
Oświadczamy: świadomi Ukraińcy nigdy nie pogodzą się ani z wciąganiem Ukrainy do jakiegoś nowego Związku, ani z budową na jej terytorium kolejnego wariantu państwa rosyjskiego z dominującym językiem rosyjskim.
Oświadczamy: dalsze forsowanie języka rosyjskiego na Ukrainie oznacza zgubę dla wiekami wymarzonego niepodległego państwa, na ołtarz niepodległości którego złożono życie najlepszych synów i córek narodu ukraińskiego, i o które (bo limit ukraińskiej cierpliwości nie jest nieograniczony) my również będziemy walczyć do końca.
Oświadczamy: rozgrywanie karty językowej w wyborach prezydenckich, do czego oprócz innych kandydatów uciekają się wymienionymi działaniami także Prezydent L. Kuczma, to rzecz krótkowzroczna i bezperspektywna, a przykładów tego w historii naszego młodego państwa jest już dostatecznie dużo.
«Nie!» – dyskryminacji Ukraińców na Ukrainie.
«Nie!» – ogólnemu, najnowszemu rusyfikowaniu.
«Nie!» – wszystkiemu, co stoi na przeszkodzie budowie ukraińskiej Ukrainy.
Swoimi protestami, bracia i siostry Ukraińcy, wyraźcie solidarność z tym naszym oświadczeniem.
Centralny Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki
Kijowska Krajowa «Proświta»
Kijowska Organizacja Związku Pisarzy Ukrainy
Ogólnoukraińskie Pedagogiczne Towarzystwo im. H. Waszczenki
S
T-
Kijowska organizacja KU/nu
O J
«BUDZIĆ
Takie zadanie postawili sobie dziesięć lat temu organizatorzy polskiej Proświty. I nie była to pustosłowna obietnica. Oto tylko kilka przykładów pracy działaczy polskiej Proświty: otwarcie ukraińskiej niedzielnej szkoły, podniesienie
…duszę w ciele Ukraińca»
…ження» Petro Bobyk, dyrektor Wydawnictwa «Wesełka», laureat Nagrody im. Szewczenki Jarema Hojan, przewodniczący DSU Roman Kowal, przedstawiciele organizacji społecznych i partii.
Roman Kowal zwłaszcza powiedział: «Rola sewastopolskich Ukraińców w umacnianiu Państwa Ukraińskiego i soborowości jego ziem nie została przez nas do końca uświadomiona. A rola ta jest kolosalna. Skupieni wokół «Proświty» ukraińscy patrioci nie tylko wytrzymują szturm nacisku środowiska nieprzychylnego naszemu państwu, ale też wykonują heroiczną pracę, którą powinny wykonywać instytucje państwowe».
W pozdrowieniu z okazji jubileuszu «Proświty» Rady Wojskowej Marynarki Wojennej Ukrainy, pierwszego zastępcy ministra obrony – Dowódcy Sił Morskich Ukrainy pana Jeżela napisano: «Wielka wdzięczność wszystkim członkom Towarzystwa «Proświta» za wsparcie i aktywne działania w pierwszych latach odrodzenia ukraińskiej floty wojennej, za udział w wychowaniu składu osobowego Marynarki Wojennej na tradycjach naszego narodu».
Sprawy Proświty Sewastopolskiej, którą kieruje kapitan III rangi Mykoła Huk, ukierunkowane są na kształtowanie świadomości narodowej, odrodzenie pamięci historycznej narodu ukraińskiego, na duchowe umocnienie państwa ukraińskiego. Tak podkreślali mówcy na uroczystym wieczorze z okazji jubileuszu w Ukraińskim Centrum Kulturalno-Informacyjnym, które gościnnie przyjęło prawie trzystu proświtian oraz zaproszonych gości, dobroczyńców i wszystkich związanych ze świętem.
Niezapomniane wrażenie zrobił na uczestnikach jubileuszowego wieczoru Stas Tryzubyj, który wykonał kilka piosenek, jakich rzadko usłyszy się w radiu czy telewizji.
Występy ukraińskiego chóru ludowego, solistki UKC Tetiany Niestierenko oraz zespołów «Siwi sokołońki» pod kierownictwem Wiktora Kowalczuka, «Czerwona kalina», «Wiosenka», «Delikatna tajemnica», «Czeremszyna» nasunęły myśl, że nadszedł czas, by «Proświta» zorganizowała także festiwal ukraińskiej pieśni w Sewastopolu. A gdyby do tego wszystkiego jeszcze wsparcie państwa!
Następnego dnia goście z Kijowa i Galicji odwiedzili flagowy okręt ukraińskiej floty, fregatę «Hetman Sahajdaczny» oraz okręt dowodzenia floty «Sławutycz», na którym gości powitał dowódca pierwszej brygady okrętów nawodnych Sił Morskich Ukrainy, kapitan I rangi Ihor Tieniuch. Odbyła się także wycieczka do muzeum-rezerwatu Chersonez. Goście odwiedzili również Cmentarz Braterski, gdzie odrestaurowano pomnik braci Rewuckich – Iwana i Jakowa, zniszczony przez miejscowych wandali, na którym wyryto słowa: «Nasza duma, nasza pieśń nie umrze, nie zginie».
Tak to ukraińcy Sewastopola pod kierownictwem Mykoły Huka zorganizowali dla siebie święto. Uwierzcie, było ono potrzebne! Święto podniosło ducha ukraińskości w mieście, które z pewnością stanie się miastem ukraińskiej chwały!
Odpowiedzialny sekretarz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Mykoła Niesterczuk wręczył medale budowniczym Ukrainy: przewodniczącemu sewastopolskiej «Proświty» Mykole Hukowi, jednemu z jej założycieli Bohdanowi Jenalowi oraz regionaliście Waleremu Kraczenko. Aktywnym działaczom «Proświty», w tym członkowi DSU Serhijowi Kanikowskiemu, wręczono dyplomy. Serdeczne słowa pod adresem działaczy «Proświty» wypowiedział prezes wydawnictwa «Widrodżennia».
TRZY WIELKIE JUBILEUSZE
spowodowały zorganizowanie uroczystej konferencji prasowej po południu 30 czerwca w siedzibie Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów (ul. Jarosławiw Wał 9).
Mykoła WŁADZIMIRSKI,
członek Rady sewastopolskiej «Proświty»
W styczniu uroczyście uczczono na całą Ukrainę dziewięćdziesiątą rocznicę urodzin Przywódcy OUN Stepana Bandery oraz obchodzono 70-lecie utworzenia Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, która przez dziesięciolecia bezprawnej obcej okupacji była głównym ideowym i bojowym rdzeniem walk wyzwoleńczych narodu ukraińskiego, wydała z własnego łona i dała impuls narodzinom jego bohaterskiej Armii Powstańczej – UPA.
Do wybitnych, doniosłych wydarzeń ojczystej historii z tego szeregu należy 1 proklamowanie 30 czerwca 1941 roku we Lwowie, w pomieszczeniu centrali Proświty (Plac Rynek, 10), Aktu Odnowienia Ukraińskiego Państwa Samodzielnego, który stał się prologiem kolejnej wybitnej wehy – proklamowania już w murach ukraińskiego parlamentu Aktu niepodległości Ukrainy 24 sierpnia 1991 roku. Tego dnia, po 58 latach, już w stołecznym Kijowie odbył się telewizyjny przegląd, który zgromadził pod dachem KUN-u wielu dziennikarzy, zarówno młodych, jak i starszych wiekiem, naocznych świadków i uczestników zwycięskich walk wolnościowych.
W honorowym prezydium – wieloletnia przywódczyni OUN, przewodnicząca Prezydium Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów, deputowana ludowa Słava Stećko. Ta mężna kobieta podkreśliła, że miała szczęście być w Ukrainie w czasie tych wielkich wydarzeń, które są dla niej najważniejszym wydarzeniem całego świadomego życia. Na czas proklamowania Aktu [...] zaszczyt powtórzyć ten ważny dokument. Entuzjazm. Szliśmy na Bibrkę i tam mieliśmy [...] w oddziale powstańczym. My [...], zaciśnięci między dwoma wrogami, moskiewskim bolszewizmem a niemieckim nazizmem; [...] raz jeszcze dowodził światu, że ma prawo do własnej ziemi i do swojej wolności na niej. Naród [...] walczył przez pół wieku, bo miał przed sobą jak drogowskaz [...]
Uroczyste przemówienia (...) Serhijczuk (...) Bohdan Pawliw, Ihor Łosiw, Walerij Sniżko.
Pozostaje jedynie mieć nadzieję, że w stolicy niepodległej Ukrainy, w przeddzień kolejnych rocznic tak doniosłego znaczenia, stanie majestatyczny pomnik przywódcy OUN, który stał się symbolem narodu, Stepanowi Banderze. Cześć uczestników walk wyzwoleńczych i zjednoczonego narodu, a państwo w osobie swoich przedstawicieli i kierownictwa powinno zadbać o należne upamiętnienie, o świadczenia dla weteranów i uczestników walk o niepodległość, bo ich prawa są niepodważalne. Dotyczy to również weteranów Drugiej wojny światowej, którzy walczyli za ojczyznę.
Wołodymyr Herman
Tłumaczenie maszynowe
CHRONOLOGIA CZERWCA: SUBIEKTYWNY PUNKT WIDZENIA
UKRAINA BIEDNA JAK KANDYDAT NA PREZYDENTA
Właśnie tak chciałoby się przekształcić znane przysłowie, zapoznawszy się z deklarowanym poziomem dochodów kandydatów na przyszłego Prezydenta Ukrainy.
Do takiego wniosku dochodzi się, studiując opublikowane w środkach masowego przekazu dane o zadeklarowanych dochodach kandydatów na przywództwo w kraju za miniony rok.
Choć wszyscy doskonale zdają sobie sprawę, że te liczby są dość umowną wielkością i służą przede wszystkim celom politycznym, to jednak musimy przyznać, że sprawy naszego kraju są aż nadto kiepskie, skoro jedni z najbardziej wpływowych ludzi w kraju, a więc tacy, którzy mieliby kandydować na stanowisko Prezydenta, pozwalają sobie zadeklarować tak nikłe, jak na ich status, kwoty.
Aby czytelnikowi łatwiej było się zorientować, kilka liczb:
Ołeksandr Rżawski | 357 727,87
Jurij Kostenko | 31 668
Leonid Kuczma | —
Michaił Pawłowski | 19 076
Hennadij Udowenko | 18 122
Ołeksandr Tkaczenko | 12 221,6
Ołeksandr Moroz | 12 193
Jewhen Marczuk | 10 865,61
Natalia Witrenko | 9 833,44
Petro Symonenko | 8 906,22
Nie można nie wspomnieć też o aktywiście Słowiańskiej Partii Ołeksandrze Bazyłyku, który zadeklarował roczny łączny dochód, nie wspominając już o willi gdzieś w Szwajcarii, a nawet o prywatnej zagranicznej podróży.
Politycznie zaś ta lista ma najwyraźniej poświadczać, że prawie wszyscy przyszli kandydaci nie są zbytnio oderwani od zubożałego narodu, a jeśli nawet znajdują się powyżej granicy ubóstwa, to tylko odrobinę.
Niepokoi tylko jedna myśl. Jeśli tak znani ludzie w naszym kraju mają takie dochody, na co może liczyć zwykły śmiertelnik, którego dochód powinien być chociaż trzy-pięciokrotnie mniejszy! I kiedy, wykonawszy wszystkie niezbędne działania arytmetyczne, dochodzisz do wniosku, że i przez następne pięć lat granica niedostatku będzie na poziomie 200–300 hrywien miesięcznie, robi się trochę smutno.
Pociesza tylko jedno: w 199/ roku dochód prezydenta Rosji Borysa Jelcyna wynosił zaledwie 3 800 dolarów amerykańskich, co jest nawet mniej niż u naszego Prezy-
denta...
W OBJĘCIACH UPAŁU
Nieznośny upał. Mokre, spocone ciała. Nieustająca, duszna spiekota. Jarzyny, które więdną pod rozżarzonym talerzem słońca.
Mimo to życie toczy się dalej.
Maturzyści zdawali egzaminy, handlarze równie pospiesznie biegli do swoich straganów na bazarach i targowiskach, starając się nie zauważać duchoty. Mieszkańcy Kijowa uparcie próbowali utrzymać swój biznesowy rytm, zmuszając się do zapomnienia, że w słońcu termometry zashkalowują daleko powyżej 40 (moi znajomi z Obołoni twierdzą, że na górnych po-
bocznym dniem. Oczywiście prawa fizjologii nie pozwalały utrzymać wydajności nawet na poziomie „poniżej średniej”, jednak ludzie pracowali, nieefektywnie wykorzystując zasoby energetyczne i wyżywając na sobie nawzajem zirytowanie i zmęczenie. Gdy zaś praca była zbyt pilna, to, aby nie zerwać terminów jej wykonania, i tak trzeba było pracować również w godzinach wieczornych i nocnych.
Widocznie nikomu nawet nie przyszło do głowy, że można by przenieść dzień pracy większości zakładów na wczesny poranek i późny wieczór. Co wy, jak można zmienić „raz na zawsze” ustalony porządek pracy, do którego tak się przyzwyczailiśmy.
Oczywiście, heroicznie ociekając potem i pospiesznie pijąc orzeźwiający płyn, człowiek jest w stanie znieść jeszcze więcej. A jeśli, nie daj Boże, stworzyć precedens zmiany harmonogramu, czy nie rzucałoby się w oczy, że żelbetowa sztywność naszego życia nie jest wcale tak bardzo potrzebna. Jednak w rozpalonym asfaltowym worku Kijowa elastyczności prawie nie było widać.
Nic dziwnego, bo w tak gigantycznej metropolii, poprzecinanej pajęczyną komunikacji, jak Kijów, bez elastycznej pracy transportu nie da się wpłynąć na ustalony rytm. A właśnie tego brakowało.
Nikt nie wpadł na pomysł, by machnąć czarodziejską pałeczką dyrygenta, aby umożliwić potencjalną możliwość zmian. A to, że ludzie naszego społeczeństwa do tej pory potrzebują takiej komendy, czyniło upał jeszcze bardziej nieznośnym.
Warto się zastanowić: co wywołało do życia tak ogromną grupę ludzi, o których jeszcze dwie dekady temu nikt nie słyszał?
Jeszcze bardziej dziwnie wydaje się ten fakt, gdy uwzględnić, że właściwie nigdzie nie można nauczyć się tego zajęcia. Co więcej, aby w ciągu kilku minut złamać skomplikowany system ochrony, samej logiki (nawet razem z fenomenalną umiejętnością szybkiego liczenia) jest za mało. Aby spośród milionów wariantów wyliczyć jeden prawidłowy, trzeba mieć „ponadlogiczną” żyłkę, która pozwala bezbłędnie wybierać tylko właściwą drogę. Innymi słowy, trzeba posiadać jakieś nowe, w pewnym stopniu nawet nadprzyrodzone zdolności.
Jednak wyjątkowość, która staje się bardzo powszechnym zjawiskiem, to już coś nowego. Z hakerami się walczy. Wsadza się ich za kratki. Mimo to liczba komputerowych włamywaczy w Internecie nieustannie rośnie. Niektórzy nawet romantycznie nazywają ich współczesnymi Robin Hoodami, którzy w nowych warunkach starają się bronić sprawiedliwości.
Oczywiście jest to opinia sporna, lecz przyjemnie uświadamiać sobie, że wobec każdej siły na tym świecie istnieje przeciwdziałanie.
Na początku lata hakerzy nawet próbowali złamać ochronę utajnionych plików FBI, docierając do nich przez oficjalną stronę federalnego biura w Internecie. Próba się nie powiodła, lecz zmusiła władze do zamknięcia strony i przeprowadzenia licznych aresztowań. Media podały nawet, że FBI udało się wykryć całą strukturę hakerską:
Jednak już następnego dnia każdy, kto
жк ос зро чор з рн
з «дао ГРІ СД оц ірь -
Чі
...zapłacił sumę 1200 hrywien. Najwyżej domowe termometry dobijały (nawet do 49–50 stopni).
Choć nie ma nic gorszego, niż rachu-
ZE OBCYCH STRON. Próbował otworzyć oficjalną stronę Se-
natu w Internecie, wpadał w pułapkę komputerowych hakerów. Na ekranach monitorów pojawiali się chętni do rozmowy z amerykańskimi senatorami i czytali: «To co? Kto się śmieje ostatni?».
HAKERZY: ZŁODZIEJE KOMPUTEROWI? AWANTURNICY? ROMANTYCZNI BOHATEROWIE NOWEGO ŚWIATA?
Oczywiście każdy z was może sam udzielić odpowiedzi na to pytanie. Nie zamierzając dawać jakiejkolwiek oceny etycznej temu zjawisku, zauważę jednak, że obserwując zwycięstwo ludzkiej natury nad doskonałą logicznością maszyny, ogromnie przyjemnie uświadamiać sobie doskonałość naszej niekonsekwencji, która zwycięża ułomną logikę maszyny.
Jestem prawie pewien, że większość zarzuci autorowi sympatię do sił anarchistycznych, do których w społeczeństwach technokratycznych zwykle zalicza się komputerowych włamywaczy i złodziei.
Jednak fakt pojawienia się i szybkiego wzrostu liczby hakerów na świecie zmusza do namysłu nad tym, czy...
Na południu ludzie, aby choć trochę złagodzić swoje położenie, przesuwają okres aktywności zawodowej na poranne i wieczorne godziny. W USA, rozumiejąc, że przy wielkim upale nie można nawet liczyć na wysoki poziom wydajności, ogłasza się wolny dzień w zakładach pracy. Jak bardzo by nie było gorąco, a dzień pracy (dla tych, którzy mają pracę) pozostawał ro-
lecz u nas, z niemal już nieuświadamianym uporem, nic nie może wpłynąć na ustalony rytm życia.
Z takimi dochodami obecni kandydaci (z wyjątkiem obecnego Prezydenta L. Kuczmy, który utrzymywany jest przez państwo, oraz O. Rżawskiego) nie mogą nawet marzyć o «skrawku» ziemi, a co dopiero o...
Oczywiście trzeba jednak rozważyć, który z kandydatów, oprócz Ołeksandra Rżawskiego, przy takich dochodach i naszych cenach zdoła pokryć choćby koszt rzeczywistych wydatków na własne utrzymanie.
Przygotował Dmytro Stus
er inn ni ori za S
je
ŚLADAMI NASZYCH WYSTĄPIEŃ
JAK WIEMY I ROZUMIEMY, TAK TEŻ STOSUJEMY
Najpierw przypomnijmy czytelnikom, że w październiku 1989 roku Rada Najwyższa Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej uchwaliła Ustawę Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej «O językach w Ukraińskiej SRR». W tej ustawie w artykule 13 «Język techniczny i projektowy
…mentów (1999) na Ukrainie: 31 marca 1999 roku Państwowy Komitet Standaryzacji Ukrainy (Derżstandart) zatwierdził 561 norm DSTU dotyczących terminów i definicji, w tym: 23 normy z dziedziny «Metrologia i pomiary. | Zjawiska fizyczne»; 23 — «Budowa maszyn»; | 28 — «Elektrotechnika»; 42 — «Elektronika» oraz inne, co stanowi ponad 50 tysięcy terminów i artykułów. Zaznaczamy, że zdecydowaną większość norm terminologicznych (471) zatwierdzono przed przyjęciem nowej Konstytucji. Ogółem jest to najpełniejsza baza ustandaryzowanych terminów naukowo-technicznych wśród państw WNP. Dlatego, według naszej oceny, najpilniejsze — zapewnienie terminologii normatywnej — zostało zrobione. Nawiasem mówiąc, niektóre państwa WNP, w szczególności Republika Białorusi, Armenia, Federacja Rosyjska i inne, wykorzystują DSTU na terminy i definicje do tworzenia własnych norm narodowych. | Oczywiście dobrze byłoby mieć również przetłumaczone na język ukraiński zasady sporządzania dokumentacji konstrukcyjnej (ESKD). Pro-
Szanowni Panowie!
W numerze 4 bieżącego roku «Słowa Proświty» opublikowano artykuł p. W. Mytiury «ESKD — poza Konstytucją?» oraz otwarty list redakcji do Przewodniczącej Derżstandartu Ukrainy pani T. Kysylowej.
Bez wątpienia problem jest ważny, choć poszczególne tezy tego artykułu są dyskusyjne, jeśli chodzi o sposoby ich rozwiązania.
Przesyłamy informacje dotyczące stanu spraw w tej dziedzinie. Prosimy o opublikowanie tych materiałów; być może odezwą się przedsiębiorcy, producenci produkcji przemysłowej, różne fundacje, które sfinansują aktualizację i tłumaczenie norm ESKD, a także innych standardów byłego ZSRR (na Ukrainie obowiązuje około 18 tys. GOST-ów).
…dokumentacji» przedstawiono następująco: „Dokumentacja techniczna i projektowa w Ukraińskiej SRR sporządzana jest w języku ukraińskim lub rosyjskim”. W uchwale Rady Najwyższej URSR „O trybie wprowadzenia w życie Ustawy Ukraińskiej SRR »O językach w Ukraińskiej SRR«” zaznaczono: „W ciągu pięciu–dziesięciu lat od momentu wejścia Ustawy w moc wprowadza się w życie część pierwszą artykułu 13.” (część pierwsza dotyczy wydawania dokumentacji technicznej w języku ukraińskim).
W maju 1993 roku wszedł w życie Dekret Gabinetu Ministrów Ukrainy „O standaryzacji i certyfikacji”, którego artykuł 5 stanowi: „Państwowe standardy Ukrainy publikowane są w języku ukraińskim z autentycznym tekstem w języku rosyjskim”.
Ja. IOZKIW, zastępca dyrektora UkrNDISSI
Aby dokumentację konstrukcyjną sporządzać w języku ukraińskim, trzeba: znać język ukraiński; znać ukraińską terminologię (tę, która dotyczy dokumentacji konstrukcyjnej, oraz tę, która dotyczy obiektu dokumentacji konstrukcyjnej); znać zasady alfabetu cyrylickiego, łacińskiego i greckiego itp.
Co się tyczy znajomości języka, to nie jest to kwestia standardów państwowych, lecz w odniesieniu do terminologii dokumentacji konstrukcyjnej, to programy standaryzacji państwowej opracowywane są przy udziale zainteresowanych organów władzy państwowej, przedsiębiorstw i instytucji, komitetów technicznych standaryzacji i uzgadniane są w Ministerstwie Polityki Przemysłowej Ukrainy w pełnym zakresie, a z innymi centralnymi organami władzy wykonawczej — w częściach, które należą do ich sfery i działalności. Programy standaryzacji państwowej realizowane są w granicach faktycznego finansowania.
Dołączając do tego artykuł 10 Konstytucji Ukrainy, uchwalonej 28 czerwca 1996 roku: „Językiem państwowym na Ukrainie jest język ukraiński, państwo zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy”.
Dotyczy to samej dokumentacji konstrukcyjnej, i tej, która dotyczy obiektu dokumentacji konstrukcyjnej);
3) znać zasady sporządzania dokumentacji technicznej (jak na rysunkach podawać wymiary, tolerancje, napisy itp.), ustanowione przez ESKD (Jednolity System Dokumentacji Konstrukcyjnej).
Zatwierdzona przez DSTU 3321-96 «System dokumentacji konstrukcyjnej. Terminy i definicje podstawowych pojęć», która zawiera 254 hasła terminologiczne i nie ma analogu w Federacji Rosyjskiej, ponieważ została opracowana w związku z sytuacją językową na Ukrainie. Poza tym obowiązują DSTU 2391-94 «System dokumentacji technologicznej. Terminy i definicje», DSTU 3278-95 «System opracowywania i wprowadzania produkcji do wytwarzania. Podstawowe terminy i definicje» oraz DSTU 2974-95 «Technologiczne przygotowanie produkcji. Podstawowe terminy i definicje».
Co do terminologii obiektów dokumentacji technicznej, to według Katalogu dokumentów normatywnych z zakresu standaryzacji, zasady stosowania środków graficznych, które w większości składają się ze specjalnych znaków, cyfr i liter, ...
A teraz zastanówmy się, co jest potrzebne, aby móc sporządzać dokumentację konstrukcyjną w języku ukraińskim. Oczywiście przede wszystkim trzeba zadbać o standardy ... praca będzie ... finansowania państwowego.
Czy można zgodzić się z apelem autora artykułu, aby przestać prześladować nie tylko na podstawie ustawy, ale także na podstawie Konstytucji? Dwa punkty, ponieważ trzeci mało dotyczy języka ...
Wiktor TETERA
Kierownik wydziału UkrNDISS
LIPIEC, NUMER 7 (61), 1999 ROK
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
cierpiała za wielowiekową niewolę. Wydaje się, że jeszcze trochę, a nie wystarczy jej sił, by bronić swojego ustawowego prawa. Przecież przeciwko niej teraz wykorzystuje się razem z czynnikami zewnętrznymi także wewnętrzne. A, jak wiadomo, nie ma lepszego sposobu, by coś zniszczyć, niż przeprowadzać proces niszczenia od wewnątrz. Póki nie jest za późno, należy przerwać to nadwyzwanie wytrzymałości. I przede wszystkim nad tym powinien zastanowić się właśnie naród ukraiński, z którego woli Ukraina uzyskała tak długo oczekiwaną samodzielność. Czynnik jedności języka i niepodległości jest bardzo dobrze znany Żydom, którzy wraz z odzyskaniem swojej utraconej ojczyzny rozpoczynali duchowy powrót od odrodzenia starożytnego języka hebrajskiego, który ponad dwa tysiące lat czekał na to. Należy zaznaczyć, że ten proces odbywał się praktycznie i naturalnie, bez ingerencji z zewnątrz. Proces odrodzenia języka ukraińskiego odbywa się o wiele trudniej. Od samego początku został on przeniesiony z płaszczyzny językowej w czysto polityczną. Konstytucją Ukrainy językiem oficjalnym na Ukrainie uznano ukraiński, czyli język rdzennego etnosu, jak w większości krajów świata. Jednocześnie Konstytucją Ukrainy, ukraińskim ustawodawstwem w ogóle, wszechstronnie wspiera się rozwój języków wszystkich etnosów, które są składowymi narodu ukraińskiego, tworzone są sprzyjające warunki dla tego procesu. Na terenach niepodległej Ukrainy, wraz z reanimowaniem języka ukraińskiego, kultury, działają szkoły narodowe, inne placówki oświatowe, w tym także wyższe, odnawiane są teatry narodowe, działają biblioteki, w językach mniejszości narodowych wydawane są książki, drukowane są czasopisma. Aby nie być gołosłownymi, przytoczymy tylko kilka przykładów. Najszersze spektrum dla zaspokojenia swoich potrzeb socjalnych i kulturalnych zapewniono najliczniejszej pod względem liczebności na Ukrainie rosyjskiej mniejszości narodowej. Na dzień 1 stycznia 1996 roku na Ukrainie naliczano 2973 rosyjskojęzyczne szkoły, w których uczyło się 2 945 924 uczniów, 56,2% wszystkich studentów uczyło się w wyższych i średnich, średnio-specjalistycznych placówkach oświatowych w języku rosyjskim, wydawano 1172 państwowe gazety i czasopisma w języku rosyjskim. Stanem na 1999 rok liczby te znacznie wzrosły. Jako pozytywny, biorąc pod uwagę trudną sytuację ekonomiczną na Ukrainie, należy odnotować ten fakt, że w Autonomicznej Republice Krymu na dzień dzisiejszy działają już 6 szkół z krymskotatarskim językiem nauczania, 4 – z pogłębionym studiowaniem języka krymskotatarskiego, 5 szkół z dwoma językami nauczania. Do 2010 roku liczba szkół ze studiowaniem języka krymskotatarskiego planowana jest do doprowadzenia do 20. Na początek roku szkolnego 1996–1997 na Ukrainie działało 16 dziennych szkół żydowskich, prawie 100 niedzielnych, 11 przedszkoli. Od września 1993 roku działa Uniwersytet Salomonów, 2 kolegia pedagogiczne, odtworzono specjalizacje z judaistyki na uniwersytetach we Lwowie i Doniecku. Stanem na 1999 rok liczby te odczuwalnie wzrosły. Na myśl mimowolnie przychodzi analogia z burzliwym odrodzeniem językowym i kulturalnym, które odbywało się na Ukrainie w latach 20. naszego stulecia, kiedy wraz z odrodzeniem języka ukraińskiego odradzały się języki innych etnosów, które zamieszkiwały na terytorium Ukrainy. Przypominają się także smutne skutki przerwania tego etapu ukrainizacji: jednocześnie zamknięto inne szkoły narodowe, ustało wydawnictwo narodowe. Kwestię językową na Ukrainie można wykorzystywać jako pałeczkę dyrygenta – „muzyka”, czyli podłoże, zawsze się znajdzie. W ostatnim czasie coraz potężniej brzmi wezwanie do wprowadzenia na Ukrainie dwujęzyczności. Przy czym nie chodzi o wprowadzenie w państwie dwujęzyczności ukraińsko-tatarskiej, albo ukraińsko-polskiej, czy innej. Swoimi wezwaniami zapraszają nas w niedaleką przeszłość, kiedy na Ukrainie wystarczyło znać tylko jeden język – rosyjski. Innymi słowy, zalegalizować i tak faktycznie istniejącą dwujęzyczność ukraińsko-rosyjską. Deputowanym Rady Najwyższej już dawno rozdano trzy projekty ustaw „O językach Ukrainy”, wszystkie one czekają na swój czas na rozpatrzenie. Te projekty ustaw są podobne do siebie jak bracia bliźniacy. Ich głównym celem jest oficjalne uznanie na Ukrainie dwujęzyczności. (Niedawno złożono projekt do Gabinetu Ministrów, który w porównaniu z wyżej wspomnianymi wygląda progresywnie z punktu widzenia rozwiązania kwestii językowej na Ukrainie. Wпрочем, to temat osobnej rozmowy). O tym, jak rzekomo na Ukrainie są uciemiężane prawa rosyjskojęzycznej ludności. Takie twierdzenia można usłyszeć tylko od tych, którzy naprawdę nie chcą widzieć oczywistego, albo tych, którzy z tych czy innych przyczyn są nieprawidłowo informowani. Tylko w Dniepropietrowsku aresztowano lidera „rosyjskiej wspólnoty”, znanej ze swoich antysemicko-szowinistycznych zarzutów, niejakiego Truchowa za nieautoryzowane pikietowanie przez jego organizację miejskiego komitetu wykonawczego, a do Dumy Państwowej Rosji, Łużkowa, rosyjskich mediów od razu poinformowano, że w Dniepropietrowsku „prześladują” Rosjan. I to w mieście, gdzie przeważająca część ludności jest rosyjskojęzyczna! W przeddzień wizyty na Ukrainę w maju 1997 roku ówczesny rosyjski premier Wiktor Czernomyrdin, udzielając wywiadu agencji informacyjnej Interfax-Ukraina, poskarżył się na to, że na Ukrainie uciemiężane są prawa i interesy rosyjskojęzycznej ludności. „U nas wywołuje zaniepokojenie linia na ograniczenie, a faktycznie na wyparcie z państwowego i intelektualnego życia społeczeństwa języka rosyjskiego i kultury, co coraz wyraźniej daje się zauważyć – powiedział. – Niepokoi nas w związku z tym projekt ustawy o językach, który jest omawiany w komitetach RN. Nasi rodacy zgłaszają skargi na formalizm i samowolę organów władzy przy realizacji ich ustawowych interesów.” Skąd takie dane i taka informacja? Dlaczego, zanim zacznie się oburzać, nie zwrócić się do oficjalnych źródeł, na przykład do Państwowego Komitetu Ukrainy ds. Narodowości i Migracji? Za dwujęzycznością i nadaniem językowi rosyjskiemu statusu oficjalnego, a ukraińskiemu – statusu państwowego występuje znany ze swojej burzliwej i „detonacyjnej” działalności Wołodymyr Małynkowycz i partia PRPU, którą on przed niedawnymi wyborami do Parlamentu tak często reprezentował w prasie. Przy czym zawsze z jednym celem – doprowadzić do dwujęzyczności na Ukrainie. Małynkowycz ma zwolenników w szeregach SPU, przynajmniej za takiego można uważać Wołodymyra Kizimę, zastępcę kierownika Rady Teoretycznej SPU, według słów którego SPU nie widzi nic lepszego dla Ukrainy niż wprowadzenie dwujęzyczności („Towarzysz”, nr 50 z grudnia 1998 roku). Czy zastanawiali się obaj Wołodymyrzy, do czego doprowadzi dwujęzyczność na Ukrainie? Czy faktycznie zostanie pogrzebana, a granica między Ukraińcami, którzy mieszkają na zachodzie i wschodzie Ukrainy, zamieni się w przepaść? Podobna pozycja ukraińskich polityków i politologów brzmi w unisonie z imperialnymi ambicjami, które płyną z ust północnego sąsiada. Jednym z punktów orientacyjnych rosyjskiej polityki...
tyki jeszcze w 1994 roku było (Bezpieczeństwo narodowe: Rosja w 1994 roku // Obserwator. -- Wyd. korporacji RAU, 1993): 1. Wprowadzenie państwowej dwujęzyczności we wszystkich nowo powstałych tworach państwowych (przede wszystkim na Ukrainie, w Kazachstanie, Białorusi, Mołdawii, na Łotwie, w Estonii)... 6. Prowadzenie twardego kursu aż do zastosowania sankcji gospodarczych w stosunku do tych poradzieckich państw, gdzie naruszane są prawa obywateli. 10. Opracowanie krótko-, średnio- i długoterminowego programu rozwiązania «kwestii rosyjskiej» na całej poradzieckiej przestrzeni geopolitycznej. Dlaczego w większości przypadków wszelka ekspansja, podboje, okupacja mają na celu zniszczenie języka ojczystego miejscowej ludności? Dlatego, że w takim przypadku miejscowa ludność nie będzie stawiać oporu. Żądanie od Ukrainy wprowadzenia dwujęzyczności jest tożsame z żądaniem podobnego od Rosji na tej samej podstawie, że ukraińska diaspora jest tam najliczniejsza (według oficjalnych danych spisu ludności z 1989 roku -- 4 362 872, według nieoficjalnych danych różnych ukraińskich organizacji w Rosji, Ukraińców w Federacji Rosyjskiej jest znacznie więcej -- około 10 mln) w porównaniu z przedstawicielami innych mniejszości narodowych, z których składa się naród rosyjski. Jak zawsze, gdy mowa o innych państwach, Rosja zarzuca im winę za fakt, że budują swoją państwowość z uwzględnieniem interesów narodowych. Jednak, gdy mowa o Rosji, potrzeba rosyjskiej idei narodowej jako potężnego czynnika dla odnowienia swojej godności narodowej, podtrzymania idei państwowości jest niezaprzeczalnym faktem, warunkiem: «Strategia państwowa państwa rosyjskiego powinna opierać się na historycznym i duchowym dziedzictwie swojego narodu. Bo przecież nigdy nie odrodzi się Rosja, jeśli nie zostanie odtworzone przyrodzone naszemu narodowi postrzeganie świata i świadomość narodowa» (tamże). Wypełniając testament Szewczenki: «I cudzego się uczcie, i swego nie porzucajcie», przeróbmy ostatnią frazę z przytoczonego cytatu w odniesieniu do rosyjskiego odrodzenia: «Bo przecież nigdy nie odrodzi się Ukraina, jeśli nie zostanie odtworzone przyrodzone naszemu narodowi postrzeganie świata i świadomość narodowa»! Jeśli my sami siebie nie będziemy kochać, to kto nas pokocha? Olga BODNAR, Ilona BIŁAN, Ukraińskie Niezależne Centrum Badań Politycznych (UNCDP) Z CZYTADEŁ «Fabryka weszła do rzędu działających» -- co by to miało znaczyć: «weszła do rzędu» -- «weszła w skład działających»? Albo to: «on wykonał niemało pracy». A przecież «niemało zrobił» -- i kwita. Albo: «jeden człowiek dostał obrażenia». Czy nie prościej: «jednego człowieka zraniono»? Taka dziwota: «sąd odmówił w wzbudzeniu (zamiast «w wszczęciu») sprawy» -- z łaski nieuczciwych mówców, a nawet prawników, dostała się do praktyki językowej prawników erotyka! Wszedł niezdarny wyraz: «te działania pociągną za sobą odpowiedzialność». A wszystko przez niekorzystanie z literatury pomocniczej. W pamiętnych czasach, kiedy aż uszy bolały od wezwań do zbliżenia języków i narodów, w rosyjsko-ukraińskich słownikach naukowcy często byli zmuszeni na pierwszym miejscu stawiać kalkę z rosyjskiego, a dopiero potem puste ukraińskie. Właśnie tak jest z rosyjskim «привлечь» w rozumieniu «pociągnąć», a w naszym kontekście («wywołać coś jako następstwo») powinno być «spowodować (coś)», «przyczynić się (doprowadzić) do czegoś». Czyli przytoczona na początku fraza powinna brzmieć tak: «te działania doprowadzą do odpowiedzialności» (zamiast «pociągną za sobą odpowiedzialność»). Tak samo mylą znaczenia rosyjskich «отвлекать» i «отвлекать» (w znaczeniu odciągać), przekazując je jednym odpowiednikiem «відволікати». Tymczasem pierwsze słowo oznacza «odwracać» (powiedzmy, «uwagę»), a drugie faktycznie «odciągać»: worek, sieci itp. Z łaski reporterów wieczory, przedstawienia, konferencje, koncerty, zjazdy wciąż «chodzą», co też jest kalką z rosyjskiego. «Wieczór przeszedł z sukcesem» -- jeszcze jako tako ujdzie, ale zamiast «dzisiaj przeszedł koncert», czy nie lepiej: «dzisiaj odbył się wieczór» (koncert, zjazd). Niedokładności, lenistwo myśli. I nie ma temu początku, i końca nie ma. Pod względem poprawności językowej nawet tę garstkę ukraińskojęzycznych wydań, które jeszcze trwają w oceanie obcojęzycznego żywiołu, przeważnie warto byłoby nazywać surżykojęzycznymi. Surżyk -- ostatni bastion ukraińskości? «Dożyliśmy, jak głupcy doczytaliśmy», -- mówi przysłowie. Takie też czytaliśmy. Ideał rodzimej telewizji -- «DOWHONOSYKY». Przynajmniej z ekranu ogłaszają to narodową dumą. Jeśli już przejdziemy do tego, szanowni, to Ukrainę trzeba przemianować na Durnoland. Petro FEDOTYUK | NALEŻY DZIAŁAĆ ZDECYDOWANIE! W każdym mieście przy radach lub administracjach Prezydenta należy stworzyć komisje, które śledziłyby, jak wykonywana jest Ustawa o językach. Powinny być stworzone decyzją Prezydenta na drodze duchowego odrodzenia i ustanowienia cywilizowanych stosunków. Dotychczas w Kijowie i innych miastach Wschodniej Ukrainy jeszcze nie ma, co tam widać, woli, żeby tam wdrożyć język ukraiński. Dalej tak trwać nie może, bo może doprowadzić do tego, czego chcą wrogowie Ukrainy: Rosja. Oczywiście, to jest potrzebne. Mieszkasz na Ukrainie -- szanuj język państwowy. Ukraińskie środki masowego przekazu powinny być ukraińskie, a nie takie, jak teraz. Mychajło PUCHTA, m. KOŁOMYJA
Tłumaczenie maszynowe
Postanowiliśmy z żoną wymienić stare czerwone „młoteczkowo-sierpowe” paszporty na nowe, niebieskie, ze złotawym znakiem Tryzuba. Sfotografowaliśmy się, zapłaciliśmy, jak należy, należną sumę za wymianę i ruszyliśmy do ŻEK-u. Stamtąd wszystko się zaczęło. Okazało się, że paszporty wypełnia się dwoma językami: państwowym i rosyjskim. Dlatego w rubryce paszportowa poprosiła nas, żebyśmy oprócz państwowego zapisali nasze nazwiska, imiona i imiona ojców także po rosyjsku. Nie widziałem w tym nic złego. Wręcz przeciwnie, sądzę, że należałoby wypełniać je jeszcze trzecim językiem, angielskim, i nie byłoby w tym nic złego. Rzecz jednak tkwiła w czym innym. Kiedy zapisaliśmy nasze dane identyfikacyjne po rosyjsku, urzędniczka od razu zauważyła, że zapisy są wykonane niepoprawnie: nie przetłumaczyliśmy ich, a zapisaliśmy rosyjskimi literami ich ukraińskie brzmienie. Innymi słowy, zastosowaliśmy transliterację. Niepoprawność polegała na tym, że nie przetłumaczyliśmy, lecz zapisaliśmy rosyjskimi literami ich ukraińskie brzmienie. Tak by rzec, sprawa prestiżu, zarówno języka państwowego, jak i państwa w ogóle. Pojechałem więc na ulicę Hruszewskiego 4, do Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy. Nie miałem najmniejszej wątpliwości, co mnie tam czeka. Ale ostatecznie wszystko wyszło dokładnie na odwrót. Nawet wysłuchać mnie do końca nie chcieli. Nigdzie nie zrozumiałem, czego ode mnie oczekują. Z życzliwości poradzono mi jedynie: „Niech pan sobie wyrobi jakieś zaświadczenie”. Może więc, zapytałem, z Instytutu Językoznawstwa? Zapytałem: „Czy to wystarczy?” – „Wystarczy” – odpowiedziano.
Znalazł się ktoś, kto powiedział: Tak mianowicie wyszło, że we wszystkich językach świata nazwy własne, imiona i nazwiska nie są tłumaczone, lecz transliterowane. A tymczasem w języku rosyjskim są tylko tłumaczone! Jak się nie starałem przekonać, jak nie namawiałem, wszystko na próżno. Młodszy pracownik naukowy I. W. Jefimenko, z którą rozmawiałem,
...wszystkie ukraińskie imiona mają rosyjskie odpowiedniki i odwrotnie. Jednocześnie na gruncie językowym każdego z trzech wschodniosłowiańskich narodów te imiona nabrały specyficznej formy brzmieniowej, obrosły różnorodnymi wariantami. Dlatego nazywanie imienia „Mykoła” ukraińskim, a imienia „Nikołaj” rosyjskim, jest możliwe tylko warunkowo, ze względu na formę, a nie pochodzenie. Tradycyjnie wszystkie współczesne imiona osobowe ludzi, rozpowszechnione na Ukrainie i w Rosji, tłumaczy się językiem państwowym tego kraju, w którym mieszka nosiciel imienia.
Waszyngton? Jak mawiał Taras: „Niemiec powie...”.
Wieczorem tego samego dnia zadzwoniłem do p. Niemczuka W. W. do domu, wciąż mając nadzieję na zrozumienie przez niego poruszonego problemu. Powiem szczerze: od dawna go znam i szanuję jako poważnego naukowca i niestrudzonego pracownika na niwie dawnego języka i literatury ukraińskiej. Ale tutaj moje stanowisko... nie wiem, co powiedzieć. Czyżby stanowisko aż tak wpływało na człowieka?!
„Przecież ty myślisz, że — mówi mi — ja jestem mniejszym patriotą od ciebie? Ale tak się po prostu tradycyjnie złożyło... to nie jest takie proste... Niech na razie zostanie tak, jak było...”. Ale czy naprawdę tak ma być? Dopóki zaś nam...
Do pojawienia się nowej instrukcji w dokumentach urzędowych należy przestrzegać tradycyjnej formy przekazywania imion osobowych zgodnie z normami ukraińskiej i rosyjskiej ortografii:
ukr. Mykoła — ros. Nikołaj, ukr. Nadija — ros. Nadieżda.
Dopóki nowa instrukcja nie zostanie opracowana i zatwierdzona, nie mamy prawa zalecać Wam transliterowania ukraińskich imion na język rosyjski.
Młodszy pracownik naukowy, podpis
„Słowo o wyprawie Igora” i resztę kijowskich źródeł epoki książęcej będą czytać na moskiewską modłę?! Czyżby i w niepodległej Ukrainie nie można było być Ukraińcem z pochodzenia, a nie z umownej formy!
Jednak i dziś w Ukrainie są ludzie, którzy myślą w sposób państwowy. Są ludzie, którzy, dzięki Bogu, rozumieją, że taka sytuacja z tłumaczeniem nazw własnych i imion działa jedynie na korzyść moskiewskiej polityki językowej.
Transliterowano: Mykoła — „Mykołła”, Nadija — „Nadyja”. Przekonaliśmy do tego naszą pracownicę paszportową, że nazwy własne i imiona z dowolnego języka nie tłumaczy się, ponieważ nie są one przekładane na inny język, lecz jedynie identyfikują (wyróżniają spośród innych) osobę lub obiekt. Ale ona wzięła nasze dokumenty do wymiany. Już po kilku dniach zwróciła je jednak, mówiąc, że imię, nazwisko i imię ojca trzeba przepisać na język rosyjski, inaczej paszportów nam nie wymienią. No proszę, oto i odpowiedź! Po co więc mamy zmieniać swoje imiona?!
Udaliśmy się więc na przyjęcie do kierownika wydziału paszportowego dzielnicy Peczerskiej w Kijowie. Ten przyjął nas uprzejmie, nawet poza godzinami przyjęć. Miło było usłyszeć, że Ukraińcy wreszcie zaczną się bronić przed Rosjanami, którzy nie chcą wpisywać do paszportów ukraińskich imion.
— Przecież w Rosji mają wszelkie prawa. Proszę spróbować, niech Ukrainiec zapisze się w Rosji ukraińskim imieniem. Przecież z nim i rozmawiać nikt nie będzie!
Ona jednak okazała się nieugięta: — Trzeba, powiada, wydać zaświadczenie, bo do nas przychodzą ludzie lawiną. Ja już nie mogę... — Staram się wyjaśnić: — Jest Rosja, a jest Ukraina.
Zrozumiawszy, że rozmowy z panią Jefimenko są bezowocne, napisałem podanie na ręce dyrektora instytutu pana Niemczuka W.W. z prośbą o wydanie takiego zaświadczenia. Ponieważ jednak nie było go na miejscu, pozostawiłem podanie sekretarzowi. Wieczorem ponownie odwiedziłem instytut. Z... I. W. Jefimenko.
Szczerze mówiąc, czytając to zaświadczenie, zmieszałem się. Przecież to nie 1933, 1948 ani 1979 rok, lecz 1999! Nie będę się wdawał w szczegółowy komentarz do zaświadczenia. Niech zrobi to lepiej czytelnik. Bo przecież tutaj,
niemal każde zdanie to «odkrycie». Zatrzymam się tylko na dwóch kwestiach. Pierwsza: co znaczy «pochodzenia chrześcijańskiego»! Czy to oznacza, że obok «wspólnego starosłowiańskiego języka» pojawił się jeszcze «wspólny chrześcijański», który na rosyjską modłę łączy łacinę, greckę, hebrajski, gruziński i inne języki?! A druga: «nazywanie imienia «Mykoła» ukraińskim... jest możliwe tylko warunkowo, ze względu na formę» – formocentryzmu; rozumieją, że w takich okolicznościach, wskutek większej powszechności języka rosyjskiego na świecie, na wszystkich międzynarodowych forach, zawodach, festiwalach itp. obywateli Ukrainy oznacza się w różnojęzycznych napisach rosyjskimi wariantami nazwisk, imion i imion ojcowskich. Tym samym, dalej potwierdzając stan Ukrainy jako podległej Moskwie.
Choć długo musiałem chodzić po różnych urzędach i gabinetach, to w końcu nam wymienili paszporty i w nich nasze nazwiska, imiona i imiona ojcowskie nie są przetłumaczone na język rosyjski, lecz transliterowane i brzmią naturalnie – po ukraińsku: Mykoła – Mykoła, Nadija – Nadija.
…dobre władanie językiem państwowym. Spróbowaliśmy przekonać go do słuszności naszego stanowiska. Pytamy: «Czy zapisalibyście Polaka Andrzeja, Francuza Jeana albo Niemca Wilhelma jako: Andrijem, Iwanem, Ołehiem?» A on nam: «Przecież to Polacy!..» «A my – mówimy – to nie naród? Czy nasz język jest niepełnowartościowy?!»
Zgodził się, że nasze żądania są słuszne. «Ale – mówi – nie mam uprawnień. Nie mam takiej instrukcji» – odesłał nas do kierownika wydziału paszportowego miasta Kijowa. Mówiąc, że jeśli tamten da zgodę, to wtedy i on złoży swój podpis na wymianie paszportów. Pojechałem do kierownika wydziału paszportowego miasta Kijowa na ulicy Turgieniewskiej. Wyjaśniłem mu sytuację. Ten także zgodził się z słusznością naszych żądań. To, jak na mnie, było szczere. Miło było i tu
rezolucją p. Niemczuka moje podanie leżało na biurku tej samej p. Jefimenko: ta ostatnia powiedziała, że potrzebnego mi zaświadczenia nie wyda. A może je wydać tylko pod warunkiem, że imię należy tłumaczyć na rosyjski: tak jej zezwoliło kierownictwo. «Taką, to dawajcie i taką», -- postanowiłem. Wtedy p. Jefimenko wyjęła ze stołu «ściągawkę», z czego zrozumiałem - nie jestem tu pierwszym odwiedzającym i proszącym o zaświadczenie - i, zaznaczywszy u góry moje nazwisko, przepisała jej treść: «Szanowny Tkacz M. M.
dla mnie. Oto
Współczesny rzeczownik (którego podstawę stanowią imiona chrześcijańskiego pochodzenia), używany u Ukraińców, Rosjan i Białorusinów, kształtował się przez wiele stuleci i jest wspólny dla wszystkich wschodniosłowiańskich
dalekich przedchrześcijańskich czasów Ukrainy-
LIST CZYTELNIKA -- DO DRUKU!
NIA LO nn
SKARGA-OŚWIADCZENIE
sądu, gdzie zeznawałem w sprawie Tkaczenki W. (zameldowanie-wymeldowanie).
sąsiedniego państwa?»». przez was, jakim spojrzeniem zmierzyła
sędzia nagle przypomniała sobie, że
| państwowym i dokumentacja urzędowa
DN
Sędzia Klimowa (m. Kupiańsk) obraziła moją godność obywatela Ukrainy, okazując pogardę dla naszego państwa i 11 obywateli-Ukraińców, języka państwowego przy wykonywaniu swoich obowiązków sędziowskich. A stało się to podczas
Otóż: «Sąd idzie. – Świadek Radczenko.» Mówię sędzi: «Dlaczego Pani mówi językiem, którego nie mogę oddać – łamanym?» A do pozwanego: «Tkaczenko, dlaczego wy nie zapewniliście tłumacza? Wasz świadek nie włada językiem rosyjskim. Posiedzenie sądowe zostaje przerwane, dopóki nie będzie tłumacza». Wszystko to mówiła ze złości i w gniewie, a gdy Tkaczenkowie, Daniłenko, Radczenko i inni – etniczni Ukraińcy – i jej mogło być nie po myśli, zakazała nam opuszczać salę sądową. A mnie osobiście oświadczyła: «Nie możecie wyjść i jesteście zobowiązani odpowiadać. Jesteście na sali sądowej!». Jeszcze zagroziła odpowiedzialnością sądową. I dodała: «Język rosyjski jest ... – postępowanie prowadzi się w języku rosyjskim». I nie pozwoliła już mówić na temat języka i moich praw. Pozwany Tkaczenko chciał, żeby proces się odbył, i mówi:
w języku sąsiada..
G.
we- Pusyk, ale blisko do literackiej (jak
bitnyk-lyvarnyk u mynulomu... Ten sąd odbyłby się w maju
«Ja będę tłumaczyć». I prosi, abym spróbował zrozumieć, co będzie mówić sędzia.
Wybierać nie mogłem: emerytury nie otrzymywałem od września 1998 roku. Wypłacają ją raz na trzy miesiące, zmuszają do różnych rozliczeń w ramach długu emerytalnego, czynsz z góry albo przez sklep dla emerytów, gdzie wszystko jest droższe niż na targu, a pieniędzy wcale nie myślą oddawać długów emerytalnych. Żonie zrobiono operację. Pieniądze, pieniądze. Sędzia za swoim kodeksem przyzna mi karę grzywny „za lekceważenie sądu” i udowodnij potem, że nie jesteś „szary”. A jeśli sąd się nie odbędzie, Tkaczenko nie zawiezie mnie do domu, a zapłacić za przejazd autobusem nie mogę. Idź pieszo 15 km obok drogi.
Jest czas pomyśleć: krzyżowa procesja moskiewskiego kościoła. Ordery od Sabodana i moskiewskiego kościoła Ludmile Kuczmie, ministrowi Krawczence i inne, „Złota Fortuna” Diomina, szefa Charkowskiej obwodowej administracji państwowej. Sędzia Klimowa.. Cała zgraja przeciwko prawnym (etnicznym) Ukraińcom. I skapitulowałem: sędzia po rosyjsku, ja po ukraińsku.
Na końcu rozmowy sędzia powiedziała: „Wy mówicie nie po ukraińsku, tylko posługujecie się surżykiem. A my doskonale się zrozumieliśmy”.
To była kolejna obraza ze strony sędzi. Rozmawiam językiem ojczystym nie jak poeta Степан Н
1999 roku. A | Одна пев б біб ре
koperty i mówi: Klimowa wycierała o nas nogi. Napisz do gazety i do radia».
27 maja. Pada deszcz, tych pokoleń, którym ciężko... Ukraińców. |
emeryta, w przeszłości
-
| пенсіювмайб
-чо іо
niczego nie opłacisz, nawet naszą ro- | Szczególnie w obecnych czasach, gdy w obiegu są wielkie „kapusty” (pieniądze), rzucone н
ям 5 Р в РИ кепунрам ов а А
пвирор
РА
рун
(4
...moją». Zatem ich język, który kształtował się przez wiele stuleci i pochodzi od wspólnych indoeuropejskich czy indoaryjskich korzeni, jest tylko warunkowo ukraińskim. A zatem także – warunkowo państwowym. I w ogóle wszyscy my jesteśmy tylko warunkowo Ukraińcami. A „w obszczem-to” – „wsio russkije”. Cóż więc mówić o tym, że teza o powstaniu istniejących wariantów ukraińskich imion własnych wyłącznie na podstawie kalendarza chrześcijańskiego, delikatnie mówiąc, dziś dawno się zdezaktualizowała. Przecież ten sam Mykuła, Iwan (Iwasyk-Telesyk), Szura czy Maryczka albo Jurij sięgają w przeszłość. Otóż potknęła się, jak widać, znów na „instrukcji”. Kto więc ją dla nas opracuje? Może Moskwa? A może Berlin albo...
Obecnie z inicjatywy i na wniosek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Gabinet Ministrów Ukrainy zlecił Narodowej Akademii Nauk Ukrainy oraz Ministerstwu Sprawiedliwości opracowanie zasad i norm pisowni nazw własnych, imion i nazwisk. Czyli – owej „osławionej” instrukcji. Tyle tylko, że nie wiadomo – jak ta kwestia zostanie rozstrzygnięta przy takim stosunku Instytutu Języka Ukraińskiego do niej: z pozycji moskiewskich wież czy z kijowskich urwisk? Czy staniemy się wreszcie Ukraińcami z pochodzenia, czy też dalej – warunkowo, z wyglądu!! Zresztą zależy to od każdego z nas, świadomych obywateli Ukrainy. Pukajcie do własnych drzwi – a one się otworzą.
Mykoła TKACZ,
Kijów
Po 20 maja spotkał mnie świadomy Ukrainiec Zubar Wołodymyr Mykytowycz, który daje dwa „Opowiedziano mi, jak nas sądzą w domu. Tylko zapisać dla był rok 1999 dla Uk-”
– Iwan RADCZENKO, wieś Kiwszariwka (miasto Kupiańsk)
Komentarz redakcji. Właściwie nie ma tu czego komentować, bo list pana Iwana Radczenki, pi o j - czt pan j B ony pr
[...] matą, zakupami głosów „elektoratu”, który nijak nie doczeka się nowych plonów prawdziwej kapusty i ziemniaków. I, co dziwne, – nie, przecież nie dziwne! – karta językowa w grze pikowych i czerwonych królów nie jest ostatnia. Okazuje się, że to przebiega różnie: powiedzmy, jedni obiecują „dwujęzyczność” (Symonenko, Witrenko, Tkaczenko). ...ie» już obiecywali, pokazują
…do niej! Ale nie o tym jest mowa. Chodzi o coś innego: przeciw bezkarnej pysze i pogardzie, z którą się wylewa-
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
wysłano do domu: «Kupiec» nie przyjechał. Prawda, kilka dni później Saszkę zabrano, a Mykołę jeszcze dwa razy odsyłano do domu. Za trzecim razem powiedziano, że aż dziw bierze: jak można tak, niegospodarsko, traktować żołnierzy? Matka cichutko płacze — boi się, żeby Mykoła nie wpadł w jakąś złą historię z powodu bezrobocia. Sam zaś poborowy powoli traci entuzjazm i ochotę do służby, bo jest, łagodnie mówiąc, zdumiony takim nieładem tam, gdzie wszystko powinno być precyzyjne i sprawne.
Wysłuchawszy tej historii, zaczęłam uważniej rozglądać się dookoła. Piątego lipca na Centralnym Dworcu Kolejowym byłam świadkiem takiego obrazu: parapety i chodniki ulicy Kominternu, prowadzącej do «serca stolicy», oblepili spieczeni na słońcu poborowi. Jedni parowali się w ciężarówkach krytych brezentem, inni usiedli wprost na chodniku, jeszcze inni półleżeli, przylepieni do płotu. Smutne rekruckie oczy śledziły przechodniów, którzy obojętnie, a nawet z niepokojem omijali gromadki chłopców o ogolonych czołach. Nikomu nie było do nich nic. Pociąg, który miałam odebrać, spóźniał się o kilka godzin. Więc mimowolnie zaczęłam przyglądać się chłopcom. Wybredne, dobrze odżywione twarze — klasę społeczną i status określa się od razu, bez ankiety. «Synusiów», karmionych z uwzględnieniem użyteczności «Multitabsu» i języka angielskiego, wśród nich nie było widać. Muzyki, choćby «Pożegnania Słowiańskiej», jeśli już nie
LIPIEC, NUMER 7 (61), 1999 ROK
w chłopięcych oczach czytało się jak karę za grzechy, nie przez nich popełnione: chłopców poniżano na oczach dworcowego tłumu obojętnie i rutynowo. Aż oto i gromadkę «szczęśliwców» wyprowadzono — już przebrano ich w mundury i obuto w «kirzaki». Ostatni w
w szyku opierał się na nóżce, jak Dowbusz, choć do słynnego huculskiego zbójnika niewiele mu było podobnie. Obtarta noga w ciężkich butach w czterdziestostopniowym upale bojowego zapału nie dodawała mi sił. Dawno pozbywszy się sentymentalizmu, nagle poczułam, że płaczę. Opłakuję i poborowych, i siebie, i wojsko ukraińskie, które tak ponuro i szyderczo uzupełnia swoje szeregi. A jeszcze od tej beznadziejności, która zawisła nad nami wszystkimi, a my tego nie widzimy: jaka przyszłość czeka tego kraju, który tak konsekwentnie, przez dziesięciolecia poniża swoich mężczyzn? Oto siedzą oni na chodnikach — genofond narodu, jak powiedziałby socjolog — i odwieczne, męskie — obronić! — powoli przetapia się w lipcowym słońcu w agresję, w strach, w niewiarę, w… kto wie w co, i jak wszystko
dość nam w ukraińskiej krwi bratobójczego zła wojny domowej i trzewnego strachu lat 33–37 i społecznej zupy z kotłów czasów „wielkich budów”… Kiedy wreszcie przyjdzie ta radość — służyć wspólnocie, „miłość ojczyzny czyni bohaterów”, kiedy, kiedy, kiedy, państwo, zrozumiesz, że jesteś niepodległe?!
„Przegrzała się na słońcu ta paniusia” — pomyśli. Wystarczy taktyki i strategii, żeby wyjaśnić, dlaczego Mykołę odesłano z lipcowej kolejki poborowych i dlaczego „kupcy” nie przewidzieli wyraźnego wysłania swojego towaru 5 lipca 1999 roku. Współczuć mi będą tylko matki poborowych i może jeszcze dozorczyni z podwórka Mykoły: przybyło jej roboty, bo Mykoła i jego kumple do późna łuskają słonecznik pod topolami, drąc gitarowe struny w środku nocy — ani do pracy, ani do wojska im się nie idzie. Miejsca się skończyły.
P. PAN-NE-PROPAW — szczęśliwy posiadacz białej chusteczki.
Jego nazwisko jest tak znane, że nawet nie chce się go wymieniać. Tym bardziej że wszystkie jego pisma zaczynają się od «ja». «Ja, Imjarek, spotykałem się z Gorbaczowem». I tak dalej, i tak dalej: «Ich już nie ma, a te są daleko», jak powiedział klasyk. Otóż przeszedł, grzmiąc jak burza nad gołymi drzewami, po kijowskich bulwarach, by przypomnieć tych, którzy w szczerości serca uważali go za swojego kolegę, współmyślnika, a nawet przyjaciela. I popłynęły wspomnienia siwego, a dokładniej łysego mężczyzny, brudnym strumieniem. Chciał dosięgnąć nawet zmarłych, choć o nich, jak wiadomo, mówi się albo dobrze, albo wcale.. Opinia publiczna, a dokładniej ukraińscy pisarze, odpowiedzieli na wypady «zręcznego pióra», jak należało, ignorowaniem, bo artystyczne chwyty «powracającego» charakteryzują się na poziomie wstrętnych wypadów drobnostkowego z samej swojej natury nienawistnika.
PAN-NE-PROPAW wszedł od innej strony: zaczął się wprawiać w wymyślaniu lub dobieraniu szczegółów, które wywoływałyby obrzydzenie i pogardę dla opisywanych przez niego ludzi. Powiedzmy tak: dziesięcioleciami przechowywał w swojej duszy pamięć o tym, kto jak się wydmuchuje, jak posługuje się chusteczką do nosa.. Wspomnienia tym bardziej pikantne, jeśli wziąć pod uwagę, o kim mowa: dziś o znanych poetach, deputowanych. I wszystko
ko
-F
kiedyś o tych, których ukraińskość, rodzima sława od dawna nabrała... by
Tym poetom, dla wizerunku, w jakich dalach przyjdzie im przypominać, górne, byli, z kim pili piwo i miody. Za nich mówią wiersze. Oto dlaczego «zazdrości?»: zwykła zazdrość zza cholewy zerka
W wąskie szparki przymilnie uśmiechniętych oczu
PAN-NE-PROPAW nie męczy się podkreślaniem swojego szlachetnego pochodzenia, wychowania, światopoglądu, swojej szerokości poglądów, które rzekomo stawiają go w szeregu «obywateli świata». I oczywiście nie przepuszcza okazji, by kopnąć nogą to ukraińską książkę, to jej autora, to wydawnictwo, które troszczy się o los Ukrainy. I wszystko to — demonstracyjnie i z obrzydzeniem wydymając wąziutkie usteczka, nie męcząc się przypominaniem, że od niego dobrze pachnie, a w kieszeni zawsze w pogotowiu białą batystową chusteczkę..
Przypomniała mi się dawna, jeszcze ze studenckich czasów, historia, która do dziś budzi odrazę.
W jednym studenckim towarzystwie wyodrębniła się grupka takich, jakim zapewne w czasach swojej młodości był PAN-NIE-PROPAW, młodzieniaszków. Ładniutcy, czyściutcy, zgrabniutcy, oni oczywiście wyróżniali się na tle cichych, nieśmiałych, skromnie ubranych wczorajszych wieśniaków. Czyściochy rozrywali się także w swoisty sposób: wieczorami wychodzili na główny deptak miasta, zwany w gwarze tej kompanii «Brodom», i wyszukiwali sobie ofiarę. Nietrudno się domyślić, że ofiarami stawali się właśnie tacy wczorajsi wieśniacy. Kompania rozpoczynała «safari» – szła za nieszczęsnikiem, na zmianę plując mu w plecy, na lichutki płaszczyk czy marynarkę. Robiono to oczywiście niepostrzeżenie – «wesołkowie» bali się dostać «po fejsie», ale jednocześnie lubili komuś psuć życie.
Czymś podobnym zajmuje się i PAN-NIE-PROPAW, a jadowitej śliny ma u niego więcej, niż trzeba. Chciałoby się jednak zapytać: kim jest ta grupka, której to wszystko się podoba, kto wesoło rży i chichocze, pocieszając się plunięciami «uznanego i wygnanego»?
Domyślić się nietrudno – oni sami pokazują nam swoje wymuskane gęby na łamach tych samych wydawnictw. Wszyscy tacy «szerokomyślni», tacy międzynarodowi, i tak ich po świecie szanują. Tylko że w Ukrainie są mało szanowani i mało znani. Ukraińcy ich nie znają, nie chcą znać ani zapamiętywać ich imion i fretkowatych twarzy. Tak; na poboczu pozostają skandaliczni posiadacze białych batystowych chusteczek. A cóż to za chusteczka? Użył i wyrzucił. A zresztą, nie ma co ukrywać – każdy ma swoje ballady o codzienności..
PS. Precz, dziadki, na emeryturę!
— Boże! — mówi bardziej do siebie niż do Boga moja staruszka przyjaciółka — Kiedy wreszcie w Ukrainie będzie spokój?! Odpowiedzi, choćby szybkiej, już dawno nie czeka, ale wciąż naiwnie wypatruje dobrej, rozważnej rady: to z radia, to z telewizji, to z pełnych przerażających sensacji gazet. Wreszcie, zupełnie zwątpiwszy w samą możliwość jakiejkolwiek obiektywnej informacji, zwraca się ku wyższym sferom. Bogu również nie przypada do gustu dawny ukraiński nieład, on patrzy na szerokości geograficzne, gdzie również nie [...] krwawymi pęcherzami Kosowo, zamiast [...] twardo Pana Ojca. I [...] lepiej — wyrasta z [...]: znów nowe zamachy terrorystyczne, Kurdowie, coraz wyraźniej barwią się na czerwono rurociągi naftowe, upały, tsunami, deszcze, zmieniły się miejscami.
Mnie jakoś coraz częściej przychodzi na myśl dawna kołomyjka, usłyszana kiedyś:
A pół świata wytnie, wybije,
A pół świata będzie...
A co mi z tego świata,
Jak mnie nie będzie"!
Wydaje się, że patriarchalni dziadkowie i babcie ukraińscy, którzy mieli zwyczaj myśleć o przyszłości swoich wnuków i prawnuków, odeszli na zawsze do niebiańskich dolin, zabierając ze sobą także tę właściwość, a dzisiejsi starsi ludzie, doprowadzeni do rozpaczy, ze wszystkich niedołężnych sił trzymają się swojej przeszłości i jeszcze próbują narzucić ją wnukom. Przeszłość z emeryturą i przystępnym chlebem, z mlekiem wystanym w kolejkach, z towarami na specjalnych półkach dla weteranów, dziś wydaje im się prawdziwym komunizmem. Dlatego właśnie komunistyczni kandydaci, prawdopodobnie nie znając mojej kołomyjki, nucą owo „A co mi z tego świata” — ich myślenie nie sięga dalej niż granica życia elektoratu emerytalnego, bo sami są emerytami.
Spójrzmy: wszyscy ci wysunięci nie są wcale młodzieńcami. I Kuczma, i Moroz, i Tkaczenko, i Marczuk od dawna mają wnuki i nie raz wyznawali miłość do nich. Tylko czasu na dziadkowskie troski brakuje, bo odrywają ich polityczne kłopoty. A nowo upieczony ruchowiec, pan Udowenko, zapewne ma już nawet prawnuki, bo wiek na to dawno pozwala.
Przychodzi mi do głowy wywrotowa, ale całkiem życiowa myśl: wystarczy, dziadkowie, na emeryturę! Bawcie wnuki, wychowujcie je: kto w duchu komendy i administracji, kto partyjnym, kto demokratycznym. Zapewnijcie sobie spokój ducha, a państwu rozwinięte, różnorodne spektrum polityczne.
Kiedyś, jeszcze za ZSRR, za Breżniewa, Andropowa, Czernienki, lud nazywał to inaczej niż „kremlowskimi ruinami”. A Jelcyn, jak widzimy, nie jest lepszy. No to co, naprzód za Rosją?! Czy mamy sprowadzić także kijowskie ruiny? Nie, nie chce się. Dość analogii z „Wielką Ruiną”! Czas budować, a nie malować stare fasady przedwyborczą bielą. Młodemu zresztą jakoś wygodniej wspinać się w górę chwiejnymi rusztowaniami, którymi w naszej Ukrainie obstawione są i gospodarka, i kultura, i nasz codzienny byt, trzykrotnie opłakany.
Czy może zupełnie popadliśmy w emerytalny mrok i nie rozumiemy, że więcej porządku daje młody, pełen sił mężczyzna? Niech on nawet na stanowisku prezydenta nie zapomina: minie jego określony czas rządzenia państwem, a nie osobista emerytura i osobista dacza na niego czekają, lecz praca, którą trzeba będzie jeszcze znaleźć; że młody, doświadczony umysł jest bardziej elastyczny, nie nadszarpnięty marazmem ani склerozą; że stary wół stoi, a młody ciągnie; że
tylko nie wiekowy ze względu na lata znajdzie wspólny język z młodymi.
I kiedy wśród wielu kandydatów są ci, naznaczeni ich starym systemem i starymi nawykami, młody, zapalony, rozumny, wykształcony i – nie ma co – przystojny mężczyzna (nie wstyd pokazać go światu!) – to dlaczego by mu nie zaufać? Zresztą czy nie pora powierzać władzy ludziom nowego, ukraińskiego hartu – którzy mówią, myślą, marzą po ukraińsku. Dla Ukraińców i o Ukraińcach?!
1 -- wyłącznie dla kobiet -- czy nie czas, byśmy wybierały mężczyznę pełnego pragnień i porywów, a nie tylko wspomnień. Zostawmy wspomnienia o chwalebnej i nie zawsze chwalebnej przeszłości dziadkom, a władzę oddajmy temu, kto zdolny jest zadbać o przyszłość nie tylko dla siebie, ale i dla innych. Dla wszystkich.
Dla Ukrainy
Lubow HOŁOTA
Еі і
ТИ ВООЗ рення с оон
аб аж ень
||
ті СІ
т Со І
я б р а
бен з
Сіотучо оо її
го Гі
Р. Я іуєв УР
Tłumaczenie maszynowe
ZA SCYTYJSKĄ ZASŁONĄ
aby trupy rozpiętych potęgowały grozę podbitych…
Tu tylko… wokół pojęcia źródła prowadzą do jednego, a my jeszcze, zdawałoby się, nie… o Scytii uzasadniają się określenia sprzeczne, diametralnie przeciwne. Jedni nie potrafią wyrwać się z sieci błędnych teorii. Drudzy zaś zrywają kajdany, którymi jeszcze wczoraj krępowano rozum, i po omacku przechodzą od jednej skrajności do drugiej. Naukowe i intelektualne siły nie są gotowe przychylić się do myśli, że od pierwotnego pojawienia się człowieka na obszarach znanych jako etniczne ziemie ukraińskie musi wieść rodowód jednego z największych dziś narodów Europy, którym słusznie szczyci się na swojej ojczyźnie, którego nikt nie może odebrać, nie może zagarnąć, a który odziedziczył odwiecznie po poprzednich pokoleniach.
Jeśli sensem lub nie sensem życia w nauce było uświęcanie twierdzeń o kształtowaniu się narodu ukraińskiego oraz języka ukraińskiego w XIII–XV wiekach naszej ery, to jaką żywiącą wodą przemywać oczy, by przejrzeć? Jeśli zaś na siłę narzucanej fałszywce nigdy nie wierzono, to nie jest to jeszcze powód, by przewracać wszystkie dotychczasowe osiągnięcia nauki do góry nogami.
Spróbujmy prześledzić złotą nić rodowodu narodu ukraińskiego w tych głębinach przeszłości, gdzie jej błysk jest równie zauważalny. Nie będziemy wytężać wzroku, by przeniknąć przez „kimmeryjski mrok”. Obejmijmy spojrzeniem bliższe odległości. Przypomniawszy Herodota, „ojca historii”, czy nie mamy prawa wyciągnąć wniosku: Scytowie, Scytia – zarówno Wielka, jak i Mała – to nie są samonazwy. A nazwy, które zostały wciśnięte, jak powiedziałby nasz wielki rodak M. Gogol, przez dawnych Greków – wszechobecnych Hellenów, którzy w najdawniejszych czasach nie tylko oglądali świat, lecz także pozostawili bezcenne pisemne świadectwa o bliskich i dalekich krajach oraz o tym, co działo się w ich granicach.
Na Północne Nadczarnomorze, do którego Grecy wykazywali niezwykłe zainteresowanie, wdarli się koczownicy ze Wschodu. Rozgromili Cymeryjczyków, podporządkowali sobie na dość rozległym obszarze tych i innych, słabszych, i zapanowali jako główna siła w tej części świata, po którą sięgali Grecy, przypływając tu na statkach i zakładając swoje kolonie nie tylko na wybrzeżu, ale także w dolnym biegu Dniepru. Nowy twór, że tak powiem, państwo pod zwierzchnictwem Scytów. W «Historii» Herodota Scytia jest bezmierna.
Można powiedzieć: wrogów, obcych im, nazwano Scytami. Przez to, że
oto: ci, którzy żyją
za wiatrem Boreasza, rozkoszują się światłem słonecznym.
Jeszcze w dawnej, sięgającej czasów Sywiły, za obietnicą dla
morza
wychwalali w hymnach czcigodnego Likijczyka Olena,
przepięknymi rymami
ziemskiego globu. Za
nie obcy Scytowie,
ani my nie jesteśmy
w niczym...
Greccy nazywali Scytią kraj koczowniczych wrogów, a babilońskie pomieszanie języków ludów
granice nie zostały wyraźnie określone. Wymieniono te kraje, rzec można, choć
zbyt skąpo, o różnych plemionach, narodach, a może trafniej byłoby powiedzieć: narodowościach. Wśród nich, najwyraźniej, wymieniono także takie, do których zdobywcy nie dotarli, wyrzucone z bezdennego łona Azji. Jednak one, według sądu starożytnych greckich mędrców, a przede wszystkim za sprawą pióra Herodota, zostały zaliczone do Scytii i nazwane Scytami. Jak czapką-niewidką nakryto nazwą „Scytowie” niezliczone rdzenne plemiona, odmienne od innych.
Nie będę przekonywał, że zanurzono je z wielkiego rozumu Hellenów w kąpieli Scytii, jako autochtonów, którzy są niezbywalnymi ogniwami w nieprzerwanej rodowej linii narodu ukraińskiego. Nie będę dowodził, że choć mniej wyraźnie niż inni, opisani przez Herodota Hiperborejczycy to nie ktoś inny, jak bezpośredni przodkowie, nazwani właśnie tak przez Greków, którzy kłaniali się Słońcu. Czcicielstwo Słońca wyróżniało ich w tamtym okresie historycznym. Greckie podania mówią, że w VII wieku przed naszą erą Hiperborejczycy, unosząc myśli za siną dal, znaleźli braci po duchu i wierzeniach na wyspie Delos. Wysyłali do nich poselstwo z darami, najprawdopodobniej dla ułatwienia rodzenia się dzieci. Delijczycy goście...
Wykształcony rosyjski poeta Aleksander Blok nie popełnił formalnie grzechu przeciw prawdzie, choć nieporozumienie, czy to celowo sprzeczne, czy mniej obeznane, jest przeciwieństwem. Ogólnie rzecz biorąc wychodzi na to, że wspólnymi siłami prawda się zaciemnia, a nie wyjaśnia.
Od dawna mądrzejsi obserwowali i zauważali: czas miesza państwa i narody. Zapewne serce muzy historii Klio, wrażliwe, jak przystało na kobietę, musiało krwawić w okresie tak zwanej Wielkiej Wędrówki Ludów, w IV–VI wieku naszej ery. Wtedy na Europę bezlitosnym dziewiątym falem runął kolejny koczowniczy najazd ze Wschodu, z tej samej Azji, nazwany już nie od Greków, lecz od Romejów, od mędrców cesarstwa bizantyjskiego, hunnicznym. Kurz przysłonił słońce i niebo, ziemia jęczała i uginała się pod kopytami niezliczonych koni. Ludzki głos tłumiło ryczenie bydła, skrzypienie dwukołowych wozów, których ludowa nazwa – bidarka – czyż nie wtedy pojawiła się w języku autochtonów i przeszła do ukraińskiego?
Bezmierny wir euroazjatyckiego rozmachu porwał liczne plemiona, narody Wielkiej Scytii, Sarmatów, Awarów, Germanów, stłumił ekspansywne dążenia wschodniego cesarstwa bizantyjskiego i zachodniego rzymskiego, których legiony usiłowały przeprawić się także przez Dunaj, ale zabrakło im sił. Bo jednocześnie trzeba było poskramiać Franków w sercu kontynentu i dumnych Brytów na wyspach dalekiego Albionu.
Mówiąc dzisiejszym językiem, przekraczała się mapa Europy. I właśnie wtedy, z wiru zmian etnicznych, wyłaniają się etnonimy, z którymi na światową arenę wychodzą ci, którzy, wbrew najstraszniejszym nieszczęściom, utwierdzają się w gronie narodów świata jako Słowianie. Aby wyróżnić ich na ziemskim globie, wystarczają nawet źródła pisane, nie mówiąc już o archeologii. Lecz dzisiejszym wprawnym piórom udaje się i to, co jawne i oczywiste, przedstawić jako nieprawdopodobne. Do dziś takie samo oszustwo, jak w wypadku Scytów, albo – łagodnie mówiąc – nieporozumienie z Hunami. Umysł niewtajemniczonych się mąci i sprawa załatwiona.
Zwróćmy się choćby do dzieła ostrogockiego historyka Jordanesa «O pochodzeniu i czynach Getów». Opowieść doprowadzono do roku 551. W polu widzenia jest też przestrzeń, która dziś mieści się w granicach Ukrainy:
«W Scytii najdalej na zachód mieszka plemię Gepidów, otoczone wielkimi i sławnymi rzekami; na północy i południowym zachodzie płynie Tyzja (Cisa – Red.), z południa zaś kraj ten odcina Danubiusz (Dunaj – Red.), a od wschodu Flutawzjusz (Olt – Red.); rwąca i wszędzie z wirami, omywając, toczy fale do wód Istru. Między tymi rzekami rozciąga się Dakia, którą jak korona otaczają skaliste Alpy. Pod jej cienistym stokiem, który opada ku północy, począwszy od miejsca źródeł rzeki Wisły (Wisły – Red.), na bezmiernych przestrzeniach osiedliło się liczne plemię Wenetów. Choć ich nazwy zmieniają się obecnie zależnie od rodów i okolic, to jednak najczęściej nazywają się Sklawenami i Antami.
Sklawenowie mieszkają od miasta Novietunum (prawdopodobnie Nowe Miasto nad rzeką Sawą – Red.) i jeziora zwanego Mursiańskim, aż do Dniestru (Dniestr – Red.), a na północy aż do Wisły – nie mają miast, lecz bagna i lasy. Anci zaś – najpotężniejsze z obu plemion – osiedlają się od Dniestru po Dniepr (Dniepr – Red.), tam, gdzie Morze Pontyjskie tworzy zakręt.
Po tym, jak Herulowie ponieśli klęskę, |Ermanaryk| skierował wojsko przeciw Wenetom, którzy, choć zasługują na pogardę z powodu słabości swojej broni, byli jednak potężni dzięki swej liczebności i próbowali najpierw stawiać opór. Lecz cóż warte wielkie mnóstwo ludzi niezdolnych do wojny, zwłaszcza gdy sam Bóg dopuszcza i nacierają przeciw nim niezliczeni zbrojni. Ci Wenetowie pochodzą od jednego pnia i dziś znani są pod trzema nazwami: Wenetów, Antów, Sklawenów. Choć teraz, za nasze grzechy, grasują wszędzie, to jednak wtedy wszyscy oni podlegali władzy Ermanaryka.
Po śmierci króla Ermanaryka Ostrogoci, oderwani od Wizygotów i poddani władzy Hunów, pozostali w tym samym kraju, przy»
ogółem – Be Ti». Według tej definicji Amal Winitariusz zachował wszystkie znaki swojego [...] Scytowie, którzy pojawili się z bezmiarów Azji, panowanie. Naśladując męstwo swojego dziada, wzbudzając trwogę nawet wśród synów Hellady, aż do Wultulfa, choć był niższy od Hermanaryka, Korzenie Narycha, przez szczęście i powodzenie, z goryczą przeżywał [...]
Gdyby ukraińskiemu narodowi nie wypadł ciężki los, by przez wieki chylić kark pod jarzmem narzuconym przez obcych najeźdźców, to na duchowym niebie nad nim, bez wszelkiej wątpliwości, świeciłoby imię męczennika Bożo, zostałby on przyłączony jako cierpiętnik do grona świętych, czczono by go jako jednego z pierwszych władców i przywódców swojego narodu. Prawdą jest, że uciekanie się w historii do trybu przypuszczającego to rzecz niewdzięczna. Być może w najbliższej przyszłości wzmocnią się narodowe siły intelektualne i zdołają utwierdzić imię Bożo jako godne powszechnego szacunku.
Choć u Skandynawów, którzy czuli się bezpieczniej na północnym krańcu Europy, przemyka nazwa ukraińskiej siedziby Attyli jako Gunagardu (miasta Hunów. – Red.), to z tą koczowniczą nawałą nic nie powstało na wzór Scytii, nie wpisano w historię żadnej Hunii. Po śmierci Attyli podbite przez niego terytoria szybko nabierały bardziej naturalnych form. Spadkobiercom jego władzy, synom, którzy osłabiali się w sporach, gocki król Welemir „zadał takich ciosów, że od wrogów pozostała jakaś drobnica; zmuszeni do ucieczki, obrali kierunek na te krainy Scytii, przez które płyną wody rzeki Danapru; swoim językiem Hunowie nazywają ją Warem..”?
Opisy Jordanesa z ostatnich lat pokrywają się z opowieściami sławnego bizantyjskiego historyka Prokopiusza z Cezarei, sięgającymi do roku 565. Nie interesują go Hunowie. Ich czasy przeminęły. Teraz na tych samych przestrzeniach, przed oczami Cesarstwa Bizantyjskiego, pojawia się inna główna siła:
«Ci plemiona, Słowianie i Anci, nie są rządzone przez jednego człowieka, lecz od dawna żyją w ustroju ludowładztwa (demokracji), i dlatego szczęście i nieszczęście uważa się u nich za sprawę wspólną. I we wszystkim innym życie i prawa obu tych barbarzyńskich plemion są jednakowe. Uważają, że jeden tylko bóg, twórca piorunów, jest władcą nad wszystkimi, i składają mu w ofierze byki oraz odprawiają inne święte obrzędy. Losu nie znają i ogólnie nie uznają, by miał on jakąkolwiek moc wobec ludzi, a kiedy już zupełnie grozi im śmierć, czy to z powodu choroby, czy też na wojnie znajdą się w niebezpiecznym położeniu, ślubują natychmiast złożyć bogu ofiarę za swoją duszę, jeśli uniknął śmierci;
ocaliwszy się, składają w ofierze to, co obiecali, i sądzą, że zbawienie zostało przez nich wykupione ceną tej ofiary.
Czczą rzeki, nimfy i wszelkie inne bóstwa, składają im ofiary, a za pomocą tych samych ofiar dokonują wróżb. Mieszkają w ubogich chatach, daleko od siebie, i wszyscy często zmieniają miejsca zamieszkania.
Wstępując do bitwy, większość z nich idzie na wrogów z tarczami i oszczepami w rękach, w pancerze zaś nigdy się nie ubierają. Inni nie noszą ani koszul (chitonów), ani opończy, lecz tylko spodnie ściągnięte szerokim pasem na biodrach, i w takim stroju idą do boju z wrogami.
U jednych i drugich jest jeden i ten sam język, dość barbarzyński. Również z wyglądu nie różnią się od siebie. Są bardzo wysocy i wielkiej siły. Kolor skóry i włosów mają bardzo jasny lub złotawy, i nie zupełnie ciemny, ale wszyscy mają cerę ciemnoczerwoną.»
Sposób życia u nich, jak u massagetów (przodkowie Alanów, którzy z kaspijskich stepów przywędrowywali do Północnego Nadczarnomorza - - Red.) jest surowy, bez wszelkich wygód, zawsze są oni pokryci brudem, a w gruncie rzeczy są niezłi i wcale nie złośliwi, lecz w całej czystości zachowują zwyczaje hunów. Dawniej nazywano te plemiona Sporami («rozproszonymi»), sądzę, że dlatego, iż żyli, zajmując kraj «sporadycznie», «rozproszenie», osobnymi osadami. Dlatego też potrzebują wiele ziemi. Żyją, zajmując większą część Istru (Dunaju. -- Red.), po drugiej stronie rzeki»".
Oczywiście uprzedzenie do tych, których pozbawiało Prokopiusza z Cezarei obiektywizmu. Kryteria, według których dzielono narody, były niepewne. Czyż nie dowodem na to choćby pisemna uwaga syryjskiego autora Jana z Efezu z 581 roku, że «nar:
РіЖ ї , ото котсай т Ж - Р - 2. У
Р ня: У пий
Deякі nasi historycy lubią akcentować, że na ziemię, która dziś jest Ukrainą, kto tylko się nie pojawiał: przejazdowe podwórko i nic więcej, na którym tubylcom nie ma miejsca. Choćby było jak było, najważniejszego, decydującego w historii naszej ziemi, żadnym bałamuctwem nie przykryć. Mimo wszystkich nieszczęść wszechstronnych zdobywców, naprawdę w dolinie nieustannej walki przetrwali ci, którzy stanowili naród ukraiński. A wrogowie znikali jak rosa na słońcu.
Pod koniec VI wieku Bizancjum rządził cesarz Maurycy (582–602). Pozostawił potomnym pouczenie o pretensjonalnym tytule – «Strategikon». Podzielił się własnym doświadczeniem i przemyśleniami: jaką politykę prowadzić i jak walczyć z «barbarzyńcami». I kto zatem stawiał czoła imperialnym zamiarom na Północnym Nadczarnomorzu i dalej
„Plemiona Słowian i Antów są do siebie podobne pod względem sposobu życia, obyczajów i miłości do wolności; w żaden sposób nie da się ich zmusić do niewoli ani do uległości w ich kraju. Są liczni, wytrzymali, łatwo znoszą upał, zimno, deszcz, nagość i brak pożywienia. Cudzoziemców, którzy do nich przybywają, traktują łaskawie i okazując im oznaki uwagi, przy przejściach z jednego miejsca do drugiego, w razie potrzeby ich strzegą. Gdyby się okazało, że przez zaniedbanie tego, kto przyjął u siebie cudzoziemca, ten doznał jakiejś szkody, wojnę wypowiada się przeciwko winowajcy, czyli temu, kto wcześniej przyjmował u siebie cudzoziemca.
Tych, których wzięto do niewoli, nie trzymają w niewoli bez końca, jak inne plemiona, lecz ograniczając czas przebywania w niewoli, dają im możliwość wyboru: według życzenia mogą wykupić się i wrócić do domu albo pozostać tam, gdzie przebywają, na prawach wolnych i przyjaciół. U nich jest bardzo dużo różnorodnego bydła i plonów ziemi, zboże leży stosami, zwłaszcza proso i pszenica.
Skromność ich kobiet przewyższa samą naturę; w rezultacie większość z nich przyjmuje śmierć swego męża jak własną i z własnej woli się dusi, uważając, że życie w wdowieństwie nie jest życiem.
Osiedlają się w lasach, nad niedostępnymi rzekami i jeziorami, budują w swoich mieszkaniach kilka wyjść, obawiają się niebezpieczeństw, które na nich czyhają, co jest całkowicie naturalne. Wszystko, co jest im potrzebne, chowają w ukrytych schowkach, a jawnie niczego zbędnego nie posiadają i wiodą życie wędrowne.”
Wstępując do walki z wrogami, lubią walczyć w miejscach porośniętych gęstym lasem, w wąwozach, na urwiskach; dla siebie z korzyścią urządzają zasadzki, atakują niespodziewanie, przebiegle, zarówno w dzień, jak i w nocy, wymyślając wiele różnych sposobów. Doświadczeni są również w przeprawach przez rzeki, przewyższając w tym wszystkich ludzi. Dzielnie znoszą przebywanie w wodzie. Zdarza się więc często, że niektórzy z tych, którzy pozostają w domu, a tu na nich znienacka napadają, zanurzają się w otchłań wód. Przy tym trzymają w ustach wcześniej przygotowane duże, wydrążone wewnątrz trzciny, które sterczą nad powierzchnią wody, a sami, leżąc na wznak na dnie rzeki, oddychają w ten sposób. Mogą tak wytrzymać przez wiele godzin, dlatego nijak nie można się domyślić, że tu są. A kiedy zdarza się, że trzciny widać z góry, to niedoświadczeni ludzie biorą je za takie, które rosną z wody, a kto zzna tę sztuczkę, ten domyśla się trzciny po tym, że
і ли или а
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...«Działania w samoruchu przyrody», jak
...była prosta. Ciągnęła się linia
...mnie, moją kuzynkę, jedną z koleżanek i kolegów z klasy.
...w szesnastym roku życia, już
...twardą, nieugiętą skalistość budowy świata, rodzinny step w wymiarach nie nastrojowych, lecz bezkompromisowych. Stas w rysach odsłaniał, dzięki wewnętrznym poszukiwaniom i zmaganiom. Pewnego dnia wziął arkusz mocnego, rudego papieru i poprosił mnie, żebym «posiedziała tak» (akurat pisałam coś przy tym samym stole, który mój artysta uwiecznił w „krystalicznej” martwej naturze). Portret wykonano bardzo szybko, a ja, zachwycona, zauważyłam, że to początek „nowego Stasa”. Odpowiedział mi znajomym spojrzeniem, pełnym zadowolenia i zapału! Niedługo potem w tej samej technice (farbą na rudym papierze pakunkowym) Stas wykonał jeszcze dwa moje portrety: jeden – z ręką, w takim prawym skręcie, drugi – przy oknie, w drugim planie (tu także posłużył się...). Chociaż każdy portret jest samodzielny, a obraz, zachowując konstrukcyjną umowność, rozpoznawalny, sądzę, że w pracy nad tą graficzną trójcą najważniejsze było nie tyle badanie modelu, ile czułe przystąpienie do samej istoty portretowania. Po prostu twarz najbliższej osoby jako pierwsza otworzyła Stasowi kanał nowej, wyższej ekspresji. Bo właśnie przez promień duchowej więzi portret i jego model jakby razem wchodzą w strefę szczególnej gęstości. Tu nie ma potrzeby słownego wyrażania, bo samo otoczenie przekazuje sygnał reakcji, przeczuwa jawę tajemnicy. Źródła światła są tu żywymi podmiotami komunikacji, bieg cieni oznacza przełomy myśli.
Zatem trzy portrety przedstawiają różne stany w pulsowaniu przestrzeni wrażliwej na energię. Pierwszy portret (lekko opuszczona głowa w niemal profilowym skręcie), mimo zwyczajności kompozycji, odzywa się niebanalnymi przenikliwymi spostrzeżeniami autora. Smugi niepokojących kresek, plamy uderzających zaciemnień przenikają otoczenie, dotykają twarzy i nabierają nowej jakości, składają się w harmonijne połączenia, zbliżone do niezawodnie utrwalonych dekoracyjnych akordów. W ten sposób materialnie odczuwalną staje się koncepcja siły w istocie człowieka SKONCENTROWANEGO.
Drugi portret, z dłonią, przedstawia SPOJRZENIE jako wynik rozważań, jako odwagę do czynu. Dłoń (namalowana nieco niepewnie, bo lekcje anatomii plastycznej są jeszcze przed nami, ale już «naładowana» rytmami ówczesnych «krystalicznych» środków wyrazu) zdaje się świadczyć o wcześniejszej pozie i wcześniejszym stanie, podobnym do stanu z pierwszego portretu, kiedy powieki były opuszczone, a rysy oddane wyłącznie ruchom myśli. Oto jednak SPOJRZENIE jako wybór. Tu wzrok człowieka, bohaterki portretu, nie utrwala zastanego obrazu, nie odbija tego, co zewnętrzne, lecz oświetla to, co wewnętrzne. Formy zostały wymodelowane dość twardo. Teraz plastyczne bruzdy niepokoju gęsto otaczają policzki. Ich przeciwwagą są odpowiedzi jasnych kół, światło dawnej woli.
Trzeci portret, z oknem, jest łagodniejszy i zarazem bardziej zagadkowy. Aktywność otoczenia ujawnia się tu nie w burzliwych wyrzutach, lecz w dobrotliwym rozproszeniu ciemnych pasm. Ostatecznie głównym bohaterem portretu jest być może nie człowiek, lecz okno, i to nie tylko ze względu na specyfikę efektu kontrowego. Krzyżujące się «nadbrwie – nasada nosa» okna jakby odbija się w konturach przedziałka i równych pasm po obu stronach nad czołem kobiety, a dalej rymuje się z zarysami brwi i nosa na twarzy. «Spojrzenie» okna ożywia przestrzeń, a jego siła
płynie kompozycyjnie wyznaczoną drogą i napełnia bohaterkę spokojem zamysłu.
LIPIEC, NUMER 7 (61), ROK 1999
W tych trzech portretach, skrajnie uogólnionych i pozbawionych akcesoriów, model mimo to niepojęcie ukazuje swoją NARODOWĄ duszę, która dąży do tego, by poradzić sobie wśród wyjątkowego dramatyzmu wizji i tchnienia wyżynnej ciszy.
Równocześnie w tych portretach jakby trwały pejzażowe przeżycia Stasa z owego czasu. Heroiczna hiperbolizacja stepowej plastyki znalazła wyraz w ukazaniu ludzkiej głowy jako monumentalnego tworu natury, swoistej uosobionej „góry”, w której rzeźba napięcia i ryzyka zwieńczona jest doskonałą „wierzchowiną” — łukiem warkoczy ze ścieżką jasnego przedziałka. Jednak w dalszych portretach tego okresu „wierzchowiny” zmieniają swoje kontury w zależności od charakteru modelki. Jakby wznosiły się obłokami nad zebranym obliczem pianistki Natalii, tworzą miękkie strumienie nad czołem dziecięcej Dany. Szczególnie wyraźnie synteza portretowego i pejzażowego widzenia — nie jako rozsadzanie ram gatunkowych, lecz jako ogarnianie myślą całościowej jedności świata — uwidoczniona jest w portretach prababci Hanny. Cechy starej, mądrej kobiety ucieleśniają połamane rytmy wspinaczki, ostre błyskawice dążeń, pęknięcia rozczarowań.
Dramatyczna jest sama tektonika twarzy w tych wczesnych portretach Stasa. Nieco później odkryje on dla siebie ekspresyjność opartą na studium natury mimiki, tajemniczą zgodność między mechanicznym ruchem mięśni a duchowym odblaskiem ludzkiej istoty. Ale echo stepu — jego rzeźby, jego faktury, jego porywów — nie raz i nie drugi odezwie się do Stasa, gdy będzie pisał, a zwłaszcza gdy będzie rysował głowę człowieka.
Wielkoformatowe portrety graficzne z okresu trzeciego–piątego roku uczelni — jakby natchnione obrazy planet, których powierzchnia doznała drżenia wulkanicznych mas i uśmierzenia pod pogodnym spojrzeniem wysokości.
Już z tego, jak Stas samodzielnie, intuicyjnie odnalazł to hasło jedności między żywą a nieożywioną przyrodą, wynika, że w jego ręce trafiły amatorskie fotoreprodukcje dzieł Hugo Hogartha, rzecznika najnowszej plastycznej ekspresji opartej na doskonałej analizie budowy anatomicznej. I choć z jego książką, wydaną wyłącznie za granicą, Stasowi ostatecznie nie udało się zapoznać, mój artysta zrozumiał, że jego własne poszukiwania mają już poważnie opracowane podłoże.
Anatomię plastyczną Stas studiował wytrwale, z pewnym czułym szacunkiem, przejmując się najdrobniejszymi szczegółami. Drogim wspomnieniem jego wczesnych lat było to, jak dziadek Wiktor Opanasowycz, mój ojciec, utalentowany chirurg z pokolenia prawdziwie ludowych lekarzy, „rysował ludziom ich choroby” i robił to jak dobry artysta, przedstawiając ciało i wszystko, co wewnątrz, zdrowe i chore. Swój domowej roboty album z rysunkowymi studiami anatomicznymi syn lubił pokazywać siostrze Danie, przyszłej lekarce. Sądzę, że ta nauka dawała Stasowi tyle radości właśnie dlatego, że, już wtajemniczony w „anatomię plastyczną stepu”, odbierał ją nie jako pomocniczą, lecz jako fundamentalną naukę o jedności żywego w świecie.
Mniej więcej od 1993 roku (Stas miał wtedy piętnaście lat) syn tworzył portrety i autoportrety z myślą o kompozycjach przyszłych obrazów: w wujku Ołeksandrze widział siczowego strzelca. Jego rysy, ascetyczne, a zarazem otwarte na romantyczny porywa, podsuwały Stasowi myśl o ofiarności ukraińskiej duszy. Mnie rysował najczęściej w starodawnej chuście, ucząc, jak oddać na twarzy przestrach. Ponieważ jednak wiele lat temu umówiliśmy się z synem, że nawet w najgorszych okolicznościach życiowych nie stracimy optymizmu, w tych mizanscenach czułam się nieco nieorganicznie. Więc ogólnie sesje kończyły się śmiechem. Jednak wspaniały sangwinowy portret,
ПР ЕЕ ОР ОО нний
и
S. Hrecznyj. Ciągną kotwicę (Piloci Dniprowych Progów). 1994 r.
wykonany przez Stasa jako obraz dyplomowy, przedstawia rzeczywiście tragiczny obraz, jakby współodczuwanie z przeszłością nagle poparzyło nas obu wizją bliskiego nieszczęścia..
Dziesiątki razy Stas malował ojca, również malarza. Ten pozował, gdy Stas pracował nad obrazami z życia kozaków i łoćmanów Dnieprowych Progów. Postać ojca była materiałem do licznych wariacji kompozycyjnych, podporządkowanych za każdym razem nowym okolicznościom. Jednocześnie i portrety ojca, tworzone przez Stasa jako samodzielne, ostatecznie ciążą ku impersonalności, jakby podczas sesji indywidualny charakter modela nagle przesłaniały pewne obrazy, maski 1ї wyobrażonego bytu. Czasem ojciec jawi się niemal w postaci Kobzarza, czasem przeobraża się w cudzoziemca, bywalca wschodnich bazarów, a to – w starego szalonego charakternika. Sądzę, że ukryte pragnienie Stasa, by pojąć prawdziwą życiową rolę wszystkich swoich obrazów, znalazło psychologiczne ujście w nieustannym „doświadczaniu” wizerunku ojca granicznymi sytuacjami dramatów historycznych, w є przypominaniu: jego cech innym, znanym światu i koniecznie charakterystycznym.
Już nieco mówiono o autoportretach Stasa. Tutaj, od zadań ogólnozawodowego szkolenia, bardzo wcześnie przechodzi on do, da się powiedzieć, uobrazowionego samopoznania – to przez nieco ironiczne samoobnażenie, to przez uważne poszukiwanie „narodowej” duszy we własnych rysach.
Dwunastoletni mój chłopiec zanotował w „spowiedniku”, że zalicza siebie do kategorii ludzi słabych | dobrych, zaznaczywszy, że silnych ! dobrych jednocześnie na świecie jest zbyt mało. Jednak, zapewne, KAŻ- dy, kto znał Stasa, zapamiętał właśnie SIŁĘ pozytyw- nego wpływu, która płynęła z całej jego postawy. Sądzę, że tworzenie autoportretów było dla Stasa swego rodzaju aktem czynnego przezwyciężania własnych wad, zauważę-
...wnikliwie badanych bystrym okiem psychologa i ujawnianych ręką artysty. Wśród licznych autoportretów nie ma ani jednego romantyzowanego czy heroizowanego. Jednocześnie ekspresję mimiczną jako taką, wyraz twarzy w stanie afektów, Stasiw badał także głównie w procesie autoportretowania, nie chcąc obciążać innych. W autoportretach ostatnich lat wyraźnie widoczna jest jedna linia, ważna dla złożonych zamysłów kompozycyjnych. Właściwie, za wszystkie... beus horiuwannia... nosti ris... twarz. pychoip. Głupiego, przestraszonego czi...
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
шу А ач | Ря уьябм невев теск зах та
злом мій śmiech... śmieszności (na początku tej opowieści wspominałam
Otóż w ukraińskim kinie od czasów Jurija Iljenki i Iwana Mykołajczuka czekał on na nowy strumień paradoksalnych tragikomedii, ubolewał, że „podziemni Kandratowie” są obojętni wobec tutejszej „mody na Dalego” tak samo, jak wobec wszystkiego wtórnego, dalekiego od konstruktywnej
...nadziei tłumu. Ta twarz i ...
...środowiska naszej historii, w którym nie ma ani jednej chwili, nieprzeniknionej gorącym tchnieniem CZASU.
W 1990 roku, jeszcze na pierwszym roku akademii, Stas napisał satyryczny „PORTRET «PATRIOTY»”. Modelem służył sobie, oczywiście, sam autor, bo, jak mawiał Stas, „tu-tam” ... kiedy nie chciał obrażać nikogo z przyjaciół i porządnych modeli. Mojemu artyście bardzo bolała zdrada tych „świadomych Ukraińców”, których porywy zostały ujarzmione przez wygody i przywileje. Oto on – antybohater naszych watowo-aksamitnych rewolucji. Pycha, duchowa pustka i organiczny powrót do statusu postaci z breżniewowskich „TABLIC honoru”. Być może zamysł tego groteskowego portretu dojrzewał pod wpływem twórczości Honoré Daumiera i Heorhija Narbuta
W każdym razie, bronią w artystycznej walce ze złem mistrz cenił właśnie środki satyryczne.
Wzruszająco pokojowe pochodzenie Stasowej „Czerwonej Ruty” rozmyło się w połowie drogi.
W tej nieuchronności Stas jednak nagle odkrywa w środkach surrealizmu jeszcze niewidziane dotąd ziarna przyszłych „Eneid”.
Surrealizm natomiast w kinematografii, w groteskowo-ironicznych filmach późnego Buñuela zawsze wywoływał u mojego syna wielką satysfakcję estetyczną i przypływy sił. Tak więc niedługo przed tragicznym latem Stas poinformował, że właśnie zdecydował się na surrealistyczny eksperyment w portrecie: mianowicie, być może będzie to zabawne i dziwne, a do tego jeszcze zegarek «płynie» na ręce (przyjaciele pamiętają, jak niezmiennie pieszczotliwie wielki i silny Stas nazywał drobne, niezawodne rzeczy: «zegareczek», «kubeczek», «pędzelek»). Stało się tak, że ten obraz stał się ostatnim autoportretem w dorobku mojego syna. Portrety potrafią niepojęcie i niezależnie od woli autora zapowiadać przyszłość. Zegar płynie, bo życie się zatrzymało. Nagle się urwało: w mimowolnym tajnopisie portretu oś linii – od oczu, przez nasadę nosa, po rękę z ostrzegawczym gestem palca – utworzyła zalom, tak uroczysty, nieoczekiwany w burleskowym żywiole zamysłu.
Droga malarza, mistrza obrazu, malowała się Stasowi jako jedyna i nieunikniona. Właśnie tak syn mógł zrozumieć i uzasadnić swoje istnienie w łańcuchu rodu i narodu: przepuściwszy doświadczenie historyczne przez własne istnienie, ukazać je współczesnym w nowym świetle. Stas oceniał swoją osobę bardzo skromnie, może nawet zbyt krytycznie, ale jednocześnie nie miał wątpliwości, że dany mu talent ma skutecznie przysłużyć się ludziom. To poczucie „przynależności” do jednego łańcucha, do wspólnego, ciągnącego się w czasie losu przejawia się już w samych kompozycjach najwcześniejszych obrazów Stasa.
Jako student pierwszego roku szkoły wykonał kompozycję malarską „NA MOSTIE”, surowo zbudowaną w kolorze, filozoficzną, nasyconą dynamiką myśli. Most jawi się tu jako model obrazowy, archetyp: to „kalinowy most” naszych wiosen, gdzie spotykają się młode lata z Miłym, to także wystradana, wybrukowana nadziejami przeprawa czasów nowych zmagań; wreszcie most to ten wybawca od swawolnego nurtu, który podnosi ludzi ponad żywioł spontanicznego ruchu. Zatem most u Sta-
Głębokich rozmyślań wyraża również myśl o świadomym wyborze. I choć przestrzeń obrazu „oddycha”, zmienia się, faluje, jakby zaprzeczając samemu istnieniu czegoś stałego i pewnej drogi, pathos dzieła jest daleki od impresjonistycznej melancholijności. Migocząca „materia” przestrzeni oddaje tu ruch myśli i nastawia widza na „ostranienie” percepcji obrazu. Grupy umownych postaci oznaczają węzły sytuacji: trudny dialog; trójca zmysłowego rozkwitu; ból samotności; dziecko i błogosławiona opieka. Wszystko to jest życiem: dramaty, które mają wyjście, upływ, który ma kierunek. „Ramię” jego, poręcze po obu stronach mostu surowo, graficznie wyrywają drogowskazy. Ten plastyczny obraz łączy w sobie amuletowo-dekoracyjną regularność rytmów z ostro paradoksalnymi synkopami awangardy. Wreszcie konstrukcje poręczy na pierwszym planie po lewej i dalej w perspektywie bardziej przypominają chwiejne szczeble pochylonych drabin. Być może jest to mimowolna aluzja do utworów D. Burlaka, a zarazem echo tego metaforycznego obrazu, który miał nie lada władzę w wyobraźni Stasa: stopnie wyznaczonego pokonywania; stopnie ku postępowi lub ku zgubie; stopnie, które pielęgnują w człowieku „obraz Boży”, 1 te, które prowadzą do zguby samej duszy: za cztery lata ten obraz stanie się centrum programowego dzieła mojego artysty – dyplomowego obrazu o tragedii „naiwnego” narodu.
Tymczasem kompozycja „na moście” zdawała się nie apelować do uczuć narodowych (w pewnym stopniu odpowiedziała tu reakcja na ówczesny boom euforycznej „tematyki ukraińskiej”). Lecz w wyraźnie wolicjonalnym impulsie, w budująco-pozytywnych rozmyślaniach o wspólnocie mostu i wspólnocie losu już rozpoznajemy autora późniejszych obrazów historycznych.
Szesnastoletni Stas zafascynował się historią lotmaństwa na dnieprowych progach. Legendarne, a zarazem oficjalnie uznane stowarzyszenie lotmanów istniało od epoki kozackiej aż do radzieckich nowinek, gdy Dniprohes ujarzmił „ryczący” próg, a władza zaczęła wykorzeniać pamięć o wolności. Lotmańska społeczność Nadporiżża miała swoje ziemie, w tym na terenie dzisiejszego Dniepropetrowska (ta jego część i obecnie nazywa się Lotmańską Kamjanką lub Lotmanką). Stas studiował dzieła D. Jawornyckiego, zgłębiał eksponaty muzeum historycznego, poznał ostatniego lotmana progów Hrihorija Mykytowycza Omelczenka, który zorganizował „muzeum w chacie” i opowiadał tam o życiu stowarzyszenia lotmanów. Stas miał wielką radość ze znajomości z Hrihorijem Mykytowyczem, mądrym człowiekiem, nauczycielem, który doświadczył prześladowań w ciężkich latach. Specjalnie dla niego Stas napisał portret młodego Dmytra Jawornyckiego w kozackim woranie. Był to prezent na 85. urodziny lotmana. Portret bardzo spodobał się Hrihorijowi Mykytowyczowi, a gdy do jubilata przyszedł fotoreporter z lokalnej gazety, nasz bohaterski dziadek chciał stanąć przed aparatem właśnie na tle nowego portretu, obok Jawornyckiego — „jakby żywego”.
Później, już w przededniu wstąpienia do akademii, Stas kupił książkę uczni D. I. Jawornyckiego, archeologa Pawła Kozarja, wydaną ponownie przez dniepropetrowskich entuzjastów-prosvitian po 67 latach zakazów. Książka stanowiła gruntowny szkic historyczny „Lotmani dnieprowych progów”, a Stas uważał, że mu się poszczęściło. Zatem już na trzecim roku uczelni Stas tworzy pierwsze „lotmańskie” kompozycje, w których dwaj główni bohaterowie – młody chłopak-
S. Hrecznyj. Epizod uманskiej rzezi. 1994 r.
WSPÓLNEJ ŁODZI nabiera teraz symbolicznego brzmienia. Stasa pociąga nie smak ryzyka, nie malownicze wrzenie fal (syn w ogóle nie lubił pisać o wodzie), lecz niezawodność i zgranie grupy, która znalazła się w jednej łodzi czy na jednej tratwie. Kiedy towarzystwo i cały naród uświadomią sobie to jako przewagę nad burzliwym żywiołem, anarchiczną emocjonalnością, droga zostanie przebyta bez strat. Potrzeba ogarnięcia myślą i skłonienia do wniosków zdeterminowała szczególny ujęcie – spojrzenie z góry, które jednak nie wpuszcza „do kadru” szerokich panoram, lecz koncentruje się na wyraźnych kształtach łodzi pilotowej. Ona to leci po wartkim nurcie, podobna do wielkiej ryby z płetwami – trzcinowymi „balansirami”, to znów przybija do brzegu z puszczonymi wiosłami.
Właśnie ten wątek – „CIĄGNĄ KOTWICĘ” – Stas szczególnie upodobał sobie, co również nie jest przypadkowe. Być może najmniej romantyczną operację autor przedstawia wyjątkowo przekonująco, jednocześnie wznosząc się ponad zwykłą narrację. Ten utwór jest koncepcyjny i bardzo ważny w kształtowaniu się Stasa. Wyraża myśl: „nie pora” szybować na skrzydłach i wiosłach mew-wspomnień, czas przybijać do określonego brzegu, czas „ciągnąć kotwice”, chwytać się wspólnego jarzma, pokonywać opór zbiorowo, jednym potężnym wysiłkiem. Dwie barwne dominanty w kolorycie obrazu – czerwono-ochrowa oraz niebiesko-zielona – przypominają malowania skrzyń z Dniepru-Dniestru...
Jeszcze wyraźniej motyw jednej liny, ideę łodzi sypialnej (arki) ujawniono w szkicu do kompozycji „Ciągną kotwicę”, wykonanym przez Stasa na egzaminie wstępnym do akademii sztuk. Warte uwagi jest to, że mój artysta, doskonale przestudiowawszy konstrukcję łodzi pilotów i tratw, nie wybrał do kompozycji opiewanych „dębów”, czyli wydrążonych pni z jednolitych kłód, lecz płaskodenne łodzie z deskowymi dnami. Pasy desek wzmacniają smukłość rytmu, jak zawsze w obrazach Stasa, i tworzą węzły między liniową regularnością martwego a niepamiętną organiką ludzkich postaci. Kiedy patrzę na kompozycję „Ciągną kotwicę” z tą zdumiewającą żółtopomarańczową łodzią, zawsze przypominam sobie obraz językowy, podarowany mi jeszcze przez małego Stasa: «świecący obraz».
Motyw WSPÓLNEJ LINY, tej symbolicznej „nitki”, która zapewnia ciągłość życia, lecz wymaga świadomych wysiłków i głębokiej odpowiedzialności, prowadziła rękę Stasa, gdy jeszcze na drugim kursie szkoły pracował nad szkicem obrazu «ATA-
z tyłu, w zagłębieniu okopów. ROSS robić szkic kompozycji witrażowej, nie sposób wyobrazić sobie «kiełkowania» ... chwały ...
Tłumaczenie maszynowe
Kręty zwrot losu, który nie każdemu wypada, dodał impulsu Stasowej [twórczości]... kiedy on jeszcze uczył się w szkole.
W kompozycji malarskiej «Epizod. Złote kłosy» [...] ma sztywno... nie tak wzrusza, jak [...] wzruszenie wynika z... poprzez... do klejnotów, bohaterstwo ludowego zrywu, zagrzewa się... rozmach niewidocznych zamiarów. Ale co poza tym? Stasa nie zadowala... odtworzenie samej tylko malowniczości. Zamiast tego widzimy chwile malowniczego masowego afektu. Wówczas powstały umańskie [szkice] do cyklu «Kozackie klejnoty», w ... cerkwi. Jakby z ptasiego lotu widać było zaludniony plac: [...] tryb... szlak... i niepokój... Kompozycja Stasa przypomina... ład, wypracowane przez niego piękno architektonicznych form i ruchu. Ale także taki epicko-obiektywny spojrzenie na wydarzenia nie był, w końcu, właściwy młodemu artyście... I wtedy zmieniono kąt widzenia. Z niskiego punktu widzimy opustoszały plac, ślady pola walki i dość straszną... kobietę z rogaczem. Od tego [...] ścieżka...
Umańska rzeź [...] poprzedziło kilka szkiców. «Noże poświęcono» — tak... Stas również odmówił szkicu [...] wiersz [...] czterech poetów, co niepojęcie nakłada płeć kobiety...
Na malarski język: empirycznych pejzaży i «sto[...]» [...]
...ci mojego artysty, — ten wiersz, jak sądzę, prowadzi przez głęboko pielęgnowany w duszy, aż po ostatek, pietyzm wobec kobiecej [...] rozpoczyna się okres samego «ja» jako takiego.
Oto ostateczny wariant «Zaporożcom Bohdanowi Chmielnickiemu», utrwalony na płótnie. PODCZAS POBYTU JEGO NA [...] «Zabić brata! Spalić chatę!» — to znak z wysoka «nadejścia gniewu Bożego». Powiedzieli i stało się...
Stas miał krytyków (a było ich sporo), którzy zarzucali mu nadmierną ilustracyjność. Lodowata atmosfera w «Kronice» Samujła Wełyczki, w przededniu wyzwoleńczej wojny, która zostanie przyćmiona zwycięstwami, lecz te zwycięstwa okażą się gorzkie już po kilku latach po Perejasławiu.
S. Hrecznyj. Egzekucja Koczubeja i Iskry. 1996 r.
Przenikliwe spojrzenie odczytywało zamysł już w samej kompozycji obrazu. Autorowi zależało na tym, by pokazać ruch odśrodkowy, «rozbieganie się» na wszystkie strony, rozpad struktury, niszczenie rodziny. Twarze [...] wyobrażeń i brzydkich obrazów. Stas próbował namalować siebie jak autoportret, ale wydobycie wściekłości z własnej duszy zupełnie mu się nie udało, więc musiał wiele dodać z wyobraźni i z [...] historii. Na podeście szafotu wyskakiwały postacie, a w tłumie niewyraźnie kłębili się ludzie w oddali, a po [...] szerokiego kręgu nauki o odtwarzaniu ekspresji mimicznej. Ale, mimo wszystko, najważniejsze są szczere próby przewcielenia się, «zamiaru», i właśnie tego trzeba dalej rozwijać w innej kompozycji «Egzekucja [...]».
Ta praca jest bardzo ważna w dorobku mojego artysty, który, studiując historię i analizując współczesne wydarzenia, konsekwentnie podkreślał: «Musimy wciąż przezwyciężać to, czego się nauczyliśmy: nieuctwo, pochopność, łatwowierność i żywiołowość».
do prawdy, do samych okoliczności. Na pierwszym planie miał być właśnie lud, pospólstwo, a w centrum uwagi – jego reakcja na wydarzenie – szczera, lecz czysto emocjonalna. „Nie wyciągamy wniosków z oczywistości” – i dziś wciąż słyszę tę ponurą myśl, która po raz pierwszy wcieliła się w „Jawę komety...”, a następnie w „Stratę Kocubeja i Iskry”, a na końcu – w kompozycji o końcu Zaporoskiej Siczy. Każdy z tych obrazów przedstawia wydarzenia, które rozgrywają się jakby w warunkowej przestrzeni, „oczadzonej” napięciem intelektualnego oficjozu, imponującego pesymizmu bohemy i estetyzowanego w sztuce sceptycyzmu...
Przyjmuje się, że również pierwsza wersja „Jawy komety...” (Stasow podarował ją uczniom liceum w mieście Ordżonikidze na Dniepropetrowszczyźnie) pokazuje materialność pagórka, zagadkowość zmierzchu, melancholijne spojrzenie kozaka, który przez antytezę jakby łączy się z motywem zawieszonego powołania. Ponadto w „Epizodzie rzezi uманськой” – nie jest to obrazek z kostiumowej epopei – to niemal dotknięcie tej krewnej-fatalnej, niewyleczonej rodowej gorączki, nieustannego prądu, który może być jednocześnie spajający i ożywczy, a w razie nadmiernej polaryzacji – zabijający. Zwierzę odezwało się w człowieku i nie sposób już powstrzymać łańcuchowej reakcji zemsty: „Hałajda” przebija włócznią „wroga-brata”, ale i sam jest jak żywy trup.
Czy przychodzi na myśl wniosek Oksany Zabużko: próżnia egzystencjalna, a wraz z nią pesymizm światopoglądowy pojawiają się jako skutek „niedonarodowości”, tj. niedookreśloności powołania? Czy to nie jest raczej wyraz naszego najgłębszego etnodiagnozu, nieustannie wahającego się między miłością do Ukrainy a... Nie, on tak bardzo był dumny z Ukrainy i tak pielęgnował w sobie tę miłość „во время люте”, wbrew oficjalnej powierzchowności, że...
stał po lewej, wszystko to razem jakby otaczało romantyczną mgiełką to, co «kiedyś było w Ukrainie». Jednocześnie to «rozbieganie się wszechświata» od centralnego
2 wyznaczonego kręgu wokół studenta w Gogolowskim «Wiju». Wszystkie tu wspomniane «nie...» były nie do przyjęcia dla Stasa, który dążył do całości i doskonałości. W ostatecznym wariancie owo piosenkowe «kiedyś» znika dosłownie. Koło zostaje przerwane. Zdecydowanymi, plastycznymi wygięciami i jaskrawo barwnymi akcentami Stas określa ten odśrodkowy ruch, jak WYBUCH. Przy całej konkretności atrybutów dominanta ta pozostaje w każdej sprawie. I to właśnie przez tę dominantę Stas ПЕ Б, wyśrodkowany nie na pewnej chwili w epoce kozactwa, lecz na ruchu, uświadamiał sobie, że jest Ukraińcem: REAKCJI, POSTOJU SKUTKÓW. Światło zrodzone w zwyczajach, pieśniach, języku, pracy i codzienności odtąd nabiera całkowitej niezwyczajności: nie jest to kometa, nie księżyc, lecz nasz WZROK. Tak to właśnie bywało. Były dziesiątki szkiców i rysunków postaci. Jednak na stromych progach historii zdradza nas ten życiodajny maksymalizm, zamiast tego galaretowaty, ogniście wyjaśniony wysiłkiem myśli. Ciągłość liniowych pasów na dalekim planie, gdzie wszystko płynie, idzie, leci równo i nieuchronnie, bo tam jest step, los, historia, a także osobista i szlachetna ciągłość kontrastuje z kanciastym szeregiem postaci, gdzie drobno migoczą i poruszają się grezety i jedwabie, gdzie chwiejnie zwijają się rąbki i na wszystkie strony kołyszą się szable, gdzie hetman nie widzi i nie wie, że po lewej od niego jest niepewność, a po prawej zdrada. Jednocześnie «Jawa komety» to piękna
na granicy przemian? Odległy od pacyfizmu, Stas jednak bardzo bolał nad tym, by ruch wyzwoleńczy nie przekształcał się w «epizody rzezi», WYBUCHOWE akcje samozniszczenia.
Do pracy dyplomowej Stas wybrał temat naprawdę trudny. Istotnie, dotąd w sztukach wizualnych nie zastanowiono się nad czynem generalnego sędziego Kocubeja i pułkownika Iskry, którzy donieśli na Iwana Mazepę, dając dowód własnej lojalności wobec moskiewskich zwierzchników, a w końcu sami od nich przyjęli śmierć latem 1708 roku.
Stas nie tyle malował, ile kreślił całą konstrukcję szafotu, z uwagą mierząc wymiary każdego stopnia. Zastanawiał się, jak właściwie przedstawić drabinę na szafot. W perspektywicznym skróceniu – efektowna, nieco teatralna scena, gęsty zlew jasnych barw – czy ten obiekt został wyeksponowany... oświetleniem?
Śmierć Kocubeja i Iskry można było w obrazie interpretować na różne sposoby: na przykład jako apoteozę przywódcy Mazepy, który pokonał wrogów siłą dyplomatycznego talentu. Zarazem sytuacja nadawała się także do tego, by przenieść twórczą analizę w sferę moralnych absolutów: kara za zdradę jest nieunikniona, a odstępców karano. To przekonanie prowadziło Stasa nieustannie! Wykonując czysto uczniowskie ćwiczenia, udawał się do najtrudniejszych, „najniedostępniejszych” tematów, przejmował się zwycięsko-piekielnym duchem kozackiej przeszłości. Tak samo, jak Bohdan musiał uważnie „czytać” drogowskazy na niebie, w falach stepu i w oczach towarzyszy, my, dzisiejsi ludzie, a tym bardziej artyści, powołani do wyobrażania sobie prawdy, mamy rozpoznawać jej znaki na skrwawionych i ozdobionych warstwach historii.
Innym sposobem mógłby pójść ukraiński malarz historyczny, „skazany” przez tradycję na romantyczną wzniosłość. Tuż przed przełomowymi wydarzeniami – gdy Karol XII już ruszał na Piotra – Ukrainie otwierała się szansa na wyzwolenie. Wreszcie w takim obrazie mogła zabrzmieć Koliszczyzna, która po raz pierwszy weszła w pole synowskich rozważań wraz z Szewczenkowskimi „Hajdamakami”. Jaskra-
w „Stracie”. Liczne przygotowawcze
już żyły tym stanem | tym czasem
obliczeniami Stas za każdym razem sprawdzał
wdowę, kierując się prawem złotego podziału. Widziałam, jak wiele
w ogólności przedstawiono warunkowo, poza niuansami środowiska powietrznego, czym wykładowca
. Ale przecież po
Stas już nie wyobrażał sobie dyplomowania jako takiej
uczniowskiej demonstracji nabytych umiejętności
- , „Gановки w a kalemicznym planie, on te
wyrzuty: — Gdzież „poczy: zo Dlaczego ешафот n
, to obrażali mojego chy
zawsze żywy x lirnyckich lamentów: bezta; i, czystecki analiz wydarzeń 1 o: ecaiczee
Di du . łanny istnieje już w innej skali czy 4 zjawisk świat rawa występ Michajła Melnyka według Kobzarewa „Po-narod”, niewinna Ukraina. realizm pere ee pr Ocen. Stasiw OCZUŁNIONY
tematem w Dniepropetrowskim monoteatrze „Krik” ta- Stasiw zaś spojrzenie na przeszłość uaktualnił w niej tno prawdziwe me takie Ś„ erodowisz imanen-
9.
LIPIEC, NUMER 7 (61), 1999 ROK
Ф
ев РН Й пз
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
чанеує
жорстко-графічне, майже монохромне зо
браження сшафота МААРАДВИОО У центрі картини як про-
а вібруючий, насиченти кольоровими спалахами «гихії ЛЮ (ської органіки. Тут ешафот -- це наче АНТИ-Хреч г, вся сцена з уже безживним тілом Іскз це АНТИ-пієта Дегероїзація страти є викликом давній га й новіший мистецьким традиціям («Может ли ВИД зшафотов пугать"!»). Тут ешафот лякає у пластичною активністю: механічна регу-
зання
своєм пярність перемате порухи невиробленої людської волі. Наче дві мерех гливі ЛлИШТВИ ОРДІЧ ХІДНИКІВ -- юрмисьа та посполитства: хто бідкається, хто лука-
«же
ко козак!
50 мудрує; пориванні, але все то є, зрештою, виявами
хто вболіває, а хто здіймає п'ястука у не- НАЇВНОСТІ» в уже описаному Стасовому тракту-ого поняття, В авторовому погляді на людей
роблять висновків», є 1 гротеск, | гризота, і
«як! Не токір, водночас є співчуття до «дітей нерозумних», є гепло, віддане дивовижному, самовитому єству тка-
нин у ХВИЛЯХ зітхань-Хвилювань, у зламах німої розлуки, у загадкових перебіганнях барвних рефлексів. Ось постає трійця АНТИ-героїв: Іскра -- безкритим птахом, кавалком знеможеної плоті, ще, втім, опроміненої останнім спогадом болю. Ледь вище -- гой, хто тягне засудженого, «ЛЮДИНА-СПИНА», наш понуро-УпокОрений краянин, один з безіменних, беззільних виконавців, сліпа доля в чоловічій подобі, А проте ще «згадує» щира синява його жупана: то був живий чоловік; ще тужить за иого душею наснажли-
ва течія брюзових брижів.. У найвищому куті цього -- петровський солдат. Тут «мовчить»
трикутника гканина-душа: крій камзолу -- чітко конструктивний, обличчя -- наче лялька з вертепу, гострі краї
шалки-кораблика довершують несамовитий силуєт. Отже. що вище до помосту ешафота, то гострішими
стають форми, бездушнішими -- рухи, схематичніпою -- пластика. Там, нагорі -- гострі багнети, вутласті заломи рук: там діють не люди - - заведені ав-
томати. Кочубеєві відітнуть голову, але тримає його УЖЕ БЕЗГОЛОВИЙ крук «з гнізда Петрового». Усе вершиться воднораз: хапають, читають вирок і заміряються мечем. Це механічно вивірена операція... Тож перед нами конструкція -- МАШИНА: щаблі конвейєра ведуть до місця страт. Безжальною механічністю видимих ритмів машина затягує, всмоктує живе, коли воно втрачає вольову стромкість. Конвейєр задіяно на безперервний рух, на безнастанні страти. І годі збити з ритму цей біг хідників тим, хто біля підніжжя лише шамотається у сум'ятті ЧУТТІВ: Наступними жертвами будуть вони - -1 ці полохливі добрі жінки, і мудрагелі, озброєні невиразним «так-таки так!» і запальні до нестями дядьки-промовці. Доки ж будемо лише м'яко-догідним матеріалом, соковитою начинкою, мальовничим начинням? З чого народиться та потужна відпорна сила свідомості, яка спинить машину недолі, конвейєр страху та зради" Ось запитання, з якими йде до сучасників автор картини. Багряна хмара оповиває місце страти. Наче та уроча комета, що у картині про Богдана за раїнців, пролітаючи над степом (бо ж вільний степ і був час на роздуми) - нач посмага вогню, зрештою, опинилась
пустці-пастці і криваво зависла, зуживши сили- Переконана, що інші -- ОБ'ЄКТИВНІ Й проникли
Стасом у «Страті Кочубея та Іскри», довіряв мені «читання» своїх творів без до
стерігала ук- БУВ іще той е та гостра
У безповітряній ві
ї ; ч - - 1 глядачі вікриватимуть ще нові й нові ДУМКИ, втілен
даткових
РА АР - ошо Зо софао Зідь То б 0 Де вважа дра сира дбали З
пояснень, знаючи, що ми мислимо і відчуваємо на одній хвилі.
Під час захисту дипломів найближчі наставники, директор художнього училища О. Годенко-Наконечча тадтримали Стаса; глибоко проаналізував картину рецензент -- мистецтвознавець В. Старченко; професор Української академії мистецтв В. Виродова-Готьє особливо відзначила потяг автора до створення психологічних портретів. Усі співкурсники Стаса виглядали на захисті вельми гідно, явивши в виставковому залі Спілки художників роботи продумані, виплекані, своєрідні. Але на мій -- хай не безсторонній -- погляд, у картині про страту Кочубея та Іскри, як у жодній іншій, палахкотіла громадянська думка, кревний біль та гірко-«світюча» любов...
Нарешті -- академія, мистецький Київ, що кілька років тому був відкрився Стасові світанком визвольних рушень, а тепер постав ніби іншим, зачаєним у сумнівах, поглинутим то елітарними іграми, а то демонстративним «припаданням до джерел». А водночас десь тут -- істинний цвіт нації - - Ніна Матвієнко, Леопольд Ященко, Віктор Іконник, кобзарі, художники, режисери, дослідники мистецтва, рокери гурту «Кому вниз». Називаю постаті, які мали владу над Стасовою уявою. Пам'ятаю, хтось запропонував моєму синові протекцію -- познайомити його з видатними киянами. Стас відповів, що радо на те пристане, коли сам уже являтиме інтерес для тих людей: скажімо, знайомство могло б відбутися на виставці, де б експонувалися його твори, гідні уваги.
Про своє буття поміж студентів Стас розповідав з неповторно ніжним гумором, що його сповнені мальовані портрети хлопців та дівчат у майстерні. Шанував наставників. Особливо заприязнився з чудовою людиною, професором Юлієм Миколайовичем Ятченком. На різних рівнях віку, досвіду, майстерності учитель та учень мали спільні погляди щодо могутнього
потенціалу реалістичного мистецтва.
І хоча взаємини Стасові з близьким оточенням складалися нібито якнайліпше, малярські його роботи цієї доби перейнято полемічною пристрасністю. Козак-вартовий перепуджено задкує перед хитрішим нападником. Січове товариство п'є собі, гуляє, «а тим часом стародавню Січ розруйнували».- Стас чимдалі палкіше закликає позбутися уявлення про історію як про наспівний декор, м'яке ложе, де спочиває сумління
нащадків. Для Стаса історія - - це те, що було зНАМИ. А те, що є чи буде, може мати в основі ту саму модель, коли «не робити висновків».
Остання Стасова композиція озивається Тарасовим словом: «А ПРАВДА НАША П'ЯНА СПИТЬ». Так, його картини надто далекі від карамельних ритуалів: «Без верби й калини нема України». На жаль, «нема
України» 1 без дечого іншого, що існує поза серпан-
ком поетичної символіки. Щоденна побутова безвідпо-
відальність зрештою породжує привид національної руїни. Отже, сакрально-недоторкану сторінку минувшини -- знищення Запорізької Січі - - мій художник заходжується деміфологізувати з якоюсь відчайдуш-
ною звагою, на правах рідної крові І знов -- умовний «очуднений» простір, подібний до середовища «Страти Кочубея та Іскри» з тією драбиною «машини-конвейєра». Натомість у новій картині за атрибути-символи 77 діжки з вином чи пором -- промовисті речі, вирізнені автором з-поміж ачиння коша. Вином чи кров'ю зрошено майдан? То все єдино в ек- 173305600659Ї зистенційній ситуації: М 3 бути чи не бути? Шану-
хо
р-| ХМелю, забутися «сном
| розуму»? Там, де ВИНО ші і КРОВ є не високими | символами причастя, а 4 причиною та наслідком ЧІ безтям'я, - - не Син Божий, а чортеня чатує на М кінець видовиська, і так чо З іі само, яку «Страті.» ре- , й
ї
В. 0 | мічна організованість і а кА «конвейєра» зрештою Р. || пластично ( фактично)
СУМИ перемагала мальовничу
« | стихійність реакцій, так
в останній картині хи-
мерно-барвиста дуга
руху-розвитку впирається у залізний частокіл москальської лави.
дадічу, очні, з, Бо. кодах РВС М о « бЄтер Я
Втім, є поміж веселими козачками та лавою Текелія ще доволі щільна група наших хлопців. І мають вони широкі рамена, гарне вбрання, але то вже -- наче посутеніле-подаленіле, а двійко центральних постатей углибині незбагненно складають червоно-синявий квадрат, хрестато поділений на антизони, наче за формулою шахівниці чи гральної карти. І тут згадаймо давню Стасову композицію «Шахи». Мотив гри-вибоє ру вперше оприявнив там посутню альтернативу, непомітну в буденній течії життя: поки ми, такі щирі й хороші, лірично-розслаблено споглядаємо перебіг днів, ГРА ТРИВАЄ і виграє ХТОСЬ ІНШИЙ -- жорстокіший, свідоміший своєї мети.
Так, гра триває. І чи сумірним є це поняття ще й з грою напівпритомного ба ндуриста? Деко бандурки -- рідкісна у цій картині золотаво-сонячна пляма. Але пальці музики немов угрузли в гримучі піски, вони - - мов далекі постаті мандрівців у пустелі.
Ні поля бою, ні легенди кари,
Лиш кров гнила зродила ржаву цвіль.
На суходолі проклятим отари
Виспівують нудний бандурний біль.
У Євгена Маланюка все аж дуже суворо. Чи достоту так на картині Стасовій? (Можливо, порівнювання творів видатного поета та студента-першокуреника когось і не задовольнить, але ж ідеться про той лік знань, який відкривається митцеві в останній його картині, про ту міру висновкової добірності, що Пп було даровано моєму синові за вік, спресований до двадцяти років). І в цій пекучо-гіркій роботі Стасові не зраджує почуття гумору: козаки на передньому плані Є дещо кумедними у своїй здитинілості. Ї хоча ці троє постали з натурних зарисовок, вбачаю тут непрямі
перегуки з Рєпінськими «Запорожцями» (напередодні вступу до академії Стас виконав чудову копію з репродукції того полотна), а ще -- алюзії до народної картини «Запорожці розважаються» (син любив споглядати її в експозиції Дніпропетровського художнього музею). Та й образ самого сатани, який з-поза спин «править бал» у коші, озивається не стільки Біблійним Апокаліпсисом, скільки «Енеїдою» Котляревського (з-поміж Стасових книжок то була одна з «зачитаних» ним ще змалку). лом Найлиховіснішою постаттю в композиції видається пулу
- ж поцрают ча ОЙ чно и раеецеч ЧР -й -«-"ЧГ Ж рі Зб зно ін
чи сте ни 0 ій хо в б
«ЛЮДИНА-СПИНА» в малиновому жупані.
ід її ми завважили у ка тині «С тка ко
"ж - вають | ооо ія
Р 1
Іскри». Людина без обличчя, зігнута для ярма та за; ; ля поклону, коли ще й здатна до руху, то лише в системі «конвейєра-ешафота». У картині ж про зниз щення Січі, про злочини чужинців за нашої власної лег Ві «зрадоньки-провиноньки» Людина-спина моруто сто-ж вбичить на постаменті-діжці. Правицю випростано майже так само, як у «Страті.», але там -- із зусиллям ча приневоленого тягла, тут же - - як ниций жест припрошування: друта чи ворога -- байдуже, коли вже «правда наша п'яна спить».
Порівняно зі «Стратою-» змінився колорит картини. Барви стали холоднішими: червоножупанні козаки не помічають, як свинцево-сіра, воістину петербурзька імла спадає на майдан. Що далі від переднього гурту запорожців, то урочіше жевріють острівці червонястого: малиновий жупан «людини-спини» на тлі присмеркової лави «останніх» - - наче шмаття роз-
терзаної плоті...
-" -
Достоту вичерпно і безкомпромісно мій Стас явив у творах наслідки того явища, яке назвав багатозначним словом «НАЇВНІСТЬ». Гадаю, уже цим зробив він власний внесок в українське мистецтво нашої до-
би -- доби великих зрушень і - - небезпечної ної ейфо урії, Зроореє
че
краяла Стасові серце. В жона ЗМО ЛОО
б че ч- -
- - . ВІВ - - . "я РИ го «Не пора, не пора, не пора-». млодня яз | - - -- м - я а пр З ВЖЕ "СУ ад т я гай МИР - к Др Ду ії мі ва алі і ія - . г
те, вирушав у путь чи браве: із книжкою суворого романтик: Гетсиманський». Хай же а буття доробок юнака, чиєю рук: ликої напрути. М аз зіяА пр
1 Ж. і
го, що б не робив:
п чи
ню и
полотно -- лише за перевір ючи фарби. - --пиціркурнм ми акцій спосіб. ||
аль РО -
фен в
Ро ПОРЬЕК
"б ре -- б ;
ЧЕ » фазі Гу Ж і ат? і
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
й о цій і ЛиМ
Рг.
б кі а ; | ма ї оті ь да о ям історико»
| Л | Топ м д
дщини, хорвати а коч
Че. З Її
омії -;
Ж - в; у давнії і РИ дн М - ж точ Ж й зе З темкіт они Но на - Ра но. по нижейн
МИРУ
орід,
| ср бохо ш ко жорвати, |
- Є о ее
о аю б Че тю 1
и чиї, тип ї: с бр 11 в-
ОВ РОТьЬєк ьо
т абор зу.
Кай
ог ав.
ша но уч '
цій 4 "іт м'ятають т з ту фа - рай чу рій о зве то носі
"Гої до
МФ
он У ТІ Л оп Ге), ні
- й М ом с) - йі а 2 Убий пучк н РА |
М хи стіни і і ко От теди зт
г
винне
ТЬСЯ лавно ле яра ою
ТТ Чи жене дв
Ме т рем раї жи сво, гора | і -о З золю мови , щ б ак нагадує ук-
або ж пісень ч 11 о мелодійності, а зору у оре
тивО о, й спіль пе В зажає патріотизм
» себе затятими
ої ідеї і завжди на захист своєї Вітчизни не Доречі, говорять тут виключною мовою - хорватською, а иреа и анахронізм «сербо-хорватсь- . камо о » сприймають як образу національної
я- РДА те Й
«сок шануючи здобуття державної хорвати з пієтетом ставляться
атії її цього року (30. травня) Посольство
| Рес сзубаки ри я в Україні - особі. і «нема» (м. Нін) в особі її президента || професора Шіме Любічека вирішили влаштуолій вати мистецьку виставку в контексті етноїсто- Ж ричної спільності українського й хорватського зро народів. Відтак постала потреба презенту- - вання конкретизованого місця витоків хорва-
| тів - Карпат.
Шесля поїздки по Україні та ознайомлення з творчістю українських художників-«карпатистів» вибір було зроблено на користь киянки Галини Олександрівни Зубченко. Ця мисткиня, більш знана як талановита художницямонументалістка, має прекрасні живописні твори, серед яких особливо емоційним і щирим виявився невідомий птирокому загалу цикл «Українські Карпати». Окремою виставкою пі роботи вперше було представлено Музеєм Ївана Гончара у квітні-травні цього року: підготавлено до експонування після тривалого «ув'язнення» в майстерні картини, упорядковано й видано повний каталог робіт циклу, опубліковано ряд критичних статей.
Відтак, як спільна українсько-хорватська акція, ця вистазка Із залів музею вирушила до давньої столиці Хорватського князівства - міста Нін що на Адріатичному узбережжі Для експонування організаторами відібрано станкові таори
(полотно, олія) у
товариства: віл місцевої влади, депутатів мистців, наужоваів, зотворчого миєтеттва, значної історико-культурної ваги.
У вітальному слові презилент професор Любічек наголосив, піо вис української художниці не випалхово диться саме тепер, коли Хорватія відзна ряд важливих юторичних подій А саме - 1120-річчя від дня першого визнавня незалежності Хораатської держави - 7 череня 279 року Римський сапа Іван УПІ надієлаз послання хорватському князю Браніміру, в жкому визваз його легітимним монархом незалежної Хорватії 930 розів тому король Петар Кретемір ГУ у місті Нін проголосив Адріатичне море «таге позігити» «нагтим морем», 210 стало важливим актом утвердження хорватської держазності
430 років тому у світ вийшов перстий
- щу іч
тобто
- -- ЛИПЕНЬ, ЧИСЛО 7 (61), 1999 РІК
МО коди завдати.
| хорватський роман «Ріапіпе» нінського письменника Петара Зоранича, основоположника хорватської літературної мови. Його поетикопатріотичні твори, казки, переспіви пронизані любов'ю до рідного краю, що в ті часи о потерпав від турецької навали. Оспівані -Зораничем легендарні гори Велебіт, що на південному узбережжі Хорватії, які міфопоетична свідомість народу густо заселила - різноманітними духами, лісовиками, феями, і - сьогодні вражають своєю величною таємнио чістю і неприступністю. Примітно, що на велебітівських дубах зведено Венецію: ще з | ХУ століття цінну деревину по-варварському вивозили до Італії, і лише з Наполеонівською кампанією скінчився цей вандалізм. то Наступний ювілей - минуло два десятиліття, відколи Римський папа Іван Павло П на честь річниці незалежності Хорватії започаткував відправу Служби Божої хорватською мовою в Римі. За католицьким протоколом це вважається важливою подією, адже цим актом церква підтримала національну ідею хорватського народу. На завершення професор Любічек наголосив, що експонування «Українських Карпат» є значною подією в культурно-мистецькому житті незалежної Хорватії, та висловив надію, що хорватськоукраїнські відносини матимуть своє гідне продовження й далі.
У своєму вітальному слові губернатор Задарсько-Кнінського краю пан Шіме Пртеняча, зокрема, наголосив, що дата відкриття цієї виставки з нагоди Дня незалежності Хорватії є символічною, адже в цей час і Київ відзначає свій День міста.
Від Міністерства зовнішніх справ Хорватії виступив пан посол Джуро Відмарович, один із ініціаторів проведення виставки, У своїй палкій промові він торкнувся питань історико-культурних паралелей у розвитку хорватського та українського народів, політичних умов та мистецьких особливостей малярства Галини Зубченко. Зокрема він акцентував увагу присутніх на тому, що творчість мисткині, як і багатьох інших мистиів-шістдесятників, слід розглядати як протидію тогочасному більшовицькому режиму.
Слід зазначити, що постать пана Відмаровича - відомого хорватського поета і громадського діяча - стала непересічною в культурному житті українців за час його перебування на посаді Надзвичайного і повноважного посла Хорватії в Україні. Оволодівши за рік українською мовою, пан посол 1 досі не може збагнути, як можна жити в Україні (не кажучи вже - бути українцем)
і не говорити державною мовою. За його словами, це є незбагненним для цивілізованого світу. За час своєї дипломатичної місії пан Відмарович заприятелював з багатьма українськими політиками, діячами культури та мистецтва, науковцями, об'їздив Україну, добре розумівся на українських питаннях і особисто доклав чимало зусиль для розвитку хорватськоукраїнського співробітництва. На культурно-мистецькій ниві за Його сприяння було здійснено чимало важливих акцій. Зокрема, влаштовано ряд художніх вернісажів у галереях Загреба, Дубровника, Залара, Ніна та інших історико-культурних осередків
орватіи. Варто зазначити, що 1998 реку синий зперше ознайомилася з сучасним українським малярством на виставці «Український Авангард». Цього року має відбутися 11 продовження. За сприяння посольства Хорватії в Україні влаштовувалися виставки хорватських художників, адже сучасне хореатське мистецтво для укра ІНСЬкОЇ аудиторні, за словами пана Відмаровича, - (арціа газа. Сам пан посол є добрим знавцем і палким шанувальником української культури, байдужим до проблем національното відродження
З української сторони київському 5
директора Музєю Івана Гончара
не-
слово було надано ві, заступнику
Тетяні
мистеттвогнав
я овоч
Пошивайло, котра упорядкувала каталог циклу «Українські Карпа ти» Й опублікувала
ряд критичних статей 5 атщрай Вона
про гегирчість г 2. Ем пе родуєна привітала гоєтіютостинну зустріч украї ські деженниії иа хорватській землі Досовнивтци критичний
«а Я,
Ф
аналіз творчості Г. Зубченко, видрукуваний хорватською мовою у каталозі робіт мисткині, пані Т. Пошивайло, зокрема, наголосила, що довгі роки художниця не мала змоги вистапляти свої картини, оскільки тоталітарний режим цензурував усе національне. До того ж, чиновники від культури втручались у творчий процес мистців, нав'язуючи їм соцреалістичну стилістику. Відтак створений у 60-ті роки Клуб творчої молоді, секретарем якого була пані Галина, виступив своєрідною протидією тодішнім реаліям у суспільно-культурному житті України. А в представлених на виставці роботах виявлені кращі художні традиції класиків української малярської школи, Пані Тетяна наголосила на тій ролі, яку відіграв Їван Макарович Гончар та його хатній музей для виховання національної свідомості українців та пробуждення любові до рідної культури. Примітно, що завдяки цьому мистцю-сподвижнику Г. Зубченко віднайшла себе як суто національна художниця. Саме до «Гончарівні» Галина приводила своїх друзів, де можна було утамувати спрагу за рідним і відчути себе українцями. На завершення мистецтвознавець наголосила: «Ї хоч кажуть у народі, що гора з горою не сходиться, сьогодні ми переконалися, що українські Карпати - правітчизна хорватського народу - завітали до прекрасних гір Хорватії як вияв взаємної пошани та побратимства».
Відкриття виставки «Українські Карпати» широко висвітлювалося хорватським національним телебаченням і пресою. Мистецька критика виявилася прихильною до малярських робіт української «слісарниці» (художниці по-хорватськи), відзначаючи динамізм її полотен, своєрідність синтезу реалістичного й декоративного письма, щирість й автентичність зображуваного,
Місцем проведення виставки не випадково було обрано місто Нін - стародавню столицю Хорватії, куди в МІЇ ст. прибули перші переселенці з Карпат. Саме тут зведено найменший у світі кафедральний собор - церкву Св. Крижа (Хреста) ГХ- ХІ ст. Кажуть, що у Хорватії немає жодного художника, який би не малював цю національну святиню. Ній, окрім свого історико-культурното значення, відомий також і як курортний центр - адже сюди на відпочинок залюбки приїздять туристи з усієї Європи. До речі, на хорватських курортах нині оздоровлюється чимало дітей з Чорнобильської зони.
З нінського узбережжя видно хребти островів найбільшого середземноморського архіпелагу - національного заповідника Корнаті. Це природне диво, аналогів якому в світі немає, залишає відвідувачам незабутні враження. Вузенькими протоками між островами снують туристичні катери та шляхетні яхти під прапорами різних європейських держав, на деяких островах видно залишки складених з каменю стін-загорож - сліди колишнього заселення. На більшості островів стоять будинки під
че рвоною
- «УКРАЇНСЬКІ КАРПАТИ»
черепицею, що так гармонійно поєднуються а блакиттю дивокола та аєленню хиойних гиїй
Перше знайомство з півдейним Узбережжям Хорватії переконує, що Бог не обділив цей затишний закуток Європи споєю любов'ю, до того ж - передав Його у дбайливі руки й до люблячих сердець хорватського народу. Й відразу думки линуть в Україну, багатшу своїми природними ресурсими, але біднішу на правдивий патріотизм, любов до рідного краю, загальномаціональне прагиємия жити на своїй, а не иа чужій аємлі
Краса цього середзємиоморського краю, оспівана ще класиками світової літератури У. Шекспіром, Б, Шоу, К. Гольдом, Ди Лондоном, Є. Іонеско та іншими, зачарувала і Галину Зубченко, котра кожної вільної миті замальовувала казкові пейлажі, культурні пам'ятки Хорватії проведения цієї виставки художииця,
Історичні ги Сам факт котра не зазнала належного пошанування в Украї, сприйняла як щедрий дар до Іі 70-
ювІЛЮ,
ЛІТНЬОГО
Насамкінець зауважимо, що завдяки спіль НІЙ ДІЯЛЬНОСТІ Посольства Рестубліки Хорватія в Україні глядацькому нові грані Зубченко
Музею Іваня Гончара Та загалу двох країн розкрилися
мистецького таланту Галини Влаштуванйня їі персомальних виставок, укладання першото повисто каталогу творів цьото циклу, ряд критичийх публікашій
українською,
хорватською та англійською) мовами сприяли НОВОМУ осмИиСсЛлению тпорчіото доробку мисткині. Відтак своїм малярським циклом «Українські Карпати» Галина Зубченко здобула довтоЮючІікуванйе визнання як Живописець. й мирі шанувальники іі талан зр добру нагоду долучитися до метліниму
скарбів рідиої культури
Ігор ПОШИВАЙНЛО, єтмолог, камдидат Історичних наук
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
РА
з " чо - і і. і онов, Йкано Й -
й їй й
Р ній п асої догма ее чт, вира ьо НОТ ВО ОН РТ Тл з "ВТОМУ
жо У.
-- - б - --
зоре -- «сім'я», «родина», «рід», «плем'я» |СРС, 167) І таким чином, наведено їмена означають: Кульбгушан ее «Окраса роду», Кульвант. -- «Родовитий», «Знатний», Кульвір -- «Герой / Богатир роду», Кульдгар -- «Опора роду», «Рододержець», Кульдев -- «Бо-
ся мати не одну дружину, а кілька. Очевидно, в самому слові кула та його скіфському відповіднику кола криється пояснення того, чому наймогутишту й найшанованішу частину скіфського суспільства називали «царськими» скіфами. Саме таке значення міг, певно,
прикмета кожної давньої людської спільноти. В цьому терміні, ареал якого охоплює величезні простори Євразії, збереглося першорядне поняття соціального характеру -- назва родового об'єднання, перенесена " окрЗ45мих групах на сімейне або територіальне об'єднан-
ранзі о Аа ле «Світильник нести й сам етнонім сколоти. Це знаня. Тож і не дивно, що цей термін, породу». -- «Радість/Втіха чення, поза сумнівом, було набагато своєму видозмінений в різних мовах, вхо нькьній Фо відчутніше й вагоміше в скіфські часи. увійшов у важливі для первісного сус- "
у географічні ака кула та хінді куль У сучасних індійських мовах, зокрепільства терміни й поняття, пов язані зак уво зчарнх ур важливі соціальні ма, в хінді, деякі давні закінчення відпародиною, родом, родоводом, родовитістю, родом леЧЕНИЯ , пов язані зродиною, ли, тому іменники втратили здатність походженням, знатністю. А також в імезро РеечаА анна тощо: куль-виражати множину. Цю втрату компенна, назви, теоніми й етноніми, одним із понілоонно сани пул гарма -- ро- сували суфікси, які розвинулися від саяких і є сколоти. Відбився цей термін 1 «отр рве ії або традиції; куль- мостійних слів із значенням «багато», в імені першого скіфського царя -- Ко- | ровинні родинні або ро- «всі», «все». Таким суфіксом у мові хінді ї лаксаий. Ім'я це означає «Цар племені» й ДОВикнИгИ; кулачар'я -- домашній, роз й стало слово куль, похідне від санскпервісно постало з терміна на означендинний жрець, знавець сімейного родо- ритського кула. Воно виступає у складня племінного ватажка, а з часом переводу й традицій; кульдевта -- родинне них словах другим компонентом 1їозна- творилося на повнокровне чоловіче їм'я. чи родове божество (є ще термін грамачає «гурт», «череда», «табун», «зграя», Що ж до етноніма сколоти, то в ньодевта -- «божество села», деграма, яке «рій»: гокуль -- «череда корів» (інший му виразні три компоненти: с-коло-тий, Геродот У У ст. дон. е. серед кількох в санскриті означає «село», споріднене де -- ти (у Геродота -- той) грецьке версій про походження скіфів подаєї ту, з укр.громада, а саме терміном громада закінчення множини, а коло -- «рід», яка за словами історика, належить са- означалася колись українська сільська «плем'я». Початкове св етнонімі -- мим скіфам. На пустельній доти землі община); кульвідья -- родові/родинні префікс сукупності, збірності, спільності, від Зевса й ДОЧКИ ріки Борисфен (давня з знання, де відья означає «знання», він, до речі, якраз і наявний у трьох назва Дніпра) народилася перша люди- «відання» і споріднене з нашим відаостанніх словах як су-, зта с-. Підтверча -- Тарпітай. Троє його синів -- Ар- ти-- «знати». Слово відья також входжує таку думку й санскрит, подаючи, поксай, Ліпоксай 1 Колаксай -- стали дить в індійські чоловічі імена -- ім'я з - зокрема, термін сакулья -- «родич» (у
родоначальниками скіфських племен, цим компонентом має, зокрема, нинішній У 3 5--6 поколінні по чоловічій ліні): йому Ж
точно відповідає рос. «сородич». Санскритське сатут і російське соцілковито тотожні.
Отже, етнонім сколоти означає «роди», «племена», а коли точніше, то «співроди», «співплемена». Він є терміном на означення усієї сукупності скіфських племен. Що цілком узгоджується з Геродотом: за його часів скіфи жили окремими племенами, а на чолі
посол Індії в Україні Відьябгушан Соні. Саме ж ім'я Відьябгушан означає «Окраса знань», тобто «Мудрий», де бгушан -- «окраса», «оздоба» (моя перекладацька діяльність почалася з віршів відомого індійського поета Бгаратбгушана Аграваля, де ім'я Бгаратбгушан означає «Окраса Індії», а Бгарат -- спо- ?» сна (
. пра ЧОЇ ЖУР 0 10е конвічна назва Індії). Симптоматично, що б. З ДЛ
Р,
але першим царем і засновником династі скіфських царів став наймолодший з братів, Колаксай. Бо тільки йому далися до рук магічні дари, які впали з неба. -- золоті чаша, сокира, плут 1 ярмо. Як пише Геродот, усі разом скіфи називаються сколоти, за іменем їхнього царя Колаксая. Скіфами ж їх назвали греки |Геродот, 181)
Отже, виходить, що сколоти -- Сарезиденція індійського посла в Києві роз- Й ТИ І і моназва скіфів і суто скіфське слово. мищена не вулиці Ярославів Вал, біля їх стояли племінні ватажки, яких істо- ; Крім того, легенда ця має кілька цікапам'ятника великому київському кня"- рик називає царями, Слушність 1 еро-.. - Й
дотових слів підтверджують тмена Я скіфських родоначальників -- Арпоксай, Ліпоксай та Колаксаї, у яких ком- | понент - ксай якраз і означає «цар»; утворене -ксай від індоїранської основи кшатр/тхшатр -- «сила», «влада». Від цієї ж основи походить і наше цар, широко відбите в українських прізвищах Цар, Царко, Царук, Царик, Царе- У вич, Царенко, Цариченко тощо, а вони, в свою чергу, відбивають приналежність певної частини давньоукраїнської спільноти до воїнського, кшатрійського стану.
Кула в «Рігведі» має 1 значення, згодом призабуті: «оселя», «поселення», «селище», «село». Тюркське єль/тль
вих моментів. | тут, як і в літописній легенді про полянських князів Кия, ека й Хорива, як і в вірменській легенді про князів Куара, Мелтея і Хореана з області Палунь, фігурують троє братів. Ї тут, які в міфі про трьох синів царя Яяті від дружини-кшатрійки Шарміштхи (див. попередню статтю за березень), престол дістається наймолодшому з братів. Показово й те, що магічні дари, впалі з неба, характеризують чотиристановий поділ скіфського суспільства, властивий і давньоіндійському суспільству. Більше того, символіка небесних дарів легко витлумачується на Індійському грунті: чаша символізує стан
ще посла, яке - на -- «золото». Саме Ярослав Мудрий
звів Святу Софію, яка символізує божественну мудрість, біля місця, де був похований київський князь Дір, ім'я якого має індійський відповідник. І сьогодні в індійців побутує чоловіче ім'я Дгтр, «Мудрий»; до речі, перший посол Індії в Україні, Судпір Девре, мавім я Судгтр, яке містить компонент дгір і яке означає «Премудрий»: Принагідно зазначимо, що наставник самих богів в ІНДІЙСЬКІЙ міфології, Брихаспатт, мав епітет Дар --
термін на означення череди корів -- готра, споріднене з укр. отара), алікуль -- «рій бджіл», девкуль -- «храм» (досл. «сімейство богів») тощо.
На іранському грунті санскритському кула, скіфському кола та хінді куль відповідають хіль/тель -- «сім'я», «рід», «підрозділ племені», «клан», «плем'я», які також входять у племінні та гео-
а ражманів, сокира его воїнів- МОРЕ надзвичайно давній термін, графічні назви, у терміни, пов'язані З відбилося в словах аул, аїл -- «село». ; трив, плуг - хліборобів-вайш 1В, 17 іще В «Рігведі» на означення родиною, родом, родоводом. З неіндоєв- Угро-фінські киа/ ку/а сьогодні вжирмо --шудрів, залежних від трьох виуживани? 1 ; г сім'ї, яку очоропейських мов сюди долучається тюрваються в значенні «село». Це спонукає |
кське ель/їль, які виступають з подібнигадати, що й наше село споріднене з цими ми функціями і які, зокрема, наявні в | термінами, особливо з іранськими желе іменах: Ельдар -- «Опора роду/Рододертіль, які на слов'янському завоьго
ч станів. І якщо судити з того, що всі отири індійські терміни на означення ЧИХ станів рясно відбиті в українських
ник/батько роду /родиви»: В
- по- ВІДІ реїче і -, штрактаті про мистецтво - 203. ко КРИКИ о У о РИН р кей предки сучасних українців. зай ітуду значень: «сім'я», «обам у я; р), знеавог діжа сн Осо З зові іранські й ін, ОО. вкрай важливі | ення ан- ШИ амі ; я» тощо. Ронеці ду», Х | я РОДУ ар ві повідомл д», «плем тощо. Слід зазначити, що більшість цих | Сі
ТИЧНОГО автора слід розуміти так, що
і нням спорідс озрайо ЛИН етнонім слова із значеє ет тюркських імен переважно тїранського
сколоти й їм ксай -- і ; ення итості й знат-
«Поріднені й схо зая сі. одні коре- Р нет уознали ПОХОДРНЯМЯ: - ба айс ка тран о я под ро ий ності. Причому впадає , що Існує подібне слово і в угро-фінських іншого давнього сравді, в обох словах наявн ни | езубуін ЗАЛ СПІЛЬНИЙ ком сі на- | ЙДЕТЬСЯ б ан оке, благороднє, моважуудвето а са о б кр
понент кол. Проте в дмінно висок», - ж самі значення, що й у його індійських, Ж
шві
чі Ай ць дк Й азвддюногоєютні - в - Й зирецся
нн М , -
| визначити, що ж саме означає ТЕР скриті одним Із З . ча зараз Ко ни грешті-реш я у ІЙ не- ЧенНЬ слова ку Є начає «царського БИ ВВ ТО вич зСелО йом; З ЗЛ овок, що етної З ТШНОГО ви Р "ДОСЛІДНИЖИ ДЕОЗИИ ьдеякими суфіксами ра о царської сім ї» фінській, естонській та карельській мо- етнонімові скол гену канву: що засобами рати оду»: «приналежний ера рі, ку лавадгу, вах відповідає Їси!а, надзвичайно давнє, | кою між ним ких пл пфів відносять до тїран СРС 167--168) ГУ зяка /дівчищо вказувало на територіальне розсе- Кихь | емен) значну частину «варварсь- | / | ( ш«ввисокородна оаануа / лення людей, які розмовляли «ОДА: нією | нем хо їмен і назв з Північного Причорнокулони тра -- «ШЛЯХ НИЙ ЮНАК моваю. йо ЯВ 0 Зо й, серед них ети онім сколоти й ім'я на? ул куліна означаються Ас" Знають терміни споріднені і з санс Ж , и У онснити аа ОДН с найшанованіші ЄРто один бенгальсь" ризоАни АН Й кіяді куахуе срвму ким | ким і -менш одностайні Д ї 11. Колись "фен йав- КОЛА АР ПРОВЕ "у зоУжо, те Мені -- якийсь украй важливий кий цар ол! бражмансь про ман ка: «Одно -- що вона пані ве ІИКОГО КО- | кут не й б " У давніх насельників Північного торите х терміном кулі ні з збе- Ліна», тобто аа роду »); поколін- |. ою. ці скіб орномор'я ж нач 1». дини ня; колінник (у І. резневськ У «0 роя к Зате світло на пей термін пролива7 кородитя». високий стату себе й ж «співплемінник», «одноплемінник сер- лоти,сть їн лу 1С гермин р ігали сві межах. Якщ я ЖЕ Ноу ЙСькі факти. Насамперед при" б ся в СВОЇХ ю іншого бохорватське коленови? -77 зЗоРонни й стають Увагу с часи чоловічі імена, одружувати увався - дені" на ОДНе шляхетного походження». || - містять ком вили '-»- (санскр: хтось одру гра в свій стату" ося до Отже, скіфське кола, індійське кула/ Ула), и: "омпонент кул» у» з стану, ТО Рій і Це спричинил ль, іранське тель/тіль та інші іномовні -- ла в ім анфоЖи у наступне мішання серед енгальсь" аідповідники - надзвичайно важливий Геро; уля ені Колаксай: Кульбгушате, забиякого 38 віддане" ний термін на означени кавнн ван | неаби всі пр суспільний тер означення сукуп- | УЛьдіт жтр, Кульдгар, "ку б їнів. 19 пості людей. Віл справді найістотнийи:
а , Кульнандам ТОшО. | якщо ами юфеького Кола-невідоме, то Зн27
с | 6 "некритеського кула пілиюєм про
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
W niej przebywali nie tylko mnisi, a także młodzi mężczyźni z Kijowa i okolicznych miast oraz miasteczek. Nazywano ich «młodykami». Odnowiła się dawna obitel, gdy zadźwięczały w niej młode głosy.
SOROCZYŃSKIE CUD
W czasach hetmana Danyła Apostoła wrzało życie. Kilka wiorst od miasta bieliły się chatki wsi Wielkie Sorocyńce. Tu wkrótce urodził się Mikołaj Gogol. I chrzczono go pod ikonami miejscowej cerkwi. W 1732 roku położono jej fundamenty na wysokim brzegu Psioła. Świątynia miała być
[...] wspaniałej sorocyńskiej świątyni [...] wyposażenie grobowca kontynuowano z inicjatywy pułkownika mirhorodzkiego Pawła [Apostoła].
Podczas tworzenia ikonostasu Mirhorod staje się ośrodkiem życia artystycznego Ukrainy. Przyjeżdżają tu artyści z Ławry Kijowsko-Peczerskiej. Powstaje miejscowa artel malarzy. Wśród nich jest ród Borowykiwów.
Kto po raz pierwszy ujrzy ikonostas, zatrzymuje się przed nim, oszołomiony tym cudem. Bogate drewniane rzeźbienie, pokryte złotem, łączy ikony jak rajskie kwiecie buszu. Wydaje się, że lśniąca, przejrzysta koronka z winogron i róż nie mogła zostać wykonana z ciężkiego drewna. Jakby była z najcenniejszego metalu.
Alimtij Halyk (zm. 1769). Ikona «Bogurodzica» z cerkwi w Wielkich Sorocyńcach. Lata 40. XVIII w.
Paola Utewska
Alimtij Halyk. Ikona «św. Uljana» z cerkwi
Ikonostas lśni słońcem – malarze odważnie nakładali przezroczyste i półprzezroczyste farby olejne na złoto. To hołd dla tradycji. Ale w sposobie przedstawiania świętych roi się od nowatorstwa. Apostołowie nie stoją, jak przystało, spokojnie, nieruchomo, majestatycznie. Ich szaty nie opadają równymi, zesztywniałymi fałdami. Burzliwie pognieciona draperia nadaje postaciom dynamizmu. Na twarzach widać zmieszanie, wyrazistą mimikę. U wielu – wielkie dłonie robotników. Na setkach ikon sorocyńskich – kalejdoskop twarzy: odważnych i nieśmiałych, brzydkich i anielsko pięknych (męczennicy i kalecy, przystojni i piękne, anioły i cherubini, prorocy i apostołowie).
Barwy soroczyńskich ikon są zdumiewająco podobne do gogolowskich: «Cicho rozlało się przezroczyste błękitne światło, fale bladożółtego świata przelewały się, grały, jakby w błękitnym morzu, delikatne różowe światło stawało się coraz jaśniejsze, i coś białego powiewało, jakby obłok, tylko z czegóż on, z powietrza czy co, utkany. Białe, przezroczyste poranne niebo leje ledwie dostrzegalne złote światło jutrzenki».
A nieokiełznana ruchliwość objętości ludzkiego ciała na ikonie «Męczennice» zapewne zainspirowała żartownisia Gogola do takiego obrazu: «Przeszła dama. Wszystkie jej części zostały doprowadzone do niezwykłego wzburzenia».
Hetmanową, żonę Apostoła, nazywano Uljana. Na jej cześć jedna z ikon to wizerunek wielkiej męczennicy Uljany. Jak na drogocennej miniaturze subtelnie wypisane są rysy jej twarzy. Wargi – jakby czerwone płatki. A róże obok – białe (czystość), czerwone (cierpienie). Na szyi męczennicy złoty łańcuszek najcieńszej jubilerskiej roboty, jak u piękności z obrazów Tintoretta. Nawet krzyż święta trzyma jak parasolkę. Na Uljanie wspaniałe szaty. Wielka męczennica była patrycjuszką starożytnego Rzymu. Ma na sobie chiton i himation, które przypominają francuski robron, a połtawski delikatny ornament podobny jest do perskiej miniatury. Nad ikoną – wiersz, smutny panegiryk:
Chrystusowa jest oblubienica piękna Uljana,
Za Niego zaś cała krwią była oblana.
Daj nam tu dobro – krzyż Chrystusa znosić
I w sercu naszym męki Pańskie nosić.
Twórcy ikonostasu w większości byli wychowankami Kijowsko-Mohylańskiej Akademii, dokąd z zagranicy napływała literatura, grafiki i kopie obrazów wielkich europejskich mistrzów malarstwa. A niektórzy z malarzy sami podróżowali po Europie. Dlatego nie dziwi, że fantastycznie lśniące aksamitem niebieskie i zielone barwy szat świętych są wpływem palety Hiszpana El Greca. Srebrzyście perłowe, popielato-burzowe chmury są twórczym przetworzeniem kolorystyki Włocha Tintoretta.
Cerkiew Przemienienia – siedziba Daniiła Apostoła w Wielkich Sorocyńcach. 1732 r.
Ekspresyjne linie, temperamentne, czasem wprost brzydkie twarze, odbijające w sobie namiętności, oraz złocone rzeźbienie ikonostasu były wyrazem panującego wówczas stylu baroku. A delikatne piękno kobiecych twarzy to pierwszy na Ukrainie powiew galanckiego rokoka. Gusta francuskiej arystokracji dotarły już na początku XVIII wieku do otoczenia Mazepy, w którym nie brakowało wyrafinowanych miłośników nowej sztuki. Do tego otoczenia należał także Daniło Apostoł.
Niektóre miniaturowe ikony po prostu zdumiewają swoją kurtuazyjnością, pietyzmem wobec kobiecości. Takie jest „Zwiastowanie” z jego wyrafinowaną żółtawo-purpurową gamą barw. Archanioł Gabriel z bukietem lilii i róż niemal kłania się przed królewską Dziewicą Maryją. Duchem francuskiego rokoka przesiąknięta jest ta ewangeliczna scena.
Prawda, słodki styl w ikonach sorochynieckich nie oznacza beztroski, lecz symbolizuje raj sprawiedliwych po ziemskich mękach. Ukraińcy przestrzegali przed beztroską, którą opiewał we Francji malarz Boucher. „Powiadają, że radość za smutkiem podąża, a z uciech, z wesela, rodzi się troska” – pisał wtedy nasz poeta.
Szczegóły ubioru na wielu ikonach uwspółcześniono. Na apostole Piotrze zapięto nowoczesną klamrą, a holenderski kołnierz koszuli Pawła oraz spinka u Łukasza miały dowodzić, że twórcy ikonostasu nie są obcy współczesności. Nawet patrona hetmana Apostoła, proroka Daniela, który żył w starożytnym Babilonie, malarze ubrali w żupan i delię „hetmana obu stron Dniepru”. Do niego, patrona Daniela Apostoła, zwrócono bojowo-błagalny wiersz, który można odczytać pod ikoną:
Lwy srogie nas
Starają się pochłonąć.
Pomóż nam: paszcze
Ich skruszyć.
Kogo prosił u proroka, by pokonać Szweda? Kogo Apostoł... króla Karola XII, w bitwie z którym pod Var- Apostoł stracił oko? Piotra I, który bezpodstawnie...
A może superemigracja Pyłypa Orlika, ... w Turcji, zasypywał Apostoła listami, w których ... niedyplomatycznym...
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
м ер ч ї і Р «ьо » - Р ПРЕ пегасва ФУКУУ вела нреайниранийні іаібіднійномів Кі - рю радами о; "і | - сій Р 5 ГЕТЕ ла в веб зі о БОРИ НА Скороп: р Троїцької церкви, фінансував реконструкцію ма а аррю ро до наших часів випадково. Їх наприкінці ХІХ с рез «надмірну» європейськість ще наказали пове толіття. Річ у тім, що російськ цар! церкви себто ЩО М «в первобьггное состояние» київські рондо За Зара , ити їх у православно-візантійському рози наказом устигли знищити барокові "Гвобцької фії, в Успенській церкві Лаври. До грекокето очах ПОД грянув Жовтневий переворот і За ние церков припинилися. . рон імена авторів Троїцьких розписів 77 реак авловський 1 Алімпій Галик. Як 1 в б У нцях, крім драматичного бароко, проглядає У роїцькій церкві витончене рококо. На нашу думку, художником цього стилю був Алімпій Галик. Поєднання в одному ансамблі бароко 1 рококо, експресії і ніжності - - прикмета української культури ХУПІ століття. Подібний синтез подибуємо, наприклад, у поезії Григорія Сковороди: Хто грусть во утробі носить завсігоа, Той лежить во гробі, не жил нікогда. О утіта 1 радість! О сердечная сладость! Прямая ти жизнь! АЛІМІШИ ГАЛИК Упродовж ХМПі ХУПІ сторіч галицька інтелігенція емігрувала до Києва, рятуючись від покатоличення. | Водночас вона несла сюди західноєв ропейські культурні Р новини. Художники-еміагранти приставали, як правило, Гоа до Печерської лаври. Так, свого часу брати Тарасевичі зе | прислужилися як ілюстратори Лаврської друкарні: у є , 2 зав їм у Лаврській художній школі запанував солі , | і ароковий стиль. Прихильником його б і керівник Алімпій Галик. Діви неторочни Фрагмент яв я панловський Року 724 він овисто настянного розтису Троїцької надбрамної познайомив учнів малярні з новим викладачем Алімпієм гркви Києво-Пече зської лаври. 1740-1 рр. Галиком. Бувродоміз Галичини, тому прозвали його Галиком. брутальністю називав свого кореспондента «мирго- У Печерській обителі прийняв постриг і на честь да г ЛП чі родський сліпий біс». «Свирших львів» на довгій ниві їмтій Галик. портр ел митротолите 7 є життя не бракувало. Дмитра Ростовського. 1760-1 рр. Збертггається Вимучену плоть апостолів -- брезклі щоки, що і ї. Київ ; тягнуть оОблИЧЧЯ ДОДОЛУ, очі, неймовірним зусиллям зведені догори, наче у пошуках порятунку, - малювет познайомився і з батальними багатофігурними майстер стражденних образів Лука Боровик- Натомість картинами неаполітанця Альтомонте який кілька вбрання святих, із ЗОЛОТИМИ гудзиками, коштовними боків жив і працював у уранномко ака нащо Х фібулами писав коралово-червоними й оксамитово-впливом його полотен вирішив Галик і собі спробувати зеленими самоцвітними барвами мистець екстра-класу, долі в багатофігурних композиціях. І створив їх - уже | добрий знавець європейського малярства. Хто він? в Києві й Сорочинцях. | У Києві про Рутковича, картинну галерею Жовкви РР ТРОЩЬКА НАДБРАМНА мало о НТ Подумки уявімо іо враження ПЕР НВ | повинен був справити на школярів новий настави тк ось ладіннайі нові -Утершому десятиріччі ХП століття над головним Вчорашні простакуваті хлопчаки побачили новий світ. не в'їздом до Лаври піднялися мури Троїцької надбрамної прекрасного. Мабуть, Галик супроводжував розповіді ВА церкви. Стіни, як ГОДИТЬСЯ, прикрашали розпис». демонстрацією репродукцій. І аркуші паперу немов ооо Имовірно, що в їхньому створенні брав участь Алимтши оживали, хвилювали, збуджували почуття, про які СЗЗ школярі раніше не думали, не здогадувалися. МодоВи РИ
Печерський. У ХУШПІ столітті Троїцька надбр вується, одягається в розкішне барочн
амна перебудое вбрання. Зовні
хвилясті фронтони, скуль-
впливом свого наставника вони почали розуміти, що | | соковита гама кольорів Рубенса, скульптурна пластика 7 РН його персонажів мають глибоке значення, вони - - пмноУаЙ
красі й силі людини. А полотна суворого Ель-Греко
стіни прикрасили примхливі, С
птурний, дивної краси, вигадливий орнамент.
Мов зірочки, засяяли на стінах кольорові керамачнт випромінюють чистоту духовності й віри. Школярі
розетки. Над церквою побудували нову, вкриту золотом, здивовано пересві сь, що грайливі красуні й СЛИВА
баню. елегантні кавалери Тінторетто, мальовані на тлі свята зок й розваг, - - не пусте оспівування легковажності, а "ЗТТКІИ
і Б Головною окрасою церкви стали роз ільшість фресок - - багатофігурні компо
Р
композицій - - «Зішестя праведників У ра»м?: минулого малювали праведників
виснажених, стражденних мучеників. Так такою була традиція. Натомість,
крокують здорові люди з випещеними обличчями. граціозні,
свійські тТтВар
писи інтер Єру: зиції, виконані!
з бездоганною художньою майстерністю. Погляньмо на кілька фресок- Одна З найбільших і й». ІконописЦці
віддзеркалення витончених почуттів.
Важко реконструювати ставлення Галика до Брейгеля, вплив якого інколи помітний у роботах лаврських майстрів. Простонародні сюжети старого нідерландця були, може, найбільш близькі 1 зрозумілі школярам. Але смаки Брейгеля, певне, сприймались
естетом Галиком трохи іронічно. Скептики можуть закинути нам надмірне фантазування. Але звернімось до фактів, засвідчених
лін ПР
царі, високе і дами
духовенство екрасні дами, іа «нд
елегантні. ле Преки | | г онсіії | пензлем і пером художника на великих фресках і на пня й
Праведники й оло густе зело дерев, ст Павловський 1706--1744). маленьких іконах, на ЙОГО майстерно виконаних |4|4/ "8:
пев дники йдуть лутом, навк гу еокт. ініатюрахі п ачаРІЇ би зга рв'я квітів. Пейзаж б би й ЗОВСІМ реалісти ним, арів з аму. Фрагмент Моно | - парове я ЕНН и о З.
та казковості надають о акадтичиі тварини і райські вигнолия «речи погИічя ее Унавнадьни зошитах-альбомах, так ЗВАЯНИГ уро
птахи. Страшні хижаки й мирні ивуть тут у мирі й злагоді. З я собор»
Інша фреска - - «Нікейський Вселенський му з'їзді | жника нини обрав чернече ім'я ального о дав і геніаль худ малюнків
хугаду є «груповий портрет». ристиян 325 року точилися гарячі богословські ДИ
помо- Оміж святим Миколою Чудотвора
що ко ж жо . жнояроря г
о-Печерської лаври, 1730-1 рр.
років був викладачем лаврської С
Алімпій. Дванадцять б Паарннсвео о сять очолював ії. Життєпис СТЄ»лі 2 щької надорамне
ем та Єретик ОМ || коли малювання, і ще де | амної церкви. Іще один малю Але цілком галика рясніє білими плямами. Про себе розповідав | У кужбушках -- портрет святого удмитеє ся. рей і оче: «Малював спочатку церковні дахи та кого пись ЕЕ Аа Еі
4 Я краінсь.
они -- і б і р,
ж зара ЖІ щи
Ростовського, великого ;
Арі | з б м Присутні воний у наппи композиції. а Івана ОдДівано еттетьма інеох вс АХ парео бачимо тут також портр 1 скупо Гой :коностаси». тослова, ВИКОЇ аниї зУК ую Алім тя Як пройшов шлях від простого маляра до вершин крапчастій манері. А- СУ - майстерності? Де здобув освіту, ерудицію оністичною манерою !
Алімтій Галик. Ікона «Христос 5
самарянка» з церкви у Великих
Сорочинцях.
ожньої М й 81 ІТ) У пропейського рівня? Відповіді немає. Білі плями... живописний портрет ми
Заповнити декотрі з них усе-таки можна. | його історики пру писували раніше Григорік Як уже мовлено; Галик притхав до Києва з Галичини, КОМУ: Портрет сей експонуєєь "я нині В Г тивні зв'язки з європейським музеї українського мистецт
- РР " бе р
ом. У ті часи в Європі стає модним новий В'ДТВ ворив чолоточланив и итропол коштовності мініатюрних ікон ! ж
мистецтв ; | З стиль, аристократичне, життєрадісне, елегантне й пнпатю| грайливе рококо. Перший укра інський художник, який 0 рУки М ано су: захопився шармом рококо, був іконописець Іван ИКОНІ | руткович. Прекрасний колорист» вин писав ікони, схожа а нетляк ці. На
на картини, що прикрашають великосвітські салони. сан рний з кнИЖе Належав до оточення шанувальника мистецтв | геред ниж «Алолоціяюо віми Вальського короля Яна Собеського п своїй резиденції, | Дмитро згодуватм у вооую невеличкому місті Жовкві неподалік Львова, король | 797 77 аден був н ні Р зібрав колекцію картин найвидатніших художників | ГОЛИТИ ООроду, як. того вих притягувала служителів палати Ще б пак! Не треба | ПОЖЕрТНУВАТИ ЗРРРАРАНН причи до Італії чи Нідеравидівацяб дума зоранон нн яса кс
- г М есіння З тертпих
пе імлій Галик не міг не побувати у Жовкві,незнати | | аа ей р Ма картинної галереї Яна Собеського. Мабуть, там | | | Продовжем
ще ь
" й ай
« Син. Зогошсиік бо
-е пракіцінцювнкрчій пі, ТР и -
РАБИ З чо ПО Р а
й - - доньці обрій ДВ -ійнотио
Spotkanie z pięknem
Z cichych wydarzeń głośnych dziewięćdziesiątych lat przeciągnęły się wieczorami uroczystości jubileuszowych i okrągłych rocznic, wydania «dzieł wybranych» i prezentacje książek podsumowujących, a nawet «sprawozdawczych». Wśród nich twórczość Oleksy Juszczenki, pisarza wielu pokoleń, doczekała się wydania dwóch książek: «Homerzy Ukrainy» (Kijów: Wir, 1997) i «Spotkanie z pięknem» (Kijów: Fakt, 1999) oraz obchodów jego osiemdziesiątych urodzin w 1997 roku.
Poświęciwszy swoje życie literaturze od lat 30., Oleksa Juszczenko obecnie wierszem otworzył drzwi do realiów czasu, przedstawiając nam nie tylko świadectwo naocznego świadka ponad 60-letniej drogi literatury ukraińskiej, lecz także jego poetyckie widzenie, załamane w spektrum wspomnień i ocen.
Ta pieśń szeleściła trawą,
Dotknęła tafli jeziorka,
I jakby mavką przemknąwszy,
Weszła w nasze serca.
Znacznie głębsza i bardziej osobista jawi się «twórczość poetycka» w zbiorze «Homerzy Ukrainy», w którym «kwiat Kateryny Biłokur» i «słoneczniki Dowżenki», za pośrednictwem tego artysty, trafiły na karty obok «wiecznej róży Krut»
i odbicia słoneczników Drača, a dalsze asocjacyjne splatanie wierszy-wspomnień ze wspomnieniami-fantazjami jawi się jako przejaw wyższej naturalnej mądrości czasu, w której trwałe wartości artystyczne zostały stworzone przez połączenie obrazu słońca u Van Gogha z rozkwitem flory ukraińskiego bezmiaru (malwy, słoneczniki).
Wieczorne kijowskie ogni,
Ich migotanie tajemnicze,
Jak w dalekie młode dni,
Jakby znów do siebie wzywa.
Odważę się nazwać dwie książki poety poetyckimi wspomnieniami, ponieważ ich prawdziwość polega na bardzo osobistym przeżyciu, a nawet współprzeżyciu przez autora każdej kolizji, które za sprawą szeregu postaci ukraińskiej sztuki znalazło odbicie w wierszach-portretach
kobzarzy, artystów, pisarzy, a
w ten sposób za słońcem, malwami i sze-
| ga żo P i | є RU) wij T1І/)
aijajżni CR uż h - h my ja - ża ko Pp Az
HT ud RA LJU żo "Ży Tarasa Szewczenki jarzmo tri
i zir
szelestem trawy w obrazowym rzędzie obu książek rozbłyskują wieczorne światła Kijowa, czyli odtworzona z dokumentalną dokładnością prawdziwość życia, podkreślona publikacją licznych fotografii z archiwum pisarza, dzięki czemu znane postacie minionych lat jakby ożywają i z wierszami płyną przez czas. Nie zatrzymać szybko płynących lat — / Są bardziej nieprzejednane niż wiosenne wody, / A pełna twych wspomnień tratwa odpływa / I znika w mętnej dali. Osobną stronę w twórczości Ołeksy Juszczenki zajmują wiersze poświęcone kobzarzom. Wrażenia od ludzi, którzy w trudnych latach i dziesięcioleciach strzegli i pielęgnowali język, tradycję, skarbnicę ducha i charakteru narodowego, poczucie ich przynależności do przemijających wydarzeń oraz do przełomowych przemian i dum wieków przekształca się przez osobowość artysty i nabiera niezachwianej trwałości filozoficznego poczucia świata, opartego na mitycznym widzeniu rzeczywistości:
SZELEST TRAWY
Step. Chciałoby się znaleźć zacisze, przystań na noc. I się wyspać. Wstać o szóstej godzinie / I iść dalej. Hm, hm... ognisko. Nadzieja mignęła / Jak czerwona iskra: / Nadzieja – spoczynek!
Naturalnym dopełnieniem tematu nostalgii i wspomnień jest siódmy rozdział książki «Spotkanie z pięknem». Autor jakby zanurza czytelnika w świat Ostapa Wyszni, Wasyla Czumaka, Kociubynskiego, Dontsowa, a obrazy młodości i słońca, podobnie jak nagie gałęzie jesiennego sadu, przechodzą w mistyczne obrazy bytu, otulone smutkiem złotej jesieni:
Ogród poetów. Ogród pamięci — / Młody, jak posty za wiekiem. / Nie trzeba egzotyki, wszelkich powabów, / Aby stać się w oczach wielkim.
Kronika życia literacko-artystycznego, przechowana przez lata w wyobraźni poety i odbita kluczowymi symbolami flory,
Wiek mija, wiek przepływa,
Jak wiosenna woda,
I legendę nam zostawia,
Że i siwa, i młoda.
Autor tworzy swoiste portrety Ostapa Wieresaja, Pawła Suprunia, Jehora Mowczana, Ołeksija Czuprynę, Ołeksy Kowala, Ołeksandra Kornijewskiego, z galerii których wyłaniają się także postacie ludzi wielkich dokonań, zjawy i miraże ludowych zwycięstw i zmagań:
I, witając nowe drogi,
Ujrzysz cień przeszłości:
W minionym walka i niepokoje
Przodków naszych, siwizna pokoleń.
W drugim rozdziale książki «Homery Ukrainy» gwałtownie wdzierają się najnowsze czasy. Zapomniane lub nawet nieznane karty historii, odkryte dopiero w latach 90. po proklamowaniu niepodległości, sąsiadują z lirycznymi wyznaniami, pejzażami i filozoficznymi uogólnieniami. Autor prowadzi niewypowiedziany dialog z więźniami Gułagu, z ludźmi zniszczonymi przez stalinowską maszynę represji:
Kołyma, Kołyma,
Biały śnieg, w duszy – mrok,
Gdzie w barakach chłód
I ciepłego słowa nie czekaj.
A dalej obraz zimy i chłodu przechodzi w inną płaszczyznę i poeta tworzy pejzaże rodzinnego mu Kijowa, w których odczuwalna jest zarówno depresja czasów «застою», jak i echo tradycji sławnych poprzedników, zwłaszcza Maksyma Rylskiego. Karczowisko, ogród botaniczny, gajowy smutek – i jednocześnie napęd obywatelskich dokonań:
Zimny wiatr przenika topniejące kości,
które bujnie kwitnie, w której jednocześnie jest i kwiat
barwinku, i gąszcz kolczastych cierni.
Artystycznemu stylowi Ołeksy Juszczenki właściwa jest niechęć do tworzenia rozległych, obszernych portretów współczesnych; raczej – od małego do wielkiego – wyrwany z wiru życia epizod, który dosłownie przebija się i wdziera przez czas, odchyla jego zasłonę, a postać artysty-współczesnego, oświetlona błyskiem, wyłania się z królestwa cieni, zarysowana nie dokumentarnym wyliczeniem czynów i cech, lecz mitycznego, w którym postacie dziej przekształcają się w
filozoficznego błądzenia wyłaniają się w rozdziałach «Z dróg» i «Czernihowskie motywy».
Obok bardzo subiektywnych portretów Hryhorija i Serhija
Tłumaczenie maszynowe