Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №65 за 1999 рік

16 s. · 35 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

BEZ MOWY NIE MA NARODU! LISTOPAD, NUMER 11 (65), ROK 1999

WSEUKRAIŃSKIE TOWARZYSTWO «PROŚWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI Dziś w numerze: «My, Ukraińcy, wychodzimy ze swoim językiem na ostatnie granice». A. Pohribnyj — s. 2 «Komuniści niemal całkowicie ignorują język ukraiński». O. Ponomariw — s. 4 «Czy nasza władza służy naszemu narodowi?». O. Zinkiewicz — s. 5

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

PREZYDENT 99: JAKA IDEA ZWYCIĘŻY?

Z jakiegoś powodu — zupełnie niepoważnie — chce mi się porównać pierwszą turę wyborów prezydenckich na Ukrainie z meczem piłkarskim z 2 listopada między Dynamem a rzymskim klubem «Lazio»: sami strzelili sobie gola w osiemnastej minucie pierwszej połowy, a potem uparcie walczyli o zwycięstwo, tak i nie wyrównawszy wyniku. Dzięki Bogu cudza nieudolność (albo sukces słoweńskiego «Maribora») pozwala ukraińskiej drużynie utrzymać się w Lidze Mistrzów... Administracyjne koło zamachowe, apetycznie i na oczach całego elektoratu, pożerając miliony «zielonych», złamało opór wyborców, dowodząc, że rosyjskie technologie wzoru 1996 roku są całkowicie zdolne do życia na ukraińskim czarnoziemie... Dziennikarz z Danii nazwiskiem Andersen, okazując zakłopotanie przed kamerą telewizyjną, mógł tylko się dziwić: «Coś jest nienormalnego w waszym kraju. Spadek gospodarki — 25—30 %, a naród wybiera to samo». Jednak nie tylko spadek gospodarki się dokonał: wśród narodowej elity, narodowej inteligencji katastrofalnie, prawie na poziomie zera, odnotowano upadek idei narodowej, która — jak się wydawało — «jedynie jest zdolna scementować rozbuchane ukraińskie społeczeństwo i wyprowadzić nasze państwo z azjatyckich bezdroży na drogę europejskiej perspektywy». Zatem słowa Leonida Kuczmy z minionego, 1994 roku, wygłoszone w «tronowym» przemówieniu, że «idea narodowa nie zadziałała», dziś, po pierwszej turze wyborów 1999 roku, wydają się niemal proroctwem: narodowo-demokratyczne siły znów nie zdołały zjednoczyć się wokół jednego kandydata, tonąc w rozłamach i wątpliwościach i tracąc znaczną część swoich aktywistów i zwolenników — swoich głosów w wyborach prezydenckich... Część tego elektoratu głosowała na urzędującego prezydenta, inni poparli Jewhena Marczuka, jeszcze ktoś oddał swoje głosy na Hennadija Udowenkę, 2,2 % «wiernych» dla Jurija Kostenki. Oznacza to, że tradycyjne 10—15 % tych, których nazywamy nosicielami idei narodowej, tym razem nie stało się zaczynem dla pospólstwa i, nie szukając zwolenników, popłynęło za utartym nurtem lub rozproszyło się na wietrze burzliwej kampanii wyborczej... Jak postępować i działać obecnie, w drugiej turze wyborów, skoro dokładnie wiemy, że dojście komunistów do władzy oznacza: utratę ukraińskiej państwowości, terror, białoruski wariant istnienia narodowego terytorium, gdzie ludność jest kontrolowana pałką milicyjną; cynkowe trumny z „gorących” punktów WNP, dajmy na to — z Czeczenii; to stopniowe zsuwanie się w obozową egzystencję, która będzie się nasilać wraz z całkowitym paraliżem gospodarki... Proświtianie nigdy nie mogą pójść na współpracę z członkami partii komunistycznej i jednoznacznie — głosowali i będą głosować przeciwko czerwonemu rewanżowi lewicy w wyborach Prezydenta. Obecna władza, przy wszystkich swoich wadach, liczyła się ze stanowiskiem narodowych pisarzy, uczonych, polityków, poparła niektóre działania i inicjatywy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki, zmierzające do zachowania wartości duchowych, kulturalnych i historycznych. Podobna współpraca z reżimem komunistycznym nie jest tylko niemożliwa, ale byłaby także zdradą narodowych ideałów. Dlatego ważne jest dla nas zachowanie naszych, już wywalczonych pozycji i robienie wszystkiego dla zjednoczenia narodowo-demokratycznych sił. Jeżeli wreszcie sformułujemy spójną ideę ukraińską, która istotnie wpłynie na strategię reformowania społeczeństwa i gospodarki, na ideologię obywateli, jeżeli pod wpływem tej ideologii zdołamy upaństwowić władzę, ta władza będzie działać w obronie interesów narodowych Ukrainy, jej obywateli, zapewni im godne życie. Na razie zaś, pod wpływem politycznej porażki, którą musimy uznać, nie popadajmy w skrajności, nie rzucajmy narodowi oskarżeń w rodzaju: „O mój szalony narodzie!” — mamy jeszcze szansę zjednoczyć się, jeśli nie w zwycięstwie, to w przeciwstawieniu się czerwonej zarazie. I wtedy być może sytuacja ułoży się na naszą korzyść — nawet przegrywając, będziemy jeszcze rywalizować wśród elitarnych drużyn — przypomnijmy sobie ten dziwny mecz piłkarski z 2 listopada... Любов ГОЛОТА Między zros ijszczeniem a amerykanizacją. M. Stepanow — s. 7 W sprawiedliwość i demokrację nie ma alternatyw — s. 8 Góra Tarasa — s. 10—11 Wiktor Kordun i Wasyl Herasymiuk — nowe książki — s. 12 Objawienie od Leonida Perfeckiego — s. 14–15

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

JĘZYK UKRAIŃSKI I KULTURA UKRAIŃSKA W TRZECIM TYSIĄCLECIU

— tak nazwali swoje forum, które odbyło się 16 października bieżącego roku, Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, Kongres ukraińskiej inteligencji, Związek Pisarzy Ukrainy, przedstawiciele szkolnictwa wyższego i średniego, którzy zebrali się w kinokoncertowej sali «Złote Wrota» na dwa tygodnie przed wyborami Prezydenta Ukrainy. Inicjatorzy forum, w tym przewodniczący Towarzystwa «Proświta», deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan, uważają, że ta impreza powinna przebiegać w kilku etapach, z uwagi na globalność zgłoszonego tematu. Zupełnie zrozumiałe, że zgromadzenie nie uniknęło politycznego aspektu problemu, który bez przesady jest decydujący dla przyszłości narodu, jego politycznego i obywatelskiego oblicza w trzecim tysiącleciu. Nie warto raz po raz konstatować faktów gospodarczego i społecznego upadku naszego młodego państwa, lecz trzeba zrobić wszystko, aby zastąpić drogę tym, którzy marzą o likwidacji ukraińskiej niepodległości. Upośledzenie języka i kultury ukraińskiej stało się atutową kartą w brudnych grach niektórych cwaniaków od polityki, którzy obiecują ogłosić język rosyjski drugim państwowym lub choćby «roboczym», odbudować rosyjskie imperium, maskując je jako «słowiański», «braterski» związek, czyli wybierając białoruski wariant utraty państwowości. Ludzie, którzy pretendują do roli «gwaranta Konstytucji», deklarują w swoich programach politycznych jej rażące lekceważenie. Zatem zupełnie zasadne było podkreślenie w wystąpieniach uczestników forum podstawowych wymogów wobec kandydatów na prezydentów (zbliżonych do tych wymogów Centralnej Rady «Proświty», które zostały ogłoszone w poprzednim numerze naszej gazety). W swoim sprawozdaniu podajemy poszczególne wystąpienia, uchwały i oświadczenia Ogólnoukraińskiego forum narodowo-demokratycznych sił. Anatolij POHRIBNYJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Wstępne słowo Pawła Mowczana

Pięć lat temu zebraliśmy się w tej sali, reagując natychmiast na zamiar prezydenta L. Kuczmy, by nadać języku rosyjskiemu szczególny status w niepodległej Ukrainie. Ta reakcja była nie tylko natychmiastowa, lecz także powszechna. Dziś, rozglądając się po tej sali, mogę stwierdzić, że władzy udało się nie tylko osiągnąć pożądany cel, ale także w ciągu pięciu lat przytłumić nasze refleksje, stłumić nasze dążenia, politycznie sparaliżować naród. Jeden z uczestników tamtej pamiętnej konferencji „Język państwowy — język urzędowy” proponował zmienić motywację walki na motywację działania. I pamiętam, że w odpowiedzi padły słowa: walka o Ukrainę dopiero przed nami. Walka o kulturę narodową, o język ukraiński, a więc o państwo. Cytuję dosłownie: „Utożsamiam te dwa pojęcia: bez języka ukraińskiego, bez kultury ukraińskiej nie ma Ukrainy. Walki nie unikniemy. A ten, kto chce jej uniknąć, udaje określone osiągnięcia...” Rozumieliśmy wtedy, że żądania, które stawialiśmy kierownictwu państwa, wszystkie te oświadczenia, apele, postulaty, rezolucje, umowy o współpracy nie zostaną spełnione. I nie mogło być mowy o szczególnym wsparciu sprawy narodowej. I zrozumiałe, dlaczego: w strukturach rządowych brakowało tych, którzy mogliby zapewnić ów szczególny reżim sprawie ukraińskiej, która po proklamowaniu niepodległości ledwie dawała oznaki życia. O co prosiliśmy jeszcze wczoraj możnowładców? O wolność dla słowa ojczystego, nie rozumiejąc, że bez rozwiązania najważniejszego problemu, problemu władzy, nie możemy liczyć nawet na minimalny postęp. Powoływaliśmy się na znane autorytety światowe, na prawo narodu, cytowaliśmy Potebnię i Humboldta, Ohijenka i Hruszewskiego, Petlurę i Michnowskiego, Jarosława Stećkę i Jewhena Małaniuka, Jurija Lipę i Olżycza. W ciągu minionych pięciu lat wszyscy doszliśmy do głównego wniosku, który świadczy o pewnym postępie i politycznym dojrzewaniu. Domagamy się władzy, a nie zabiegamy o łaskę. Czyli domagamy się nie cząstkowości, lecz pełni narodowego bytu. Domagamy się faktycznie wolności dla całego ukraińskiego narodu, a to jest możliwe tylko przy jego całkowitym wyzwoleniu. A przede wszystkim w sferze językowej, co z kolei wymaga rewizji podstaw istniejącej ideologii kosmopolitycznej, rewizji polityki kulturalnej, podstaw systemu oświaty, kancelarii, wprowadzenia języka ukraińskiego, który odtąd ma już gwarancję konstytucyjną, we wszystkie sfery nauki, informacji i produkcji. Wszystko to wymaga wysiłku, walki, a nie jej imitacji. Tylko w tych warunkach możemy mówić o odległych horyzontach, o naszej perspektywie historycznej, o trzecim tysiącleciu. Proces wynarodowienia, który przybrał niewyobrażalne rozmiary pod znakiem demokratyzacji, przekreśla nam taką perspektywę. I wyłącznie dlatego, że u władzy są siły, którym obojętne są problemy kultury, języka, Kościoła. O ich interesach świadczą konta bankowe za granicą, sprywatyzowane setki najbardziej dochodowych gałęzi gospodarki na Ukrainie. Pozostało im tylko niewiele: zagarnąć nasze czarnoziemy, by następnie ogłosić strefę rezerwatową dla upartych i niezorientowanych „patriotów”, wypełniając zalecenia Klubu Rzymskiego o optymalnej demografii na Ukrainie: 25 milionów. Nie byłoby potrzeby zbierać się dziś, gdybyśmy odczuwali swoją przegraną. Znów po raz kolejny zwracam się do Ben- ...Guriona, który, aby zainspirować Żydów do wielkiego dzieła państwowego, twierdził: «Kto nie wierzy w cud, ten nie jest realnym politykiem». Potrzebna nam jest ta wysoka wiara w swój naród, w swoją prawdę, w swoje ideały, w swoją ideę narodową, której urzeczywistnienie zapewnia nieśmiertelność narodu. Nie chcemy być ani szarą strefą geograficzną, ani popychadłem we własnym domu. Zrzucając na władzę wykonawczą wszystkie winy, nie mogę ominąć też ustawodawczej, która konsekwentnie, wykorzystując lewicową większość, wspomnijcie choćby grupę «239» na czele z O. Morozem, prowadzi politykę antyukraińską. Teraz do tej czerwonej masti dołączyła atutowa — zielononamiętna masta dolarowa. Setki oligarchów, którzy mają własne motywy walki o własną, to znaczy ich, Ukrainę, bez granic, bez moralności, bez praw, bez narodowej konsolidacji, bez jednej narodowo-patriotycznej partii. Dlatego Ruch jest pocięty. Dlatego zamordowano Czornowiła, Hetmana, Bojczyszyna. Dlatego w ukraińskim paszporcie nie ma miejsca na narodowość, a język sąsiedniego państwa dubluje wszystkie paragrafy. Język sąsiedniego państwa dzięki wysokiemu wsparciu wyparł język ojczysty z telewizji, radia, gazet... Rzeczywiście, Ukraina dotąd nie znała tak groźnej rusyfikacji. Dlatego kwestia nie tylko fizycznego przetrwania, lecz także duchowego przeciwstawienia się tej inwazji jest najbardziej palącą. Jeśli w 1993 roku z 2277 jednostek druku książkowego w języku rosyjskim wychodziło 62 procent, to na dzisiejszym rynku książki stosunek książki ukraińskiej do rosyjskiej wynosi 3 do 97. Wydania rosyjskojęzyczne przewyższają już pięciokrotnie udział rdzennej ludności ukraińskiej. Jakich jeszcze dowodów potrzeba, by stwierdzić, że w takich okolicznościach język i kultura ukraińska w kolejnym tysiącleciu są realnie zagrożone?! Jak w takich warunkach, przy takiej skali rusyfikacji, mogą kształtować się uczucia patriotyzmu, świadomość narodowa, wychowywać się nowe pokolenia niepodległych obywateli? W takich warunkach można wychowywać jedynie lokajów, dostawców surowca genetycznego, wykonawców cudzej woli. Antyukraiński nihilizm narodowy przesiąkł niemal wszystkie struktury rządowe. Konstruktorzy nowej ideologii zabrali się już także do Galicji. Musimy pozbyć się, jak mówi Małaniuk, «leniwej wiary w automatyzm tak zwanego postępu historycznego». Trzeba porzucić pozę patriotyczną. Nie straciliśmy jeszcze żywego instynktu narodowego, który nakazuje nam działać zdecydowanie. Wiara bez czynu jest martwa. Dlatego trzeba działać konsekwentnie wszędzie tam, gdzie chodzi o sprawę narodową: czy o język, czy o kulturę, czy o kościół narodowy, czy o wojsko... Bez żadnych wykrętów, koncesji i polityczenia. Nie straciliśmy jeszcze twórczego ducha narodu, utalentowanych i czystych sercem, wysoko moralnych, rozumnych — elity narodu. Ona jeszcze istnieje! Dlatego kwestia władzy jest żywotna. Dlatego musimy powiedzieć: dość. W trzecie tysiąclecie wchodzimy nie na cudzym postronku, lecz z własnym dumnym określeniem: jesteśmy Ukraińcami, wielkim narodem, z unikalną historią na własnej ziemi w centrum Europy, z własną władzą, która spełnia wolę tych, którzy strzegą bezcennych skarbów duchowych, wypielęgnowanych przez setki pokoleń. Zwycięstwo jest po naszej stronie. Bo z nami Bóg i Ukraina.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

JĘZYK UKRAIŃSKI A WŁADZA

Jakże dobrze byłoby powiedzieć: i władza ukraińska. Jednak dopóki jest ona taka, jaka jest, nie można, niestety, nawet żywić złudzeń: nie wzruszą jej nasze interesy i nie usłyszy nas, bo nasz kurs, czyli budowa państwa narodowego, a to jest warunek pierwszy, aby Ukraina miała przyszłość, jest dla tej władzy po prostu obcy. A mimo to, wbrew temu, może jednak usłyszy nas władza, kilka myśli, kilka zastrzeżeń do jej wiadomości. Zastrzeżenie pierwsze dotyczy coraz szerzej propagowanych twierdzeń, że patriotę Ukrainy można wychowywać także za pomocą języka nie ukraińskiego, lecz rosyjskiego. Czy można? Tak, można. Ale kogo? Jeśli chodzi o rosyjską mniejszość narodową, to my, Ukraińcy, żądając, by znała ona nasz język, jesteśmy w tym po prostu zainteresowani. Lecz jeśli chodzi właśnie o Ukraińców, to jest to przestępcze, niedopuszczalne, i nie możemy wychowywać Ukraińców mówiących po rosyjsku, nie możemy tego inaczej traktować, jak tylko jako zbrodnię ludobójstwa kulturowego przeciwko Ukraińcom. Pełnowartościowe i całkowite odrodzenie Ukraińców na Ukrainie – oto nasze żądanie. Mężowie stanu! Naród jest silny tylko wtedy, gdy stanowi zintegrowany, spójny, żywy system, który jest złączony nie tylko interesami ekonomicznymi i innymi, ale także takim czynnikiem integracyjnym najwyższego rzędu, jakim jest język. Dlatego, utrwalając swoją obecną polityką rozłam Ukrainy na ukraińskojęzyczną i rosyjskojęzyczną, czynicie wszystko, aby tego jednego, żywego systemu nie było. Ktoś może szczerze fantazjuje, że to podział Ukrainy na dwa rodzaje jednego systemu. Pamiętajcie jednak: to rozłam na dwa różne żywe systemy, które coraz bardziej nabierają cech niezgodności, a jeden z nich, rosyjskojęzyczny, dąży do pochłonięcia drugiego, tego, który właśnie wywalczył niepodległość. Dokąd prowadzi ta droga? Do pogłębienia konfrontacji, do walki języków i kultur, do likwidacji soborowości, wreszcie do utraty przez Ukrainę państwowości. Żywy system świadomego ukraińskiego narodu nigdy nie zgodzi się na taki kurs – więc zgody, o której dziś tyle się mówi, na gruncie językowym u nas nigdy nie będzie. Jaki więc wniosek?! – Jedno państwo – jeden język państwowy. Zastrzeżenie drugie. Może choć najrozsądniejsi z was, mężowie stanu, zrozumieją, dlaczego uważamy, że dziś, na przełomie tysiącleci, my, Ukraińcy, wychodzimy ze swoim językiem na ostatnie granice. A dlaczego na ostatnie? Dlatego, że w wyniku orgii rusyfikacji na naszych oczach wysycha odwieczne i tradycyjne źródło, które we wszystkich czasach zasilało nasz język, a mianowicie: źródło żywej ukraińskiej mowy ludowej. Jeśli jeszcze kilka dziesięcioleci temu żywe, codzienne podstawy ukraińskiej mowy dorównywały oceanowi, to dziś z tego oceanu zostały jedynie jeziora, choć dość obszerne. Wieś bowiem nadal ulega wyniszczeniu, a młyn denacjonalizujący i rusyfikujący pracuje na pełnych obrotach nie tylko w naszych miastach, ale już także w wielu wsiach. Oznacza to, że naturalny areał użycia języka ukraińskiego gwałtownie się zawęża, a język ten wykazuje tendencję do wychodzenia z użycia jako środek codziennego, żywego porozumiewania się najszerszych mas społecznych; a co to znaczy? – że konająca, że skazuje się go na powolne wymieranie. Otóż, dla waszej wiadomości, najwyżsi urzędnicy! Z tą śmiertelnie niebezpieczną perspektywą ukraińskość nigdy się nie pogodzi, a wobec władzy, która pobłaża naszemu wynarodowieniu, będzie się przejmować jedynie coraz większą agresywnością w obronie przed tak ukierunkowaną polityką. I trzecie zastrzeżenie: nie łudźcie się, mężowie stanu, że wszyscy Rosjanie i zrusyfikowani Ukraińcy popierają was w dalszej pełzającej rusyfikacji Ukrainy; nie łudźcie się co do tego także wtedy, gdy idziecie na wybory, w tym – prezydenckie. Przypominam: SŁON wrzeszczał, że jego program (w szczególności „ukraińskiemu narodowi – rosyjską kulturę”) oraz kurs na język rosyjski jako państwowy poprze 12 mln Rosjan, a ilu poparło? – zaledwie 241 tysięcy. Podobnie poniósł fiasko w Kijowie i H. Surkis, który grał na strunach rosyjskojęzycznych kijowian. Powinni byli wyciągnąć z tego wniosek. Lecz nie, nie chcą go wyciągać, bo grają na tych strunach do dziś. Mógłbym ujawnić prawdziwe nastawienie naszych, jak ktoś uważa i mówi, „rosyjsko-kulturalnych obywateli” do tych kwestii na przykładach setek i setek żywych świadectw, lecz na zakończenie niech zabrzmi tylko jedno świadectwo, tylko wiersze z jednego listu – od Rosjanina Ju. Danilova z Kijowa: „Co do języka ukraińskiego, to uważam tak: nawet gdyby wszystkich Ukraińców wysiedlono na Syberię, a wszystkich Rosjan przesiedlono na Ukrainę, to i wtedy język na Ukrainie musi być jeden – ukraiński. Dlaczego? Ano dlatego, że to Ukraina – i tym wszystko powiedziano”. To rozumie Ju. Danilov, rozumie wielu innych Rosjan i rosyjskojęzycznych Ukraińców. Warto, byście i wy wszyscy to zrozumieli, wysocy mężowie stanu!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...ponieważ zapoczątkuje praktyczne funkcjonowanie języka ukraińskiego (i to w wariancie normatywnym, akademickim) w środowisku INTERNETU. Kolejny przykład to zastosowanie technologii komputerowej do stworzenia objaśniającego Słownika języka ukraińskiego. Wiadomo, że właśnie fundamentalne wielotomowe słowniki objaśniające uchodzą za najwyższe osiągnięcia każdej narodowej leksykografii i zyskują status narodowego dobra. Język ukraiński nie jest wyjątkiem: 11-tomowy akademicki Słownik języka ukraińskiego, wydany w latach 70. (a praca nad jego powstaniem trwała faktycznie ponad trzydzieści lat i wzięły w niej udział dwa pokolenia ukraińskich językoznawców), stanowi całą epokę w krajowej lingwistyce i przedstawia w zintegrowanej postaci cały system języka ukraińskiego, który ukształtował się w tamtym czasie. Jednak zrozumiałe jest, że wspomniany słownik już się zestarzał i konieczna jest jego nowa wersja. Jest ona szczególnie potrzebna do opracowania pełnego instrumentarium środków wsparcia lingwistycznego, a przede wszystkim komputerowego słownika semantycznego, który zostanie położony u podstaw wszystkich inteligentnych systemów ukraińskojęzycznych. Według tradycyjnej technologii proces tworzenia nowego słownika, nawet jeśli wykorzystywać komputer jako maszynę do pisania, w wariancie optymistycznym rozciągnie się na nie mniej niż 10 lat. Wykorzystując technologię opracowaną w Ukraińskim Funduszu Informacyjno-Językowym NAN Ukrainy, nową wersję objaśniającego Słownika języka ukraińskiego o objętości około 180—200 tysięcy haseł słownikowych można stworzyć zaledwie w ciągu trzech-czterech lat. Przy tym przewiduje się nie tylko przygotowanie do tradycyjnego wydania, czyli stworzenie oryginału-makiety słownika, ale również jego wariant na optycznym dysku CD-ROM, a także wersję on-line na odpowiednim serwerze WWW. Co się tyczy tej ostatniej, to wersja demonstracyjna istniejącego Słownika języka ukraińskiego została już stworzona w Funduszu i umieszczona na serwerze WWW jednego z sieciowych ukraińskich providerów — firmy WEBBER. Oprócz znacznej oszczędności środków i czasu nowa technologia, jak widzimy, daje możliwość uzyskania zasadniczo nowych produktów informacyjnych. Szczególnej uwagi w przedstawionym kontekście wymaga kwestia stworzenia systemu rozpowszechniania ukraińskiego wpływu informacyjno-kulturalnego. Wspomniany system, według naszego poglądu, powinien opierać się na najwyższym osiągnięciu narodu ukraińskiego w sferze duchowej — twórczości Tarasa Hryhorowycza Szewczenki — i uwzględniać realia kształtowania się światowego społeczeństwa informacyjnego, ponieważ system dzieł tak uniwersalnego geniusza jak T. H. Szewczenko jest bezsprzecznie najlepszym reprezentantem idei ukraińskiej, a jej przedstawienie na współczesnym poziomie, dostępnym dla całego światowego ogółu, zdolne jest zapewnić swoisty przełom w informacyjnej blokadzie Ukrainy w sferze najwyższej kultury duchowej i odegrać rolę czynnika integrującego dla całego społeczeństwa ukraińskiego. Z drugiej strony rozwój nowych technologii informacyjnych, przede wszystkim bibliotek elektronicznych, encyklopedii, muzeów, pozwoli przedstawić we współczesnych systemach komunikacji humanitarnej najwybitniejsze przykłady dziedzictwa literacko-kulturalnego Ukrainy, przede wszystkim archiwa Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, eksponaty Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki itd., przyciągnąć młodzież do problemów informatyzacji sfery humanitarnej, podnieść status ukrainocentrycznych systemów informacyjno-językowych. Mykoła ŻULYŃSKYJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

PROBLEMY JĘZYKOWO-INFORMACYJNE ZASTRZEGAJĄ SIĘ

Kwestie bezpieczeństwa informacyjnego, a co za tym idzie – bezpieczeństwa narodowego państwa, są ściśle powiązane ze stanem problemu językowego. Ten ostatni jest różnie rozwiązywany w różnych państwach polietnicznych i wielojęzycznych. W ostatnim czasie coraz większą uwagę światowej opinii publicznej przyciąga wprowadzanie do praktyki międzynarodowej pojęcia praw językowych człowieka, problem formułowania i zapewnienia których znalazł swoje odzwierciedlenie w całym szeregu dokumentów międzynarodowych, w szczególności takich jak: — Konwencja UNESCO w sprawie zwalczania dyskryminacji w dziedzinie nauczania (1960); — Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych (1966); — Rezolucja Parlamentu Europejskiego (1984), która potwierdza prawo każdej jednostki do swobodnego wyboru języka komunikacji; — Rezolucja Parlamentu Europejskiego (1987), która wzywa do rozszerzenia użycia języków mniejszościowych w edukacji, administracji i środkach masowego przekazu; — Deklaracja Międzynarodowego Sympozjum Praw Człowieka i Praw Kulturalnych (1987), która potwierdza prawo dzieci do nauki języka ojczystego oraz prawo dorosłych do swobodnego wyboru języka komunikacji na każdym poziomie, włącznie z oficjalnym; — Konwencja ONZ o prawach dziecka (1990); — Zasady Komisji Europejskiej na rzecz Demokracji przez Prawo (1991); — Deklaracja ONZ w sprawie praw osób należących do mniejszości narodowych lub etnicznych, religijnych i językowych (1992). Waga i znaczenie problemów językowych w procesach społecznych dają wszelkie podstawy, by twierdzić, że bezpieczeństwo językowe jest rodzajem bezpieczeństwa informacyjnego państwa. Szczególną rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa językowego odgrywa język państwowy, którego wpływ rozciąga się na wszystkie aspekty życia społecznego i który, co za tym idzie, jest jedną z wyznaczających cech państwowości i czynników stabilności społecznej. Stan rozwoju języka państwowego i stosunek do niego struktur władzy to nie tylko świadectwo poziomu kulturalnego i szacunku do samego siebie państwa, ale także istotny czynnik jego bezpieczeństwa informacyjnego. Jednakże wprowadzanie języka ukraińskiego jako państwowego (a teraz nabrało to jeszcze statusu konstytucyjnego) jest utrudnione przez różne obiektywne i subiektywne czynniki, wśród których przede wszystkim należy odnotować zmiany, jakie zachodzą w ukraińskim słownictwie i pisowni w ciągu ostatnich lat. Ważnym czynnikiem w procesach socjolingwistycznych stała się także zmiana statusu języka rosyjskiego, który wcześniej był oficjalnie większościowy. Wraz z przyjęciem Konstytucji Ukrainy (artykuł 10) stał się on oficjalnie mniejszościowy, a faktycznie do dziś pozostaje najbardziej rozpowszechnionym i najczęściej używanym na Ukrainie. Bariera informacyjna między językiem ukraińskim a rosyjskim, międzynarodowy status języka rosyjskiego oraz znane okoliczności historyczne jego rozpowszechnienia i funkcjonowania na Ukrainie wzywają do wyważonego i przemyślanego podejścia w rozwiązaniu problemu językowego. Szczególnie należy podkreślić regionalną problematykę językową, w szczególności — problem języka krymskotatarskiego. W ostatnim czasie na Krymie zaktywizowały się procesy związane z rozwojem i rozpowszechnianiem języka tatarskiego. Jak zaznaczano na międzynarodowej konferencji «Krym-97» (Sudak, czerwiec 1997 r.), język tatarski jest drugim pod względem rozpowszechnienia na półwyspie po rosyjskim. Stworzono wariant alfabetu krymskotatarskiego, oparty na grafice łacińskiej. Rozwijają się biblioteki krymskotatarskie, towarzystwa kulturalne, wydawnictwa, placówki oświatowe itp. Wskazane procesy zachodzą na tle zauważalnych ruchów integracyjnych w środowisku superetnosu tureckiego, pomimo całej ich sprzeczności i niejednoznaczności. Zwraca na siebie uwagę także ten fakt, że działalność na Krymie, która jest kierowana na odrodzenie języka krymskotatarskiego, w żaden sposób nie wiąże się z rozwojem państwowego — języka ukraińskiego, w szczególności nawet w planach nie ma tworzenia słowników ukraińsko-tatarskich, przynajmniej takie plany nie są znane. Zatem, spodziewać się integracji społeczności krymskotatarskiej ze społeczeństwem ukraińskim na razie nie ma poważnych podstaw. Oczywiste jest, że wskazane kwestie wymagają kompleksowego rozwiązania i odpowiedniego wsparcia legislacyjnego. Ale samo w sobie ustawodawstwo językowe, ogłoszenie tego czy innego języka państwowym lub oficjalnym, wprowadzenie do obiegu prawnego pojęcia suwerenności językowej itp. nie mogą zapewnić wypełniania obowiązków językowych i zapewnienia praw językowych. W każdym razie, bez rozwiązania tych kwestii niemożliwe jest także rozwiązanie problemu integracji międzyetnicznej, zapewnienie jedności moralnej społeczeństwa ukraińskiego. Polityka językowa w państwie powinna być skierowana na to, aby Ukraińcami czuli się także przedstawiciele mniejszości narodowych. Prezydium Forum Dla tego, z kolei, niezbędny jest szereg działań skierowanych na podniesienie statusu języka ukraińskiego, zapewnienie jego funkcjonowania we wszystkich środowiskach informacyjnych, szczególnie — w środowisku komunikacji komputerowej, opracowanie interfejsów międzyjęzykowych, głównym narzędziem dla czego powinien stać się potężny państwowy program słownikowy, stworzenie narodowego komputerowego systemu leksykograficznego oraz narodowej sieci lingwistycznej. Kiedy mowa o zastosowaniu języka ukraińskiego w systemie sieci komputerowych, to faktycznie jedynym poważnym ukraińskojęzycznym serwerem WWW pozostaje «RADA» Rady Najwyższej Ukrainy, co nawet nie pozwala traktować tego faktu jako faktu statystycznego. (W nawiasie zaznaczmy, że Rosyjska encyklopedia informacji i telekomunikacji już w 1994 roku podawała dane o funkcjonowaniu ponad 30 sieciowych lingwistycznych baz danych. U nas do tej pory nie ma ani jednej.) W latach 70—90. dla języka angielskiego i innych języków światowych stworzono dużą liczbę narzędzi programowych tak zwanego wsparcia lingwistycznego. Wśród nich: procesory tekstu i edytory; systemy automatycznego poprawiania błędów (Spellcheckers); systemy automatycznego wyszukiwania informacji w tekstach języka naturalnego; systemy automatycznego tłumaczenia; systemy automatycznej analizy i wydobywania wiedzy z tekstów języka naturalnego. Charakterystyczne dla wszystkich tych systemów jest to, że ich podstawę informacyjną stanowią potężne słowniki komputerowe. Problem słownikowy na Ukrainie jest bardzo dotkliwy. Przytoczmy tylko jeden przykład. Wydania w Rosji wielkiego akademickiego Орфографического словаря русского языка: 1986 rok — 23 i 24 wydanie (około 400 tys. egz.), 1989 rok — 27 wydanie (300 tys. egz.), 1991 rok — 29 wydanie (300 tys. egz.) i tak dalej. W ten sposób widzimy, że słownik ortograficzny, który stanowi podstawę dla kancelarii, edukacji i tworzenia słowników wszystkich innych typów, w Rosji wydawany jest corocznie i w dużych nakładach (ponad 300—400 tys. egz.; 30 wydań po 300—400 tys. egz. = 9—10 mln łącznego nakładu). Na Ukrainie analogiczne wydanie — Słownik ortograficzny języka ukraińskiego o objętości około 120 tysięcy słów, stworzony wspólnie przez Instytut Językoznawstwa im. O. O. Potebni, Instytut Języka Ukraińskiego oraz Ukraiński Fundusz Językowo-Informacyjny Narodowej Akademii Nauk Ukrainy i wydany jeszcze w 1994 roku, po tym czasie nie był wznawiany. I dzieje się to na tle znaczących zmian w ukraińskiej pisowni i leksyce! Sytuacja z innymi pracami leksykograficznymi jest analogiczna. W Ukraińskim Funduszu Językowo-Informacyjnym Narodowej Akademii Nauk Ukrainy stworzono bibliograficzną bazę danych słowników, które zostały wydane w ZSRR. Skupiono w niej około trzech tysięcy opisów bibliograficznych słowników. Ciekawe, że język rosyjski ma dostęp do słowników w 119 językach świata, a ukraiński — tylko do 15. Tworzenie słowników metodami tradycyjnymi, jak wiadomo, jest niezwykle długim i pracochłonnym procesem. Tak więc stworzenie metodami tradycyjnymi słownika na wzór wspomnianego już Słownika ortograficznego języka ukraińskiego, zdaniem specjalistów, zajęłoby nie mniej niż 5 lat. Dzięki wykorzystaniu opracowanego w Ukraińskim Funduszu Językowo-Informacyjnym zautomatyzowanego systemu leksykograficznego słownik ten został stworzony w zaledwie pół roku — zaczynając od początku pracy leksykografów, a kończąc na wydaniu egzemplarza sygnalnego. Drugie wydanie tego słownika przygotowano w ogóle w półtora miesiąca. Zasadniczo nowy Słownik ortoepiczny języka ukraińskiego, którego pracochłonność według norm wynosi 75 osobolat, został opracowany przez zespół pięciu specjalistów w zaledwie dwa lata. Obecnie wraz z Instytutem Języka Ukraińskiego oraz Instytutem Językoznawstwa im. O. O. Potebni pod egidą Ukraińskiej komisji narodowej ds. pisowni przy Gabinecie Ministrów Ukrainy praktycznie zakończono prace nad serią „SŁOWNIKI UKRAINY”. Osobliwość tego projektu polega na tym, że oprócz wydania sześciu fundamentalnych słowników akademickich w tradycyjnej formie papierowej, wszystkie wydania serii zostaną wypuszczone na jednym dysku optycznym CD-ROM. Co więcej, jeśli właściciel tego dysku CD-ROM będzie miał dostęp do INTERNETU, to otrzyma możliwość wejścia do systemu słownikowego on-line, który będzie umieszczony na odpowiednim serwerze WWW, i uzyskania dodatków do słowników, korekt oraz ich nowych wersji. Pod pewnym względem moment ten będzie historyczny,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

du, jak osławiony Wałujew, który twierdził, jakoby «żadnego języka ukraińskiego nie było, nie ma i być nie może». Różnica polega na tym, że P. Wałujew był ministrem spraw wewnętrznych Imperium Rosyjskiego w połowie dziewiętnastego wieku, a Bazeluk jest zarejestrowany (oficjalnie!) jako kandydat na urząd prezydenta niepodległej Ukrainy pod koniec dwudziestego wieku. Kiedy język ukraiński w październiku 1989 roku został ogłoszony państwowym w Ukraińskiej SRR, to pierwszym, który w nim przemówił, był sekretarz KC Komunistycznej Partii Ukrainy Wołodymyr Iwaszko, a za nim inni pracownicy KC i komitetów obwodowych partii. Teraz komuniści Ukrainy niemal całkowicie ignorują język ukraiński. W większości wyższych uczelni Ukrainy do dziś przeważa język byłej metropolii, wiele szkół ma status ukraińskojęzycznych tylko na papierze. Wszystkie te i liczne inne niegodziwości są możliwe tylko za przyzwoleniem struktur władzy, które nijak nie mogą lub nie chcą zrozumieć, na czele jakiego kraju stoją. Zatem myślmy, jakiego prezydenta wybrać! Ołeksandr PONOMARIW

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

W JAKIM PAŃSTWIE ŻYJEMY?

Rozmyślając o losie języka ukraińskiego w trzecim tysiącleciu, nie możemy nie skupić uwagi na położeniu naszego języka w ostatnich latach tysiąclecia drugiego. Niestety, musimy odnotować, że położenie to jest bardzo dalekie od normalnego; nie jest ono lepsze, a niekiedy nawet gorsze, niż było za czasów imperium carskiego czy radzieckiego. Bezsprzecznie, za czasów caratu wydano niemało ukazów, cyrkularzy, rozporządzeń o ograniczeniu funkcjonowania, a nawet o zakazie języka ukraińskiego. Nie było szkół, nie było uniwersytetów i instytutów z ukraińskim językiem nauczania. Były zrusyfikowane (spolonizowane, zmadziaryzowane) duże miasta. Ale w całości naród ukraiński od Sanu po Don, włączając zasiedlone przez naszych rodaków tereny Kubania, Powołża, Syberii oraz Dalekiego Wschodu, rozmawiał w swoim języku. Nikt nie zabraniał Ukraińcom używać rodzimych ukraińskich słów czy wyrażeń, nikt nie nakazywał przybliżać naszego języka do rosyjskiego, polskiego, niemieckiego czy węgierskiego. Za czasów imperium radzieckiego po tymczasowej odwilży w postaci ukrainizacji lat 20. rozpoczął się nie tylko zewnętrzny, ale i wewnętrzny nacisk na język ukraiński. Formalnie radziecka Ukraina była państwem („Żyj, Ukraino, Radzieckie państwo, Zjednoczony kraju na wieki wieków” — śpiewano w ówczesnym hymnie), ale w praktyce oznaki państwowości (hymn, herb, Konstytucja) były dekoracyjne. Sfery używania języka ukraińskiego stawały się coraz węższe. Wewnętrzny nacisk na język ukraiński polegał na tym, że znaczna część słów była ogłaszana przestarzałą, dialektyczną, a nawet nacjonalistyczną. Do użytku rekomendowano przede wszystkim słowa wspólne z rosyjskimi, a czysto ukraińskie leksemy odsuwano na drugi lub trzeci plan. Mimo wszystko, nikt nie odważał się publicznie, z oficjalnych trybun ganić języka ukraińskiego. Liczba książkowej, czasopiśmienniczej, gazetowej produkcji w języku ukraińskim znacznie przewyższała rosyjskojęzyczną. Teraz, w niepodległej Ukrainie (i jest to szczególnie przykre, obraźliwe i dzikie!), kiedy język ukraiński ma status państwowego, pod jego adresem padają obelgi nawet od deputowanych ludowych w murach Rady Najwyższej. Jeden z tak zwanych deputowanych ludowych Kijaszko, występując w pierwszym programie Radia Ukraińskiego we wrześniu 1998 roku, oświadczył, że do tej pory nie ma ukraińskiego języka literackiego. Wśród kandydatów na prezydenta jest niejaki pan Bazeluk, który nie uznaje ani języka ukraińskiego, ani narodu ukraińskiego-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Sytuacja językowa na Wołyniu a perspektywy badań socjolingwistycznych

Ostatnia dekada w Ukrainie, jak wiadomo, naznaczona jest znaczną dynamiką zmian językowych. I niestety, choć przykro to przyznać, nie zawsze pozytywnych. Stan przedzawałowy (według słów Liny Kostenko) ma swoją symptomatykę i realne podłoże. Taki stan „umożliwiły” znane czynniki ekstralingwistyczne. I, zauważmy, nie tylko ogromne procesy niszczące w życiu społecznym, politycznym i gospodarczym Ukrainy. Nie tylko nasilenie nihilizmu językowego obywateli niepodległej Ukrainy (istotnie: „Własne dzieci gorzej od Lacha ją ukrzyżowują”). A przede wszystkim — brak należytej ochrony państwowej i fachowej. Wszystko to skłania do pilnego naukowego badania i przemyślenia oraz do realnych (a nie papierowych!) działań mających na celu zmiany sytuacji językowej we współczesnej Ukrainie, do wypracowania jasnej, skutecznej (a nie martwo urodzonej, podobnie jak Ustawa o językach) państwowej strategii językowej, która ukształtuje, ureguluje i wprowadzi politykę językową z uwzględnieniem specyfiki wszystkich regionów i, co najważniejsze, stworzy państwowe gwarancje i zapewni w praktyce państwowy status języka ukraińskiego w trzecim tysiącleciu. Nadszedł czas konkretnych czynów, ciężkiej, brudnej pracy. Jej początkiem, punktem wyjścia powinno być badanie sytuacji językowej w konkretnym regionie, mieście czy wsi, ponieważ ona, choć jest swoistym odbiciem problemów językowych w całej Ukrainie, ma jednak swoją specyfikę, uwarunkowaną licznymi czynnikami wewnątrzjęzykowymi i ekstralingwistycznymi. Ważne jest też uwzględnienie tego, że każda sytuacja językowa jest zawsze wynikiem procesu historyczno-dynamicznego, z jednej strony, a zarazem początkowym etapem dalszego rozwoju — z drugiej. Ogólnie rzecz biorąc, sytuacja językowa na współczesnym Wołyniu na pierwszy rzut oka jest pomyślna i nie budzi oczywistego niepokoju, w przeciwieństwie do innych regionów. Bo, jak wiadomo, Wołyń należy do stosunkowo (przynajmniej formalnie!) pomyślnego regionu językowego Ukrainy, w którym język ukraiński jest dominujący we wszystkich sferach życia. Uzupełnijmy nasze teoretyczne twierdzenia językiem liczb: na Wołyniu dziś jest tylko jedna szkoła rosyjskojęzyczna i osiem mieszanych (jedna — w Nowowołyńsku, dwie — w Kowlu, reszta — w Łucku). Wszystkie przedszkola są ukraińskojęzyczne, wszystkie czasopisma periodyczne, z wyjątkiem jednego, również są ukraińskojęzyczne (przynajmniej ze statusu). Jednocześnie zauważmy, że w obwodzie działa sześć towarzystw mniejszości narodowych (dwa — polskie, w szkole niedzielnej w trzech grupach uczy się 72 uczniów), Towarzystwo Czechów i Słowaków „Matica Wołyńska” (w szkole niedzielnej — 19 osób), Towarzystwo Kultury Żydowskiej (w szkole niedzielnej hebrajskiego uczy się 22 osoby), Towarzystwo Niemców Wołynia, Rosyjski Związek Wołynia, wkrótce zostanie zarejestrowane Białoruskie Towarzystwo w Kowlu. W gimnazjach Łucka uczy się języka polskiego. Sytuację językową na Wołyniu charakteryzuje przewaga diglosji, czyli funkcjonalnego podziału dwóch podstawowych form istnienia języka ukraińskiego: literackiej (z odmianami pisanymi i mówionymi) oraz potocznej (interdialektu, który powstał na bazie dialektów miejskich i terytorialnych). Jednak obiema tymi formami nie włada bynajmniej każdy wołynianin (w szczególności poziom znajomości i władania językiem literackim jest różny). Determinującą dla Wołynia, niestety, jest aktywizacja w ostatnich latach surżyku, który stanowi swoiste „podsumowanie” dotychczas usprawiedliwianej przez państwo rosyjsko-ukraińskiej dwujęzyczności. Na sytuację językową współczesnego Wołynia ogólnie oraz jego miast w szczególności istotnie wpłynęły: 1) nieuzasadnione procesy migracyjne, związane z przesiedleniem robotników z Rosji po otwarciu różnych obiektów przemysłowych w latach 70.–80.; 2) położenie geograficzne, a przede wszystkim — bliskość Polski; 3) wpływ najróżniejszych gwar Ukrainy. I choć miasta wołyńskie tradycyjnie uważane są w oficjalnej komunikacji za jednojęzyczne, a język ukraiński za dominujący, to już nawet pierwsze badania socjolingwistyczne, prowadzone przez laboratorium socjo- i etnolingwistyki, utworzone na Katedrze Historii i Kultury Języka Ukraińskiego Wołyńskiego Państwowego Uniwersytetu im. Lesi Ukrainki, stwierdzają niepewność sytuacji językowej. Innymi słowy, pomyślność jest jedynie widoczna, a nie rzeczywista, bo, jak mówiła Lesia Ukrainka: „U nas wielka bieda w tym, że wielu ludzi myśli, iż wystarczy mówić po ukraińsku (a zwłaszcza, gdy pisać trochę), by mieć prawo do miana patrioty, pracownika na rodzimej niwie, człowieka o określonych przekonaniach itd. Taka łatwość reputacji przyciąga wielu. Jeszcze i dziś można usłyszeć takie zdanie: «Jak to? Przecież mówiliście, że NN to głupiec i tępak, a on tak świetnie mówi po naszemu!». «Mówi po naszemu» — to już cenzus! A posłuchać czasem, to tylko on mówi po naszemu, to lepiej by było, gdyby mówił po chińsku” (do M. Drahomanowa, 1894). Jak dziś brzmią te słowa Lesi! Niepokoi nas przede wszystkim to, że język państwowy nie stał się dotąd środkiem komunikacji wielu pracowników ochrony zdrowia, organów wymiaru sprawiedliwości, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, Służby Bezpieczeństwa Narodowego itd. Język ukraiński jak dotąd nie jest językiem codziennego użytku także w jednostkach wojskowych Łucka. Ponadto znajomość języka nie jest uwzględniana przy przyjmowaniu na jakiekolwiek stanowisko. Zauważmy, że ocieplenie i zainteresowanie wymienionych grup społecznych językiem ukraińskim, które obserwowano w minionej pięciolatce, wyraźnie gaśnie. I nie może to nie niepokoić. Dlatego wszystkie te problemy stały się przedmiotem nie tylko naszych badań socjolingwistycznych, ale także dyskusji telewizyjnych (już trzeci rok w prostej transmisji Wołyńskiej Telewizji istnieje audycja „Nasza mowa kalinowa”, którą prowadzimy wspólnie z zasłużoną artystką Ukrainy Halyną Każan). Przejdźcie ulicami wołyńskich miast — a zrażą was przykro obcojęzyczne ergonimy, które rosną jak grzyby po deszczu. A jakich żniw się spodziewać, gdy maluchom w teatrze wszczepia się niedopuszczalne dla języka ukraińskiego „oskomne” wyrażenia: przyjmować udział, tak, właściwie towarzysz (przedstawienie „Strzeż się lwa”); krótko mówiąc, kawałek tortu, sufit, ojojoj, kotki-myszki, kotlety, straszny („Urodziny kota Leopolda”). Dotąd wołyńskie kierownictwo jeździ do Kijowa, u nich jak zawsze nic nowego. Wciąż liczą, zamiast w końcu wyrobić sobie własne zdanie, zadają pytania, rozdają zadania i organizują przedsięwzięcia. A jeszcze — wielu z nich w żaden sposób nie potrafi poprawnie wymówić ani odmienić żadnej liczebnika. Istotnie, jak mówił I. Karpenko-Karyj, „analfabeci piśmienni”. A co już musi znosić w Łucku biedna hrywna (nie ma hrywnów, jest hrywna — czego tylko nie usłyszysz w wołyńskich sklepach). Wreszcie, jest ona nietypowa dla Wołynia (podobnie jak dla Ukrainy w ogóle): u nas wciąż panuje całkowicie „rublowa” przestrzeń. Nieuporządkowana i nieunormowana (mimo wszystkich znanych wysiłków rady miejskiej) w Łucku nadal pozostaje sfera prywatnych (i oficjalnych) ogłoszeń i reklam. Całkowicie niekontrolowany jest system szyldów, metek z cenami w sklepach, barach, na dworcach autobusowych i kolejowych, w zakładach fryzjerskich itp. A o etykiecie w transporcie miejskim, oczywiście, nie warto nawet wspominać. System ich uporządkowania, proponowany przez nas wielokrotnie, dotychczas nie został zrealizowany. Poza uwagą miejscowych władz i specjalistów pozostaje zachowanie językowe osób, które są „wizytówką” naszego miasta: pracowników dworca kolejowego i autobusowego, kierowców autobusów, trolejbusów i marszrutek, konduktorów w pociągach, a także tych, z którymi lucżanie najczęściej mają do czynienia, — sprzedawców, lekarzy, pracowników sfery socjalnej, służb łączności, urzędników państwowych. Nie mniej niepokoi także język prasy wołyńskiej, która ze statusu jest ukraińskojęzyczna. W ostatnich latach coraz częściej pojawiają się reklamy po rosyjsku, program audycji rosyjskich kanałów jest w zasadzie podawany po rosyjsku (choć z polskiego lub niemieckiego — jest tłumaczony). W języku prasy nasiliły się jednostki potoczne, żargonizmy. Obserwuje się ponadto wzrost agresji językowej, zwłaszcza w tytułach artykułów, w określeniach ideologicznych przeciwników (na przykład w gazecie „Radianska Wołyń” odnotowano kilkadziesiąt nazw o negatywnym wydźwięku wobec przedstawicieli prawego skrzydła: bandokraci, trubadurzy kapitalistycznego raju, nacjonal-oszuści, nowa ukraińska szlachta, zdrajcy, komutanci, skorobohaci, nacjonal-ekstremiści, polityczni donżuani itd.). A zatem wyraźnie odczuwa się potrzebę fachowego, systemowego regulowania życia językowego obwodu, zwłaszcza w oficjalnej komunikacji, w różnych sferach życia codziennego. Czas na stworzenie wspólnego programu, dzięki któremu zostałaby wyjaśniona rzeczywista sytuacja językowa w obwodzie, a na jej podstawie opracowana polityka językowa w obwodzie w trzecim tysiącleciu. Właśnie nad tym wspólnie pracują odpowiednie komisje obwodowej administracji państwowej i językoznawcy Wołyńskiego Uniwersytetu Państwowego im. Łesi Ukrainki. To właśnie stanie się jednym z gwarantów polifunkcjonalnego funkcjonowania państwowego języka ukraińskiego w obwodzie w następnym tysiącleciu. Swiatłana BOHDAN, m. Łuck

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

CZY JESTEŚMY ŚWIADKAMI PARADOKSÓW?

W przededniu trzeciego tysiąclecia w naszym państwie miały miejsce nie lada wydarzenia: piłkarska reprezentacja Ukrainy pokonała reprezentację Rosji, Kliczko pobił czarnoskórego Amerykanina, z pierwszego na świecie morskiego kosmodromu wystrzelono ukraińską rakietę „Zenit”. Ukraina znajduje się w gronie ośmiu krajów świata, które budują samoloty, i zbudowała najnowocześniejszy i najbardziej komfortowy AN-140, pokazując tym samym, co może i do czego jest zdolna. W dniu Pokrowy Ukraina została tymczasowym członkiem Rady Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych. Nasz naród pokazał i pokazuje całemu światu swój kolosalny potencjał i nieprzeciętny talent. Ale powiedzcie mi, dla kogo i po co ten nasz potencjał i ten nasz talent? To prawda, w czymś wznosimy się na kosmiczne wyżyny, a w czymś, nie mniej ważnym, przejawiamy naszą niewybaczalną nieudolność. Staliśmy się świadkami dziwnego paradoksu naszych czasów: z jednej strony umacniamy naszą państwowość, a z drugiej — własnymi rękami przekształcamy nasz naród w narodowo bezbarwną masę, bez własnego języka i kultury. Na naszych oczach, przy wsparciu struktur władzy i środków masowego przekazu, odbywa się proces kobzonizacji i kawenizacji ukraińskiej kultury. Dla różnych przybłędów stwarzane są wszelkie warunki, aby wykrzykiwali z ekranów naszych telewizorów „Ja s wami, riebiata”, przychodźcie na moje występy. Ale w naszym państwie takie warunki nie zostały stworzone ani dla Jewhena Dudara, ani dla Pawła Hłazowego... Poszczególne antynarodowe i antyukraińskie siły sięgają już nie po nas, narodowo i światopoglądowo ukształtowanych, ale po duszę naszych dzieci. Spójrzcie na program dla dzieci w państwowym kanale UT-1 „Wieczorynka”, gdzie stale i bezwstydnie ukraińskojęzyczni prowadzący z pięknym uśmiechem zapraszają nasze dzieci do rosyjskich bajek, tak jakby naszych, ukraińskich, nie było, a czego jeszcze kilka lat temu u nas nie było. I co ten program oferuje ukraińskiemu dziecku, przyszłemu budowniczemu naszego państwa? Nie chcą od niego wiele, chcą tylko, żeby stało się obojętne na swój ojczysty język i kulturę, żeby stało się posłusznym obywatelem narodowo bezbarwnego państwa. I takie narodowo bezbarwne państwo, które dzisiaj u nas jest budowane, odpowiada i w pełni będzie odpowiadać wielu, którzy tak czy inaczej dorwali się do władzy. Niedawno z żoną wróciliśmy z wyjazdu na Zakarpacie i do Lwowa. W Użhorodzie i Mukaczewie w 27 kioskach i na stoiskach, które przejrzeliśmy, nie znaleźliśmy ani jednej kijowskiej czy lwowskiej ukraińskiej gazety, ale za to zobaczyliśmy kijowskie rosyjskie czasopisma „Komsomolskaja prawda”, „Izwiestija”, „Fakty”, „Bulwar” i wiele innych. Wśród 50—60 rosyjskich tytułów znaleźliśmy tylko po 2—3 lokalne gazety. Oszołomił nas Lwów, ten bastion ukraińskiego nacjonalizmu i ukraińskiej świadomości narodowej. W żadnym kiosku nie było tu nie tylko „Literackiej Ukrainy”, ale i wydawanych przez państwo gazet „Głos Ukrainy” czy „Urzędowy Kurier”. Tutaj, gdzie rodził się ukraiński nacjonalizm, nie zobaczyliśmy ani nacjonalistycznego „Szlaku Zwycięstwa”, ani nacjonalistycznego „Ukraińskiego Słowa”. A my ich szukaliśmy. I tylko „Szlak Zwycięstwa” przypadkowo znaleźliśmy na stoiskach niedaleko pomnika Szewczenki. I powiedzcie mi, co z tego, że w Zachodniej Ukrainie u władzy są ukraińscy nacjodemokraci, skoro w tej samej Zachodniej Ukrainie na oczach tej samej rzekomo ukraińskiej władzy pod przykrywką niebiesko-żółtych flag odbywa się proces planowej i wzmożonej rerusyfikacji naszego narodu, proces kobzonizacji naszej kultury, trwa planowa, konsekwentna i dobrze zorkiestrowana polityka odduchowienia naszego narodu. Ja osobiście byłem współuczestnikiem dwóch prób dotarcia do struktur władzy z informacją o tym żałosnym stanie w naszym państwie, myśląc w swojej naiwności, że oni o tym nie wiedzą. Mnie osobiście nawet przyjmowano na rozmowę, uważnie wysłuchiwano, ładnie się uśmiechano i współczuto, i na tym wszystko się kończyło. Dzisiaj mogę powiedzieć z pełną odpowiedzialnością, że nasze prośby, nasze protesty, nasze błagania, nasze przekonywania nic nie dały i nie dadzą tak długo, jak długo struktury władzy nie zechcą tego słyszeć i jak długo władza wykonawcza i ustawodawcza będą bierne i indyferentne wobec ukraińskich spraw narodowych i jak długo będą sprzyjać rozpowszechnianiu języka rosyjskiego i kultury w naszym państwie. Sytuację tę będziemy mogli zmienić tylko wtedy, gdy patriotyczne przemówienia na takich forach, jak dzisiejsze, zamienimy na konkretną pracę. I pytam nas wszystkich, zebranych dzisiaj właśnie tutaj, czyżbyśmy wszyscy — i „Proświta”, i Kongres Ukraińskiej Inteligencji, i Związek Pisarzy, i ukraińskie czasopisma oraz wydawnictwa, i setki organizacji społecznych — czyżbyśmy byli tak nieudolni i nieporadni, że nie jesteśmy w stanie i niezdolni wspólnymi siłami zorganizować w każdym mieście Ukrainy choć jednego kiosku i choć jednej księgarni z ukraińskimi wydawnictwami, chociażby takich, jak w Kijowie księgarnia „Naukowa Dumka” lub we Lwowie księgarnia NTSh? W Użhorodzie i Lwowie nie ma ukraińskich kijowskich gazet dlatego, że ich tam nie przywożą, ale rosyjskie tam docierają masowo. Powiedzcie, proszę, kto i dlaczego nie dostarcza do ukraińskich miast ukraińskich gazet i książek? Pomyślmy tylko — w państwie ukraińskim, w jego zachodnich regionach (nie będę już wspominał o naszych wschodnich i centralnych regionach), tak, w tych zachodnich regionach, gdzie rzekomo jest ukraińska władza — w ukraińskich kioskach i u ukraińskiego sprzedawcy nie można kupić ukraińskiej gazety, ale za to ile dusza zapragnie rosyjskich gazet i książek. Powiedzcie, proszę, kto to jest ta władza i co to za władza, dla kogo ona jest i po co ona jest, czyżby służyła naszemu narodowi? Jeśli nie zakasamy rękawów i jeśli nie zabierzemy się nie jutro, w trzecim tysiąclecie, a już dzisiaj do konkretnej pracy, jeśli nie przekształcimy się z zawodowych i wiecznych narzekaczy w ludzi czynu i konkretu, jeśli naszą nieudolność będziemy przykrywać patriotycznymi przemówieniami i hasłami, wtedy wszyscy my razem i każdy z nas z osobna jest i będzie współodpowiedzialny za ten nasz niewybaczalny stan języka ukraińskiego, kultury ukraińskiej i duchowości ukraińskiej w państwie, które nazywa się ukraińskim. Nasze wydawnictwo „Smołoskyp” w konkretnej pracy gotowe jest wziąć jak najaktywniejszy udział. Osyp ZINKEWYCZ, dyrektor wydawnictwa „Smołoskyp” Na Ukrainie, oprócz narodu nazywającego (tytularnego), zamieszkuje jeszcze 126 grup etnicznych (mniejszości narodowych). Jednak w odróżnieniu od Rosji, Afganistanu, Szwajcarii i innych podobnych krajów, Ukraina nie jest państwem wielonarodowym, a państwem z wielonarodową ludnością (M. Skrypnyk, I. Dziuba). Grupy etniczne na Ukrainie nie są z pochodzenia autochtoniczne, a „napływowe”. Ukraińcom nie jest właściwa „odraza do obcych twarzy” (M. Kostomarow) i do obcych języków. Nawet autor hasła „Ukraina — dla Ukraińców!” M. Michnowski w swoim projekcie Konstytucji niepodległej Ukrainy (1900) pisał: „Język ukraiński — oficjalny, wszystkie inne języki — wolne”. To demokratyczne, cywilizowane stanowisko. Ukraińcy nie odczuwają potrzeby językowej homogenizacji, a zatem i asymilacji nie-Ukraińców. Oskarżenia o to, że Ukraińcy na Ukrainie chcą zająć takie samo stanowisko, jakie mieli Rosjanie w ZSRR obwodów rówieńskiego, Północnej Bukowiny i Zakarpacia; — upaństwowienie języka rosyjskiego na Ukrainie byłoby ustawowym utrwaleniem wyników „polityki faktów dokonanych” — polityki wyniszczenia, deportacji, wynarodowienia Ukraińców i zasiedlania Ukrainy nie-Ukraińcami; — nadanie państwowego (urzędowego) statusu językowi jednej z grup etnicznych byłoby przejawem nierównouprawnienia i obniżeniem godności innych grup etnicznych Ukrainy; — uznanie na Ukrainie języka rosyjskiego za państwowy (urzędowy) doprowadziłoby w najlepszym razie do „kebekizacji” kraju, a w najgorszym — do wydarzeń na wzór bałkański lub afgański; — argumenty w rodzaju tego, że Rosjan mamy 22 procent, że po rosyjsku pisali T. Szewczenko i J. Hrebinka, że chcą go uczynić na Ukrainie językiem obcym, że język rosyjski to fortepian, a ukraiń-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

WIELOJĘZYCZNOŚĆ I PROBLEM JEDNOŚCI NARODU

(P. Tołoczko), są bezpodstawne choćby dlatego, że Ukraińcy nie podbijali obcych krajów, nikogo nie przyłączali do swojego państwa i nie byli gospodarzami na cudzych ziemiach. Przeciwnie, poza granicami Ukrainy znalazły się dziś wielkie obszary odwiecznie zamieszkanych przez Ukraińców ziem (Łemkowszczyzna, Marmaroszyzna, Starodubszczyzna, Polesie Brzeskie i in.). Ukraińcy nie są zmieszanym etnosem-chimerą, który nie potrafi żyć inaczej, niż wysysając krew z innych, czystych etnosów (L. Gumilow). Nasz naród nie ma zamiaru czynić tego, co czyniono z nim na jego własnej ziemi w Rosji, Polsce, Rumunii, na Węgrzech. Język każdej grupy etnicznej Ukrainy jest cząstką językowo-kulturowego bogactwa naszego państwa. Utrata języka ojczystego prowadzi do zdziczenia, demoralizacji, utraty poczucia granicy między dobrem a złem (O. Potebnia). Można to w szczególności potwierdzić statystykami dotyczącymi liczby rosyjskojęzycznych i nierosyjskojęzycznych przestępców, marginesu społecznego, ludzi z dna społecznego na Ukrainie. Nie istnieją nieme państwa, bo każde z nich musi wypełniać swoje wewnętrzne i zewnętrzne funkcje jakimś językiem. Zazwyczaj jest to język narodu nazywającego. Na Ukrainie, gdzie Ukraińcy stanowią 72,7 procenta populacji, językiem państwowym, zgodnie z Konstytucją, jest język ukraiński. Żądania nadania na Ukrainie statusu państwowego (urzędowego) językowi rosyjskiemu są nie tylko bezpodstawne, ale i niemoralne: — Rosjanie nie są na Ukrainie autochtonami, zatem nie mogą być współpaństwowym narodem; — rosyjska grupa etniczna na Ukrainie uformowała się bez przyłączenia do Ukrainy rosyjskiego terytorium etnicznego; — stosunkowo wysoki odsetek Rosjan w strukturze etnicznej Ukrainy jest rezultatem polityki ludobójstwa, etnocydów i lingwocydów Rosji-ZSRR wobec Ukraińców oraz innych nierosyjskich grup etnicznych Ukrainy. Jeśli w 1926 roku w Ukraińskiej SRR na jednego Rosjanina przypadało 8,7 Ukraińca, to w 1989 roku — tylko 3,3. I to po przyłączeniu Galicji, Wołynia i ka — jedynie akordeon itp. — nie są przekonujące, ponieważ, na przykład, odsetek Rosjan na Łotwie jest dwukrotnie wyższy niż na Ukrainie, I. Franko i O. Kobylańska pisali także po niemiecku; język rosyjski dla nierosjan Ukrainy jest rzeczywiście obcy, tak jak dla Rosjan Ukrainy węgierski, polski czy gagauski, a jeśli chodzi o porównanie z instrumentami muzycznymi, to dziwne, dlaczego to deputowany ludowy Aleksiejew wziął zagraniczne, a nie rodzime i nie porównał języka rosyjskiego z bałałajką, a ukraińskiego z bandurą. Silne, autorytatywne państwo, skonsolidowane społeczeństwo są niemożliwe bez wysokorozwiniętego języka, który funkcjonuje we wszystkich dziedzinach ich wewnętrznej i zewnętrznej działalności życiowej. Stan języka narodowego (państwowego) zaświadcza o poziomie kulturowo-cywilizacyjnego rozwoju kraju. Dlatego język ukraiński na Ukrainie powinien mieć patriotyczne wsparcie państwa. Nie jest to próba wzięcia „historycznego rewanżu” za krzywdy, jak pisze deputowany ludowy Aleksiejew, a normalną polityką językową, która całkowicie odpowiada standardom polityki interesów narodowych i którą prowadzą, na przykład, Francja, Polska oraz inne demokratyczne państwa. Priorytetowe wsparcie powinno być udzielane także językom tych grup etnicznych, które w Rosji-ZSRR były obiektem ucisku narodowego, etnocydów i lingwocydów. Przede wszystkim dotyczy to grup, które nie mają wsparcia, jak, powiedzmy, Polacy, Węgrzy, Niemcy, zza granic Ukrainy. Wysokoinformacyjny, wielofunkcyjny, prestiżowy język Państwa Ukraińskiego (ukraińskiego narodu politycznego) będzie nie tylko środkiem konsolidacji ukraińskiego społeczeństwa, ale i potężną tarczą przeciwko wynarodowieniu ukraińskiego narodu etnicznego (Ukraińców świata), co również będzie sprzyjać gospodarczemu rozkwitowi i międzynarodowemu autorytetowi Ukrainy. J. RADEWYCZ-WYNNYCKYJ m. Drohobycz Julia Futey, najmłodsza uczestniczka Forum

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

NIKT, OPRÓCZ NAS SAMYCH!

Witam uczestników forum z okazji święta Pokrowy, 57. rocznicy utworzenia Ukraińskiej Powstańczej Armii, która na zawsze pozostanie w historii płomiennym przykładem heroizmu i poświęcenia. Pozwólcie również pogratulować triumfu naszej reprezentacji piłkarskiej w Moskwie, gdzie nawet tradycyjne rosyjskie hasła kibiców „Biej chochłow, spasaj Rossiju” nie pomogły rosyjskiej drużynie odnieść zwycięstwa. A także z okazji jeszcze jednego wydarzenia sportowego — potwierdzenia przez Witalija Kliczkę tytułu mistrza świata w boksie. Wszystko to są potężne motory w wychowaniu świadomości narodowej i godności narodowej. Co jednak robi władza dla rozwoju i wsparcia języka ukraińskiego, kultury obecnie, z czym pójdziemy w trzecie tysiąclecie? Po pierwsze, całkowite pobłażanie prorosyjskiej polityce, ignorowanie statusu języka ukraińskiego, co nieuchronnie doprowadzi do denacjonalizacji kultury. A beznarodowej kultury, beznarodowego państwa — nie ma. Bez języka niemożliwa jest cała duchowa nadbudowa narodu. Dlatego wrogowie narodu ukraińskiego na najwyższych szczeblach władzy robią wszystko, aby osłabić Ukrainę, pozbawiając ją kultury narodowej. Wysoko wznoszą ideę dwujęzyczności (a dlaczego nie trójjęzyczności — w Ukrainie żyją przecież nie tylko Ukraińcy z Rosjanami), nieustannie krzycząc o przymusowej ukrainizacji i „uciskach Rosjan” (zgodźcie się, ukrainizować można Moskwę czy Samarę, ale w żadnym wypadku Ukrainy). W tym samym czasie liczby i fakty przekonująco dowodzą, że prowadzona jest polityka rusyfikacji. Stopniowo znikają otwarte na początku lat 90. ukraińskojęzyczne patriotyczne wydawnictwa; urzędnicy, zacząwszy było uczyć się języka państwowego, znów przechodzą na „ogólnie przyjęty”; z Rady Najwyższej Ukrainy rozbrzmiewa żądanie wobec ministra, sprawozdawców w języku ukraińskim, aby przeszli na rosyjski, mówiąc: „i wam łatwiej, i nam zrozumialej”. Nie, mimo wszystkich starań tych „państwowców”, Ukraina więcej nie pójdzie w objęcia naszego wschodniego sąsiada, pamięć i krew tysięcy poległych za wolność, za naszą kulturę nie pozwolą Ukrainie zniknąć bez śladu. Nie będę gołosłowna, przejdę do konkretnego tematu. Moja ojczyzna — Kaniów. Jedno z najbardziej malowniczych i najstarszych miast Ukrainy, święta ziemia, która strzeże wiecznego snu nieśmiertelnego Kobziarza. Dlatego naturalne jest, że w XX wieku władza radziecka zrobiła wszystko, aby rozmyć znaczenie Kaniowa. Nieprzypadkowo zbudowano tu Kaniowską Elektrownię Wodną. Na jej budowę ze wszystkich zakątków Związku Radzieckiego zjechało ponad 10 tysięcy specjalistów, po czym populacja wzrosła z 7,5 tysiąca do 32 tysięcy osób, które rozpuściły w sobie rdzenną ludność miasta, co sprzyjało rusyfikacji. Po zakończeniu budowy, aby zachować miejsca pracy, stworzono zakład-gigant kompleksu wojskowo-przemysłowego „Magnit”, który po odzyskaniu niepodległości poniósł klęskę, w wyniku czego tysiące ludzi straciło pracę, co doprowadziło do zubożenia ludności i niepopularności idei niepodległości. Jeśli chodzi o życie kulturalne. W mieście funkcjonuje 6 szkół ogólnokształcących. Język rosyjski jeszcze zachował się w 2 z nich w starszych klasach; młodsze klasy we wszystkich szkołach zostały przeniesione na ukraiński język nauczania, z wyjątkiem jednej, gdzie stworzono klasę rosyjskojęzyczną, na życzenie rodziców. Szkół wiejskich w rejonie jest 28 (z nich 4 początkowe, 11 ogólnokształcących I—II stopnia, 13 ogólnokształcących I—III stopnia). Wszystkie one zostały całkowicie przeniesione na ukraiński język nauczania, rosyjski wykłada się tylko fakultatywnie. Kadry nauczycielskie stopniowo odnawiają się młodymi, wysoko wykształconymi specjalistami. W mieście jest szkoła-liceum; w rejonie funkcjonują szkoły z pogłębionym nauczaniem języka i literatury, historii Ukrainy. Jest szkoła-rodzina, gdzie prowadzone jest narodowo-patriotyczne wychowanie dzieci. Na jej bazie stworzono chór „Rodyna”, zespół folklorystyczny „Troisti muzyky”, wychowankowie tych szkół — uczestnicy konkursu „Wsi moja, dla mnie ty — jedyna”. Przygotowano izby krajoznawcze i „Ukraińskie świetlice”. W mieście i rejonie działa 42 biblioteki, których zbiory, niestety, są nieliczne, bardzo powoli odnawiane. W przeważającej większości książki są stare tematycznie, rosyjskojęzyczne. Prawie całą miejscową inteligencję władza zapisała do nomenklaturowej „Proświty”, stworzonej w opozycji do prawdziwej „Proświty”. Dlatego, jakkolwiek dziwnie to brzmi, w mieście istnieją dwie „Proświty”. Jeśli chodzi o duchowe, religijne życie Kaniowa, to w mieście i rejonie działa 20 wspólnot Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego, który wspiera władza. Nawet starodawna relikwia Kaniowa — Sobór Uspieński znajduje się w rękach nieukraińskiego kościoła. W mieście funkcjonują liczne wyznania religijne baptystów, adwentystów, chrześcijan ewangelicznych, którzy głoszą Pismo Święte nie w języku ukraińskim, co nie sprzyja ustanowieniu języka jako państwowego. Jednak w tym roku stworzono trzy wspólnoty Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego (2 w mieście, 1 w rejonie). Chociaż stale ze strony proboszcza kościoła UKP PM rozbrzmiewają oskarżenia i obrzucanie błotem proboszcza Kościoła Autokefalicznego. Dziś Kaniowski chór amatorski przebywa na występach we Francji, narodowo-patriotyczne wychowanie wprowadzane jest w edukację młodzieży. Działają komórki Ruchu i ChRP, innych narodowo-patriotycznych ugrupowań, wzmacnia pracę „Proświta” w opozycji do licznych komórek prokomunistycznego kierunku. W Kaniowie wzniesiono pierwszy w Ukrainie pomnik W. Czornowoła. I musimy na zawsze uświadomić sobie, że Ukrainy nikt nam nie zbuduje, oprócz nas samych. Budujmy Ukrainę każdy wokół siebie. Sława Ukrainie! Alina SZULHA, uczennica szkoły średniej nr 4, m. Kaniów OŚWIADCZENIE uczestników Ogólnoukraińskiego forum „Język ukraiński i kultura ukraińska w trzecim tysiącleciu” w sprawie agresji Rosji przeciwko Czeczenii (Republika Iczkeria) 16 października 1999 r. m. Kijów Federacja Rosyjska rozpoczęła nową agresję przeciwko Czeczeńskiej Republice. Setki cywilów giną w wyniku działań bojowych rosyjskiej armii, tysiące Czeczenów, pozostawszy bez domów, zmuszonych jest szukać schronienia w sąsiednich państwach. Wojna, narzucona narodowi Czeczenii, ma charakter czysto polityczny. Walka o władzę trwa. Moskwa nie zatrzymuje się przed niczym, aby zachować swoje „niezachwiane” granice, wykorzystując do tego wszystkie możliwe środki, w tym także wojnę, nie licząc się z prawem każdego narodu do samostanowienia. Wciąż jeszcze istnieje dogmat „jednego i niepodzielnego państwa”. Próbując barbarzyńskimi metodami przywrócić sferę wpływów Moskwy na terenach byłego Związku Radzieckiego, proimperialne siły Rosji uruchamiają proces rozpadu samej Federacji Rosyjskiej. Oskarżenia narodu Czeczenii o organizację zamachów terrorystycznych na terytorium Rosji są nie czym innym, jak prowokacją rosyjskich służb specjalnych. To, co dzieje się teraz w Czeczenii, niepokoi nas i nie może nie martwić sąsiadujących z Rosją państw, całej światowej opinii publicznej, włączając ONZ. Nie możemy stać z boku, spokojnie obserwując rozwój wydarzeń w Czeczenii, wszak to ludobójstwo wobec całego narodu. Właśnie dlatego my, uczestnicy Forum, żądamy od rządu Federacji Rosyjskiej zaprzestania masowych morderstw na Kaukazie. Zwracamy się do Prezydenta Ukrainy, Rady Najwyższej z apelem o ocenę aktu agresji na szczeblu państwowym i wystąpienie z inicjatywą utworzenia międzynarodowej komisji ds. zbadania zbrodni przeciwko narodowi Czeczenii. OŚWIADCZENIE uczestników Ogólnoukraińskiego forum sił narodowo-demokratycznych „Język ukraiński i kultura ukraińska w trzecim tysiącleciu” 16 października 1999 r. m. Kijów Uczestnicy Forum zwracają uwagę ukraińskiej opinii publicznej na to, że niektórzy kandydaci na Prezydenta Ukrainy wysunęli w swoich programach wrogie dla Ukrainy zadania i wcielają je już dzisiaj w życie. Chodzi przede wszystkim o plany przyłączenia Ukrainy do jakiegoś „słowiańskiego sojuszu” czy „odrodzenia sojuszu bratnich narodów”. W rzeczywistości pod tymi hasłami maskują się zamiary rosyjskich szowinistów oraz własnych nowożytnych janczarów, by odnowić rosyjskie imperium z centrum w Moskwie. „Słowiański” czy „braterski sojusz” — to krok do likwidacji ukraińskiej niepodległości. Niektórzy kandydaci obiecują uczynić język rosyjski drugim językiem państwowym. Prezydent Ukrainy występuje przeciwko „gwałtownej ukrainizacji”, daje zezwolenie na zdawanie w języku rosyjskim egzaminów do szkół wyższych. W ten sposób naruszany jest art. 10 Konstytucji Ukrainy. Narodowo-demokratyczne siły wzywają naród ukraiński do głosowania w wyborach tylko na tego kandydata, który wyraźnie stoi na pozycjach państwowej niepodległości Ukrainy, broni kursu na wcielenie ukraińskiej idei narodowej. Narodowi demokraci poprą tego kandydata na Prezydenta, który: 1. Konsekwentnie będzie występował przeciwko wciąganiu Ukrainy w tę czy inną formę byłego Związku. 2. Ogłosi kurs na ukraińskie odrodzenie narodowe, zapewni narodowi ukraińskiemu jego samodzielną rolę we wspólnocie światowej, a kulturze ukraińskiej — należne miejsce w kulturze światowej. 3. Zagwarantuje ulgowe opodatkowanie oraz inne wsparcie finansowe dla rozwoju ukraińskiej narodowej przestrzeni informacyjnej, kultury ukraińskiej, edukacji ukraińskiej, wydawania ukraińskojęzycznej produkcji drukowanej, wideo i audio, stworzy pion władzy państwowej na wszystkich szczeblach dla kontroli nad wprowadzaniem języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkie sfery życia społecznego. 4. Będzie prowadził politykę kadrową, zorientowaną na przyciąganie kompetentnych ukraińskich patriotów na odpowiedzialne stanowiska na wszystkich szczeblach państwowych struktur władzy, którzy zapewnią rozkwit gospodarki, kultury oraz poprawę życia narodu. 5. Będzie wspierał kurs na wychowanie młodzieży w duchu ukraińskiego patriotyzmu oraz będzie sprzyjał stworzeniu Jednej Pomieśnej Ukraińskiej Cerkwi Narodowej. 6. Będzie występował przeciwko zmianie Konstytucji. Uczestnicy Forum, w szczególności, jednogłośnie zaznaczyli, że stworzenie dwuizbowego parlamentu jest antykonstytucyjne i doprowadzi do rozłamu społeczeństwa oraz ruiny państwa ukraińskiego, jego pola prawnego. UCHWAŁA Ogólnoukraińskiego forum sił narodowo-demokratycznych „Język ukraiński i kultura ukraińska w trzecim tysiącleciu” 16 października 1999 r. m. Kijów Uczestnicy Forum z bólem odnotowują, że przez lata niepodległości język ukraiński i kultura ukraińska nie zajęły należnego miejsca w państwie jako podstawa życia duchowego narodu ukraińskiego. Szczególnie niebezpieczna sytuacja powstała w sferze informacyjnej. Ogólny nakład gazet ukraińskojęzycznych obniżył się do 4 procent, a na kanałach niepaństwowych w 90 procentach panuje wyłącznie język rosyjski. Strumień prasy i książek z Rosji nie napotyka żadnych przeszkód. Ustawodawstwo podatkowe książce ukraińskiej nie sprzyja i nie chroni jej. Szkoła wyższa, w szczególności techniczne uczelnie wyższe, z niewielkim wyjątkiem, kontynuuje rusyfikację ukraińskich studentów. Sport, komercja posługują się przeważnie językiem rosyjskim. Niektórzy najwyżsi urzędnicy na Ukrainie, część urzędników państwowych naruszają art. 10 Konstytucji Ukrainy. Forum uchwala: 1. Głównym zadaniem sił narodowo-demokratycznych Ukrainy jest: — aktywna działalność, skierowana na konsolidację społeczeństwa ukraińskiego oraz ukraińskie odrodzenie narodowe; — aktywna walka przeciwko wciąganiu Ukrainy w tę czy inną strukturę imperialną; — konsekwentne prowadzenie pracy dotyczącej ulgowego opodatkowania oraz wsparcia finansowego dla rozwoju ukraińskiej narodowej przestrzeni informacyjnej, kultury ukraińskiej, edukacji, wydawania ukraińskojęzycznej produkcji drukowanej, wideo i audio; stworzenie pionu władzy państwowej na wszystkich szczeblach dla kontroli nad wprowadzaniem języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich sferach życia społecznego; — dążenie do przyciągania kompetentnych ukraińskich patriotów na odpowiedzialne stanowiska na wszystkich szczeblach państwowych struktur władzy, którzy zapewnią rozkwit gospodarki, kultury oraz poprawę życia narodu; — prowadzenie konsekwentnej polityki dotyczącej wychowania młodzieży w duchu ukraińskiego patriotyzmu oraz wspieranie stworzenia Jednej Pomieśnej Ukraińskiej Cerkwi Narodowej. 2. Forum jednogłośnie potępiło jako prowokacyjny i antykonstytucyjny zamysł dotyczący stworzenia dwuizbowego parlamentu, co stanie się przyczyną rozłamu społeczeństwa oraz ruiny państwa ukraińskiego. 3. Zadbać o stworzenie w stolicy państwa Panteonu Sławy, gdzie byliby pochowani wielcy synowie Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

DO UWAGI UCZESTNIKÓW FORUM

Centralny Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki postanowił wydać osobnym wydaniem materiały forum «Język ukraiński i kultura ukraińska w trzecim tysiącleciu». Dlatego wzywamy wszystkich proświtian do przesyłania swoich artykułów, tekstów wystąpień, badań, refleksji i obserwacji na adres: Kijów-1, Muzejny zaułek, 8, redakcja gazety «Słowo Proświty».

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

DEWASTACJA SFERY DUCHOWEJ ŻYCIA

Podczas uroczystych zgromadzeń, wieczorów twórczych, w trakcie przeprowadzania różnorodnych forów z trybun nierzadko można usłyszeć słowa o tym ogromnym znaczeniu, jakie miała ziemia czerkaska w historii narodu Ukrainy — staroruska ziemia Polan, głównego plemienia wschodniosłowiańskiego, wokół którego formowało się nasze pierwsze państwo. Centrum ukraińskiego kozactwa, pierwszy jego główny ośrodek, podstawa dla formowania państwa kozackiego. Ziemia, gdzie urodzili się i znaleźli swoje ostatnie schronienie ojcowie-założyciele współczesnego narodu ukraińskiego — Bohdan Chmielnicki i Taras Szewczenko. „Jasne zorze, ciche wody”, „sad wiśniowy koło chaty”... Takie wyobrażenie o naszym Naddnieprzu mają zapewne tylko ci, którzy ani razu w życiu nie mieli okazji odwiedzić tej „Mekki ukraińskości”. A ci, którzy przyjeżdżają tutaj zobaczyć „prawdziwą, macierzystą Ukrainę”? Co oni tutaj widzą? Prawie całkowicie zrusyfikowana, a lepiej powiedzieć, kosmopolityczna młodzież, zrujnowane tradycje narodowe, całkowita ignorancja ludzi we wszystkim, co dotyczy historii rodzinnego kraju. Ziemia czerkaska, zdaje się, w większym stopniu przeżyła tę głęboką katastrofę kulturową, której ofiarą stała się cała Ukraina. Badając jej historię, trudno pozbyć się wrażenia, że niszczenie duchowej i psychicznej sfery życia naszego narodu było jakby specjalnie przemyślane, zaplanowane i zrealizowane przez jakąś ciemną nadprzyrodzoną siłę. Wzrost kulturowy, rozwój duchowy, samo istnienie narodu, w istocie, jest skutkiem ciągłej owocnej współpracy narodu i jego twórczo aktywnej części, którą teraz często nazywają „elitą”, „intelektualistami”, „wierzchołkiem społecznym”, a wcześniej nazywano po prostu inteligencją. Naród żywiołowo wytwarza jakąś ideę, inteligencja ją podchwytuje, twórczo i teoretycznie opracowuje i czyni tym ideałem, który jednoczy naród, przekształca go w naród. Za co my wszyscy, prawicowcy i lewicowcy, „wschodniacy” i „zachodniacy”, bogaci i biedni, kochamy i cenimy Tarasa Szewczenkę? Za to, że był pierwszym, który głęboko uświadomił sobie „duszę narodu” — żywiołowo wytworzone przez naród wyobrażenia o swojej historii, kulturze, tradycjach, interesach, twórczo przemyślał je, podniósł na wysoki poziom profesjonalny. Co, w istocie, trzeba zrobić, żeby duchowo zniszczyć cały naród? Niezbędne jest w jakiś sposób zatrzymanie pracy jego „fabryki idei”, zerwanie twórczej współpracy narodu i jego inteligencji, narzucenie szerokim masom usług obcych, zagranicznych producentów „produkcji duchowej”. Co też zostało zrobione. Narodowo myśląca inteligencja, poczynając od pisarzy, a kończąc na wiejskich nauczycielach, w ciągu lat trzydziestych została usunięta, jeśli nie fizycznie, to moralnie. A ci, którzy zdołali przeżyć represje i głód, zginęli lub znaleźli się za granicą podczas Wielkiej Wojny Ojczyźnianej. Równolegle trwało totalne niszczenie ukraińskiego duchowieństwa, znowuż poczynając od metropolitów, a kończąc na wiejskich proboszczach. Obecnie w niebiosach modlą się za nas do Boga setki świętych męczenników za wiarę: już dzisiaj kanonizowano ponad 100 nowomęczenników czerkaskich, zgładzonych przez reżim stalinowski. Ale twórcza siła narodu polega na tym, że zawsze znajduje on w sobie siły, by zamiast utraconej „elity” rodzić nową, nie mniej płodną. Tak było u nas na początku XVII wieku, kiedy miejsce spolonizowanych „ruskich” książąt zajęło kozactwo. Tak było i pod koniec XVIII wieku, kiedy na zgliszczach zniszczonego ustroju kozackiego nowa ukraińska inteligencja zapoczątkowała potężne odrodzenie narodowe. Aby nie dopuścić do powtórzenia tego procesu w latach trzydziestych naszego stulecia, trzeba było uczynić naród twórczo niezdolnym. A najprostszy sposób, by to osiągnąć — to zaszczepić myśl o niepotrzebności i szkodliwości samego tworzenia narodu. Okoliczności układały się tak, że procesy denacjonalizacyjne rozwijały się na Ukrainie jakby same z siebie, niemal bez wpływu z zewnątrz. W tak wielonarodowym państwie, jakim był Związek Radziecki, zorganizowanie wyższego wykształcenia z setek specjalności we wszystkich językach narodowych było niemożliwe, a zatem większość uczelni musiała stosować ogólnie zrozumiały język rosyjski. W rezultacie większe szanse na dostanie się na uczelnię miał ten, kto uczył się w szkole średniej w języku rosyjskim, a zatem popyt na szkoły narodowe obiektywnie stawał się niewielki. Istnienie wspólnego systemu politycznego i gospodarczego czyniło niepotrzebnym prowadzenie dokumentacji produkcyjnej i jakiejkolwiek innej w językach narodowych. Wspólna przestrzeń informacyjna stymulowała prowadzenie transmisji telewizyjnych i radiowych, tworzenie filmów itp. w języku rosyjskim. Wzrost procesów migracyjnych prowadził do konieczności stworzenia migrantom komfortowych warunków w nowym miejscu zamieszkania: w kontaktach z nimi otoczenie przechodziło na ogólnie zrozumiały język rosyjski, co czyniło naukę przez nich języka narodowego praktycznie niepotrzebną. Duża liczba małżeństw mieszanych prowadziła do tego, że komunikacja w mieszanych rodzinach odbywała się w ogólnie zrozumiałym języku rosyjskim. Zatem samo istnienie wielonarodowego imperium radzieckiego stwarzało praktyczną, obiektywną konieczność narodowego niwelowania populacji, a perspektywa stworzenia w przyszłości „nowej wspólnoty historycznej — narodu radzieckiego” nie była wcale tak fantastyczna, jak teraz czasami się wydaje. W rezultacie naród ukraiński rodził inteligencję przystosowaną do nowych „internacjonalnych” warunków, a nowa inteligencja niosła narodowi swoje „internacjonalne” idee. Jak pokazuje światowa praktyka, „internacjonalna”, wyhodowana na tak zwanych „ogólnoludzkich wartościach” kultura, kultura, która nie ma głębokiego narodowego podłoża, nie opiera się na narodowych tradycjach, mentalności, folklorze, nie jest płodna, rodzi jedynie powierzchowne formy kulturowe. Co przyniosły Ukrainie procesy rusyfikacyjne? Wszyscy przestali czytać Szewczenkę i przeszli na Puszkina? Zamienili Panasa Myrnego na Lwa Tołstoja? Wcale nie. Ukraińskie porzucili, a rosyjskiego się nie nauczyli: tworzyć w ramach nabytej tradycji kulturowej, nabytym językiem jest zawsze trudniej niż swoim ojczystym, a zatem trwał proces stopniowego wygasania samego potencjału twórczego narodu. Procesy te wraz z systematycznym „wypłukiwaniem” talentów ze środowiska ukraińskiego do moskiewskich teatrów, instytutów, warsztatów tak wykrwawiły profesjonalną kulturę ukraińską, że jakoś zachowywała się ona jedynie w granicach dwóch swoistych rezerwatów: folkloru i trudnej do zrozumienia dla prostego czytelnika literatury elitarnej. Ukraina stawała się typową prowincją. Niestety, po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości sytuacja niewiele zmieniła się na lepsze. Brak przemyślanej polityki narodowej, wahania władzy między ukraińskimi tradycjami niepodległościowymi a radzieckimi, sprzyjanie zachowaniu tak zwanej „wspólnej przestrzeni informacyjnej” prowadzą do tego, że procesy denacjonalizacyjne na Ukrainie, a w szczególności u nas na Czerkaszczyźnie, aktywnie trwają. Szczególnie jest to zauważalne w sferze komercyjnej: wszystkie bez wyjątku filmy, które są sprzedawane w naszym centrum obwodowym, są nakręcone lub dubbingowane w języku rosyjskim; liczba kaset audio rosyjskich wykonawców wyraźnie przewyższa liczbę ukraińskich. Co więcej i gorzej, do starych procesów denacjonalizacyjnych dodały się nowe, jeszcze niebezpieczniejsze. „Radziecki patriotyzm”, rozszerzenie ram patriotyzmu z własnego narodu na wspólnotę ogólnoradziecką, w istocie było specyficzną formą światowych procesów globalizacji, które ogarnęły naszą planetę w XX wieku. Niwelowanie wszystkiego, co narodowe, przejście do internacjonalnych form kulturowych tak charakterystyczne dla naszych czasów! Te pozostałości kultury narodowej narodu ukraińskiego, które jeszcze do dziś się zachowują, pomimo wszystkich prób imperium, by je zniszczyć, teraz znalazły się pod podwójnym zagrożeniem: z jednej strony utrzymuje się silna presja ze strony kultury „rosyjskiej”, z drugiej — coraz bardziej wzrasta wpływ kultury „amerykańskiej”. Czynnik wpływu tak zwanej „amerykańskiej”, a w istocie jeszcze bardziej internacjonalnej niż „rosyjska” kultury masowej będzie wzrastał wraz z wciąganiem Ukrainy w światowy proces kulturowy, w szczególności — wraz ze wzrostem w naszym państwie liczby osób znających język angielski. Na naszej ziemi zaznaczają się wszystkie charakterystyczne dla współczesnego „postindustrialnego” świata cechy rujnowania tradycyjnego społeczeństwa. Trwają aktywne procesy zrywania więzi duchowych między ludźmi na wszystkich poziomach, poczynając od rodziny, a kończąc na narodzie. Naturalna potrzeba człowieka w rozwoju osobistym, szacunku do jego indywidualności jest przekształcana przez zglobalizowaną kulturę masową w kult ludzkiego ego: „żyj sam i nie przeszkadzaj żyć innym”. Miejsca na miłość i współczucie dla bliźniego w tym systemie wartości zostaje coraz mniej. Globalizacja kulturowa, która ogarnęła obecnie Ukrainę, jest trzecią, po zniszczeniu inteligencji narodowej i zrusyfikowaniu znacznej części populacji państwa, częścią składową naszej katastrofy kulturowej. Co dalej? W światowej praktyce, niestety czy na szczęście, trudno znaleźć przykład sytuacji podobnej do naszej. Ale pewne analogie historyczne z niektórymi krajami można przeprowadzić. W Irlandii, na przykład, przez wieki panowania angielskiego niemal całkowicie zapomniano język irlandzki, który obecne władze kraju z różnym skutkiem odnawiają. W Czechach język ojczysty w XIX wieku istniał jedynie jako język komunikacji ustnej chłopów, ale staraniami miejscowej inteligencji i rządu czechosłowackiego został przekształcony w doskonały współczesny język literacki. Od zera trzeba było odnawiać, faktycznie tworzyć na nowo język państwowy Izraela — hebrajski. Nie chciałbym w niewielkim artykule gazetowym wzywać do przewrotu kulturowego w osobno wziętym obwodzie czerkaskim albo powtarzać tego, co dziesiątki razy pisano i przepisywano w dziesiątkach gazet na początku lat 90. Ale przecież i pogodzić się z tym, co widzimy wokół siebie, też bym nie chciał, a coś można zrobić już tu i teraz. Warto zwrócić uwagę struktur władzy i organizacji społecznych na doświadczenie moskiewskiej merii, która zobowiązała wszelkie zagraniczne napisy uliczne, reklamy, nazwy sklepów itp. w obowiązkowym porządku dublować rosyjskimi literami i w języku rosyjskim. Odpowiednie organy powinny uważniej odnosić się do taniej produkcji wideo i audio, która jest przywożona do nas w sposób przemytniczy lub wytwarzana przez miejscowych ukraińskich „piratów” i sprzedawana po otwarcie zaniżonych cenach. Istnieje możliwość wpływania na stosowanie języka państwowego podczas przeprowadzania festiwali młodzieżowych i akcji. Niezbędne jest wszelkimi sposobami wspieranie tych rosyjskojęzycznych obywateli Ukrainy, którzy mają chęć, ale nie mają możliwości samodzielnie nauczyć się języka państwowego. A co najważniejsze, o istnieniu problemu kulturowego trzeba zawsze pamiętać i przy okazji poruszać go na szczeblu ogólnopaństwowym. Tylko pod takim warunkiem zachowa się państwo i będzie rosło jego autorytet wśród światowej wspólnoty. Maksym STEPANOW metropolii, separatystyczne roszczenia o dodatkowe prawa i przywileje na terytorium ukraińskiego etnosu. Obecnie na Ukrainie jest władza, która pozwala ekspansywnym przedstawicielom rosyjskiego etnosu domagać się i otrzymywać wyżej wymienione prawa i przywileje! Przy czym oni, proszę zwrócić uwagę, walczą właśnie o status języka rosyjskiego, a nam zalecają walczyć o „realny rozwój jego”. Więc, szanowni rosyjskojęzyczni obywatele Ukrainy, walczcie o realny rozwój języka rosyjskiego, a nie o status, jak to robią we wszystkich innych cywilizowanych państwach, i nie twórzcie kolejnej przemocy na Ukrainie! Osłabcie zaborczy nacisk w dziedzinie etnokulturowej. Zwróćcie zagarniętą przestrzeń informacyjną państwu! Bądźcie cywilizowanymi ludźmi, a nie zaborcami! Walentyn MYTIURA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

REPLIKA „BĄDŹCIE CYWILIZOWANYMI LUDŹMI...”

Jak zauważyłem — a zapewne nie tylko ja — gazeta „Факты” drukuje artykuły ukierunkowane na rusyfikację Ukrainy. Tak oto artykuł P. Smirnowa z 18 września 1999 roku przeraża „ukrainizacją”: „...w Ukrainie wychowanie w dziecięcych placówkach przedszkolnych, nauczanie i praca wychowawcza w szkołach ogólnokształcących odbywają się w języku ukraińskim. Ciekawe, jak na to patrzą obrońcy praw człowieka? Gdzie oni są? Dlaczego milczą?”. Inny artykuł O. Sokołowskiego w tym samym numerze gazety bardzo „łagodnie i tolerancyjnie” niweluje pojęcie statusu języków w państwie: „...nie ma sensu walczyć o status tego czy innego języka, lecz o jego realny rozwój... dążyć do reorganizacji w sferze edukacji, szukać pozapaństwowych dróg wspierania języków...”. Chciałoby się zapytać szanownych autorów: „Co, waszym zdaniem, broniąc praw człowieka (obywateli rosyjskojęzycznych), wkrótce po raz kolejny zakażą stosowania języka ukraińskiego w państwie?”. A po tym będziemy walczyć nie o jego status, lecz jedynie o „realny rozwój”? Można poradzić panu P. Smirnowowi, by zwrócił się do ONZ, aby poprzez tę organizację mógł dochodzić swojej „sprawiedliwości” — zakazu używania języka ukraińskiego na Ukrainie... A panu O. Sokołowskiemu przypomnimy, że status ojczystego języka każdego człowieka w kraju zamieszkania ma najwyższy priorytet i wpływ na jego życie. Dla życia etnosu najważniejsze są trzy składniki: status językowo-kulturowy, przestrzeń życiowa, ochrona obywateli przed bezprawnymi zamachami. Właśnie dlatego toczy się bezkompromisowa walka o status języka rosyjskiego na Ukrainie. Ale ze strony Ukraińców to walka o swoją państwowość, o równouprawniony rozwój wszystkich języków przy państwowym statusie języka ukraińskiego. Tak jak we wszystkich cywilizowanych krajach. A ze strony etnosu rosyjskiego — to ekspansja

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

pobiera opłaty od osób prawnych i fizycznych oraz zasila budżet. Znowuż, na podstawie ustawy o budżecie państwa, dokonuje wydatków z budżetu, w tym na podstawie ustawy o wynagrodzeniach, przydziela środki na wypłatę pensji pracownikom sfery budżetowej. Z reguły poziom wynagrodzeń pracowników sfery budżetowej oraz pracowników przedsiębiorstw państwowych zależy od tego, jak efektywnie pracuje gospodarka narodowa, a także od tego, jak profesjonalnie władza wykonawcza i dyrekcja prowadzą działalność gospodarczą w państwie. Powróćmy ponownie do sfery działalności społeczeństwa obywatelskiego. W związku z tym, że społeczeństwo obywatelskie na Ukrainie nie jest jeszcze uformowane z powodu braku pełnej bazy prawnej i struktury instytucjonalnej, ale aktywnie kształtuje się zgodnie ze standardami europejskimi, rozważmy mechanizm kształtowania wynagrodzeń w jednym z państw europejskich, aby dostrzec różnicę w efektywności między gospodarką planową a rynkową, między totalitarnym a nowoczesnym społeczeństwem obywatelskim, którego podstawą jest w cieniu, po pierwsze, nie dzielą się swoimi zyskami z państwem, to znaczy nie płacą mu podatków, po drugie, nie dzielą się swoimi zyskami z pracującymi, ponieważ z reguły nie wypłacają normalnego wynagrodzenia pracującym. Zatem praca w cieniu jest dla nich podwójnie korzystna, choć niebezpieczna. Ale to tylko górny, tak zwany poziom zdarzeniowy. Motywy „szarzenia” ukraińskiej gospodarki leżą znacznie głębiej. Rzecz w tym, że szara strefa jest listkiem figowym dla wielu kierowników państwowych i wpływowych urzędników. Szara strefa pozwala im szybko i w łatwy sposób gromadzić kapitał i nie płacić podatków, jednocześnie dając możliwość publicznego deklarowania, że są biednymi ludźmi – żyją tylko z wynagrodzenia, dbając o interesy prostego ludu. Ale od czasu do czasu, w wyniku walki konkurencyjnej o władzę i własność, kiedy opada listek figowy, miliony głodnych Ukraińców mogą zobaczyć milionowe dolarowe konta w zagranicznych bankach „bojowników” o lepszy los narodu ukraińskiego. Szara strefa w naszym państwie to zjawisko nieprzypadkowe, ma swoich reżyserów i jest wieloaspektowa. Szara ekono-zobowiązani dokładać maksimum starań, aby deklarowane wartości realizowały się w naszym życiu. Tym bardziej, że jest to ważne dzisiaj, kiedy w ukraińskim społeczeństwie zachodzi rozwarstwienie obywateli na bogatych i biednych. Niezwykle szybko pojawiła się klasa bogatych ludzi, którym udało się skoncentrować w swoich rękach znaczną własność. W związku z tym należy zauważyć, że proces formowania własności odbywał się nie w wyniku wysokowydajnej pracy i legalnej działalności gospodarczej, jak to zazwyczaj dzieje się w rozwiniętych krajach świata, a w wyniku prostego redystrybuowania własności państwowej, która tworzona była pracą całego narodu ukraińskiego, na korzyść niewielkiej grupy ludzi, reprezentujących głównie kapitał szary i kryminalny. Dzisiaj z pewnością można stwierdzić, że bogatych i biednych na Ukrainie dzieli przepaść, a sprzeczności zawarte w interesach tych grup ludzi są praktycznie niemożliwe do przezwyciężenia. Moim zdaniem, aby rozładować napięcie społeczne i położyć fundamenty pod społeczeństwo bezkonfliktowe, należy wykorzystać doświadczenie gospodarczo rozwiniętych krajów świata, w których

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

W SPRAWIEDLIWOŚCI I DEMOKRACJI NIE MA ALTERNATYW

Nadszedł czas, aby wprowadzić pozytywną korektę w świadomości elity ekonomicznej i politycznej ukraińskiego społeczeństwa w kwestii tego, że człowiek nie pracuje dla gospodarki, lecz gospodarka powinna pracować na rzecz człowieka (jakakolwiek by ta gospodarka nie była), co przewiduje obowiązująca Konstytucja, u podstaw której leży priorytet praw człowieka. Uświadamiając sobie nadzwyczajną wagę i skalę problemów stojących przed ukraińskim społeczeństwem, chcę zaproponować nową metodę ich rozwiązania, która przewiduje obiektywną ocenę pracy, nowoczesną technologię kształtowania wynagrodzeń, poszukiwanie źródeł finansowych dla zasilenia budżetu, wypłaty pensji i emerytur. Moim zdaniem wynagrodzenie, jako pieniężna ocena wykwalifikowanej pracy, powinno być nie tylko nagrodą dla człowieka za jego pracę, ale także kluczowym elementem sprawiedliwego podziału zysku między tymi, którzy inwestują swój kapitał, a tymi, którzy inwestują swoją pracę. Doświadczenie krajów rozwiniętych gospodarczo na świecie świadczy o tym, że fundusz płac w tych krajach stanowi od 50 do 70 procent produktu krajowego brutto. Z punktu widzenia gospodarki podstawową funkcją wynagrodzenia jest zapewnienie siły nabywczej ludności i popytu na rynku wewnętrznym. Fundusz płac pracujących na Ukrainie stanowi jedynie 10 procent produktu krajowego brutto i prawie nie wpływa na popyt na rynku wewnętrznym. Zatem, aby rynek wewnętrzny zaczął funkcjonować, należy stymulować popyt poprzez podniesienie wynagrodzeń 5–7-krotnie, uprzednio przyjmując pakiet ustaw dla ochrony własnego rynku i krajowego producenta. Zatem, określając główne cechy pozytywnego doświadczenia w kwestiach wynagrodzeń, musimy znaleźć mechanizm prawny dla adaptacji go do ukraińskich warunków gospodarczych. W związku z tym, że pole prawne Ukrainy jest określane przez ustawę zasadniczą państwa, musimy zwrócić się do Konstytucji Ukrainy. Przy szczegółowym badaniu widzimy, że Konstytucja to nie tylko ustawa zasadnicza państwa, ale także umowa między społeczeństwem obywatelskim a państwem dotycząca podziału sfer działalności. Państwo – to legitymowana władza publiczna, sfera interesów ogólnych, społeczeństwo obywatelskie – to sfera wolności indywidualnych i interesów prywatnych. W problemie wzajemnych relacji pracy i własności te sfery działalności zostały określone w następujący sposób. Na Ukrainie w 1998 roku własność państwowa stanowiła około 40 procent. Są to organizacje budżetowe i przedsiębiorstwa, których podstawą jest własność państwowa. Relacje powstające w wyniku interakcji własności państwowej i pracy najemnej są określane przez reżim prawny własności państwowej i należą do państwowej sfery działalności. Własność zbiorowa i prywatna w 1998 roku na Ukrainie stanowiła ponad 60 procent. Są to organizacje i przedsiębiorstwa, których podstawą jest własność zbiorowa i prywatna. Relacje powstające w wyniku interakcji tych form własności i pracy najemnej należą do sfery działalności społeczeństwa obywatelskiego. Zatem mamy dwie sfery działalności – państwową i obywatelską, ze swoimi konstytucyjnymi cechami, które wymagają dwóch różnych mechanizmów kształtowania wynagrodzeń. Mechanizm kształtowania wynagrodzeń w sferze państwowej jest powszechnie znany. Jest on określony przez Konstytucję Ukrainy i działa w następujący sposób: państwo jako legitymowana władza publiczna – w ramach obowiązującej Konstytucji i na podstawie ustawy o budżecie państwowym kształtuje budżet Ukrainy poprzez swoje jednostki strukturalne, na podstawie ustawy Ukrainy o systemie podatkowym zbiera podatki i demokrację. W ten sposób jest to uniwersalny mechanizm, który z jednej strony zapewnia legitymizację i instytucjonalizację konfliktów, a z drugiej – stwarza możliwość partnerstwa społecznego pod warunkiem aktywnego udziału instytucji pośrednictwa (pośrednictwo, dobrowolne pojednanie, arbitraż). Ponieważ społeczeństwo obywatelskie to sfera wolności indywidualnych i interesów prywatnych, pracujący obywatele dobrowolnie zrzeszają się w związki zawodowe dla ochrony swoich interesów. Pracodawcy dla ochrony swoich interesów również zrzeszają się w dobrowolne stowarzyszenia pracodawców. Corocznie przedstawiciele pracowników najemnych – związki zawodowe oraz przedstawiciele pracodawców zasiadają do stołu negocjacyjnego, przy którym ostro dyskutuje się kwestię poziomu wynagrodzeń i pensji, czasu trwania czasu pracy oraz jakości warunków pracy. Po osiągnięciu równowagi interesów między stronami zawierana jest umowa. Jednak podczas podpisywania umowy taryfowej obowiązuje zasada swobody zawierania umów i państwo nie ingeruje w proces negocjacyjny. Zatwierdza ono jedynie umowę jako trzecia strona, po czym umowa nabiera mocy ustawy. Dlatego ten mechanizm kształtowania wynagrodzeń można określić jako „autonomię taryfową”, która powinna być gwarantowana przez ustawę zasadniczą państwa – Konstytucję. Z reguły poziom wynagrodzenia osiągany w wyniku negocjacji między przedstawicielami pracowników najemnych – związkami zawodowymi a przedstawicielami pracodawców stanowi od 50 do 70 procent produktu krajowego brutto, jest to 5–7 razy wyżej od poziomu wynagrodzenia, jaki mamy dzisiaj na Ukrainie. Zatem autonomia taryfowa jako mechanizm daje możliwość dobrowolnego i sprawiedliwego podziału zysków między pracodawcami a pracownikami najemnymi, a ponadto stwarza sprzyjające warunki dla kształtowania klasy średniej, jest elementem otwartego społeczeństwa, w którym wszystkie problemy rozwiązywane są publicznie, a równowaga interesów osiągana jest poprzez przyjmowanie kompromisowych decyzji. Przewiduję pytanie moich czytelników: „Dobrze, pokazał pan nowoczesny mechanizm kształtowania wynagrodzeń i adaptację go do pola prawnego Ukrainy, ale skąd wziąć środki na wypłatę pensji i emerytur, kiedy nie ma wystarczającego zasilenia budżetu?”. W związku z tym, że przez wiele lat urzędnikom państwowym tak i nie udało się rozwiązać tych problemów, nadarzyła mi się okazja wzięcia na siebie misji Kolumba i odkrycia Ameryki dla emerytów i pracujących. Realnym źródłem, z którego można wziąć środki na wynagrodzenia i emerytury, jest „pani X” – szara strefa gospodarki Ukrainy. Ale w tym celu utajnioną „panią X” trzeba wyprowadzić na światło dzienne – czyli zalegalizować szarą strefę gospodarki Ukrainy. Biorąc pod uwagę to, że proces legalizacji szarej strefy jest dość skomplikowany, ma swoje cechy i subtelne niuanse polityczne, należy najpierw szczegółowo zbadać to zjawisko. W związku z tym przede wszystkim należy określić genezę, specyficzne cechy oraz realne rozmiary szarej strefy gospodarki. Zatem, jak wszystko, co genialne, szara strefa na Ukrainie narodziła się bardzo prosto. Jeśli władza państwowa, niczym macocha, zaczyna odnosić się do gospodarki narodowej, wprowadzając nadmierne podatki od zysku, wtedy gospodarka narodowa staje się szarą strefą. Przedsiębiorcy i przedsiębiorstwa, które pracują na Ukrainie, mają wizerunek szlachetnego rozbójnika Robin Hooda. Z jednej strony działa poza prawem i jest pożywką dla świata przestępczego, a z drugiej – zapewnia miejsca pracy wielu obywatelom naszego państwa. Ale, patrząc szerzej, szara strefa jest niebezpieczna, nawet nie zważając na duże zyski, dlatego szarą strefą zainteresowana jest mniejsza część ukraińskiego społeczeństwa. Ta zainteresowana mniejszość stawia się w niebezpiecznym położeniu, które można porównać do położenia człowieka, który bierze byka za rogi, nie obliczywszy własnych sił. Więc kiedy nadchodzi sytuacja krytyczna, nie wie, jak się go pozbyć. Obecnie w takich okolicznościach znajdują się „ludzie immunitetu” oraz wielu innych działaczy szarej strefy. A teraz, aby mieć pełny obraz „szarzenia” ukraińskiej gospodarki, musimy przejść od subiektywnych przejawów do systemowych skutków tego procesu. Z tego względu należy zwrócić szczególną uwagę na jeden niebezpieczny aspekt istnienia szarej strefy obok legalnej. Jeśli w państwie obok legalnej gospodarki istnieje szara, to efektywność legalnej gospodarki, dyskryminowanej wysokimi podatkami, zawsze będzie minimalna, ponieważ obowiązkowo pojawiają się ukryte kanały przepływu zysków z legalnej gospodarki do szarej. W takiej sytuacji, przy znacznych rozmiarach szarej strefy, legalna gospodarka degeneruje się, przeradza się w pożywny dodatek i publiczną przykrywkę dla szarej strefy, a sama zawsze pozostanie minimalnie efektywna. Teraz staje się zrozumiałe to, że jakiejkolwiek presji podatkowej państwo by nie wywierało na legalną, minimalnie efektywną gospodarkę, nigdy nie będzie w stanie zasilić budżetu. I w tym samym czasie, jakiekolwiek środki państwo by nie inwestowało w odrodzenie i reformowanie gospodarki narodowej, te inwestycje nie dadzą żadnego pozytywnego efektu, ponieważ wszystkie one przez ukryte kanały przepływu najpierw trafią do szarej strefy, a stamtąd – do kieszeni działaczy szarej strefy, a gospodarka narodowa dalej pozostanie minimalnie efektywna (wartość parawanu). Według danych państwowej służby podatkowej Ukrainy, w 1997 roku 60 procent potencjału gospodarczego naszego kraju pracowało w cieniu, w wyniku czego budżet państwowy stracił ponad siedem miliardów hrywien, co według kursu walutowego na 1997 rok stanowiło cztery miliardy dolarów USA. To są środki, które powinny były iść na zwiększenie marnych emerytur i wynagrodzeń, ale zamiast tego trafiły do kieszeni ludzi, którzy nie chcą żyć według praw ukraińskiego społeczeństwa. W takiej sytuacji uderza postawa władzy państwowej, która w swoich rękach ma wszystko, aby skierować działalność gospodarczą ukraińskiego społeczeństwa na tory prawne, ale przez wiele lat tego tak i nie zrobiła. Dlatego nam, obywatelom Ukrainy, podatnikom, pozostaje zgadywać: albo ta władza jest całkowicie niezdolna, albo obsługuje interesy szarej strefy i świata przestępczego, albo jedno i drugie razem wzięte? W Konstytucji Ukraina została ogłoszona demokratycznym, socjalnym, praworządnym państwem, wprowadzając w ten sposób do rangi priorytetów społeczeństwa praworządność, demokrację, sprawiedliwość społeczną. Dlatego Prezydent Ukrainy jako gwarant Konstytucji i wyżsi urzędnicy naszego państwa są zobowiązani do przestrzegania stosunku zysków 20 procent bogatych ludzi do zysków 20 procent najbiedniejszych, który wynosi w USA 8,9; w Niemczech 5,7; w Japonii 4,3, a na Ukrainie około 30. Jak świadczy doświadczenie, im mniejsza różnica w zyskach, tym wyższy poziom życia i tym prościej uregulować konflikty między tymi grupami ludzi. Uniwersalnym mechanizmem, który pozwala uregulować stosunek zysków zgodnie z europejskimi standardami, zdjąć napięcie społeczne i zapoczątkować współpracę, jest partnerstwo społeczne. Partnerstwo społeczne między pracodawcami a pracownikami najemnymi – to nie platoniczna miłość, a przede wszystkim równowaga interesów ekonomicznych, u podstaw której wyraźnie widać prawo jedności i walki przeciwieństw. Rzecz w tym, że pracodawcy są zainteresowani maksymalnymi zyskami, a pracownicy najemni – maksymalnym wynagrodzeniem. Dlatego interesy obu stron znajdują się w nieuniknionej sprzeczności. W takich okolicznościach w przypadku niszczycielskiej konfrontacji lub zwycięstwa jednej z nich w przegranej sytuacji znajdują się obie strony. Pracodawca staje się bankrutem, a pracownik najemny traci miejsce pracy. Stąd też bierze się zrozumienie konieczności kompromisu, w wyniku którego staje się możliwa równowaga interesów ekonomicznych między pracodawcami a pracownikami najemnymi. Pracodawcy, zgadzając się na sprawiedliwy podział zysku z pracownikami najemnymi poprzez wypłatę wynagrodzenia, tworzą siłę nabywczą pracowników najemnych, a siła nabywcza z kolei kształtuje popyt na rynku wewnętrznym. Swoją drogą, popyt na towary i usługi, które produkuje pracodawca. W ten sposób pracodawca osiąga swój strategiczny cel – otrzymuje maksymalnie możliwy zysk. Z kolei pracownicy najemni, na korzystnych warunkach sprzedając swoją pracę, przyczyniają się do tworzenia zysku pracodawców. Pracodawcy, zainteresowani zwiększeniem swojego zysku (przy stymulującym ustawodawstwie), inwestują otrzymany zysk w rozszerzenie produkcji, co sprzyja tworzeniu dodatkowych miejsc pracy, a dodatkowe miejsca pracy pozwalają zwiększyć produkcję towarów i usług, co nieuchronnie prowadzi do wzmocnienia podaży na rynku wewnętrznym. W ten sposób pracownicy najemni otrzymują swoją wygraną nagrodę – dodatkowe miejsca pracy, towary i usługi. W rezultacie partnerstwo społeczne sprzyja sprawiedliwemu podziałowi zysków między pracodawcami a pracownikami najemnymi, tworzy równowagę między popytem a podażą na rynku wewnętrznym, jest podstawą harmonii relacji społeczno-gospodarczych w społeczeństwie. A dzisiaj na Ukrainie jako wynik bolszewickich metod rozwiązywania problemów obserwujemy niszczycielskie skutki „zwycięstwa” pracodawców nad pracownikami najemnymi, „zwycięstwa” interesów państwa nad interesami społeczeństwa obywatelskiego, w wyniku których prawie 80 procent ludności znalazło się za granicą ubóstwa, w kraju panuje masowe bezrobocie, zwykłym zjawiskiem stała się niewypłacalność wynagrodzeń, bankructwo przedsiębiorstw z powodu braku płynnego popytu na wytworzone produkty, szara strefa, wysoki poziom przestępczości, faktycznie całkowite bankructwo kursu gospodarczego i politycznego obecnej władzy. Petro WYHOWSKI, m. Symferopol

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

«STAŃCIE ZE CHÓREM WSZYSCY SOBOREM...»

Te słowa wielkiego syna ziemi ukraińskiej — filozofa Hryhorija Skoworody — brzmią tak świeżo i aktualnie także w dzisiejszych czasach. Wezwanie myśliciela do Ukraińców, by stanęli soborem, czyli zjednoczyli się, to ów najskrytszy cel, do którego wzywali książę Jarosław Mądry i metropolita Ilarion, świętobliwi ławrscy święci z Kijowsko-Peczerskiej Ławry i nasi średniowieczni przewodnicy narodu, wśród których byli hetmani i starszyzna kozacka, duchowieństwo i pismiennictwo. Idea zjednoczenia jest największym i, niestety, niespełnionym marzeniem wszystkich Ukraińców wszystkich czasów. Ona jak mityczny ptak przylatuje do narodu ukraińskiego w godzinie największego nieszczęścia, niewoli, ogólnonarodowych jęków i cierpień, i odlatuje, gdy tylko te jęki milkną, i nadchodzi czas sprzątania ruin i wznoszenia, budowania państwa... Ona lęka się wrzawy, histerycznego przeradzania się płaczu w ambitne rywalizacje i zwalczanie... Tak było w odległej starożytności, tak było tysiąc lat temu, setki lat, dziesięciolecia. Tak jest i dziś. Dlatego święto «Piśmiennictwa i języka ukraińskiego» wykiełkowało z prapomysłu Soborności. Powrót do tych historycznych, niezniszczalnych wartości, które, mimo wszystko, świadczą zarówno o naszej dojrzałości duchowej, jak i o naszej woli, i o naszej zdolności intelektualnej. Ta idea należy do przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, posła ludowego, poety Pawła Mowczana. Przez niego została ona przekazana Prezydentowi Ukrainy i oto mamy święto państwowe. Najmłodsze spośród wszystkich istniejących. Dusza narodu powoli, z trudem, jednak uwalnia się spod władzy fałszywych ideałów, fałszywych świąt, od komunistyczno-bolszewickich idoli. Czasem samo życie staje się przewodnikiem tego, kto szuka. Dzień pamięci świętego Nestora Kronikarza, świętobliwego z Kijowsko-Peczerskiej Ławry, autora nieśmiertelnego «Słowa o wyprawie Ihora» przypada na 9 listopada. Czemuż by on, wielki modlitwiarz za nasz kraj, autor dzieła, nad którym czas nie ma władzy, nie miał wyprzeć z dusz Ukraińców to «święto», które wiąże nas z tragiczną krwawą datą (7 listopada), od której zaczęła się jedna z najtragiczniejszych naszych kart, a także ludzkości. Czas przewrócić tę upiorną kartę i na zawsze o niej zapomnieć. I otworzyć tę, która świadczy o naszej wielkości, naszym patriotyzmie, naszej prawdzie i chwale. Kateryna MOTRYCZ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

ZAPRASZAMY NA ŚWIĘTO!

Z inicjatywy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki w 1997 roku Dekretem Prezydenta Ukrainy ustanowiono na cześć ukraińskiego historyka Nestora Litopisca Dzień Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka, który obecnie obchodzony jest corocznie 9 listopada. W tym roku proświtianie tradycyjnie przeprowadzą swój główny wieczór 9 listopada w Pałacu Sztuki „Ukraiński Dom” o godzinie 18. Nowa epoka ukraińskiej historii wymaga również nowych wartości, nowych ideałów i nowych świąt. To święto, w którym oddajemy cześć naszemu słowu, naszemu językowi, naszym najdawniejszym kronikom, ma na celu odrodzenie w narodzie ukraińskim miłości do swojej historii, ojczystego języka, do wielkich duchem twórców naszego kraju. Wysokie, niepomijalne wartości mają zastąpić fałszywe ideały i fałszywe święta, a przez to uwolnić ludzkie dusze dla światła, dla duchowego wzrostu. Przewiduje się, że w święcie wezmą udział pracownicy Administracji Prezydenta Ukrainy, Gabinetu Ministrów, posłowie do Rady Najwyższej Ukrainy. Na wieczorze wystąpią czołowi mistrzowie słowa artystycznego, Narodowe Artystki Ukrainy: Nina Matwijenko, Raisa Niedaszkiwska, Polina Pawliuczenko, Natalka Cupa, Hanna Dowbasz, Zasłużony Artysta Ukrainy Wasyl Mazur i inni. Sztukę chóralną zaprezentują zespół „Błahowist” oraz chór chłopców i młodzieńców Państwowej Kapeli Chóralnej im. L. Rewuckiego. Młode siły artystyczne przedstawią zespół folklorystyczny „Otawa” oraz trio bandurzystek (siostry Sokalskie) Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki, a także piosenkarka Katia Chili. Święto zakończy „Duma o języku” w wykonaniu pisarki Kateryny Motrycz.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

OPIERAJĄC SIĘ NA WŁASNE SIŁY

«Państwo ukraińskie i prawa narodu rdzennego» — konferencja naukowo-praktyczna na ten temat odbyła się w Dniepropetrowskim Pałacu Kultury Studentów. Zorganizowała ją obwodowa organizacja Towarzystwa «Proświta». — Po prostu byliśmy zobowiązani zorganizować taką konferencję — oświadczył przewodniczący obwodowej «Proświty», pisarz Wołodymyr Zaremba. — Z niepokojem uświadamiamy sobie, że praktycznie nie mamy ukraińskiej prasy, duchowości narodowej, faktycznie nie mamy narodowego Kościoła — prawie cały jest podporządkowany Patriarchatowi Moskiewskiemu. Nie mamy własnego wydawnictwa książek — lady sklepów i rynek hurtowy są zawalone książkami w języku rosyjskim. Już nie mówię o przestrzeni informacyjnej — tam również wszędzie rządzi język rosyjski. Nawet te nieliczne osiągnięcia, jakie były w sferze naszej duchowości w pierwszych latach niepodległości, zostały niemal utracone. Dziś w naszej niepodległości, przy przyzwoleniu władzy, depcze się worki z pieniędzmi. Dlatego wszyscy, którzy należą do rdzennego narodu Państwa Ukraińskiego, nie powinni być obojętni wobec tego, co się dzieje, nie mogą stać z boku, gdy widzą, jak rozszarpywane jest ich od wieków wymarzone niepodległe państwo. Zwołaliśmy tę konferencję, aby choć w jakiś sposób wyrazić nasz protest przeciwko przemocy, szowinistycznemu ekstremizmowi, który prowadzony jest na Ukrainie za sprawą lekkiej ręki i przy przyzwoleniu naszych obecnych możnowładców wszystkich szczebli. Uczestnicy konferencji przejęci są niepokojem i bólem o dzisiejszy dzień Ukrainy, o przyszłość jej narodu, który ponad trzysta lat żył pod okupacją rosyjsko-radzieckiego imperium. O tym mówili prelegenci: doktor nauk historycznych, profesor Anatolij Czernenko, zastępca przewodniczącego Towarzystwa «Proświta», dziennikarz Serhij Dowhal, przewodniczący obwodowej organizacji pisarzy Wiktor Sawczenko, przewodniczący obwodowej organizacji Związku Oficerów Ukrainy, pułkownik rezerwy Wiktor Taratuszka, doktor nauk filologicznych, profesor Anatolij Popowski, wykładowca Dniprodzerżyńskiego Uniwersytetu Technicznego Wołodymyr Janiczenko i inni. Wszyscy oni byli zgodni co do tego, że za pierwotną euforią niepodległości nacjonalno-patrioci przegapili początek procesu zsuwania się Ukrainy z drogi suwerennej ku zależności kolonialnej, nie zabili na czas dzwonu alarmowego w sprawie procesu totalnej rusyfikacji kraju, czego nie mogły osiągnąć nawet carskie okólniki o nieuznawaniu języka ukraińskiego ani różne uchwały partyjnych KC. Minęło prawie dziesięć lat od dnia przyjęcia Ustawy o językach w Państwie Ukraińskim. I co z tego? Zmiany, które wcale nie przynoszą honoru organom tzw. narodowej oświaty, są bardzo, bardzo niewielkie, przynajmniej w obwodzie dniepropetrowskim. Większość urzędników, zaznaczano na konferencji, nie chce posługiwać się językiem ukraińskim, do czego zobowiązuje ich także Konstytucja Ukrainy. I gdy do jednego z wysoko postawionych dniepropetrowskich kierowników zwrócili się z tym pytaniem działacze «Proświty», on dosłownie wybuchnął: «Что вы лезете ко мне! На каком языке хочу, на таком и буду говорить. И вы мне здесь не указ». I to są słowa osoby, mianowanej na wysokie stanowisko przez Prezydenta! Jak i jakie interesy Ukrainy mogą bronić tacy kierownicy? Jak dzwon alarmowy zabrzmiało oświadczenie uczestników konferencji, skierowane do Organizacji Narodów Zjednoczonych z prośbą o wysłanie inspekcji do obwodu dniepropetrowskiego, gdzie prowadzona jest jawna dyskryminacja ludności rdzennej, kultury i państwowości ukraińskiej, gdzie trwa ograniczanie narodowych kadr, gdzie przy władzy w wielu przypadkach stoją ludzie, którzy nie władają i nie chcą władać językiem państwowym. Tymczasem oświadczenia w tej sprawie, kierowane także do organizacji obwodowych, do Gabinetu Ministrów i do Rady Najwyższej, pozostają bez odpowiedzi. Trzeba jeszcze powiedzieć, że konferencja (a do tego zobowiązywał temat) przebiegała ostro i rzeczowo. Było widać, że na sali zebrali się ludzie, którym naprawdę boli serce o ojczyznę-Ukrainę, dla których nie jest obojętny jej jutrzejszy dzień, los jej narodu. Dlatego całkiem zrozumiałe było zniecierpliwienie, z jakim uczestnicy konferencji oczekiwali na wystąpienie znamienitego gościa Lewka Łuk'janenki, jednego z najsłynniejszych patriarchów walki o niepodległość Ukrainy. Jego referat «Państwo. Człowiek. Naród» organicznie wpisał się w temat konferencji, tym samym jakby podkreślając całą wagę i aktualność poruszonych na niej kwestii. Oczywiście było wiele pytań do znanego prawnika, polityka, dyplomaty, wreszcie prawdziwego obywatela Ukrainy. Na pierwsze z nich, jak mu się widzi wyjście Ukrainy z kryzysu gospodarczego, L. Łuk'janenko odpowiedział, że w tym celu konieczne jest, aby w kolejnych wyborach Prezydentem wybrano człowieka, który nie pozwoli na rozkradanie, jak obecnie, bogactw Ukrainy, nie będzie pobłażał strukturom klanowo-mafijnym, lecz otoczywszy się uczciwymi ludźmi-patriotami, zacznie wyprowadzać państwo z tej opresji, w którą wpadło, opierając się na własnych siłach. Ogólnie zaś, mój dewiz, podkreślił Lewko Hryhorowycz, — «Młodemu państwu ukraińskiemu — władzę ukraińską!». Innymi słowy: potrzebna nam jest władza, która żyłaby troskami swojego narodu, troszczyła się o niego, a nie tańczyła pod dudki cudzoziemców, czego jeszcze raz się przekonaliśmy, otwierając swoje chude portmonetki na opłatę podwyższonych usług mieszkaniowo-komunalnych za aprobatą zamorskich «dobroczyńców» z MFW. Jurij KALCZENKO, m. Dniepropetrowsk

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

NIE! — LEWICOWEMU REWANŻOWI

3 listopada odbyło się posiedzenie Centralnej Rady Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki. Omówiono kwestie bieżącej działalności Towarzystwa. Coroczna akcja proświtian — organizowanie Dnia Języka i Piśmiennictwa Ukraińskiego — została poparta także w tym roku. Członkowie Centralnej Rady podzielili się swoimi propozycjami i przemyśleniami dotyczącymi obchodów. Zatwierdzono scenariusz święta, które tradycyjnie odbywa się 9 listopada w Pałacu Sztuki «Ukraiński Dom» (Chreszczatyk, 2); wprowadzono odpowiednie poprawki. Oczywiście najważniejszym wydarzeniem ostatniego tygodnia były wybory Prezydenta Ukrainy. Wyniki pierwszej tury tej akcji o znaczeniu ogólnopaństwowym, stanowisko «Proświty» na drugim etapie wyborów — ta kwestia stała się przedmiotem zainteresowanej, nieobojętnej rozmowy. «Zdecydowane „Nie!” — lewicowemu rewanżowi» — taki był jej wynik. Właśnie to stanowisko pozostaje niezmienne od pierwszej tury wyborów i zostało zadeklarowane w dokumentach Ogólnoukraińskiego forum «Język ukraiński i kultura ukraińska w trzecim tysiącleciu», przeprowadzonego 16 października. Narodowym demokratom, jak i wszystkim świadomym obywatelom Ukrainy, odpowiada właśnie ten kandidat, który będzie konsekwentnie realizował szereg postulatów zadeklarowanych przez «Proświtę» i ukierunkowanych na budowę suwerennej Ukrainy. Centralna Rada uwzględniła prośbę Ukraińskiego Kościoła Luterańskiego o przyjęcie do grona członków zbiorowych «Proświty». W. H.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

«Niech czyny twoje sprzyjają odrodzeniu Ukraińców jako narodu, który nie tylko powinien pamiętać swoje korzenie, ale i wszystko robić dla odrodzenia wolnego, bogatego, kulturalnego, od nikogo niezależnego państwa, które weszłoby w kwiatostan takich samych wolnych narodów Europy i całego świata» (W. Capiw. 9 marca 1991 roku). «Bardzo chcielibyśmy, aby pod filozofią poezji Kobziarza połączyli się i porozumieli wszyscy Ukraińcy w Ukrainie i poza jej granicami... połączmy się dla wielkiego celu: niepodległości Ukrainy» (zapis 22 maja 1991 roku). «Śpij spokojnie, Tarasie — Ojcze nasz! Będziemy robić wszystko, aby Ukraina była taką, o jakiej marzyłeś...» (zapis z 24 sierpnia 1991 roku). «Ukraina i wolność» — testament Szewczenki dla nas wszystkich, potomków, w Ukrainie żyjących. Naszym obowiązkiem jest zrobić wszystko, aby myśli Tarasowe o wolnej Ukrainie się spełniły» (W. Pyłypczuk, W. Panczenko, O. Neczyporenko, W. Kozarenko, T. Marusyk. 28 lipca 1992 roku). «Bóg — Ukraina — Szewczenko — oto nasze wiekowe zasady budowania państwa» (uczestnicy I Światowego Kongresu Ukraińskich Prawników. 23 października 1992 roku). «Drogi Tarasie... Wasze życie i praca stały się tym fundamentem, na podstawie którego zasłużyli, aby uznał ich za swoich godnych synów. Jako «gorący pracownicy na rzecz odrodzenia ukraińskiego narodu» [8, s. 300—301] wystąpili w XIX wieku także przedstawiciele innych narodowości w Ukrainie: Rosjanin Aleksander Rusow, Białorusin Piotr Kosacz, Żyd William Berensztam, Szwajcar Mykoła Ziber oraz inni członkowie Starej Hromady. Takie rozumienie konieczności naszej wspólnej pracy w imię zmartwychwstania Ukrainy musi dotrzeć dzisiaj do przedstawicieli wszystkich narodowości, które żyją w Ukrainie, a wraz z nim głębokie uświadomienie sobie tego, że język ukraiński powinien stać się w Ukrainie językiem ich międzynarodowej komunikacji tak, jak w Rosji — rosyjski, w Polsce — polski, w Anglii — angielski, we Francji — francuski, w Niemczech — niemiecki, a w Izraelu — hebrajski. Aby budować własne państwo, niezbędny jest jednoczący cel. Taki cel postawił przed naszym narodem Taras Szewczenko: niestrudzona praca w imię zmartwychwstania naszej wspólnej matki-Ukrainy. Wokół niej jednoczyło się i skupiało niejedno pokolenie jego potomków. Lecz, niestety, złe siły i dzisiaj wzywają nasz naród do nowej konfrontacji. I najniebezpieczniejsze jest to, że one, jak i kiedyś, chcą wziąć na uzbrojenie słowo Szewczenki. Jednak nie słowo jego miłości, a słowo gniewu, nie rozumiejąc, że jego gniew, jak i Boży, zrodzony jest z bezmiernej miłości poety do ludzi. Przeklina on tych, którzy naruszają Pańskie przykazania miłości do bliźniego i powodują ludzkie cierpienia. Czyżby krwawe lekcje przeszłości niczego nie nauczyły potomków poety? Dość już wykorzystywać Szewczenkę w nieprzejednanej walce ideologicznej. Nadszedł czas, aby nauczyć się uważniej go czytać. W tym celu państwo ukraińskie powinno zadbać o to, aby «Kobziarz» Szewczenki stał się książką podręczną każdego, kto żyje w Ukrainie. Czytając geniusza, należy głębiej zastanawiać się nad każdym jego poetyckim wersem. Słowo naszego Proroka musi zwrócić nas twarzą nie ku siekierze, a ku humanizmowi Szewczenki i jego życiodajnej miłości, której wystarczy nam wszystkim na wieki. W imię zmartwychwstania Ukrainy musimy, jak wszystkie kraje świata, pielęgnować patriotów ojczystej ziemi od dziecięcych lat i wychowywać ich na przykładzie Tarasa Szewczenki, który był, jest i zawsze będzie najlepszym nauczycielem własnego narodu. Geniusza najbardziej martwił brak szkoły narodowej w Ukrainie, jeszcze półtora wieku temu pisał: «W szkole nas wszystkiego, absolutnie wszystkiego nauczą, oprócz rozumienia swojego miłego, ojczystego słowa. O szkoło, szkoło! Jak by cię szybciej przedszkolić. Ja wiem, jak to zrobić!..» [9, s. 290]. Wiekami szkoły w Ukrainie wychowywały ludzi bez korzeni i mankurtów, którzy pomagali naszym nieprzyjaciołom asymilować nasz naród i walczyć przeciwko jego wiekowej kulturze i tradycjom. Kolonizatorzy we wszystkich czasach bali się ukraińskich szkół i nawet po śmierci poety Imperium Rosyjskie nie pozwoliło jego przyjaciołom na zebrane przez nich samych środki otworzyć jedyną w całej Ukrainie szkołę Tarasową w okolicach mogiły Szewczenki pod Kaniowem. Nigdy nie wychowywaliśmy w naszych szkołach tarasowców, jak to powinno być w Ukrainie, a w czasach radzieckich hodowaliśmy dziesięcioleciami stalinowców, leninowców, pionierów i internacjonalistów, nie pielęgnując w ich sercach miłości do ojczystego kraju i ojczystego słowa. I jeśli dzisiaj budujemy prawdziwie państwo ukraińskie, to trzeba gruntownie zmienić system wychowania i po raz pierwszy od tylu wieków uczynić edukację w Ukrainie narodową, jak marzyli o tym wiekami nasi wielcy poprzednicy, którzy nie wyobrażali sobie nawet, «jak to inaczej można wychowywać młode pokolenie, jak nie w duchu miłości do tego, co ojczyste» [10, s. 265]. I Ministerstwu Edukacji Ukrainy warto wraz z Narodową Akademią Nauk, muzeami Szewczenki oraz nauczycielami całej Ukrainy dobrze przemyśleć, jak najlepiej przekazać

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

TARAS SZWCZENKO: ŚWIĘTOŚĆ I WSPÓŁCZESNOŚĆ I ożyje dobra sława, Sława Ukrainy... T. Szewczenko

W historii kultury światowej jest niemało tytanów, których duchowy wkład w ogólnoludzki postęp jest powszechnie uznany i u nikogo nie budzi żadnych wątpliwości. Takim światłem dla ludzkości stał się także Taras Szewczenko. Jedynie wrogowie naszego narodu we wszystkich czasach próbowali zniesławić geniusza, gdyż dobrze rozumieli, że Szewczenko to nie Małorosja, a Ukraina z milionami Szewczenków, których rodziło ogniste słowo poety. I to chyba najwcześniej pojęli kaci Szewczenki, z których jeden (szef żandarmów i główny naczelnik III Oddziału Orłow) donosił carowi Mikołajowi I: «Z ulubionymi wierszami (Szewczenki) w Małorosji mogły zasiać się i z czasem umocnić myśli... o możliwości istnienia Ukrainy w postaci oddzielnego państwa» [1, s. 67]. Wreszcie mamy «oddzielne państwo» — samodzielną Ukrainę. Lecz nie wszyscy pogodzili się z tą rzeczywistością, gdyż dla niektórych nasza państwowość do tej pory jest «buraczaną» republiką, w której «pisarzy być nie może» [2]. Właśnie dlatego i dzisiaj niektórzy znowu piszą o Szewczence oraz innych ukraińskich pisarzach z taką niepohamowaną nienawiścią. O przyczynę ich szaleństwa nietrudno się domyślić, gdyż Taras Szewczenko to Ukraina. A skompromitować geniusza — znaczy zhańbić samą Ukrainę i dowieść niezdolności jej narodu do zbudowania własnego państwa. Kto zatem ma wreszcie położyć kres tej cynicznej zuchwałości i raz na zawsze zatrzymać znęcanie się nad narodowymi świętościami naszego narodu, nad którymi wiekami bezkarnie drwili kolonizatorzy Ukrainy? Naukowcy? Pisarze? «Proświta»? Czyżby obecnie trzeba było dowodzić komukolwiek, że poeta nie był wurdalakiem, wampirem, upiorem, wilkołakiem?! Nie! Taras Szewczenko, jak i geniusze innych narodów, nie potrzebuje usprawiedliwiania się przed kimkolwiek, tym bardziej przed ignorantami z «Kijewskich Wiedomostiej», którzy dobrze wiedzą, kim dla Ukrainy był i dzisiaj jest Szewczenko. Właśnie dlatego próbują oni poniżyć, rozdeptać, zrobić szaleńcem właśnie jego, geniusza. Lecz autor «Wurdalaka» [3] zapomniał, że wyrządzona przez niego publiczna obraza Szewczenki jest zniewagą najświętszych uczuć całego narodu ukraińskiego, dla którego był, jest i zawsze będzie nie tylko poetą i malarzem, ale także najdroższym Nauczycielem, duchowym Ojcem i Prorokiem, największym Autorytetem. Podobnego znęcania się nad pamięcią Szewczenki nie dało się zatrzymać w czasach bezpaństwowości Ukrainy. Jednak dzisiaj mamy własne państwo i jeśli jest ono rzeczywiście ukraińskie, to musi stanąć w obronie honoru narodu i przede wszystkim powinno pozbawić swojego obywatelstwa autora «Wurdalaka» oraz zatrzymać wydawanie wszystkich antyukraińskich publikacji, podobnych do «Kijewskich Wiedomostiej». Tego wymaga cała Ukraina! Należy przypomnieć wrogom naszego narodu, że nasi poprzednicy jeszcze w żałobnym 1861 roku pojęli, iż duchowym przywódcą Ukrainy jest i zawsze będzie Szewczenko, który nigdy nie da jej zginąć «w wirze historii, nie zrealizowawszy swojego przeznaczenia» [4, s. 129]. I nadszedł czas zrealizować to przeznaczenie, gdyż nasz naród i dzisiaj, jak niegdyś, chce tworzyć nie Szewczenkowski mit Ukrainy, a Tarasową Ukrainę na niewzruszonym fundamencie jego nieśmiertelnych testamentów, jego wysokiej duchowości, która stała i zawsze będzie stać na straży narodu. Posłuchajmy więc głosu naszego narodu przy wiecznie żywej mogile Szewczenki: «Drogi Ojcze Tarasie!.. Jesteś jedyną siłą teraz tutaj, na Ukrainie, która może pomóc naszemu narodowi umocnić naszą państwowość...» (M. Sołomko. 25 lipca 1992 roku) [5]. «Mając takiego olbrzyma kultury światowej jak wielki Kobziarz, naród ukraiński powinien odrodzić swoją kulturę narodową i wielkość, które zostały stracone do dnia dzisiejszego» (chór «Kameniari». 2 lipca 1989 roku). na którym nasz ukraiński naród zbuduje wspaniały gmach wolnej, sobornej i niepodległej matki-Ukrainy» (O. Dykyj, 23 października 1992 roku). «Ukrainy i Szewczenki rozdzielić nie można... Dziś budujemy nową Ukrainę i pomoże nam Szewczenko. On jest z nami... Stąd bierze początek wszystko, co wielkie i dobre, bierze początek Prawda i Miłość do Ukrainy... Bądźmy godni tej Ziemi i jej wielkiego syna» (Pronjuk, 7 czerwca 1993 roku). «Pierwsza myśl, która pojawia się, gdy przychodzi się do Szewczenki, ...o tym, że Ukraina była, jest i będzie wiecznie! Ale trzeba też robić wiele nam wszystkim dla tego» (zapis z 18 września 1993 roku). «Boli to, że nie ma Tarasowej Ukrainy... Chce się żyć, żeby była! Musi być! Wierzę w to...» (S. Hołowatyj, 2 lipca 1994 roku). Jak widzimy, nasz naród nie wyobraża sobie Ukrainy bez Tarasa Szewczenki. A jego liderzy? Czyż nie wyrzekli się oni ukraińskiego Proroka tak, jak zrobili to ich poprzednicy w latach 30., publicznie oświadczając: «Nie pod sztandarem Szewczenki, a pod sztandarem Lenina-Stalina pracujący naszego kraju... budują nowe socjalistyczne społeczeństwo...» [6, s. 125]. Inaczej czym można wyjaśnić to, że mimo woli naszego narodu, by ogłosić w niepodległej Ukrainie pierwszym i największym narodowym świętem państwowym dzień urodzin Tarasa Szewczenki, Rada Najwyższa odmówiła zrobienia tego, choć zatwierdziła niemało świąt religijnych i świeckich w ciągu ośmiu lat swojego funkcjonowania. A czy troszczy się dziś nasze państwo o masowe i akademickie wydania utworów Szewczenki, które w niepodległej Ukrainie powinny być w każdej rodzinie? Nikt nie realizuje też swojej obietnicy przekształcenia Kaniowa w ukraińską Mekkę, do której przez naszą nędzę przybywa coraz mniej czcicieli Kobziarza, mimo niezmiennej miłości narodu do niego. A odrzucenie idei narodowej — czyż to nie jest wyrzeczenie się Tarasa Szewczenki, który stoi u źródeł naszej państwowości, naszej niepodległości? A stosunek do języka ukraińskiego, który geniusz podniósł do poziomu najbardziej rozwiniętych języków świata, ze strony urzędników i deputatów, którzy nie chcą mówić nim nawet w Parlamencie, choć przyjęli Ustawę o jego państwowości. A naruszanie przez współczesnych liderów i wybranych przedstawicieli narodu świętych testamentów Szewczenki i największego z nich — miłości do własnego narodu? A publiczne drwiny z jasnej pamięci Tarasa Szewczenki, niepowstrzymane przez żadnego ze współczesnych twórców państwowości w niepodległej Ukrainie?.. Jednak należy przypomnieć o tym, że wciąż jest na świecie ukraiński naród, który nie zdradził swojego Proroka i nigdy się go nie wyrzeknie. Właśnie on zmusi w końcu swoich liderów do budowania w niepodległej Ukrainie własnego państwa razem ze swoim duchowym Ojcem, który już od półtora wieku prowadzi Ukrainę do jej zmartwychwstania. Swego czasu Ukraina oddawała wszystkie swoje talenty Rosji dla podniesienia jej kultury. Nadszedł czas i dla niej, a przede wszystkim dla tych jej dzieci, które wybrały Ukrainę na swoją ojczyznę, by przyjęły jako swoją jej państwowość i okazały szacunek naszemu narodowi, tak jak okazała go w XIX wieku postępowa młodzież polska, która doszła do wniosku, że szlachcie, która żyje na ukraińskiej ziemi, pozostaje «albo pokochać naród, wśród którego żyją... albo też, jeśli na to nie wystarczy siły moralnej, przenieść się w ziemię polską, zamieszkaną przez naród polski..., po to, aby wreszcie uwolnić się samemu przed sobą od wyrzutu, że i ja... zamykam drogę do rozwoju narodu, w którego chatę wlazłem nieproszony...» [7, s. 94]. I odkupując grzechy przodków przed Ukrainą, ci młodzieńcy poświęcili całe swoje życie niestrudzonej pracy, skierowanej na odrodzenie Ukrainy, rozwój jej kultury i nauki. Tymi młodzieńcami byli sławni Wołodymyr Antonowycz, Tadej Rylski oraz Borys Poznański, którzy podzielili z naszym narodem jego niełatwy los i swoją pracą oraz miłością

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

słowo poety w duszy naszych dzieci. Czyż nie warto byłoby nam uczyć się stosunku do Szewczenki od kazachskich uczniów z miasta Aralsk, którzy przeszli wszystkimi drogami naszego Proroka przez surową pustynię, aby głębiej poznać męki i cierpienia naszego poety, który w czasie wygnania tak szczerze pokochał ich ubogi naród. Niejeden raz dzieci te szukały rękopisu, który według podań Kazachów ukrył on na pustyni przed niezmordowanym okiem szpicli. I choć do tej pory dzieci go nie znalazły, za to odkryły niepowtarzalny świat wieszcza, jego słowo, które prawdziwie mogły zrozumieć podczas niełatwych wędrówek. Autorka tych słów, która miała szczęście przejść wraz z nimi trasą ekspedycji aralskiej, nie zapomniała tych radosnych chwil, gdy na wyspie Barsa-Kelmes, odizolowanej morzem od całego świata, dzieci te prosiły, by nauczyć je wierszy Tarasa Szewczenki. I przez tych kilka nocy na pustyni, pod usianym gwiazdami niebem, kazachskie Tarasyki wyuczyły się około dziesięciu poezji Szewczenki w ojczystym języku geniusza! Czyżby więc nasze dzieci na ojczystej dla nich ukraińskiej ziemi nie były w stanie nie w tydzień, a w ciągu roku wyuczyć się dziesięciu poezji geniusza, aby do ukończenia szkoły znać prawie połowę „Kobziarza” Szewczenki? I żaden oset, żaden chwast nie będzie już w stanie nigdy zbić ich z prawej życiowej drogi na diabelską. Dziecko, które poznało Słowo geniusza, już nigdy nie stanie się mankurtem, przestępcą, a tym bardziej bratobójcą. Jakże brakuje dzisiaj Ukrainie takich patriotów, jak Taras Szewczenko! Mamy masę partii lewicowych i prawicowych: mamy komunistów, socjalistów, nacjonalistów, członków Ruchu, demokratów itp. Ale gdzie wy, ukraińscy patrioci, którzy poświęcilibyście swoje życie odrodzeniu ojczystego kraju, a nie trosce o karierę i własny dobrobyt?! I zamiast zastraszać naród narzekaniem z najwyższych trybun na to, jak u nas staje się coraz gorzej i gorzej, nadszedł czas mówić o tym, co każdy z nas zrobił w imię zmartwychwstania naszej matki-Ukrainy?! Otwórzcie „Kobziarza” Szewczenki, a zobaczycie, że poeta w najstraszniejszych czasach wiódł naród z ciemności do światła. I nawet na łożu śmierci, przenosząc się myślami w zaświaty, nie widzi w czarnych barwach swojego ojczystego kraju: Dniepr, Ukrainę wspomnimy, Wesołe osady w gajach, Mogiły-góry na stepach — I wesoło zaśpiewamy... [II, 424] To były ostatnie przedśmiertne wersy poety-męczennika. Taras Szewczenko wychowywał w swoim narodzie wiarę w jasny jutrzejszy dzień. Mając takiego Proroka, naród ukraiński nie może być skazany na zagładę. Jeśli przetrwał wielowiekowe zniewolenie, grozę wojen, wielkie głody, stalinowskie i faszystowskie katownie — i pozostał żywy — to bez wątpienia wystarczy mu sił, by zbudować wreszcie własne państwo. Tylko do tego potrzeba, aby jego liderzy zrozumieli w końcu, że drogi Szewczenki i Ukrainy są jednością i dopóki naród będzie szedł drogą Szewczenki, dotąd będzie żyła Ukraina. Nie dla waśni nasz naród wybierał swój parlament, a po to, by on „nie kłócąc się w ciężkiej drodze” [II, 395] oraz w zgodzie i wzajemnym zrozumieniu z Prezydentem i Rządem pracował w imię zmartwychwstania Ukrainy. W imię wypełnienia testamentów Szewczenki, w imię wielkiego celu tworzenia Tarasowej Ukrainy — wszystkie narody, które ją zamieszkują, ludzie wszystkich wyznań, przedstawiciele wszystkich partii i bezpartyjni muszą połączyć swoje wysiłki. Nie Ukraina ma ratować nas, a my, jej dzieci, wspólnie, jako wspólnota, musimy pomóc jej wreszcie podnieść się z kolan. I podobnie jak inne cywilizowane narody, nie pytajmy, co Ojczyzna zrobiła dla nas, a zapytajmy siebie, co każdy z nas zrobił dla niej. Kiedyś Ukraina przebudziła się w Szewczence, dzisiaj zaś Szewczenko musi przebudzić się w każdym z nas i stać się najwyższym doradcą zarówno całego narodu, jak i jego liderów oraz, bez wątpienia, dzisiejszego i wszystkich przyszłych prezydentów. I swoją przysięgę wierności Ukrainie oraz jej narodowi powinni składać oni na świętym grobie Szewczenki, kładąc rękę na „Kobziarzu” — narodowej biblii naszego narodu. Nadszedł wielki czas i dla Prezydenta, i dla nas wszystkich, by rozpocząć budowę niepodległej Ukrainy właśnie na jej mocnym fundamencie. I co roku w dniu, w którym ojczysta ziemia na wieki przyjęła w swoje łono nie tylko śmiertelne szczątki, ale i nieśmiertelnego ducha Tarasa Szewczenki: w dniu, w którym tradycyjnie już od ponad wieku schodzi się do swojego Ojca prawie cała Ukraina — gdziekolwiek byłby Prezydent, powinien przybyć 22 maja na Czerniecza (Tarasową) Górę, aby z jej szczytu spojrzeć w oczy własnego narodu i jak na spowiedzi powiedzieć mu, co zostało zrobione przez państwo ukraińskie dla realizacji testamentów Szewczenki. I każdy Prezydent Ukrainy musi pamiętać, że najlepszym pomnikiem Tarasa Szewczenki będzie dobrobyt jego wielce doświadczonego narodu, ale „nie nowym dekretem powity”, a wreszcie taki, który uczyni go szczęśliwym. A dla realizacji tego wielkiego testamentu geniusza musi nie tylko Prezydent, ale i każdy z nas mieć w swoim sercu choć kroplę wielkiej, niewyczerpanej miłości Szewczenki do matki-Ukrainy i odpowiedzieć na proroczy głos Proroka, który i dzisiaj, jak niegdyś, nie przestaje błagać, modlić swoich potomków, by zwrócili wreszcie swój wzrok na ojczystą Ojczyznę: Spójrzcie na raj cichy, Na swój kraj. Pokochać szczerym sercem Wielką ruinę... [I, 329] Nasi poprzednicy głęboko zrozumieli, że odrodzenie Ukrainy należy zaczynać od głębszego poznania słowa Szewczenki. Właśnie dlatego w marcu 1918 roku w Ukraińskiej Republice Ludowej [11] zostało po raz pierwszy zapoczątkowane Ogólnonarodowe Państwowe Narodowe Święto Szewczenkowskie (wolne od pracy). Było ono ustawowo umocowane zarówno za Dyrektoriatu, jak i w pierwszych latach władzy radzieckiej [12]. Lecz w totalitarnym państwie okazało się z czasem niepotrzebne takie święto, wszak służyło ono przebudzeniu świadomości naszego narodu. Dlatego też zostało bez żadnych uchwał zlikwidowane. Jednak w naszych czasach, kiedy Ukraina zdobyła swoją niepodległość i przystąpiła do budowy własnego państwa, to ogólnoukraińskie święto Szewczenkowskie należy wreszcie zwrócić narodowi. Ma ono stać się naszym największym świętem narodowym — świętem naszego duchowego odrodzenia. To nie znaczy, że zamienimy Szewczenkę w ikonę. Taras Szewczenko jest nam potrzebny, tak jak poprzednim pokoleniom, przede wszystkim jako człowiek, ojciec i nauczyciel. To ogólnoukraińskie święto ma stać się świętem całego narodu, całego narodu — od dziecka do Prezydenta — a nie poszczególnych regionów. I nie trybunowe ma być to święto, a świętem poznania geniusza, jego myśli, jego testamentów. Naród ukraiński musi wreszcie pojąć prawdziwego, niesfałszowanego Szewczenkę, a głębiej poznawszy go, sam zacznie stopniowo przybliżać się do jego wysokiej duchowości. Dlatego święto Szewczenkowskie ma stać się narodowym, ogólnoukraińskim, państwowym i wolnym od pracy. W imię tego ogólnonarodowego święta kobiety powinny szlachetnie ustąpić przed 9 marca swojemu marcowemu świętu, łącząc je z Dniem Matki w majowe dni. Na ten pośmiertny podarunek od kobiet Taras Szewczenko doprawdy zasłużył, wszak zawsze był jednym z ich największych obrońców. Twórcze dziedzictwo Szewczenki to cała akademia dla naszego narodu, której może w pozytywnym sensie pozazdrościć każdy naród świata. W tej akademii skoncentrowane jest wszystko — nasz język, historia, zwyczaje i tradycje: nasza moralność, etyka i estetyka: narodowa filozofia, podstawy ukrainoznawstwa i budowania państwa, nasza najwyższa duchowość; nasza przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. Poznawszy Szewczenkę, każdy poznaje nie tylko Ukrainę, ale cały świat... I podczas przyjmowania takiej uchwały o święcie Szewczenkowskim niech nie stanie prawodawcom na przeszkodzie to, że być może nie znajdą analogu na całym świecie. Niech lepiej spróbują odszukać w światowym panteonie poetę lub artystę, który byłby Ojcem dla swojego narodu i jednocześnie jego Apostołem i Prorokiem, bez którego pełnej poświęcenia miłości do ojczystego kraju nie mielibyśmy dzisiaj niepodległej Ukrainy i nie zachowalibyśmy siebie jako naród. A jeśli Rada Najwyższa i tym razem odmówi wykonania woli naszego narodu, wtedy Prezydent powinien to święto przywrócić własnym dekretem, wszak było pięć uchwał o jego wprowadzeniu i nie było żadnej o jego likwidacji. Nieśmiertelne Słowo naszego duchowego Ojca pomoże nam wszystkim poznać wreszcie wszystkie testamenty Szewczenki, a największe z nich — miłości, jedności i braterstwa, bez których nie uda nam się zbudować demokratycznej Ukrainy, która stałaby się rodzoną matką nie dla wybranego kręgu ludzi, a dla wszystkich jej dzieci. Naszym świętym obowiązkiem jest uczynienie rzeczywistością marzeń naszego Proroka. Szukajmy w sobie Szewczenki... Całym życiem, całym obiegiem krwi — rodzimy w sobie Szewczenkę. Choć iskrę każdy, iskrę każdy — Wszyscy razem — będzie Ukraina! [13] PRZYPISY 1. Raport O. F. Orłowa do Mikołaja I o działalności Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego i propozycje dotyczące ukarania jego członków. 26 maja 1847 roku. — Bractwo Cyrylo-Metodiańskie. W trzech tomach. T. 1. Kijów: Naukowa dumka, 1990. 2. Walerij Smirnow. „W «buraczanej» republice pisarzy być nie może!” // Kijowskije Wiedomosti. — 12 czerwca 1999 roku. 3. Ołeś Buzyna. Wurdalak Taras Szewczenko // Kijowskije Wiedomosti. — 12, 19, 26 czerwca 1999 roku. 4. G. T. Kilka słów o narodowości życia religijnego (z okazji śmierci Szewczenki) // Osnowa. — 1861. — Kwiecień. 5. Ten oraz dalsze zapisy pielgrzymów narodowej świętości zaczerpnięto z Ksiąg wrażeń, które przechowywane są w Archiwum Naukowym Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu (m. Kaniów). 6. A. Chwyla. Wielki demokrata, poeta-rewolucjonista. — Zob: Taras Szewczenko. T. I. Pełny zbiór utworów. — Derżpolitwydaw, 1935. 7. W. Antonowycz. Moja spowiedź // Osnowa. — 1862. — Styczeń. — S. 94. 8. Jewhen Czykałenko. Wspomnienia (1861—1907). — Nowy Jork: UVAN w USA, 1955. 9. Tutaj i dalej odnośniki do utworów T. H. Szewczenki podawane są w nawiasach według wydania: Taras Szewczenko. Pełny zbiór utworów w sześciu tomach. T. IV. — Kijów: Wydawnictwo Akademii Nauk USRR. 1963—1964. — (W tekście: cyfra rzymska — tom, arabska — strona.) 10. W. Naumenko. Projekt reformy szkoły średniej. — KLMR. KV-20875. DM-1617. 11. Zob.: Nowa Rada. — 1918. — 10 marca. — Nr 31. 12. Zob. o tym szczegółowiej w publikacji: Zinaida Tarachan-Bereza. Przywróćmy Ukrainie święto Szewczenkowskie! // Uriadowyj kurjer. — 1994. — Nr 37. — 5 marca; Spilna sprawa — 1997. — Nr 2 (4). 13. Autorką tych wersów jest utalentowana poetka z Dniepropetrowska Natalka Nikulina, która podarowała autograf tego wiersza Szewczenkowskiemu Narodowemu Rezerwatowi w m. Kaniów. Zinaida TARACHAN-BEREZA, m. Kaniów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

najwybitniejszy i najdoskonalszy w dorobku poety. Do tego wykazu wzorców światowej poezji, który sporządził w swoim posłowiu do zbioru Mychajło Moskalenko, dodałbym bardzo wiele prób parafraz tego sławnego zabytku. Lecz najbliżej w sensie konceptualnym, a nie formalnym, trzeba tu mówić o psalmach Tudora Argheziego. Mam na myśli siłę pojmowania, nastrój emocjonalny, zrozumienie, przeniknięcie w tragiczny i wieczny dialog z Panem. Życiowe i artystyczne doświadczenie poety, ogólna tragiczna sytuacja, pomnożona przez (niech to nie będzie powiedziane głośno) życie narodu, dały ten stop artystycznie doskonałych utworów. Można by mówić i o umiejętności poety wykorzystywania struktur biblijnych, i o jego umiejętności w duchu Saint-Johna Perse’a panoramicznego obrazowania mas ludowych. Ale wszystko staje się niestosowne, gdy przemawia autentyczność, wycierpienie, doskonałość. I jeśli poeta Wiktor Kordun pokonał taki tragiczny horyzont, to wywalczył on zarówno dla siebie, jak i dla nas gotowość do przyjęcia nowego horyzontu, do życia w dniu jutrzejszym. Nie bez powodu wziąłem za epigraf do swoich rozważań wiersz B. I. Antonycza. Można twierdzić, że w metaforycznym rozumieniu narodowości jest on jego pośrednim nauczycielem. Blaskiem śniegów, deszczów, krajobrazów, zapachami i dźwiękami, malowniczymi barwami wypełniona jest pełnokrwista liryka Wasyla Herasymiuka. Zdarza się, że liryka Wasyla Herasymiuka jest przyćmiona (ale odbierana jako organiczna całość) motywami Losu, motywami ubolewania nad tym, co w życiu zniszczone. Motyw tułactwa bywa też podświadomy. Chociaż motyw życia jako święta brzmi w unisonie. To święto huculskiej (czytaj: ludzkiej) godności, to święto Bożego Narodzenia... Nie tak łatwo, jak się wydaje na pierwszy rzut oka, przyszła Wasylowi Herasymiukowi jego poetyka. Ma ona swoje wymiary: bo dla każdego prawdziwego poety jest coś współbrzmiącego w świecie kultury, w tradycji pisania wierszy. Swego czasu musiał pokonać poetykę symbolizmu, przyswoić lekcje światowej prozy, włoskiej poezji i prozy, zauważalna jest też nauka na najlepszych osiągnięciach narodowej kinematografii... Celowo nie cytuję żadnego wiersza z podsumowującej książki Wasyla Herasymiuka „Jesienne psy Karpat” (Z liryki lat osiemdziesiątych), która ujrzała światło dzienne w wydawnictwie „Fakt”, aby zainteresowani czytelnicy sami zapoznali się z tekstami jednego z najbardziej utalentowanych liryków naszych czasów. W historii literatury ukraińskiej XX wieku powiedziano o nim: „Góral, który wyrósł na czystej rosie ludowej etyki, na jej gorzkiej łzie...”. Wasyl OSADCZYJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Rozważania nad znaczącymi publikacjami poetyckimi

ZIMOWE STUKANIE DZIĘCIOŁA ...Nie ma na świecie człowieka, który nie popadałby w rozpacz z jakiegokolwiek powodu, który nie odczuwałby choć trochę rozpaczy, nie ma takiego człowieka, który w głębi duszy nie odczuwałby jakiegoś niepokoju, trwogi, dysharmonii, jakiegoś strachu przed nieznanym lub przed czymś takim, czego nawet nie pragnie sobie uświadomić. Søren Kierkegaard «Zimowe stukanie dzięcioła» — tak nazywa się nowa książka znanego ukraińskiego poety Wiktora Korduna, do której weszły wiersze i poematy napisane w ciągu lat 90., a także bardzo utalentowany cykl szesnastu wierszy, który zdążył już ujrzeć światło dzienne w języku niemieckim w przekładach Anny-Hali Horbacz «Weibe Psalmen» (Brodina Verlag, 1999). O poezji Wiktora Korduna pisali swego czasu najbardziej autorytatywni poeci, literaturoznawcy naszego pięknego piśmiennictwa: Iwan Dracz, Pawło Mowczan, Wasyl Stus, Wałerij Szewczuk, Mychajło Moskałenko i inni. Wszyscy oni z zachwytem mówili o tym, że poezja Wiktora Korduna to zjawisko. Mówili o «cudzie talentu», jego wartości artystycznej. W posłowiu do naszego wydania Mychajło Moskałenko, znany tłumacz, znawca i pracownik na niwie kultury, pisze, że «poezja Wiktora Korduna, czołowej postaci wśród ukraińskich poetów-postszestdziesiątników, należy do najgłębszych i najbardziej suwerennych zjawisk ukraińskiej liryki XX wieku». Naturalne jest, że poeci i literaturoznawcy, którzy pisali o twórczości Wiktora Korduna, odznaczali, w zależności od subiektywnych upodobań i sytuacji społecznej, to jedne, to drugie oblicza jego talentu, rozstawiając swoje akcenty... JESIENNE PSY KARPAT Urodził się bóg na saniach w łemkowskim miasteczku Dukli, przyszli Łemkowie w kapeluszach i przynieśli księżyc okrągły. Noc w śnieżnej zawiei kręci się wokół strzech. W dłoniach u Marii księżyc — złoty orzech. B. I. Antonycz. «Boże Narodzenie» ... Kiedy obudziłem się rano w sierpniowych Karpatach, poczułem świeży zapach skoszonych traw; zobaczyłem, jak krowy błąkały się w porannych mgłach; jak — nieco niżej — jeszcze zaspani ludzie mieszali glinę ślepym koniem; jak — jeszcze niżej — stali ludzie na przystanku autobusowym, gdzie przez noc wyrosły prawdziwki (o tym dowiedziałem się później)... Usłyszałem, jak pracuje «międzymiastowy» telefon, dowiedziałem się o tym, że na szczytach coś robią ludzie, ktoś dokądś jedzie, ktoś dokądś idzie... A co działo się na strychach całą noc, nie powiem: bo po jednym wierszu o Karpatach łajała mnie pewna mistrzyni... Kiedy jechałem autobusem do Rusowa (wsi, w której urodził się Wasyl Stefanyk), to obok siedziała stara Hucułka w huculskim stroju. W ustach miała fajkę i cały autobus wiedział, że jedzie kupić kawę. A w Rusowie nieżyjący już Semen Stefanyk (syn klasyka) oddawał mi wyszywane jeszcze za Austrii koszule i pokazywał «diasporowe» wydania... O tym wszystkim napisałem po to, aby dać czytelnikowi jeszcze jeden klucz do zrozumienia «wielopiętrowego» poetyckiego świata Wasyla Herasymjuka. A co, poezja bez podobnych komentarzy nie jest odbierana? Jest odbierana i bez komentarzy... Ale po to, aby pewniej orientować się w oswojonych «geograficznych», niby «kinematograficznych» horyzontach (które są obecne w wierszach poety), trzeba uciekać się do różnych obserwacji. Gdziekolwiek pisano do niedawna o tak zwanej «młodej poezji», imię Wasyla Herasymjuka w badawczych rozważaniach zawsze stało na czołowym miejscu. Perspektywiczno-historyczny, realnie-udziwniony (bytowy), mitologiczny, realnie nieistniejący (ale istniejący w emocjonalnym motywie) — to te główne aspekty, które są właściwe poetyce Wasyla Herasymjuka. Powaga w podejściu do rozwiązania tematu, mistrzowskie psychologiczne opracowanie tematu, zrozumienie tragizmu wielu stron ludzkiego życia, często wzmocnione historycznymi retrospektywami, znajomość psychologii narodowej i ludzkiej — w szerokim rozumieniu tego słowa — oto te czynniki, które stały się decydującymi dla tej twórczej osobowości. Przed poetami z Karpat (i nie tylko przed nimi) zawsze stało wiele skomplikowanych problemów. Tutaj i niedawna historia regionu, i przeplatanie się ludzkich losów, i problemy narodowe (ma się na myśli tani patriotyzm, folklorystyczne zaangażowanie i inne). Wasyl Herasymjuk nie wpadł w banalność, nie zobaczył uproszczono ani okrucieństwa, ani powabu życia. Znalazł swoją ścieżkę do poezji i, bez wątpienia, na dzień dzisiejszy jest jednym z najciekawszych i najbardziej utalentowanych poetów z Karpat. Estetyczny i etyczny duch jego po- Podobał mi się także drżący kosmos jego poetyki, który swoją istotą przypominał płótna K. Biłokur i — co najistotniejsze — ziemię, na której urodził się poeta. Widziałem, jak kwitnie len; wiem, jak pachnie pierzga z chmielu. Moim zdaniem, w nowej książce Wiktora Korduna „Zimowe pukanie dzięcioła” słowo poety stało się bardziej znaczące, bardziej soczyste... Z jego poetyki zniknął wyimaginowany horyzont, zniknął cienki jak pajęczyna wers, pojawiła się bardziej emocjonalna, bardziej spójna struktura wiersza, która ciąży ku znakowości. Często to uwydatnienie odbywa się na podstawie tematycznej. Mam na myśli nawiązanie do zasobów folkloru, co obserwujemy w żartobliwych wierszach, które świecą wspaniałymi kolorami — to „Ballada nocy kleczalnej” oraz „Ballada o królewnie nad rzeką Uż”. Pod względem talentu stoją one w jednym rzędzie z wierszami reńskimi Apollinaire’a lub z wirtuozerskimi wierszami Vítězslava Nezvala, który potrafił nadać ludowej świadomości świeżość. Tutaj można mówić także o wierszach „Makowij”, „Spasiwka”, „Wdowi len”... Warto zaznaczyć, że motywy folklorystyczne w poezji Wiktora Korduna za każdym razem napełniają się innym światłem, osobistymi uczuciami. Czasem strona bytowo-folklorystyczna zwraca się do czytelnika nieoczekiwaną, straszną rzeczywistością, jak wiersze „Poleskie Boże Narodzenie”, czasem apokryficzna świadomość wyrasta do rozmiarów apokaliptycznych i zarazem symbolicznych wizji, jak w wierszu „Psalm na Jordan”. W książce Wiktora Korduna „Zimowe pukanie dzięcioła” jest wiele wspaniałej, źródlanej liryki. Cała ona jest przepełniona ludzką, pełną smutku treścią. Ta treść jest podyktowana zarówno osobistą, jak i narodową tragedią, która wiele zniszczyła zarówno w naszych duszach, jak i na naszej ziemi. Cykl „Białe psalmy” i doprawdy najciekawsze wiersze opierają się na znajomości ludowych świąt, zwyczajów, obyczajów, wydarzeń historycznych (często przemilczanych dla szerokiego ogółu). Za każdym razem poeta jakby wywalcza, odzyskuje swój wiersz, rzeźbi swoją duszę i w jego poetyckim świecie przeplata się wiele treści. Potrafi on przedstawić zło lub pozostawić otwartym (i być może na długo) temat o nieukojeniu ludzkiego istnienia... Ale Wasyl Herasymiuk nie jest ponurym prorokiem! Do jego osoby o niespokojnym usposobieniu bardziej pasuje słowo odwaga. Szczególnie, po ludzku przejmująco, opracowany jest u niego temat święta. To najdroższy dla niego ludowy cud.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Grecki historyk Polien w swoich „Strategemach” („Wojennych podstępach”) opowiada o ciekawych, niekiedy tragicznych wydarzeniach, które miały miejsce na ziemi starożytnej Ukrainy na początku IV w. p.n.e., o romantycznym, a zarazem dramatycznym losie królowej Tirgatao, żony sindyjskiego króla Hekatajosa. Bosporski król Satyr ponownie przywrócił do władzy obalonego króla Sindów Hekatajosa i nawet oddał mu za żonę swoją córkę. Za to Hekatajos miał pozbyć się swojej dotychczasowej żony Tirgatao, pochodzącej z meockiego plemienia Ixomatów. Hekatajos, który kochał swoją piękną żonę, nie odważył się jednak odebrać jej życia, więc wysłał ją do odległej twierdzy i postawił przy niej niezawodną straż. Tirgatao zdołała jednak uciec. Dowiedziawszy się o tym, Hekatajos i Satyr wysłali za nią pościg, dobrze bowiem rozumieli, czym skończy się jej ucieczka, jeśli dotrze do swojego plemienia. Ale bystra i odważna kobieta przechytrzyła prześladowców: w dzień ukrywała się w gęstych lasach, a w nocy przemykała się do domu. Po niebezpiecznych przygodach dotarła wreszcie do rodzinnego plemienia, gdzie miała własny pałac. W tym czasie jej ojciec już zmarł, a plemieniem rządził jego następca. Tirgatao wyszła za niego za mąż, a wkrótce poderwała Ixomatów i inne wojownicze plemiona wokół Jeziora Meockiego (dzisiejszego Morza Azowskiego) do wojny przeciwko swoim krzywdzicielom. Ogniem i mieczem przeszła przez sindyjską ziemię Hekatajosa, nie omijając też królestwa Satyra. Ci poprosili o pokój i przesłali jej hojne dary, a Satyr jeszcze oddał jej na zakładniczkę swojego rodzonego syna Mitrodora. Lecz sam nadal knuł przeciwko Tirgatao i nasłał na nią dwóch zabójców. Tylko szeroki i mocny skórzany pas, na którym królowa nosiła miecz, uratował kobietę przed śmiertelną raną. Zabójców schwytano i ukarano ścięciem. Stracono także Mitrodora, a Tirgatao ponownie rozpoczęła bezlitosną wojnę przeciwko Satyrowi. Nie wytrzymawszy tych nieszczęść, Satyr zmarł, a tron objął jego syn Gorgippos. Osobiście stawił się on przed Tirgatao z hojnymi darami pojednawczymi i poprosił o pokój. Ona przyjęła dary i tak położono kres krwawej i wyniszczającej wojnie (SP, 548—549). W tej opowieści jest kilka interesujących momentów. Po pierwsze, ilustruje ona trudne stosunki między Bosporskim Królestwem a okolicznymi sindo-meockimi plemionami, które posługiwały się językami indoaryjskimi, a część z nich już wówczas wchodziła w skład tego wczesnopaństwowego tworu na południu Ukrainy, który istniał tutaj całe tysiąclecie, począwszy od VI w. p.n.e. Po drugie, Gorgippos, który po śmierci swojego ojca, Satyra I, objął tron bosporski, był ojcem królowej Komosarii (zob. artykuł „Miłość, strzały Erosa i królowa Kamasaria” z września br.). Zatem Satyr I był dziadkiem Komosarii. Rządził on na Bosporze w latach 433—389 p.n.e., więc Gorgippos, jak należy sądzić, objął tron w 389 r. p.n.e. Przed tą datą miały miejsce wydarzenia związane z królową Tirgatao. Sam Gorgippos, sądząc po wszystkim, panował krótko, chociaż niektórzy historycy skłaniają się ku przekonaniu, że właśnie za jego panowania Sindykę przyłączono do Bosporskiego Królestwa i że wtedy to Gorgippos założył miasto Gorgippię, uważane za stolicę sindyjskich królów. Po Gorgippie na Bosporze panował jego brat Lewkon I (389—349), a Komosaria, córka Gorgippa, została żoną późniejszego bosporskiego króla Perisada I (344—311). Po trzecie, Tirgatao pochodziła z Ixomatów, jednego z sindo-meockich plemion. Sama nazwa plemienia — ixomaci — ma hydronimiczne paralele w Indiach, gdzie istnieje rzeka Ikszumati (dopływ Gangesu), która ma także nazwy Ikszumalawi i Ikszumalini (SED, 93). Składnik Ikszu w tych nazwach rzek z sanskrytu oznacza „trzcinę” lub „trzcinę cukrową” (SRS, 107). Składnik -malini w nazwie Ikszumalini oznacza „wieniec”, „girlandę”, czyli nazwa rzeki tłumaczy się jako „W wieńcu z trzciny”, „Ozdobiona trzcinami”, „Trzcinowa”, „Trzcinniczka”. Malini jest także nazwą Świętego Gangesu, a ponadto słynnego w indyjskiej historii miasta Czampa. I, co najważniejsze, Malini to jedno z imion Durgi, żony najwyższego hinduskiego bóstwa Siwy. Istnieje także termin rytualny malini oznaczający siedmioletnią dziewczynkę, która podczas uroczystości poświęconych tej bogini uosabia samą Durgę (SED, 438). Ostatnie fakty skłaniają do myśli, że w imieniu meockiej królowej Tirgatao składnik Tirga może oznaczać Durgę. Tym bardziej jest to prawdopodobne, że imię Tirgatao znane jest tylko w greckiej transmisji, a w wyrazach obcego pochodzenia greka czasem przekazuje dźwięk d jako t. Powiedzmy, nazwa rzeki Don w źródłach starogreckich występuje jako Tanais (dan, który już w „Rygwedzie” oznacza „rzekę”, „strumień”; ten termin do dziś zachowują rzeki północnego Причерномор’я — Don, Doniec, Dunaj, Dniestr, Dniepr). Pewna różnica fonetyczna między Tirga a Durga znajduje wytłumaczenie, zwłaszcza na gruncie ukraińsko-sanskryckim. Bo bardzo często tam, gdzie w sanskrycie mamy u, w ukraińskim odpowiedniku mamy y: muşa — mysz, şula — szyło, dhum — dym, czatura — czotyry, rudate — rydaty itd. I w ten sposób są wszelkie podstawy, by sądzić, że pod greckim Tirga kryje się indyjskie Durga. A tao, w takim razie, to greckie oddanie indyjskiego devi — „bogini”. I tu początkowe obcojęzyczne d zostało w grece oddane przez t (por. także teologia, teozofia, teonimia itd.). Zatem imię królowej-meockiej Tirgatao — to nic innego jak greckie oddanie indyjskiego Durgadevi, które oznacza „Durga-bogini”, sięga do jednego z imion żony Siwy i do dziś jest pełnoprawnym żeńskim imieniem. Na gruncie indyjskim składnik devi — „bogini” — nadal jest rozpowszechniony w żeńskich imionach, które pierwotnie używano na określenie żony Siwy: Mahadewi, Umadewi, Ambadewi, Czandidewi, Szitaladewi itd. Występuje on także w imionach innych żeńskich bóstw, które dziś są żeńskimi imionami: Sitadewi, Lakszmidewi. Devi to także uprzejme zwrócenie się do znatnych, szanowanych kobiet i odpowiada ukraińskiemu „pani”. Słowem devi w mitologii indyjskiej oznacza boginię w ogóle, uosobienie żeńskiej zasady, która personifikuje się w postaciach licznych bogiń o najróżniejszych funkcjach. Jeśli zaś oz- Bogini Durga zabija demona. Współczesna litografia Znaczenie słowa Dewi — „Bogini” lub Mahadewi — „Wielka Bogini” — jest takie, że jako imię własne odnosi się ono przede wszystkim do żony Siwy, która występuje pod dziesięcioma głównymi imionami. Te imiona oddają różne jej postacie: sześć z nich uosabia dobry, łagodny, łaskawy pierwiastek, a cztery — gniewny, posępny, karzący. Granica między tymi postaciami jest jednak dość umowna — dla wiernych bogini jest jednocześnie łaskawa i groźna. Ma ona różne ikonograficzne wizerunki, zależnie od cech i funkcji, najbardziej znane są jednak trzy typy jej przedstawień. Parwati lub Uma — kobieta o jasnej, uśmiechniętej twarzy i dwóch rękach. Durga — jasnoskóra piękna kobieta z różnorodną bronią w wielu rękach; jest boginią-wojowniczką. W „Mahabharacie” Durga przybiera nową postać, dlatego jej kult wiąże się z wisznuizmem, a samą ją nazywa się siostrą lub odpowiednikiem Kriszny. Kali lub Mahakali, dosłownie „Czarna” albo „Wielka Czarna” — ciemnoskóra kobieta o krwią nabiegłych oczach i wysuniętym czerwonym lub żółtym języku; ma dziesięć rąk (choć zdarza się też, że cztery), trzymających rozmaitą broń, jej ciało oplatają kobry, na szyi ma naszyjnik z czaszek lub ludzkich głów, a włosy ma rozczochrane. Sanskryckie słowo dewi — „bogini” — jest spokrewnione z ukraińskimi słowami diwa i dziewczyna, co odzwierciedla wysoki status społeczny kobiety w dawnych czasach; sięga ono czasów matriarchatu, którego wpływ jest odczuwalny także dziś, zwłaszcza w ukraińskim obrzędzie weselnym, gdzie główna rola przypada matkom młodych. Diwie-Artemidzie czcili, jak świadczy Herodot (V w. p.n.e.), tajemniczy Taurowie na Krymie. Pod każdym względem tauryjska Diwa odpowiada indyjskiej Dewi. Sanktuaria tauryjskiej bogini, podobnie jak indyjskiej, znajdowały się na pagórkach, skalistych urwiskach i górskich wyniosłościach. W Trypolu i Sachniwce są Dziewicze Góry, w Kaniowie i Kijowie — Dziewiczy Góry. W centrum Dziewiczej Góry w Trypolu znajduje się piec-ofiarnik z dziewięcioma półkolistymi sekcjami. Połączenie liczby „9” z „dziewiczą” nazwą świętej góry, jak twierdzi B. O. Rybakow, przypomina o dziewięciu miesiącach ciąży. Takie połączenie Diwy z ideą płodności nie powinno dziwić, bo zarówno dawne boginie płodności, jak i późniejsza chrześcijańska Bogurodzica określane są mianem „dziew”. Dziewicze i Dziewicze Góry zachowały niezwykle dawny, wspólny dla Słowian i Hindusów kult boskiej kobiecości, tak wyraźny w kulturach trypolskiej i harappskiej. Nazwy „diwine” poświadczone są na całej Ukrainie, zwłaszcza jako nazwy rzek: Diwka, Diwucha, Diwica, Diwiczka, Diwocza, Diwiczyn, Diwoszyn, Dziwczy itd. Taka obfitość nazw „diwinych” na Ukrainie świadczy o głębokim i wyjątkowo dawnym czczeniu tutaj Dewi-Diwy i skłania do uważniejszego przyjrzenia się nazwom niektórych ważnych dla ukraińskiej historii miast, zwłaszcza Kaniowa i Kijowa. Dewi wciąż jest czczona w Indiach jako czysta, nieskalana dziewczyna — Kanja. Słowo kanja nadal występuje w ważnych terminach związanych z obrzędowością weselną, gdzie oznacza „pannę młodą”. Co przywodzi na myśl współczesny ukraiński rytuał swatania i mowę swatów o kuniemu, czyli o dziewczynie do swatania. Dlatego wyjaśnienie nazwy Kaniw nie od, dajmy na to, ptaka kani, jak się dzieje, lecz od kanja — „diwa”, „dziewczyna”, wydaje się całkiem uzasadnione. Przemawia za tym także kaniowska Dziewicza Góra oraz wzmiankowany w kronice pobliski Roden, którego nazwa wiąże się z Rodem, bóstwem tożsamym z indyjskim Rudrą, a mianowicie następcą Rudry jest Siwa, który przejął funkcje groźnego bóstwa wedyjskiego. A jeśli istniało miasto Roden, to obok mogło równie dobrze istnieć miasto Dziewień, ponieważ kult Siwy-Rudry jest nierozerwalnie związany z kultem Dewi-Diwy. Nawiasem mówiąc, także nazwa Uman może mieć związek z jednym z imion żony Siwy — Bogini Kali. Rysunek na ścianie wiejskiego domu Uma, tym bardziej że na Ukrainie są także rzeki Uma i Umanka (SGU, 580). Skandynawskie sagi nazywają Kijów Kenugardr. Niektórzy badacze wywodzą tę nazwę z języków skandynawskich, w których kuna//kona oznacza również „dziewicę”, „dziewczynę” (DGS, 210). Wtedy Kenugardr oznaczałoby „Miasto Dziewicy”, i wychodzi na to, że Kijów w swoim czasie nazywał się „Diwinhrad”, „Diwyn”, „Diwen”, tak jak Kaniów. W takim razie staje się zrozumiałe skrzydlate powiedzenie o „matce miast ruskich”, odnoszone do Kijowa i przypisywane księciu Olegowi ponad sto lat przed przyjęciem przez Włodzimierza chrześcijaństwa. Szczególnie jeśli przypomnieć, że Włodzimierz sprowadził do Kijowa chrześcijaństwo, przyprowadził chrześcijańskich kapłanów i przywiózł chrześcijańskie insygnia właśnie z Chersonezu Taurydzkiego, kronikarskiego Korsunia, który na Czerkaszczyźnie ma swojego bezpośredniego bliźniaka. Taurydzka Dziewica właśnie była Opiekunką i Obrończynią, Matką tego miasta, co odzwierciedlono w dawnych chersonejskich dekretach. Tak samo Dziewica-Dewi mogła być Opiekunką, Obrończynią, Matką także Kijowa, jak i wszystkich innych miast Rusi Kijowskiej, której stolicą był Kijów. A między krymskim Korsuniem a Kijowem, między Taurami a Rusami istnieje ścisłe pokrewieństwo. Nazwa Tauros to grecki przekład nazwy Rus; Taurowie i Rusowie to jedno i to samo słowiańskie plemię. Potwierdza to także „Księga Wlesa” (IX w.), która wiele miejsca poświęca Krymowi, ale mówi wyłącznie o Rusach, a nie o Taurach. A jeśli wielki kijowski książę Włodzimierz przyniósł chrześcijaństwo z krymskiego Korsunia, to dobrze znał też Dziewicę–Artemidę i jej sanktuarium na przylądku Parfenon (czyli Diwin), 18 km od Korsunia. Zresztą taką myśl potwierdza również poganski panteon księcia Włodzimierza – była w nim Mokosza, jedyne tu bóstwo żeńskie, co świadczy o jego wyjątkowej roli w wyobrażeniach i wierzeniach dawnych kijowian. Imię Mokosza to słowiański wariant imienia Maheszi, a Maheszi to kolejne imię żony Śiwy, synonim Mahadewi – „Wielka Bogini”. Mokosza stała na Górze obok dworu terem­nego, podczas gdy jej boski małżonek, Wles, stał na Podolu, na brzegu Poczajny. A indyjski Śiwa ma imię Wrisz – „Byk”, spokrewnione z Wles, które wraz z przyjęciem chrześcijaństwa stało się Włas, Własij. SP — Strategemata Poliena. — Sankt Petersburg, 1842. SED — Sanskrit-English Dictionary. — Delhi, 1993. DGS — Melnikowa E. A. Staroskandynawskie dzieła geograficzne. — Moskwa, 1986. SGU — Słownik hydronimów Ukrainy. — Kijów, 1979. SRS — Słownik sanskrycko-rosyjski. — Moskwa, 1978. Stepan NALYWAJKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Leonid Perfetskyj

1. Odkrywamy nowe imię Artystom w każdych czasach nie było łatwo. Dusza obnażona jak nerw — to ich jedyny nieprzemijający skarb. I jeszcze talent — jako nagroda lub... kara. Życie na minimum — w odniesieniu do dóbr doczesnych. Życie na maksimum — nieprzemijającymi bólami tego niedoskonałego świata, w który próbują tchnąć choćby kroplę harmonii. Ta obnażoność duszy powraca jednak w każdej chwili goryczą strat: okrutny świat odpycha od siebie artystę. Bo wszystko, czego on, świat, potrzebuje — to marność... Marność nad marnościami! Proch... I krople świętego bólu stają się wtedy wierszem — jego wersami, obrazem — jego kreską, muzyką — choćby nutą... I w duszy pozostaje kwitnienie — kwiaty bólu pokrywają się kryształową rosą piękna. Życiodajną. Krzepiącą. I giną wśród otoczenia od tej błogosławionej wilgoci trujące kwiaty zła... A świat już, patrz, — oczyszczony i jasny — obmywa się słońcem. W większości spalającym i okrutnym było, niestety, niebieskie ciało niebieskie bieżącego burzliwego XX wieku. Wichry licznych wojen i holokaustów przetoczyły się nad ludzkością, zabijając w duszach niehartowanych i słabowitych to, co najświętsze — wiarę w Światło, w jego nieuchronne zwycięstwo nad nieustającymi siłami Ciemności. Tak się złożyło, że Ukraina, położona, z Bożego zrządzenia, na euroazjatyckich rozstajach ludnych, stała się bodaj najważniejszą areną starcia tych dwóch zwalczających się pierwiastków. I wielu rodzimym artystom nie tylko płomieniem geniuszu przyszło stawać do walki ze złem, ale i w dosłownym tego słowa znaczeniu — z bronią w ręku. Do tej dość licznej kohorty wojowników-artystów należy także utalentowany malarz, artysta malarz i grafik, Leonid Perfetskyj, bardziej znany, niestety, tylko w diasporze, a którego imię zasługuje na należyte docenienie w Ojczyźnie, o wolność której walczył w czasach Ukraińskiej Rewolucji lat 20. XX wieku. Bo, jak wyrażają się ukraińscy historycy sztuki z diaspory, «jeden z niewielu ukraińskich malarzy-batalistów, Leonid Perfetskyj, wyróżnił się swoim indywidualnym stylem, swoistą techniką, nadzwyczajną umiejętnością uchwycenia ruchu i nastroju chwili oraz bogatą wiedzą o ukraińskiej historii, z której czerpie tematykę dla całej serii obrazów» (Bohdan Bociurkiw). Rzućmy więc choćby pobieżnie okiem na życiową i twórczą drogę tego nieprzeciętnego talentu, zwróćmy się ku jego źródłom. 2. Los człowieka wyznaczają gwiazdy Dziecko przychodzi na świat z bólu i olśnienia, a gwiazdy malują płatki jego dłoni dziwacznymi wzorami losu, darując: komuś długą i pięknie zarysowaną linię życia, komuś — wyraźną linię sławy i szczęścia, a komuś jeszcze — miłości lub walki... Wyznaczając życiową ścieżkę, człowiek sam, w zależności od złożonego w nim ognia, przepisuje swój los, łamiąc często to, co z góry określone. Kiedy zaś gaśnie życiowa gwiazda — znikają i wzory na dłoniach, jakby jakieś niewidzialne żelazko wygładzało je... O życiowej drodze Leonida Perfetskyja ze współczesnych rodzimych źródeł biograficznych dowiadujemy się niewiele. Może ze dwadzieścia krótkich wierszy pomieścił słownik encyklopedyczny «Mytci Ukrajiny» (K.: UE, 1992. — 848 s. — S. 451), i te zawierają zbyt wiele, jak na taką objętość, istotnych nieścisłości. Po pierwsze, rok urodzenia podano błędnie: 1900. Z korespondencji artysty dowiadujemy się, że «urodził się 23 lutego 1901 na ziemi umańskiej, krewni galicjanie, emigrant od 1921, średnie wykształcenie, batalie prawdziwe od 1917—21. Akademia w Krakowie 1921—25, do 1941 we Francji...». Ten wykład został sporządzony przez artystę na wypadek, że «może potrzebne będą niektóre daty», mając zapewne na myśli nie tylko swojego adresata, Światosława Hordynskiego (list z 17 kwietnia 1942 roku z Niemiec do Lwowa), ale i mając nadzieję, całkiem prawdopodobnie, na wdzięczną pamięć rodaków. Dla astrologów, zauważmy, liczy się nie tylko rok urodzenia — miejsce i konkretny czas. Zatem artysta urodził się pod znakiem Ryb, jak i wielcy Ukraińcy T. Szewczenko, Łesia Ukrainka i nasza genialna współczesna Lina Kostenko, w epoce Ryb, która właśnie dobiega końca. To właśnie gwiazdy wyznaczyły buntowniczego ducha artysty, i jako dziecko tego znaku był obdarzony nie lada intuicją, która zmaterializowała się w dojrzałym wieku artystycznym w proroczych obrazach-wizjach na tematy Apokalipsy... Nie wszystko w porządku u wydawców także z geografią. Zakończył artysta swoją ziemską drogę w 1977 roku w kanadyjskim Montrealu, a nie francuskim, jak wskazano w informatorze. Te i inne błędy, wydaje się, naprawiono w następnym wydaniu książki, ale przecież poprzedni nakład — 30 tysięcy egzemplarzy — rozszedł się między ludźmi i będzie powielał nieścisłości w przyszłych pracach historyków sztuki, dziennikarzy, naukowców-badaczy... I dlatego dość wdzięczną misję zrealizowała Ukraińska Wolna Akademia Nauk w USA, wydając w 1990 roku staraniami i przy hojnym wsparciu rodziny Perfetskych monografię «Leonid Perfetskyj». Główny redaktor i jeden z głównych autorów eleganckiego, hojnie ilustrowanego wielkoformatowego wydania o objętości 84 stron — niedawno zmarły ukraiński erudyta-encyklopedysta, wspaniały poeta i niepowtarzalny artysta, oryginalny historyk sztuki Światosław Hordynskyj. 3. «Krwawy taniec» na ojczystej ziemi Epoka była nie tylko tragiczna — była krwawa jak zmierzch. Walczyły się odwieczne, zdawałoby się, fundamenty życia. Lecz jasne były nadzieje ludzkości: dopiero co zaczął się wiek, ze swoim miarowym krokiem, kiedy to tu, to tam na świecie padały mury imperiów. Podbite narody marzyły o wolności. Wierzyły w jej nieuchronność. I zdobywały ją. I nie na próżno Ukraińcy nazwali ten czas Epoką zmagań wyzwoleńczych: nadarzała się kolejna okazja, by zjednoczyć poszarpaną przez przybłędów z każdej strony ojczyznę. W wir nieszczęść, z jego przebłyskami nadziei, została wciągnięta także rodzina Perfeckich. Galicjanie z pochodzenia, rodzice artysty na przełomie wieków przesiedlili się na «Wielką Ukrainę». Tutaj, we wsi Ładyżyńce, która teraz znajduje się w granicach obwodu kijowskiego, urodził im się syn Leonid. O życiu artysty z tego okresu wiadomo nie tak znowu wiele. Średnie wykształcenie Leonid Perfecki zdobywał w Orle, a następnie wstąpił na Uniwersytet Moskiewski. Z początkiem I wojny światowej go, jak i innych studentów, zmobilizowano i wysłano do szkoły chorążych, w Peterhofie, który leży obok «kolebki rewolucji». Przebywał w jednostce zapasowej, a z początkiem przewrotu październikowego wyszkolony młodzieniec wstąpił do wojska niepodległej Republiki Tatarskiej: tutaj, do Kazania, wiatry wojny zaniosły całą rodzinę Perfeckich. Jednocześnie nadarzała się okazja, by kontynuować naukę na Uniwersytecie Kazańskim. Lecz trwało to niedługo: bolszewizm, choć kulejąc, zwycięsko kroczył i na Wschód, i na Zachód. Więc wczorajszy uczeń i student, jak niesiony wiatrem, powraca do ojczyzny, w której nadchodzą fatalne zmiany: upadło przecież znienawidzone więzienie narodów, lecz na nowo powstałe państwo z każdej strony czyhają nowe niebezpieczeństwa, zachłanne jastrzębie gotują mu nowe jarzmo. Z przeprowadzką do Kijowa Leonid Perfecki wstępuje w szeregi Armii Ukraińskiej. Do 1921 roku był uczestnikiem «ziemskich» bitew, dowodził sotnią konną. Przeżyte i zobaczone w czasie bitew ziemskich utrwalało się zdjęciami w ostrej młodzieńczej pamięci, aby później mistrzowskimi pociągnięciami położyć się na papierze. Obrazy z okresu zmagań wyzwoleńczych — to nie tylko błyski pamięci o triumfie i tragedii walczącego narodu, nie tylko ciekawe zjawisko artystyczne — to prawdziwe dokumenty epoki: ocalało przecież bardzo mało świadectw o wielkim czynie narodu; nowi «gospodarze», którzy, zdawało się, na wieki opanowali naszą ziemię, próbowali wykorzenić z pamięci narodowej nawet przebłyski wspomnień o zwycięskich dniach, nie mówiąc już o zachowaniu choćby jakichkolwiek śladów materialnych. Wszystko, co nie pracowało na ich ideę, po prostu niszczono... Oto one, wymowne nazwy akwareli artysty, które budzą czujność żywych do dzisiaj — w celu zachowania świętej pamięci o poległych w krwawej walce wtedy: «Obrona przez kureń studencki stacji kolejowej Kruty, 29 stycznia 1918», «Zdobycie Kijowskiego Arsenału, 1918», «Podniesienie ukraińskiej flagi na Flocie Czarnomorskiej, 29 kwietnia 1918», «Orkiestra dęta na koniach wkracza do Kijowa, 1918», «Epizod z walk o Lwów, 1918»... Jeśli akwarele, szkice ołówkiem utalentowanego batalisty — to jakby wyrwane z płomieni bitew momenty — dynamiczne, nieco schematyczne, być może aż nadto realistyczne, to płótna olejne są bardziej statyczne, są rozjaśnione światłem epickości, uogólnienia-«wszechświatowości»... Na wszystkich jednak bez wyjątku obrazach batalistycznych czuć piętno tragizmu: po raz kolejny najjaśniejsze nadzieje nie spełniły się — wymarzona wolność znów została podeptana cudzoziemskim butem. I swoistym requiem dla tych podeptanych marzeń o własnym państwie brzmią napięte stalowe barwy-nuty obrazu «Ostatnie naboje». Wyprostowanymi w obliczu śmierci postaciami patriotów zdaje się on przemawiać do naszego sumienia: nasz wybór jest świadomy — lepiej umrzeć stojąc, niż żyć na kolanach. O wyrazistym, niecodziennym talencie sprawnego batalisty zaświadczyły też inne cykle — z życia kozackiego, z czasów II wojny światowej, w szczególności cykl «Dywizja »Galicja«», obrazy z życia powstańczego, ilustracje do zmodernizowanej «Eneidy» Kotlarewskiego... Ten ostatni — uwspółcześniony — cykl cechuje niepowtarzalny dar karykatury — gorzki uśmiech przez łzy. Jeden ze współautorów monografii, obecnie nieżyjący już artysta Petro Chołodnyj młodszy, swego czasu sprawiedliwie zauważył: «Z charakteru swojej twórczości batalistycznej Leonid Perfecki jest ilustratorem. Odtwarza wydarzenia naszej nowoczesnej historii całkowicie realistycznie, bez odchyleń w stronę wszelkich »izmów«. I te ilustracje żyją prawdziwym, pełnym tragizmu, a czasem i wielkości życiem». A życie artysty tymczasem wytyczało swoje ścieżki. Budziły się w sercu młode nadzieje. I nieszczęście dawne i teraźniejsze ustępowało przed radością bytu. 4. Paryż. Montmartre. W kręgu muz. Trudno znaleźć artystę, który nie marzyłby choć raz w życiu odwiedzić Paryża. Aura swoistej światowej mekki kulturowej magnesem przyciąga tutaj ludzi sztuki, aby uświęcić ich niegasnącym blaskiem ludzkiego geniuszu, wypełnić ich dusze ogniem twórczego płonięcia, zapalonym tutaj przez wielkich poprzedników — światła ludzkości. Ziemskie drogi przywiodły do Paryża także naszego bohatera, zahartowanego w walce, nieco rozczarowanego życiem, ale nie złamanego: młodość jest bowiem zawsze pełna nadziei, optymizmu. Rok 1925. Wydaje się, że całkiem niedawno zaczęło się samodzielne, dorosłe życie. A już za plecami ścielą się pierwsze szlaki emigracyjne. Razem z armią Ukraińskiej Republiki Ludowej Leonidowi Perfeckiemu przyszło opuścić rodzinną ziemię (1921). Lecz nie z pustymi rękami przybywa artysta do powszechnie uznanej europejskiej stolicy kultury — zabiera ze sobą jako pamiątkę o zwycięskich bitwach ziemskich z całego dorobku jedynie turecką szablę z odznaką Żelaznej Dywizji. I ma już za sobą wykształcenie artystyczne: studia w Krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych — klasa profesora Dębickiego. Zna się z artystami-batalistami wysokiej klasy, komunikuje się z takim powszechnie uznanym mistrzem gatunku, jak Wojciech Kossak. Lecz życiowe

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Matka Boska z Dzieciątkiem. Kościół w Ronon, Quebec uniwersytety — najwyższa, nienagannie opanowana szkoła, w której swoje wzorce i wpływy dyktuje niewidzialne fatum. Zatem Paryż — nowa pasjonująca karta twórczej biografii, odcinek półtorej dekady. Przed nim — II wojna światowa, czasy nowych bitew i nowych tułaczek. A teraz artysta osiedla się na Montparnasse, upodobanym również przez ukraińskich twórców. Życie artystyczne kipi tu jak w ogromnym kotle, w którym style artystyczne i gatunki sztuki tworzą najdziwniejsze kombinacje... Z czasem młody człowiek, aby uniknąć zbędnego zgiełku, przenosi się na Montmartre — najbardziej francuski zakątek miasta nad Sekwaną, z jego wąskimi uliczkami, maleńkimi sklepikami, przytulnymi kawiarniami, wybornym językiem francuskim, osiedla się na starej uliczce „Wieży Owernijskiej”. W pokoju, który wynajmuje, panuje twórczy nieład. Lecz to nic: życie daruje nowe, niepowtarzalne wrażenia, świeże tematy... I jest przed nim jeszcze dosyć czasu, aby tworzyć dla wieczności... W Paryżu Leonid Perfecki studiuje w szkole artystycznej André Lhote’a — jednego z twórców kubizmu, doskonaląc również swój własny styl malarski. Wystawia swoje obrazy w prestiżowym Salonie Tuileries oraz prywatnych galeriach i zdobywa uznanie wśród najbardziej wybrednej krytyki. W 1931 roku staraniem Światosława Hordynskiego organizowana jest Pierwsza wystawa Stowarzyszenia Niezależnych Ukraińskich Artystów (ANUM) we Lwowie, na której obok dzieł słynnych „paryżan” Picassa, Deraina, Modiglianiego, Chagalla, Severiniego, Légera, Gromaire’a, Brianchona, Dufy’ego, Oudota, Foujity oraz naszych znamienitych „Francuzów” Hryszczenki, Chomenki, Hłuszczenki, Andrijenki i innych wystawiany jest także obraz Perfeckiego „Marynarze”... Niestety, płótna artysty z okresu paryskiego nie zachowały się — wszystko pochłonął moloch okrutnej, bezsensownej wojny. Jako człowiek nieprzeciętny, Leonid Perfecki miał różnorodne zainteresowania, zadziwiając wiedzą swoich rozmówców. „Picasso. Abisynia. Okultyzm. Przygody wojenne. Masoni. Jak najłatwiej zdobyć Kreml? O „Tarasie Bulbie”, którego właśnie kręci w Paryżu francusko-żydowska wytwórnia filmowa. O kotach. O sprawach politycznych i niepolitycznych. A przede wszystkim o podróżach. Tutaj zgadzamy się, że nie ma nic lepszego niż podróżowanie, że to też swoista sztuka, tylko bardziej egoistyczna, bo swoich wrażeń nie trzeba pokazywać innym. Najwyżej może palcem” (Światosław Hordynski). Lecz nieubłagana wojna drastycznie zmieniła wszystko. Rok 1941. Leonid Perfecki wywieziony przymusowo do Niemiec jako robotnik rolny. W 1942 roku „Ukraińskiemu Wydawnictwu” udało się wyciągnąć artystę z przymusowej pracy do Lwowa, gdzie pracuje jako ilustrator miesięcznika „Naszi Dni” i jednocześnie wykłada w Ukraińskiej Szkole Artystycznej. W 1944 roku wstąpił do dywizji „Galicja” jako wojskowy artysta-korespondent, więc znów przydał mu się talent sprawnego batalisty. Bezpośredniego udziału w działaniach bojowych, co prawda, nie brał — utrwalał je ołówkiem i pędzlem. Następnie od 1945 roku zaczęła się tułaczka po obozach dla osób przemieszczonych w Austrii. Dopiero prawie po dekadzie (1954) życie wreszcie się normalizuje. Leonid Perfecki przybywa do Kanady i osiedla się w Montrealu — największym mieście kraju w tamtych czasach. Tutaj żyje jako pustelnik przy Oratorium św. Józefa do ostatnich lat życia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

NOWE WYDAWNICTWA

Nowe wędrówki — już nie z własnej woli — podważyły zdrowie, ale nie zabiły wiary w uzdrawiającą moc sztuki. I na kanadyjskiej ziemi talent artysty rozbłysnął nowymi, oryginalnymi, być może najjaśniejszymi barwami. 5. Wam zostawiam promienie nadziei O czym myśli artysta-samotnik, który żyje dziś pokornie, dożywa swoich dni po ziemskich zmaganiach-spustoszeniach przy Bożej przybytkach? I czy wystarczająco wyostrzony jest jego duchowy wzrok, aby móc ujrzeć to, co poza granicą widzialnego? Tam, gdzie również w każdej chwili trwa walka — nie o życie człowieka czy kraju — o los świata i wszechświata. W imię zbawienia ludzkości. Człowiek, naznaczony talentem jako najwyższym bożym darem, to przede wszystkim bojownik — w królestwie ducha. Jego przeznaczeniem jest świadczyć o tym, co nieosiągalne dla duchowo niedojrzałych, krótkowzrocznych — o wyższych prawdach-olśnieniach. Chyba nie bez powodu pisane było Leonidowi Perfeckiemu przejść niejedno dantejskie kręgi piekła na tej ziemi, aby później na obrazach obwieścić swoje mistyczne, apokaliptyczne wizje. Powoli zbliżał się on do swojego głównego tematu, który stał się zwieńczeniem jego artystycznego życia. ... Jeszcze w latach 20. XX wieku artysta wykonywał polichromie cerkwi w Galicji. Następnie zwracał się ku malarstwu cerkiewnemu, przebywając w Polsce, Austrii, współpracował w Paryżu z główną firmą sztuki religijnej — „Generalną Prokurą”... Swobodne władanie językiem francuskim i nieprzeciętny malarski kunszt w dziedzinie malarstwa cerkiewnego — wszystko to sprzyjało nawiązywaniu kontaktów z francuskim kościołem we francuskojęzycznym Quebecu i, co oczywiste, z ukraińskimi cerkwiami... Niedoskonałość tego świata — chyba to z biegiem lat, sądząc po jego obrazach, niepokoiło artystę najbardziej. Ziemskie zmagania — marność. Nic. Takie uświadomienie przyszło z latami, przyswoiło się jeszcze z pyłem frontowych dróg. Bo prawdziwe wyzwolenie przychodzi tylko ze Piąty anioł trąbi (IX, 1) wolnością ducha. A ludzkość sama siebie gubi, lekceważąc starożytne proroctwa. Czyżby Objawienie św. Jana Teologa, nazwane przez Greków Apokalipsą — ostatnia księga Nowego Testamentu — mogło stać się ostatnią stroną życiorysu ludzkości? Trzeba bić na alarm: opamiętajcie się, ludzie, póki nie jest za późno! Przerwijcie szaleństwo bratobójstwa. Trudno powiedzieć, czy z mąk i w mękach, czy z ulgi olśnienia rodziły się owe 24 obrazy-ostrzeżenia na tematy Apokalipsy. Ale ile w nich zawarto bólu-współodczuwania za los ludzkości, ile niepokoju. Biblijne motywy artysta „harmonijnie”, jeśli tak można rzec, połączył z jądrowymi, atomowymi problemami współczesności... Lecz zobaczywszy — przerażony — smutny finał-przestrogę, tak jak w swoim czasie żona Lota ujrzała płonący Sodomę, artysta nie pozbawia nas nadziei, nie skazuje na stanie się słupami soli — z rozpaczy i bezsilności. Już przelewając się ostatnim atomem swojej istoty w królestwo ducha, już wyrywając się w górę ze swojej ziemskiej powłoki, jeszcze zdąży powiedzieć nam, ziemskim podróżnym, słowami Jana Teologa, to co najważniejsze: „I ujrzałem niebo nowe i ziemię nową” (21:1). Więc podążajmy za tą niezawodną latarnią-drogowskazem. I pocieszajmy się promieniem nadziei. Wołodymyr HERMAN PORADNIK NA CO DZIEŃ Ponomariw O. Kultura słowa: Porady językowo-stylistyczne: Podręcznik. — Kijów: Łybid, 1999. — 240 s. Kultura języka jest nieodłączną częścią kultury ogólnoludzkiej. I najmniejszy błąd językowy, usterka stylistyczna czy niestosownie użyte słowo psują ogólne wrażenie o mówcy, zwłaszcza gdy znajduje się on w centrum uwagi, czyli wykonuje określone zadania kierownicze w społeczeństwie. Niezwykle ważnym problemem jest ta kwestia – kultury słowa, języka w ogóle – dla narodów naznaczonych wiekami bezpaństwowości. Wybrawszy lub wywalczywszy w końcu samodzielną – państwową drogę rozwoju, nowo odrodzony kraj jeszcze długo nie może pozbyć się wpływów językowych wczorajszego zwierzchnika. Jego język, jak żywy organizm, choruje na niewłaściwe mu użycie słów, ślepe kalkowanie, językowe potworki zwane surżykiem, nieścisłości fonetyczne... Ukraina, niestety, nie stała się wyjątkiem od tej ogólnej reguły. Bardzo przygnębiają wykształconego, kulturalnego człowieka, świadomego obywatela niepodległego państwa, językowe „perły”, które wyrywają się z ust naszych najwyższych urzędników, począwszy od Prezydenta, a skończywszy na zwykłym urzędniku z administracji budynków. I doprawdy nie ma granic dla sprawiedliwego oburzenia, gdy na tę „chorobę” cierpią spikerzy radia i telewizji, dziennikarze, prawnicy, aktorzy... „Jako podstawa duchowości narodu, język jest fundamentem narodu. Historia daje wiele przykładów, kiedy wraz z zanikiem języka znikał naród”. Dlatego też lekceważenie problemu językowego jest co najmniej zbrodnią. I przytoczone słowa Ołeksandra Ponomariwa ze „Wstępu” do jego nowej książki „Kultura słowa” brzmią jak przestroga dla nas wszystkich: pielęgnujmy ten skarb nieprzemijający, strzeżmy go jak źrenicy oka przed zachwaszczeniem i zamuleniem. I dopiero wtedy on, nasz język, rozbłyśnie w pięknie swoich diamentowo lśniących ścian. Przy okazji warto przypomnieć, że Ołeksandr Ponomariw jest autorem ponad 150 prac naukowych, czołowym krajowym językoznawcą. Historia i kultura języka ukraińskiego, jego odrodzenie i utwierdzenie jako państwowego – to jeden z najważniejszych kierunków jego badań. Doktor nauk filologicznych, profesor, akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy, Ołeksandr Ponomariw jest nie tylko najpoważniejszym teoretykiem w tej dziedzinie, ale także wielkim praktykiem: kieruje katedrą języka i stylistyki Instytutu Dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Jego artykuły językoznawcze w czołowych ukraińskich gazetach wywołują żywe zainteresowanie opinii publicznej. Jako zastępca przewodniczącego „Proświty” i członek Zarządu Głównego Towarzystwa, Ołeksandr Ponomariw jest członkiem kolegium redakcyjnego i stałym autorem naszej gazety. Nowa książka Ołeksandra Ponomariwa korzystnie wyróżnia się spośród innych podobnych tym, że jest ogólnie rzecz biorąc praktycznym poradnikiem, nieprzeładowanym suchymi regułami i ciężkimi definicjami. Jak zaznaczono w adnotacji, w poradniku podawane są konkretne „rady dotyczące wyboru słów, wariantów wymowy, akcentowych i morfologicznych, konstrukcji składniowych dla jak najlepszego wyrażenia myśli w różnych stylach ukraińskiego języka literackiego. Rekomendacje autora opierają się na doświadczeniu językowym narodu ukraińskiego, odzwierciedlonym w dziełach klasycznego i współczesnego piśmiennictwa”. Wielkim pozytywem poradnika jest to, że wykorzystuje on jako wzorce żywe, a nie skostniałe formy językowe, na konkretnych przykładach pokazuje synonimiczne bogactwo naszego języka, jego frazeologiczne zasoby. Odczuwa się pasję autora i jest ona w pełni uzasadniona, gdy mowa o „staroreżimowej” komunizowanej toponimice, o języku reklamy i nieuzasadnionym używaniu rusycyzmów, o pełnowartościowym powrocie do obiegu słownego represjonowanej przez reżim fonemy „ґ” oraz niepożądanych wówczas w użyciu słów-„nacjonalistów”... O miejscu języka państwowego w niepodległej Ukrainie autor prowadzi poruszającą opowieść w rozdziale „Rozważania i komentarze”. „Od poprzednich rozdziałów książki – czytamy we wstępie do niego – ten różni się tym, że mowa w nim nie o leksykalnych, frazeologicznych, gramatycznych i stylistycznych osobliwościach ukraińskiego języka literackiego, a o jego roli w życiu państwa, w duchowym odrodzeniu naszego narodu. Napisane pod koniec lat 80. – na początku lat 90. artykuły odzwierciedlają różne etapy stawania się języka ukraińskiego jako państwowego i funkcjonowania go w niepodległej Ukrainie”. Należy zaznaczyć, że doświadczenie tworzenia podobnych praktycznych poradników na Ukrainie zostało już wypracowane. Wspomnijmy chociaż przy okazji książkę „Jak mówimy” Borysa Antonenki-Dawydowycza, „Trudne przypadki ukraińskiego użycia słów” Jewhenii Czak, „Słownik trudności języka ukraińskiego” pod redakcją Switłany Jermolenko i inne... Pracę Ołeksandra Ponomariwa można uważać zarówno za uzupełnienie tych i niewymienionych jeszcze poradników dotyczących tak ważnego problemu, jak kultura języka ojczystego, jak i jednocześnie „najnowsze słowo”, ponieważ uwzględniono w niej zarówno nowo powstałe problemy, jak i ostatnie osiągnięcia w dziedzinie językoznawstwa. Napisana ciekawie, treściwie, lakonicznie, książka czyta się jak swoisty językoznawczy bestseller. Biorąc pod uwagę wszystkie wymienione i niewymienione zalety, książka została dopuszczona przez Ministerstwo Oświaty Ukrainy jako podręcznik dla studentów kierunków humanistycznych wyższych uczelni. I na koniec, aby niepotrzebnie nie agitować tych, którzy jeszcze nie zdążyli jej nabyć, warto przytoczyć słowa Iwana Dziuby z przedmowy do książki pod tytułem „Poradnik na co dzień”: „Ta książka powinna stać się podręczną dla dziennikarza i urzędnika, spikera i studenta, człowieka interesu i ucznia; nie będzie zbędna w każdej kulturalnej rodzinie”. Więc dołączajmy do ojczystego żywego słowa, aby poczuć się wreszcie prawdziwą wielką – jedyną! – kulturalną Rodziną, której imię brzmi – Ukraina. W. H.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

następnego zmartwychwstania — dążeniem wzwyż — pod bezdenną kopułą Nieba. Odnowa — nowa jakość. Dla Natury — poprzez pozłotę wcieleń. A dla człowieka — jako zwieńczenie jej stworzenia? Poprzez odnowę ducha. Napełnienie go nowym Światłem. A gdzież jest wejście w tę wyższą świetlistość, w nowy wymiar? — poprzez duszę artysty! Jego ducha. I kiedy nad kopią Natury — i tak doskonałej, bez niego, artysty — ten duch mieni się, przejaśnia, ożywa, rodzi w pokrewnej duszy święty dreszcz, wyższego celu, uważajmy, przez niego osiągnięto. Czym porusza mnie, zwykłego obserwatora, Wałerij Franczuk — nietuzinkowy artysta, mistrz zdumiewających i, bez przesady, świetlistych płócien? Przede wszystkim tym, że posiada rzadką w ogóle jakość — swoiste „widzenie Róży”, czyli mistyczne postrzeganie świata. Transcendentalne kwitnienie duszy. Rzadkie — nawet wśród uznanych twórców. Bo uznanie, określoność nagrodami czy naznaczenie tytułami — to od ludzi, zazwyczaj i przeważnie przyziemnych, na ogół dalekich od sztuki. A tutaj przed nami — dar Boży. Do którego ani dodać, ani ująć. Jeśli na większości obrazów artysty imię Róży — transcendentalnego symbolu życiodajnego boskiego początku — odczytuje się intuicyjnie, to na obrazie „Odnowa” (1995, 61x71 cm) ten przejaśniony symbol Matki Bożej dla mnie jawi się wyraźnie: w lewym górnym rogu zapala się jego pąk, wywyższony do obrazu Drzewa Świata, i rozświetla pośrodku nie, nie urbanistyczny pejzaż, a kopuły Bożej siedziby, wspartej na anielskim skrzydle, rozjaśnionej niebiańskim, transcendentalnym blaskiem — barwą idealizmu. Tak oto niespodziewanie — jednym płynnym pociągnięciem — z lewej na prawo, — jak zamachem skrzydła od serca w niebiosa obiecane. I od widza do Świątyni wytyczona została jasna droga — stąpaj nią, nie wątp, bądź bardziej zdecydowany! I nie kiedyś — w tej właśnie chwili. Zrzuć pęta marności! Aby niebawem poznać wyższe błogosławieństwo... Tak właśnie maluje mróz na zimnej szybie — przenikliwie gorącym, stalowoniebieskim, aż do bieli, chłodem. Za tym aż paraliżującym, czarującym wzorem, zdaje się, nie widać świata, wszystko jakby blednie. Bo wypalony jest twój wzrok zimnym blaskiem. I oto ty, oczarowany, po dziecięcemu czule chuchasz na oczko w świat, który jest tam za szybą. Topnieje powoli szron, od oddechu krwawi stal i — błysk światła i ciepła wdziera się znienacka w duszę... I gdzieś z dołu, z samego jej dna powoli wyrasta łodyga bez kolców, jako symbol czystości i niewinności, wypełnia się zewsząd delikatnym liściem i podnosi się w górę, wieńczy pąkiem najwyższego dreszczu-błogosławieństwa. Kwitnie dusza, ty wypełniasz się wiosną. I ożywa — o każdej porze roku — Natura w swoim pierwotnym pięknie. I daruje ci to, co najcenniejsze — Niegasnące Światło Odnowy. * * * Odtworzenie kolorowej aury obrazów Wałerija Franczuka, jak i samych obrazów, w naszym czasopiśmie, niestety — z przyczyn technicznych — jest niemożliwe. Byłaby to zaledwie blada kopia. Lecz nie należy rozpaczać: piękno lepiej raz zobaczyć, aniżeli sto razy o nim usłyszeć. Więc przychodźcie na wystawę artysty, a nie pożałujecie. Na razie jest jeszcze w zapasie kilka dni... W. Krawcowa)... Głęboka symbolika jest właściwa martwym naturom, portretom, pejzażom innych młodych artystów, przedstawionych na wystawie. Szczególnego uniesienia, poczucia święta nadają zbiorowi obrazów młodych kopie płócien wielkich poprzedników — Rembrandta, Veronese, Velázqueza, Rubensa, El Greca... Sam Mistrz jest przedstawiony na wystawie wielkim i majestatycznym płótnem „Mazepa i Karol XII”... Wystawa jeszcze trwa. Więc spieszmy się dołączyć do świata piękna. W. H.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Wiele z tego, co maluję, nie widziałem na jawie; to intuicja, podświadomość, wspomnienia, które formują się w idee, obrazy... Ważne, by tę chwilę zatrzymać i zdążyć utrwalić na płótnie... Wałerij Franczuk

Lubow HOŁOTA: — Nazwa tej pracy „Świetlica duszy mojej” od razu zawraca mnie w lata 70., w te czasy, gdzie przechadza się nasza z Franczukiem młodość, gdzie każdy z nas z gotowością i chęcią cytował poezje M. Winhranowskiego jako przykład duchowego uniesienia pokolenia i jego nieodłączności od przyrody: „Chodźmy do ogrodu. Pokażę wam ogród, gdzie na kolanach u jabłoni śpi wiatr” albo: „W błękitnym niebie wysiałem las, W błękitnym niebie, miłości moja miła, Wysiałem las z brzozy i dębu. W błękitnym niebie wysiałem las...”. Z biegiem czasu i ogród, i las, i samo niebo nabrały innych kolorów — teraz to tony i półtony jesieni, barwy babiego lata... Teraz pejzaż duszy wybiera sobie za tło nie błękitne zwoje bezmiernej wysokości — on chwyta złoto jesiennego słońca, które „świeci, świeci, lecz nie grzeje”, ale — pieści: i ochrowy liść na ziemi, i pochylone, lecz potężne, już zapatrzone w zimę drzewa, i kontury starej cerkiewki, która też jakby zebrała się w wyraj, ale krzyż mocno przywiązał ją do nieba właśnie tutaj, na tej ziemi, na Ukrainie. Cerkiew i Ukraina — te dwa motywy zawsze obecne są na płótnie Franczuka, zawsze splecione, jak ewangeliczne przekazy i ludowa poetyka w chrześcijańskich psalmach i kantach, — ale w każdym oddzielnym przypadku mają swoje emocjonalne brzmienie: od elegijnego do wiecowego, alarmowego. I mimo wszystko dzwony cerkiewek Franczuka — tutaj, na naszej ziemi obiecanej, one są głośne nawet wtedy, gdy kontury cerkwi — to samo wspomnienie o niej. Oto dlaczego „Świetlica duszy mojej” — to nie dziwaczna wyobraźnia, a ziemia i niebo, zaludnione drzewami, ptakami, bliskimi i wrogimi ludźmi, a dokładniej — ich nieustanną obecnością w wyobraźni artysty. Czyje okno leci z wiatrem, czyja sylwetka ukryta jest w nim? Dokąd lecą ptaki i dlaczego nie ma w rozmachu skrzydeł pożegnalnej elegijności? Raczej to gawrony stadem wkręcają się w złotem natchnione niebo, w świat, znaczący na tyle, że i liść, który spada na ziemię, czyta się jak dawny pożółkły pergamin... I nawet ta trwoga Franczuka w tym płótnie — jest złota, drogocenna dla duszy, która postrzega swoją ojczyznę jak dawną matczyną świetlicę, jak odblask rodzinnego ogniska, jak wielką, złotooką! — łzę, która wyostrza oko w chwili oświecenia i olśnienia... Może właśnie stąd — nasycony złoty koloryt obrazu, który, zdaje się, świeci od wewnątrz, promieniując ciepłem i miłością, stąd — oryginalność Wałerija Franczuka — poety pędzla... Wasyl OSADCZYJ: — Obrazowi W. Franczuka „Noc na Pokrowę” można by nadać podtytuł „Wiatr z Północy...” Tak, mamy właśnie ten przypadek, kiedy ludowy znak sprawdza się. „Jeśli wiatr z Północy, to trzeba czekać wielkiego śniegu...”, „Jeśli nie liściem, to śniegiem...” — tak mówią w ludzie. Jak to nie dziwne, ale ponadczasowe wymiary nadają obrazowi poważnej wyrazistości. Myślę, że w tym przypadku warto podkreślić ludową, demonologiczną treść. Wiemy, jaką rolę w życiu wsi odgrywała cerkiew, jakich poniewierek doznała na swojej drodze. Wiemy też o tym, że na Zaporożu była cerkiew świętej Pokrowy, że zaporoscy kozacy uważali świętą Pokrowę za swoją patronkę. W książce Ołeksy Woropaja „Zwyczaje naszego narodu” przytacza się kozacką dumę o Samijle Kiszce, w której śpiewa się: A srebro-złoto na trzy części dzielili: Pierwszą część brali, na cerkwie nakładali, Na świętego Meżyhirskiego Spasa, Na Trakhtemyriwski monaster, Na świętą Siczową Pokrowę dawali — Które dawnym kozackim skarbem budowali, Żeby za nich, wstając i kładąc się, Miłosiernego Boga błagali. Nie podejmuję się twierdzić, że płótno W. Franczuka ma historyczną podbudowę w swoim bezpośrednim wyrazie, ale to, że przedstawiona na nim cerkiew jest pograniczna, że leży na niej piętno i nowej, i starej wsi, czegoś bardzo tradycyjnego, — to na pewno. Można by rozważać, że to cerkiew czasów hołodomoru, cerkiew lat sześćdziesiątych, ale wymiary czasowe są na tyle sumaryczne, że do naszej duszy przemawia ludowy, apokryficzny duch. Wołodymyr HERMAN: — Najdoskonalszy twórca — Przyroda. Sztuka — to zaledwie jej kopiowanie, naśladowanie. Bardziej lub mniej udane. Zależnie od uzdolnienia. Ale utalentowane, bez wątpienia. Jeśli chodzi o artystę. O prawdziwego artystę. O mistrza. Ślepe kopiowanie — to droga donikąd lub ucieczka w fotograficzność, w martwy akademizm. Tym właściwie grzeszyło niemało dawnych, nawet wielkich malarzy — do pojawienia się pierwszego dagerotypu. Tym cierpi niemało artystów i dziś, przy obecności najprecyzyjniejszej optyki. Uduchowienie — oto czym porusza przede wszystkim nieobojętnego obserwatora dzieło sztuki. Tak, jak porusza sama uduchowiona Przyroda. Ona nigdy nie pozostawia obojętnym człowieka, który ma serce. Ona, przyroda, porusza uduchowieniem swojego życia. Uduchowieniem umierania i przeczuciem następnej odnowy — narodzin. Narodzin poprzez umieranie. W nowej jakości. Odnowionej, wyższej. Jak umiera ziarno, aby odrodzić się car-kłosem i znów umrzeć ziarenkiem w ziemi — do Imię Teodozjusza Humenjuka — artysty i obywatela — już dawno nie potrzebuje żadnych reklamowych solówek i nawoływań. Spoglądanie na jego dzieła — to zawsze święto spotkania z pięknem; symfonia barw jego płócien jest czarująca; świat jego obrazów — podniośle-poruszający; twórczość jego — głęboko narodowa, zakorzeniona w najdelikatniejsze warstwy ukraińskiego ducha. Dlatego też sztuka narodowa bez tego artysty jest nie do pomyślenia. Laureat Państwowej Nagrody Ukrainy imienia T. H. Szewczenki (1993), Teodozjusz Humenjuk jest nie tylko pierwszorzędnym współczesnym ukraińskim artystą, ale i wysoce utalentowanym pedago- Założyciel — Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne nr 1007 z 16.03.1993 r. Czy lubicie malarstwo, czy często bywacie na wystawach artystów, którzy żyją i pracują obok was? Bez wątpienia powiecie „tak” i „nie”... Niestety, tak powiedzieliśmy i my, troje pracowników redakcji gazety „Słowo Proświty”, troje poetów — Wasyl Osadczyj, Lubow Hołota, Wołodymyr Herman. Znany ukraiński malarz Wałerij Franczuk nie pytał nas o miłość do malarstwa — on po prostu wszedł do redakcji, spojrzał na gołe białe ściany, a po paru dniach razem ze swoim przyjacielem Mykołą przyniósł kilka obrazów i umieścił je nad naszymi biurkami. I — stało się! Nastrój w naszym zaganianym pokoju zmienił się. Obrazy dyktują nam nie błahe, a głębokie; myśli się i pisze bardziej skoncentrowanie — wydaje się, że rzadka stałość i nieugiętość zasad twórczych Franczuka natchnęła pole pokoju, gdzie tworzy się wasza i nasza gazeta. Szkoda, szanowni czytelnicy, że nie wszyscy macie możliwość odwiedzić tę małą wystawę indywidualną, ale postanowiliśmy opowiedzieć wam o niej — każdy o tym obrazie, który najbardziej polubił. A wszystkim ciekawym oznajmiamy, że wystawa indywidualna Wałerija Franczuka czynna jest do 16 listopada na Andrijiwskim Uzwozie 23, w muzeum Iwana Kawaleridzego. Zam. nr 0331211. Nakład 3000. Redaktor naczelny Lubow Hołota

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

I W UCZNIACH MISTRZA ROZPOZNAJEMY

gdyż kieruje pracownią malarstwa historycznego Akademii Sztuk Pięknych i Architektury. I światło jego talentu opromienia ciepłem i niepowtarzalnością barw, wyrazistą oryginalnością twórczość wielu młodych utalentowanych ludzi — wychowanków Mistrza. A oni mają już czym zadziwić świat. Świadczy o tym zorganizowana wspólnymi siłami Akademii oraz Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy wystawa „Teodozjusz Humeniuk i jego uczniowie. Współczesne malarstwo historyczne”, otwarta 27 października w przestronnej sali muzeum. Oryginalność, niepowtarzalność płócien, harmonia barw, wewnętrzne światło — tymi cechami, charakterystycznymi dla dzieł samego Mistrza, naznaczone są również prace jego uczniów. Duch średniowiecza — wysoki i surowy — płynie z płócien H. Pawłenko. Oświeconymi, najwyższą mądrością naznaczone są oblicza „świętych” ludzi — wędrownego filozofa Hryhorija Skoworody (A. Honczar), mnicha-ascety („Mnich”). Adres „Słowa Proświty”: 01001, Kijów-1, zaułek Muzealny, 8. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, tel. 228-01-30.

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn