Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №66 за 1999 рік

16 s. · 35 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 4 z 35 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKIE TOWARZYSTWO «PROŚWITA» IM. TARASA SZEWCZENKI UKRAIŃSKA IDEA NARODOWA: LEKCJE MINIONEJ DEKADY MEMORANDUM Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

Tematowi, który został sformułowany w tytule tego materiału, poświęcamy niniejszy numer «Słowa Proświty». Rozmowa z przewodniczącym Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, deputowanym ludowym Ukrainy Pawłem Mowczanem — o jednym z najważniejszych fundamentów życia państwowego — ideologii narodowej. — Szanowny Pawle Mychajłowyczu, wkrótce świat wkracza w trzecie tysiąclecie Narodzenia Chrystusowego. Całe dotychczasowe doświadczenie ludzkości świadczy o tym, że tylko państwo narodowe, oparte na konsekwentnej, dobrze wyważonej, jasno sformułowanej ideologii narodowej, jest w stanie zagwarantować swoim obywatelom maksimum wolności obywatelskich, zabezpieczyć swój naród przed przekształceniem go, posłużę się Pańskimi słowami, „w bezideowy poligon do wypróbowywania dziwacznych ekonomicznych szaleństw”... Pan jako polityk był niemal pierwszym w odradzającym się państwie, który w nowym czasie skupił spojrzenie społeczeństwa na tym fundamentalnym dla każdego społeczeństwa problemie, być może najbardziej skoncentrowanie wyrażonym w pracach D. Doncowa. Lecz jej, zdaje się, nie usłyszeli ci, którzy, obrazowo mówiąc, powinni byli wpuścić ją do swoich „państwowych uszu”... Więc w rezultacie „mamy to, co mamy”... Oglądając się na przeżyte dziesięciolecie niepodległości, co, Pana zdaniem, przez ten czas straciliśmy, a co zyskaliśmy?.. — Istota sprawy polega na tym, że nie mieliśmy, zdaje się, żadnych wątpliwości, że będziemy realizować się jako naród państwowy jeszcze pięć i pół roku temu. I ci, którzy wykorzystali niezwykle ważny — dla nich — strukturalny zrusyfikowany i rosyjski element w Ukrainie do zdobycia władzy, faktycznie zmienili wszystkie orientacje narodowe. A spekulacje na tak zwanej politycznej wielowektorowości często są uwarunkowane tylko jednym: chęcią dalszego utrzymywania swoich pozycji teraz już nie w imieniu tego rosyjskojęzycznego i zrusyfikowanego elementu, a klanowej grupy, która pod banalną radziecką lub postradziecką internacjonalną ideologią chce zagarnąć cały kapitał narodowy, czyli całą własność państwową. I zacząłbym od własności państwowej, od tej przykrej aberracji znaczeniowej, która miała miejsce i w 1994 roku, i ma miejsce dzisiaj. Jeśli ta tendencja będzie trwała, to możemy mówić już o niezwykle poważnym problemie kilku pokoleń. Mankurtyzacja, która miała miejsce w czasach radzieckich, nie była tak cyniczna jak dzisiaj. — Ten „element” czy klan, o którym mowa i który „prywatyzuje” wszystko i wszystkich, już rzeczywiście wyszedł na nowe skale grabieży, więc go, być może, lepiej nazywać już nie po prostu rosyjskojęzycznym, jak nazywano dotąd, a rosyjskojęzycznym kosmopolitycznym czy, bez przesady, „wszechświatowym”. — Bezsprzecznie. W takich przypadkach zawsze posługują się tylko cudzą kulturą, i cudzą ideologią, i cudzym językiem po to, żeby wyodrębniać się wśród głównej masy narodowej. Kiedy to wyodrębnienie staje się samowystarczalne, czyli im wygodnie i korzystnie jest istnieć w cudzym języku, w cudzej kulturze, w cudzym duchu, to jasna sprawa, że nie możemy na szczeblu państwowym mówić o jakiejkolwiek idei narodowej czy choćby o jej częściowym wcieleniu, jak i o jej obecności w ogóle. Wtedy już trzeba mówić o tym, co będziemy mieli za ćwierć wieku. Biorę odcinek czasowy, ćwierć wieku dlatego, że taki jest optymalny termin dla formowania światopoglądu pokolenia. To, co dzisiaj mamy w pierwszej klasie, i to, co będzie już w wymiarze pełności fizycznej, to jeden przedział czasowy, który faktycznie określa ukraińską perspektywę: czy ta perspektywa jest, czy jej nie ma. I w związku z tym, że byłem inicjatorem niejednej akcji, niejednego przedsięwzięcia, poczynając od Światowego Forum czy Kongresu Ukraińców... — ...a przedtem był jeszcze festiwal poetycki „Złoty Głos”, na którym po raz pierwszy na cały głos zabrzmiał hymn narodowy „Jeszcze nie umarła Ukraina...” — ...poczynając, oczywiście, i od „Złotego Głosu”, moim dążeniem było widzieć jedyny — całościowy organizm narodowy. Organizm, połączony duchowymi źródłami, duchowym wzajemnym przenikaniem, niezależnie od tego, czy chodzi o Ukraińców Baszkirii czy Australii, Kanady czy Estonii, innych krajów, gdzie są liczne grupy narodowe naszych rodaków. Gdybyśmy byli połączeni jedyną ideologią, która miałaby realizować się na terenach Ukrainy, to pole siłowe i Ukraińców, i naszego państwa byłoby niezwykle potężne, a czynnik ukraiński stałby się nie po prostu europejskim, przez nasze położenie geopolityczne, a światowym. To z uwagi na tę wielką potęgę ukraińską, która jest niemal we wszystkich zakątkach planety. Rzućmy okiem na najbliższego sąsiada — Federację Rosyjską albo też bardziej oddalony Uzbekistan, dla przykładu, gdzie tylko w mieście Nawoi mieszka prawie ćwierć miliona Ukraińców... Przypomnę, że tam wydobywają — złoto; wydobywcy to Ukraińcy, poczynając od dyrektora tego potężnego, od niedawna spółki akcyjnej, do całego legionu wysoko wykwalifikowanych specjalistów, którzy czynią Uzbekistan bogatym, utrzymują w potędze uzbecką gospodarkę... — ...i cała rosyjska geologia stosowana, przy okazji warto przypomnieć, faktycznie trzyma się na przybyszach z Ukrainy. Zresztą nie tylko rosyjska; znaczny procent utalentowanych specjalistów-Ukraińców jest obecny i w innych gałęziach gospodarki na całej przestrzeni postradzieckiej. — I rosyjską gospodarkę tworzyli Ukraińcy, i ją też opierali na nauce, którą tworzyli Ukraińcy. Ale czy stało się to, jeszcze raz podkreślam, ważnym czynnikiem ukraińskim w nowożytnej polityce? Odpowiedź jest jednoznaczna: nie! Więc wszystkie moje inicjatywy, zrealizowane, w szczególności, w takich jednoaktowych przejawach, jak formowanie odpowiednich struktur wzoru UOKR czy innych organizacji, były próbą uczynienia ważnym tego czynnika ukraińskiego przy formowaniu naszej polityki międzynarodowej i jej dźwigni. Jeśli Rosjanie wykorzystują rosyjski element w Ukrainie, i dość potężnie, i wpływają na całą naszą politykę wewnętrzną i zagraniczną, to dlaczego, zapytajmy siebie, czynnik ukraiński nie stał się wpływowy w Rosji?! Co więcej, Ukraińcy w Ukrainie... — ...przebywają w swoistej rezerwacji... — ...są wyenergetyzowani i dlatego nie są decydującym czynnikiem w swoim państwie. Wygląda to paradoksalnie, ale tak właśnie jest. Dlatego nie powinniśmy ślepo iść tymi trasami, które wyznaczają nam ludzie, dla których własne lub grupowe interesy są przeważające. Po pierwsze, dlatego, że tak nie może długo trwać. Po drugie, takie państwo zawsze będzie groźnie niepewne dla całej Europy. Po trzecie, i o tym trzeba mówić pełnym głosem, przy tym kursie militarnym, który obrała Rosja, będzie ona wzmacniać siebie ideologicznie, a pionowy start Putina — to nic innego, jak przejaw tej rosyjskiej mentalności, który będzie wymagał realizacji — dzisiaj w Czeczenii, a jutro w Ukrainie czy Baszkirii lub gdzie indziej. I jeśli tak jest, to powinniśmy myśleć, jak realizowały się, osiągając pożądane — a pożądanym dla nas jest wejście w struktury europejskie, w świat europejski, w standardy europejskie — te państwa postradzieckie, które były w takim samym położeniu, co Ukraina. Mam na myśli i kraje bałtyckie, i naszych sąsiadów na Zachodzie, i, w końcu, te państwa azjatyckie, które szukają oparcia w Ukrainie dla przeciwdziałania zarówno wewnętrznej, jak i zewnętrznej ekspansji rosyjskiej. Zatem interesuje nas idea narodowa w różnych państwach i w różnych formach, załamanych przez optykę takich osobistości, jak, powiedzmy, Szewardnadze czy Alijew. I czy mamy takie same tendencje, jak tam, i czy jesteśmy w stanie pretendować na rolę europejską, kiedy nam oświadczają, że jesteśmy wielowektorowi, a sąsiad faktycznie narzuca nam swoją ideologię — połączenie rosyjskiej polityki prowincjonalnej ze standardami wschodniego sposobu myślenia i, powiedzmy tak, maskulturowych szablonów amerykanizacji. Zatem zsumujmy: rusyfikacja plus amerykanizacja minus ukrainizacja — i otrzymamy w rezultacie... — ...drogę donikąd, jeśli nazywać rzeczy po imieniu... — ...To zguba dla Ukrainy. Więc każdy człowiek, który zastanawia się nad pojęciem odporności narodowej, powinien coś proponować dla ratunku. Właśnie dlatego zaproponowałem dwie, moim zdaniem, niezwykle ważne rzeczy. Po pierwsze: trzeba uwzględnić bolesne lekcje przebytego dziesięciolecia i przeprowadzić wielką konferencję z udziałem nie tylko naszych, ale i zaangażowanych w formowanie ideologii narodowych naukowców z krajów bałtyckich, Węgier, Polski, aby wyjaśnić, jak pozbywali się kompleksu „sowieckości” i tak zwanego internacjonalizmu, jak budują swoje państwa we własnych parametrach kulturowych, łatwo 1 grudnia 1999 r. m. Kijów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ludzkie życie — najcenniejszy skarb!

Cały chrześcijański świat przygotowuje się do obchodów 2000-lecia Narodzenia Chrystusowego. Mimo że na świecie leje się krew i giną tysiące ludzi, w ostatnim dziesięcioleciu zauważalny jest ruch państw, narodów i światowej wspólnoty ku humanistycznym wytycznym, docenianiu ludzkiego życia, pomocy narodom, które dotknęły klęski żywiołowe, wojenne zniszczenia i katastrofy. Odczuwalny jest niepokój o los planety i jej bytowanie w różnych przejawach. Świat powoli dochodzi do mądrego przekonania, że dziś narody nie są w stanie żyć, przetrwać w samoizolacji, wrogości i odseparowaniu od innych narodów. Wojny, ekologiczna i geologiczna katastrofa postawiły na szali samo ludzkie istnienie. Planetę nadal pustoszą wojny, które mają na celu zetrzeć z oblicza ziemi całe narody. Eksterminacja narodu czeczeńskiego, krwawe wydarzenia w Kosowie, w Algierii, Indonezji — to tylko pojedyncze przerażające fakty współczesności. Dlatego Narodzenie Chrystusowe, tak jak 2000 lat temu, po raz kolejny wzywa do zastanowienia się nad wartością ludzkiego życia — na nowym historycznym zakręcie zadbać o jego ochronę. Obecne dwutysiąclecie, które przemija, naznaczone jest wieloma kataklizmami i wstrząsami, ukierunkowanymi na deprecjonowanie ludzkiego życia. Szczególnie okrutne wojny, sztuczne głody i represje przetoczyły się przez Ukrainę. Utracono miliony ludzkich istnień. Zlekceważono chrześcijańskie zasady. Dlatego Ukraina występuje z inicjatywą, aby hasłem dla całej ludzkości w kolejnym tysiącleciu stało się docenianie ludzkiego życia. Ochrona życia na planecie to ochrona samej planety, jej zbiorników wodnych i lasów, powietrza i gleb. To ochrona macierzyństwa i dzieciństwa — jako pierwotnego źródła życia, jako pierwotnej podstawy rodziny, narodu, państwa, ludzkości w ogóle. Dlatego wzywamy światową wspólnotę, aby ogłosiła 2000. rok rokiem pokoju, rokiem, w którym nie będzie się lała krew, — aby domagała się zaprzestania agresji ze strony totalitarnych państw i konających imperiów. Wzywamy do bezwzględnej walki z haniebnym handlem ludźmi oraz rządy państw, w których kwitnie ten antyludzki biznes, do zastosowania najsurowszych środków w celu jego zakończenia i do nałożenia twardych sankcji wobec handlarzy światowej mafii, która zrodziła to średniowieczne zło. Ochrona życia dziecka, niedopuszczalność narkomanii, prostytucji wśród dzieci, a także handel dziećmi — to bolesne punkty ludzkości, które łatwiej leczyć razem. Ochrona życia to także godny szacunek dla osób starszych i w podeszłym wieku. Zapewnienie im normalnego minimum egzystencjalnego. Ochrona życia to ochrona ludzkiej duszy jako najbardziej świętego dzieła Bożego przed agresywnym natarciem totalitarnych sekt i indoktrynacją. Do tego wzywa nas humanistyczna istota chrześcijańskiej wiary, opierającej się na prawie miłości i miłosierdzia. W związku z obchodami 2000-lecia od Narodzenia Chrystusowego «Proświta» proponuje, aby na szczeblu państwowym zwrócić się do ONZ oraz do całej światowej wspólnoty z apelem o przyjęcie Memorandum — «Ludzkie życie — najcenniejszy skarb!». Jest szczególnie ważne, aby ta idea narodziła się na naszej ziemi, która przeszła tysiącletnią chrześcijańską drogę, doznała wiele przemocy i niepowetowanych ludzkich strat — która trudno, lecz wytrwale zmierza ku społeczeństwu demokratycznemu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

UKRAIŃSKA IDEA NARODOWA: LEKCJE MINIONEJ DEKADY

wpisując się w ogólnoeuropejską przestrzeń — nie tracąc własnej tożsamości, a krystalizując się. I druga rzecz — związana z tym, że ludzkie życie stało się nie tyle nic niewarte, co po prostu straszliwie zdewaluowało się, stało się minusowe; ludzka osobowość staje się prochem, nicością; więcej sympatii okazuje się dziś zwierzętom niż człowiekowi; taki sam stosunek obserwuje się nie tylko wobec jednostki, indywiduum — wobec całych etnosów... Wynarodowienie, które ma miejsce dziś i w Europie, i na terytorium Rosji — wszystko to jest świadectwem jednej tendencji: ludzkie życie jest nic niewarte dla państwa... A przecież ludzkie życie powinno być ponad wszystko!.. Doszedłem do wniosku, że konieczne jest, aby światowa wspólnota przyjęła w tej sprawie odpowiedni Memorandum (tekst Memorandum drukujemy w tym numerze czasopisma. — Red.), żeby świat nie był podzielony na bogatych i biednych; pewni ideolodzy USA i zjednoczonej Europy wysuwają dziś tezę o złotym miliardzie, czyli wyznaczają nam rolę szarej strefy, żadnej strefy, uważając, że nasze życie, nasze osobowości są nic niewarte. Życie Niemca jest drogie, życie Francuza — kosztowne, życie Szweda — wartościowe... a życie jakiegoś tam Ukraińca, a zwłaszcza wyzbytego tożsamości, nieokreślonego narodowo, nieopartego na historycznym gruncie — ono jakoby samym porządkiem światowym zostało zdewaluowane, więc można je znieważyć. Dlatego ja te dwie rzeczy łączę: przeprowadzenie konferencji i ogłoszenie Memorandum, które należy rozpowszechniać i utwierdzać jako ogólnoludzką ideę. — „Proświta”, i to jest powszechnie wiadome, nie po raz pierwszy wysuwa palące, żywotnie niezbędne idee, które zapładniają swoją życiodajnością nieobojętne ludzkie umysły. Dla wielu naszych współobywateli-patriotów, a także dla, mówiąc delikatnie, naszych politycznych oponentów, słowo „Proświta” i samo Towarzystwo kojarzą się i utożsamiają z tym pojęciem — ideą narodową. Właśnie pod tym wysokim sztandarem — ukraińskiej idei — odbywają się wszystkie proświtańskie przedsięwzięcia o znaczeniu ogólnopaństwowym. Przypomnijmy, choćby przy okazji, konferencję naukowo-praktyczną „Ideologia państwowa we współczesnej Ukrainie” (20 maja 1994 roku). I na przyszłość ten temat pozostaje dla nas otwarty, więc powinien stać się przedmiotem kolejnych konkretnych działań proświtańskich (konferencji, forów)... Proświtańcy w tej dziedzinie, przypomnijmy wszystkim, już i tak wypracowali niemało. A mimo to, jak przykro stwierdzić, współpraca „Proświty” z instytucjami państwowymi układa się dość opornie... Czy nasze idee nie będą takim sobie wołaniem na puszczy, czy jednak wreszcie zaczną się z nami liczyć? — Chcę powiedzieć następujące: czy będą liczyć się z nami oligarchowie (czy oligarchowie-internacjonaliści), czy nie — obojętne. Oni mają swój, wyłącznie wąski — kieszonkowy interes. Właśnie dlatego nasza ukraińska gospodarka nigdy nie będzie się rozwijać, dopóki u nas będą panować oligarchiczne klany. I nigdy w życiu żadne reformy się nie odbędą. Wszystko, co teraz się dzieje, to podział zarówno środków budżetowych, jak i zasobów do kieszeni tych klanów. Jeśli tak będzie trwało dalej, to o Ukrainie jako państwie nie ma co prowadzić żadnej rozmowy. Ona może scementować się tylko od wewnątrz — narodową sferą interesów, w którą wchodzą także interesy ekonomiczne. Ale przede wszystkim — duchowe. Przypomnijmy, dlaczego bolszewicy, mając zrujnowane w pień gospodarstwo, narzucali ideologię jako najważniejszy czynnik kształtowania nowych zasad, w tym również ekonomicznych. Otóż na naszej następnej konferencji „Idea narodowa: lekcje minionej dekady” chcielibyśmy usłyszeć, co robią nasi sąsiedzi. Chcielibyśmy zaprosić ich. Czy to będzie wołaniem? Jeśli jest to potrzebą, to nie jest to wołaniem. Jeśli jest potrzeba zawołać: — Hej, strzeżcie się! — to musimy to robić. Nie ma znaczenia, czy będzie to w lesie, czy w polu. Dla mnie krajobraz nie ma znaczenia — historyczny i polityczny krajobraz. Jeśli na tym zrujnowanym politycznym krajobrazie zostanie nawet dwoje „wołających”, to niech i oni wołają. A jeśli będziemy milczeć, motywując nasze milczenie celowością: oto pomilczymy, może władza opamięta się, przyjdzie do rozumu — to nigdy w życiu niczego nie osiągniemy... — Niestety, jak się przekonujemy, świat nie chce usłyszeć dziś rozpaczliwego krzyku Czeczenów, których rozpinają rosyjscy zbrodniarze na oczach całego świata... — Ja nie znam takiego pojęcia „świat”, jeśli identyfikujemy go z USA, to jest to daleko nie cały świat. I nie wiadomo, jaką — Owszem, i myślami, i uczuciami, i czynami, i działaniami my, bez wątpienia, wpływamy na nią. Dla cyników to nic nie znaczy, jest to absolutnie niewarte ich uwagi — dla nich liczy się dolar. Bo u nich wszystko przelicza się na ekwiwalent materialny, na dolara, na opłacane polityczne i ekonomiczne transakcje. Ale, wybaczcie, ile już razy upadały „Kartaginy”... — Ci cynicy głośno zapewniają nas, że u nas „idea narodowa nie zadziałała”, i w zamian sieją trujące ziele swoich „idei”. — Oni wiedzą, co robią. Taki jest ich cel. Ale po ichniemu nigdy nie będzie! Zawsze będzie po Bożemu! Podkreślam: po Bożemu! właściwie nam również zamurowują wszystkie wejścia i wyjścia do informacji, żebyśmy nigdy nie mogli się nawzajem dowołać. Nasza sprawa — pukać do innych, do tych, którzy słyszą. To jest to, co nam jeszcze pozostało — nawoływać się nawzajem... — A jak być z ochroną przestrzeni informacyjnej państwa? — Z państwowych działań dotyczących ochrony przestrzeni informacyjnej wyszło wielkie zero... Dlatego właśnie mówię, że musimy się nawzajem przekrzykiwać. Bo w tym przekrzykiwaniu jest to, co najważniejsze — osiągnięcie pożądanego: stajemy się jednomyślni. Jeśli, dla przykładu, Gandhi bez broni zwyciężył gigantyczną potęgę militarną brytyjską, tylko kosztem myśli, a ona potem stała się czynem, to my też możemy uformować nowe zasady walki. Wszyscy z jakiegoś powodu myślą, że walczyć można tylko z bronią w rękach. Jest, jak widzimy, i mnóstwo innych sposobów walki... — W nowym tysiącleciu, prawdopodobnie, właśnie dojrzeje zrozumienie tego, że myśl i tylko myśl — czysta i sumienna — jest zdolna zmienić świat na lepsze. — Więc myślmy razem — o jednym, wspólnym dla wszystkich, a nie o przetrwaniu... — Dwutysiąclecie Narodzenia Chrystusowego — to nie po prostu kolejna okazja, by przypomnieć ludziom o doniosłym wydarzeniu, to wielki etap w rozwoju świata chrześcijańskiego i ludzkości w ogóle. Wkraczamy w niego, oczywiście, z pewną nadzieją... A jednak, jakkolwiek przykro, żyjemy w świecie niepokojów, bo zbyt „ciasno” stało się ludziom na ziemi i, jak Pan już zaznaczył powyżej, życie ludzkie z różnych przyczyn pozbawione jest tej wartości, która została złożona w człowieku od początku... — Należy zaznaczyć, że dwutysiąclecie Narodzenia Chrystusowego — to cierniowa droga. Nie stała się ta nauka powszechna, bo stawiano jej ogromny opór. Ale niczego innego, oprócz integrujących podejść do nauki chrześcijańskiej, nie ma. Wspomnę przy okazji Vivekanandę, który przyszedł i do Wielkiej Brytanii, i do USA z żądaniami zintegrowanego traktowania nauk światowych, u podstaw których ległaby nauka Chrystusowa. Vivekananda, przypomnę, — jeden z największych proroków, albo nauczycieli ludzkości w dwudziestym stuleciu. Mógłbym wymienić i dziesiątki innych wielkich ludzi, którzy doszli do takiego zrozumienia. Koniec dwudziestego wieku i początek trzeciego tysiąclecia widzę w zupełnie innym wymiarze, aniżeli interpretują to kulturolodzy czy futurolodzy. Niektórzy, a przede wszystkim to masa amerykańska, wiążą to z informacją, a u nich informacja ma czysto techniczny wymiar... — Można nazwać go „nagim ratio”? — Ależ nie, to najprędzej — komputer. Zasilanie. Ja zaś uważam, że informacja następnego tysiąclecia — to odblokowanie od stereotypów, — stereotypów czynów, stereotypów zachowania; to i odblokowane głowy ludzkie, i odblokowana świadomość ludzka... Jeśli dojdziemy do zrozumienia tego, to my swoim Memoriałem osiągniemy cel. Właśnie dlatego „Proświta” wychodzi z inicjatywą przyjęcia takiego uniwersalnego Memoriału. Aby nas nie traktowano jako takie sobie zamknięte, zaściankowe, samowystarczalne, wąskonarodowe ugrupowanie, miejsce któremu na marginesach. Każdy problem, który poruszamy, językowy, kulturowy, duchowy, — wychodzi wtedy na inne wymiary. Mówiłem i powtarzam, że język — to zjawisko kosmiczne, kultura — to przejaw i samostanowienie etnosu, przez Boga wyznaczonego i oznaczonego na pewnym krajobrazie; kiedy mowa o cerkwi, to należy ją rozumieć jako swoisty kanał połączenia z kosmosem. I dlatego chcę, aby wszyscy zrozumieli: mamy kanały kształtowania opinii publicznej. I nawet jeśli nas będzie w sali nie tysiąc — pięćset albo nie pięćset — pięćdziesiąt, — my ją kształtujemy. Zaczynaliśmy właśnie od tego, że słowo w tym przejawie — jest najważniejsze... Pytał Wołodymyr HERMAN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Z inauguracyjnego przemówienia Prezydenta Ukrainy L. D. Kuczmy:

— Stoję na stanowisku, że ostry pragmatyzm dzisiejszych realiów i jutrzejszych zadań nie powinien spychać na dalszy plan problemów duchowości, ubożyć naszego wewnętrznego świata, nadwerężać moralnych podstaw społeczeństwa ukraińskiego. Tym bardziej że to stale i odczuwalnie wpływa na wszystkie sfery naszego życia, określa moralne zdrowie i historyczne perspektywy narodu, oblicze państwa, jego prestiż, rolę i miejsce we wspólnocie światowej. To skłania mnie do traktowania duchowego odrodzenia również jako nieodłącznego składnika odrodzenia państwowego. Stąd ostry imperatyw naszej epoki: w praktyce zaliczyć do najważniejszych priorytetów państwowych rozwój oświaty, nauki i nowych technologii. Zaliczyć do najwyższych cnót społecznych intelekt, inteligencję, wykształcenie, wewnętrzną kulturę człowieka. Mając na uwadze także to, że kultura jest jednym z najdokładniejszych wskaźników rozwinięcia społeczeństwa, jego przywiązania do wartości ogólnoludzkich, wysokiej moralności. Musimy stale, starannie i z miłością uprawiać tę niwę. Bo na zaniedbanym polu rośnie tylko chwast. Jest to ważne także dlatego, że w dzisiejszym świecie, z jego otwartością, intensywnymi kontaktami, wpływami i ekspansjami, mogą przetrwać jedynie ukształtowane i skonsolidowane kultury. A klęska własnej kultury dziś oznaczałaby jutro klęskę polityczną i ekonomiczną. We wszystkich czasach i warunkach, a obecnie szczególnie, wiele znaczy postawa i praktyczne działania inteligencji. Mam nadzieję, że będzie ona nadal wypełniać swoje posłannictwo społeczne i obywatelskie powołanie jako aktywny ferment narodu, podstawa jego środowiska duchowego, przewodnik idei narodowej i woli narodowej, zgody, pojednania i tworzenia. Zrozumiałe, że tak wysoka misja nakłada na jej nosicieli nie mniejszą odpowiedzialność. 30 listopada 1999 roku nestimuть відповідальність і як платитимуть той же світ, і ті ж Сполучені Штати за трагедію у Чечні. Ми живемо pod koniec XX wieku i rozumiemy, że w kosmosie wszystko jest wzajemnie powiązane, jesteśmy całością, zgodnie z definicją W. Wernadskiego, noosferą. I jeśli właśnie w tym punkcie ty zostałeś dotknięty i ustąpiłeś, przemilczałeś — to nieuchronnie odezwie się to w innym miejscu. (Prawo pokrewnych naczyń zadziała na pewno: może to przybrać postać, dajmy na to, buntów Murzynów, albo w Seattle, czy... — nie mogę nawet sobie tego wyobrazić — „odezwać się” awarią reaktora atomowego lub katastrofą samolotu, którym będą lecieć ci sami wysocy amerykańscy urzędnicy.) — Zatem nasze „wołanie” nie przepadnie bez śladu, ono ukształtuje w noosferze odpowiednią „falę emocjonalną”, która będzie rezonować w taki czy inny sposób na całym świecie. — Nie tylko emocjonalną. Oto mówią mi: bądź mądry, mów spokojnie. To wszystko sprawka diabła. Mówić z uśmiechem i spokojnie: „Boli mnie”, — to nie jest przekazywanie informacji. To ja przepraszam przed moim katem, że boli mnie. „Boli mnie! Oburzam się! (z naciskiem. — W. H.). Boli mnie!”. Wzywam Boga: „Boli mnie, Panie, pomóż! Matko, Królowo Niebios, obroń!” — oto co wkładamy w otoczkę emocjonalną, ona w sferze treści jest wibratorem tej treści... I dlatego trzeba to robić nie tylko po to, aby nas usłyszano gdzieś tam, ktoś tam daleko, — lecz po to, abyśmy przede wszystkim usłyszeli siebie samych! I to bezsprzecznie się odezwie, być może nawet nieznanym nam przypadkiem, nieprzewidywalnie w kosmosie. Trzeba mówić o kosmicznych związkach, a ja zawsze podejmuję ten temat, mając na myśli także tę „kulkę”, którą oglądamy z różnych perspektyw i w różnych interpretacjach, czy to patrząc na prognozę pogody w przekazie Olgi Buroj, czy na kanale STB, — ta „kulka” cały czas krąży przed nami... — My ją, tę „kulkę”, kulę ziemską, zatem „kręcimy” swoimi myślami... — Jak wiadomo, na początku było jednak Słowo. A nasze ukraińskie Słowo w najszerszym znaczeniu to przede wszystkim i koniecznie synonim ukraińskiej idei narodowej. — Bez wątpienia. W naszym rozumieniu są to pojęcia absolutnie tożsame. — I właśnie dlatego, jak sądzę, ci „polityczni myśliwi” czy „dzieci chama” uderzają przede wszystkim w nasze Słowo. — Oczywiście. Wulgaryzują je przez „Wierek Serduczek”, przez niekończące się „chochlackie dowcipy”, przez masową prowincjonalną produkcję rosyjskojęzyczną, która u nas tutaj jest sprzedawana. Profanują takie pojęcie jak rynek. Bo to, co mamy, nie jest rynkiem, tylko strefą offshore dla złodziei z branż artystycznej czy literackiej... Sprofanowali samo pojęcie „literatura”, bo jest im to na rękę. Zarabiają pieniądze na wszystkim: na piosenkach, na muzyce, na tekstach... — Z nimi wszystko jest jasne. Ale jest też pewna kategoria ludzi, którzy powiedzą: „Teraz nie do idei, byle jakoś przeżyć...” — Cóż tu można powiedzieć? Człowieka przemienia się w istotę podobną do bydlęcia, która musi mówić: byle jakoś przeżyć... Zapytajmy: po co?.. Jeśli będzie żyć wyłącznie dla żołądka, to nie będzie to już człowiek... Zupełnie jasne, że mamy do czynienia z potężną ideologią, która dąży do tego, by przemienić Ukraińców w bydło, uczynić z nich bioroboty, ostarbeiterów, zdolnych jedynie wykonywać polecenia tych, którzy są na górze. Z tym nigdy w życiu nie pogodzi się ukraiński umysł. Nigdy! Ani mój, ani wasz — nawet umysł małego dziecka!.. — Jak dotrzeć do świadomości tych ludzi, przekonać ich, że właśnie brak wyraźnych drogowskazów ideowych stanowi główną przyczynę wszystkich naszych kłopotów? — Do nich już nic nie dotrze, to daremna sprawa. To tak, jakby pukać w puste pudełko — co tam usłyszę, poza pukaniem? Ci ludzie już nigdy nic w życiu nie usłyszą. Dla tego,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

OŚWIADCZENIE Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

Jak wynika z wystąpień premiera Ukrainy i prezesa Federacji Piłki Nożnej Ukrainy Walerija Pustowojtenki, przygotowywane jest obecnie posiedzenie plenarne Federacji w celu analizy nieudanego występu reprezentacji Ukrainy w meczach eliminacyjnych mistrzostw Europy oraz planowane jest odsunięcie od kierowania reprezentacją jej głównego trenera Jożefa Sabo. W związku z tym kierownictwo «Proświty» wyraża obawę, że podczas analizy i wyznaczania nowego głównego trenera nie zostanie uwzględniona zasadnicza przyczyna porażek naszej reprezentacji piłkarskiej. We wszystkich przegranych i ledwo zremisowanych meczach eliminacyjnych natrafiała ona na ogromną wolę swojego przeciwnika, której podstawą były nie tylko wskazówki trenera oraz przygotowanie fizyczne i taktyczne, lecz także wysoki patriotyzm narodowy. Wszyscy widzieliśmy, jak Chorwaci, którzy wyeliminowali nas z turnieju dwa lata temu, napisali za naszą bramką ogromne hasło: «U boj, u boj za narod swoj!». A jak grali przeciwko nam Słoweńcy! Stale jesteśmy świadkami tego, jak z natchnieniem śpiewają swoje hymny narodowe piłkarze i trenerzy innych reprezentacji. Nawet czarnoskórzy śpiewają «Marsyliankę». A za co i za kogo «idą do boju» nasi piłkarze, którzy nie znają swojego hymnu narodowego i stronią od swojego języka narodowego? Jakiego patriotycznego wychowania piłkarzy można oczekiwać od trenerów, którzy nawet nazwę swojego państwa wymawiają błędnie. Bo nazywa się ona nie z literą i zamiast ї, lecz Ukraina. Jożef Sabo, który dzięki swojemu zachodnioukraińskiemu pochodzeniu dobrze włada językiem ukraińskim, uparcie odmawia udzielania nim wywiadów ukraińskiemu radiu i telewizji. Profesjonalizm w wielkim sporcie to jeszcze nie wszystko. Dopóki ukraińscy piłkarze będą grali «za Ukrainę» i z natchnieniem «przemilczali» swój hymn, odmawiali rozmów w ojczystym języku, ich gra «za swój naród» nie będzie ofiarna, lecz ospała, pozbawiona natchnienia, i wielkiej sławy swojemu narodowi nie zdobędą. Oto z czego, zdaniem proświatan, należy wychodzić podczas analizy gry reprezentacji piłkarskiej oraz przy doborze jej nowych trenerów. Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, posł do Rady Najwyższej Ukrainy Pawło Mowczan

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

CZYJE INTERESY CHRONI UKRAIŃSKIE MSZ?

Równo osiem lat po układzie białowieskim, który obwieścił całemu światu koniec Związku Radzieckiego, Borys Jelcyn i nielegalny Alaksandr Łukaszenka powołali Związek Państwa Rosyjskiego i Białoruskiego. Od 8 grudnia 1999 roku zaczyna swoje istnienie nowa abrewiatura — ZPRB, za którą kryje się nie tylko ukraińska granica z rosyjsko-białoruskim tworem o długości 5000 kilometrów, ale i stałe zagrożenie dla ukraińskiej niepodległości: już w na Kremlu A. Łukaszenka oświadczył: «Trzeba bardziej podciągać Ukrainę do związku». O metodach «podciągania» nietrudno się domyślić: będą to ekonomiczne i polityczne prowokacje różnej wielkości ze strony Rosji i Białorusi. Właściwie już się zaczęły. 17 listopada 1999 roku Brzeski Sąd Obwodowy odmówił Brzeskiemu Obwodowemu Stowarzyszeniu Społecznemu «Proświta Brześciny» imienia Tarasa Szewczenki w zaskarżeniu odmowy Zarządu Sprawiedliwości Brzeskiego Obwodowego Komitetu Wykonawczego w przerejestrowaniu stowarzyszenia «Proświta Brześciny». Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan zwrócił się do Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy (jego apel poparła również listem grupa deputowanych ludowych). I oto jaką odpowiedź otrzymał Przewodniczący «Proświty» — prosimy naszych czytelników o uważne zapoznanie się z nią. Do Przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki, deputowanego ludowego Ukrainy P. M. Mowczana. Szanowny Pawle Mychajłowiczu, Z poważaniem, Zgadzając się, że utworzenie nowego towarzystwa (zamiast «Proświty Brześciny») zdejmuje istniejący problem, pan O. Majdannyk, wraz ze swoimi kolegami, przekreśla całą historię «Proświty», która powstała na Brześcinie w okresie kształtowania się Ukraińskiej Republiki Ludowej, jej wieloletnią historyczną i obecną działalność, skierowaną na obronę narodowej tożsamości, troskę o język ukraiński, zachowanie duchowo-kulturowych osobliwości regionu. Właśnie tym priorytetowym kierunkom pracy proświtańskiej oddawali swoje siły M. Petrukowycz i jego koledzy. Oczywiście, tak jak w latach 30., kiedy działalność brzeskich proświtanów była kontrolowana przez defensywę, a potem została zakazana, bo nie podobała się władzom, oni także ściągnęli na siebie gniew kontrolujących organizacji, i w konsekwencji — zamknięcie. Szkoda, że urzędnicy ukraińskiego MSZ nie śmią bronić Ukraińców-proświtanów Brześciny. Ale proświtanie Ukrainy nie pogodzą się z niszczeniem narodowej idei i myśli. Dotyczy stowarzyszenia «Proświta Brześciny». Na nr 10-565 z 18.11.99. MSZ Ukrainy uważnie rozpatrzyło Państwa apel oraz dołączony do niego list grupy deputowanych ludowych Ukrainy z wyrażonym zaniepokojeniem dotyczącym komunikatu przewodniczącego zarządu Brzeskiego Stowarzyszenia Społecznego «Proświta Brześciny» imienia Tarasa Szewczenki M. Petrukowycza o odmowie organów władzy wykonawczej Białorusi w przerejestrowaniu tej organizacji. Czynniki państwowe i społeczne na Ukrainie są zgodne w swojej ocenie dotyczącej szczególnego znaczenia działalności ukraińskich towarzystw kulturalno-oświatowych dla narodowo-kulturowego odrodzenia ukraińskiej diaspory, aktywnego życia ukraińskich wspólnot zagranicy. Chociaż należy zauważyć, że czasami, ku wielkiemu żalowi, ich efektywnej pracy przeszkadzają takie zjawiska, jak brak jedności, niespójność działań, autorytarne metody kierowania organizacjami itp. Wzajemne zobowiązania Ukrainy i Białorusi dotyczące udzielenia wsparcia państwowego zachowaniu i rozwojowi narodowo-kulturowej tożsamości Ukraińców w Republice Białoruś i Białorusinów na Ukrainie, w szczególności społecznych stowarzyszeń narodowo-kulturowych, zostały zapisane w Traktacie o przyjaźni, dobrosąsiedztwie i współpracy między Ukrainą a Republiką Białoruś (wszedł w życie 6 sierpnia 1997 r.). Zrozumiałe, że informacja o odmowie organów władzy wykonawczej Białorusi przerejestrowania stowarzyszenia «Proświta Brześciny» wywołała znaczne zaniepokojenie MSZ. Dla obiektywnej oceny zaistniałej sytuacji, przedstawicielstwo dyplomatyczne Ukrainy na Białorusi na polecenie MSZ przeprowadziło pracę nad zbadaniem kwestii. Kierownik Punktu Konsularnego Ambasady w Brześciu odbył spotkania z przedstawicielami stowarzyszenia, w wyniku których wyjaśniło się, że członkowie towarzystwa w związku z pewnymi kwestiami wewnątrzorganizacyjnymi mają zamiar przebrać Przewodniczącego stowarzyszenia «Proświta Brześciny», zmienić nazwę (orientacyjnie na «Brzeskie Centrum Kultury») i zarejestrować się jako nowa organizacja. W ten sposób będzie to nowa osoba prawna, która będzie miała prawo prawne wydawać swoją gazetę. Na tym etapie pozostaje nierozwiązany główny problem — finansowanie wydania gazety. Naszym zdaniem przygotowanie materiałów dla tej gazety będzie wymagało wsparcia ze strony zarówno organów władzy państwowej, jak i organizacji społecznych Ukrainy. Jednocześnie ten temat został omówiony na spotkaniu w Zarządzie Sprawiedliwości Brzeskiego Obwodowego Komitetu Wykonawczego, gdzie obiecano udzielić wsparcia w rejestracji nowego towarzystwa. Jeśli chodzi o dalszy rozwój wydarzeń wokół stowarzyszenia «Proświta Brześciny», to 17.11.99 odbyło się posiedzenie Brzeskiego Sądu Obwodowego, na którym rozpatrywano skargę tego stowarzyszenia na decyzję Zarządu Sprawiedliwości Brzeskiego Obwodowego Komitetu Wykonawczego o odmowie przerejestrowania. Sąd przyjął uchwałę (kopia w załączeniu) o odmowie zaspokojenia skargi stowarzyszenia «Proświta Brześciny». Należy zaznaczyć, że śledząc sytuację, Ambasada Ukrainy na Białorusi poinformowała o tym, że nie dostrzega bezprawnych czy stronniczych działań ze strony władzy wykonawczej Republiki Białoruś wobec stowarzyszenia. Ogólnie, w miarę możliwości, strona białoruska z należytym zrozumieniem i wsparciem odniosła się do rozwiązania bieżących spraw ukraińskich towarzystw. Ambasada wielokrotnie zwracała się do Państwowego Komitetu Białorusi ds. religii i narodowości z prośbą o udzielenie wspomnianym organizacjom wsparcia, w tym finansowego, i odmowy nie było. Zdaniem Ambasady, utworzenie nowego towarzystwa (zamiast «Proświty Brześciny») zdejmuje istniejący problem. MSZ Ukrainy poleciło Ambasadzie trzymać tę kwestię pod stałą kontrolą, a w przypadku możliwego naruszenia praw ukraińskiej wspólnoty Brześciny pilnie poinformować MSZ Ukrainy oraz jednocześnie podjąć operacyjne środki w celu uregulowania całej sytuacji. Zastępca ministra O. I. MAJDANNYK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Do mera Kijowa Oł. Omelczenki

Szanowny Aleksandrze Aleksandrowiczu! Kiedy będzie Pan przejeżdżał obok stacji metra „Arsenałna”, proszę zwrócić uwagę na drogowskaz, na którym świeżą farbą napisano „ul. Hruszewskiego” oraz „ul. Powstania Styczniowego”. Rzecz w tym, że właśnie tam ulica wielkiego bojownika o ukraińską niepodległość przechodzi w ulicę tych, którzy proklamowaną przez niego niepodległość zalali ukraińską krwią. 29 stycznia 2000 roku kijowska „Proświta” znów poprowadzi ludzi do grobu Bohaterów spod Krut. I znów będzie prowadzić ich ulicą Powstania Styczniowego, bo innej dogodnej drogi od stacji metra „Arsenałna” do grobu Bohaterów nie ma. Tyle razy w prasie i w listach do Pana prosiliśmy, aby tę ulicę przemianowano, ale kijowska władza, zdaje się, boi się arsenałskich komunistów. M. Hruszewski na pogrzebie poległych studentów na Mogile Askolda 19 marca 1918 roku powiedział: „Powstrzymajcie wasze łzy! Ci młodzieńcy złożyli swoje głowy za wyzwolenie Ojczyzny i Ojczyzna zachowa o nich wdzięczną pamięć na wieki wieków”. Przy okazji przypomnijmy, że podpisał Pan specjalną uchwałę Rady Miasta Kijowa nr 127/228 z dnia 4 lutego br. o nadaniu jednej z ulic Kijowa imienia Bohaterów spod Krut do 29 stycznia 2000 r. (zob. „Chreszczatyk” z 27 kwietnia br.). A jeszcze przypomnijmy, że przez cały czas Pana pobytu na stanowisku mera miasta żadna z ulic w Kijowie nie została przemianowana, a jeśli nawet, to tylko na papierze, bo wykonania uchwał nie było. Ulice przemianowywano tylko za I. Salija i L. Kosakiwskiego. Szkoda, że Ukraińcy nie znajdują możliwości, by uwiecznić pamięć swoich bohaterów w swojej stolicy, jednocześnie starannie chroniąc pamięć o tych, którzy ich rozstrzeliwali. PRZEWODNICZĄCY KIJOWSKIEGO ZJEDNOCZENIA „PROŚWITA” Ju. Hnatkewycz Panie Prezydencie! Z Pana winy w ciągu ostatnich pięciu lat na Ukrainie zaostrzył się problem językowy. Pana obietnica wyborcza z 1994 r. o nadaniu statusu języka państwowego rosyjskiemu odbiła się w zmianie ukraińskiej polityki językowej na prorosyjską. W państwie pod nazwą Ukraina język narodu tytularnego, wbrew zdrowemu rozsądkowi i obowiązującemu ustawodawstwu, nie znajduje wsparcia i sprzyjania ze strony wszystkich gałęzi i szczebli władzy. Przygotowane na wysokim szczeblu i zatwierdzone 08.09.97 r. uchwałą Gabinetu Ministrów Kompleksowe środki dotyczące wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego leżą w szufladach urzędników bez ruchu i wykonania. Niszczycielski cios zadał językowi Pana dekret o przyznaniu prawa kandydatom na studia do zdawania egzaminów po rosyjsku. Rozceniamy to jako zniewagę wobec języka ukraińskiego oraz naruszenie art. 10 Konstytucji i żądamy uchylenia wspomnianego dekretu. Potwierdzeniem słuszności naszych wniosków jest także brak w Sumskiej Obwodowej Administracji Państwowej pracownika, który zajmowałby się kwestiami językowymi. Dziesiątki milionów ukraińskich patriotów, którzy zginęli za ukraińską ideę, nie przypuszczali, że w wymarzonej przez nich niepodległej Ukrainie język ukraiński będzie prześladowany, tak jak w czasach imperialnych. Żądamy od Pana, Panie Prezydencie, pozostawienia po sobie jasnej karty w historii Ukrainy — rozkwitłego i szanowanego języka ukraińskiego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Prezydentowi Ukrainy p. L. Kuczmie

O. DUBOWYK, przewodniczący Sumskiego Miejskiego Związku Patriotów B. MANŻEŁA, przewodniczący obwodowego Towarzystwa «Proświta» K. BIŁOLUBSKA, przewodnicząca OO NRU O. MEDUNYCIA, przewodniczący OO KUNu M. KOBOZIEW, ataman Sumskiego Kozactwa

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

ЯКА ЗАКВАСКА, ТАКЕ Й ТІСТО...

d%K!, L де…ь, "ельм, ш=…%"…= C. k. c%л%2=! o! %ч, 2=" b=ш3 “2=22ю " ч, “л- 11 ƒ= л, - “2%C=д ц. ! . &o! еƒ, де…2-99: *= -де Cе! ем%›е?[. a=г=2% ƒ ч, м C%г%д›3ю“ , =ле... m=ц-%…=ль…= -де C%", ……= L2, " м=“, че! еƒ …=ц-%…=ль…, L “"-2%гл д. g …=ц-%…=ль- …%г% “"-2%гл д3 C! , ! %д…% ", ! %Kл -2ь“ – …=- ц-%…=ль…=, – де! ›="…= -де%л%г- . j%›…= де! - ›="…= …=ц- м=- “"%ю …=ц-%…=ль…3 де! ›="…3 -де%л%г-ю. “* ц- …=ц – “еKе ƒ=., ?=ю2ь, ", - ", ?3ю2ь! )=“2% ƒ=C%ƒ, ч-ю2ь ч3›е – ", д=- ю2ь ƒ= “"%-. Š= ?е ƒ *, м =Cл%мK%м! m-.2% …е м%›е ›, 2, Kеƒ “"-2%гл д3, …е “C%"-д-юч, 23 ч, -…ш3 -де%л%г-ю. “*- "%…, , 2% "›е -…ш= ! -ч. r*! =-…“ь*, L …=! %д …= Cе! ел%м-. q2=! е "-д.%д, 2ь, %г! , ƒ=юч, “ь, = …%"е "=›*% C! %- K, "=- “%K- д%! %г3. b“е "Cе! ше. Š= ?е *?% "! =.3"=2, , ?% K-льш-“2ь …=“еле…… r*! =-- …, # це люд, “2=! ш%г% – “е! ед…ь%г% "-*3. o%2! -K…% %“м, “л, 2, , .2% м, -, де м, – - *3д, › C%2-м, * *=ƒ=" n. u=L м. mе м%›…= K3д3"=2, …%"е ›, 22 , …%"е “3“C-ль“2"% ƒ- “2=! %ю “"-2%гл д…%ю “, “2ем%ю, ƒ- “2=! , м, ƒ", ч*=м, , C“, .%л%г--ю ! =K=. “*?% …е ƒм-…, м%“ …= *! =?е, 2% ƒ=г, …ем%. l%›е, ", ›, "ем%, =ле л, ш …= K-%л%г-ч- …%м3 ! -"…- * K-%м=“=. m, …- …= цеL K-%л%г-- ч…, L ! -"е…ь …=“ C%“23C%"% L %C3“*=ю2ь. p=- .3ю2ь“ 2-ль*, ƒ “, л%ю " 3“-. – C! % "=.. r*! =-…“ь*, L …=! %д C%*=ƒ=", ?% "-… …е – “, - л%ю, – 2%м3 ƒ …, м м%›…= …е ! =.3"=2, “ - …="-2ь гл-м, 2, “ …=д …, м м%›…=. o! %*%"2- …е! q, л= # це %! г=…-ƒ%"=…, L “"%-ю ел-2%ю - “, ль…, L д3.%м …=! %д. o%Cе! ед3 *%›…%- Cе! ем%г, Lде Cе! ем%- г= “"-2%гл д…=, м%! =ль…=, *%л, – м%! =ль, - “"-2%гл д "ƒ=-м%C%"’ ƒ=…- " %д…е ц-ле. m=“ ›е (= …е “ь%г%д…-ш…-L, ƒ= -=.%м -“2%! , *, 1949 ! . ….) C! , "ч, л, д-м=2, %д…е, г%"%! , 2, д! 3ге, = ! %K, 2, 2! е2- – C! , ць%м3 …- " ?% …е "-! , 2, . Š% ч%м3 › д, "3"=2, “ , ?% - “C! ="›…ь%- ел-2, …ем=- (! %“-L“ь*= *%л%…-- =ль…= *%м3…%*=деK-“2“ь*= “, “2ем= C! =цю- "=л= д%"г% – е-е*2, "…%), – …=ц-%…=ль…%-де! - ›="…%г% “"-2%гл д3 2е› …ем=. ` ›, 22 …е “2%-2ь, ! %ƒ", 2%* Lде. u2% › це "“е ƒ! %K, 2ь? m=м “=м, м! 0е 2! еK= ƒ! %K, 2, ! q"-2%гл д C%", …е… K32, – гл, K%*%…=ц-%…=ль…, м, – …=3- *%", м "%д…%ч=“. – "-! =, – …=3*= (" ць%м3 Cл=…- - "›е д%“ г…е…… , 2! еK= л, ше ƒ-K! =2, , ! %ƒ- *л=“2, C% C%л, ч*=. 3 “2! 3…*3 “, “2ем3). m=ц-%…=ль…, L “"-2%гл д C%", …е… %K-! 3…- 2%"3"=2, , ?% м%"=, ме…2=л-2е2, …=ц-%…=ль…- %“%Kл, "%“2- – …="*%л, ш…- C! , ! %д…е “е! ед%", ?е # це %K’-*2, "…, L л=…цю›%*, *, L …е м%›…= …- ! %ƒ! , "=2, , …- C-дм-… 2, “*л=- д%"- =K% L ƒ%"“-м -. ", Lм=2, . m=д2% д%! %г% це %K.%д, 2ь“ ! b2! =2%ю …=ц-%…=ль…%- – %“%- K, “2%- -…д, "-д3=ль…%“2-. ` *%›…= люд, …= – *%›е… …=! %д # це …еC%"2%! …= “=м%ц-……-“2ь. – ", ", 2, "“е …=L- *! =?е, ƒ=*л=де…е " …, ., "%…, м%›32ь 2-ль*, " C! , ƒ…=че…, . Š"%! цем “C! , 2л, ", . 3м%- "=.. g"-д“, # &q"%K%д= …=! %д=м! q"%K%д= люд, …-![. – “=ме 3*! =-…“ь*- …=ц-%…=л-“2, (…е ", C=д*%"%!) ", “3…3л, ц-г=“л= ƒ=д%"г% д% %%…-"“ь*, . д%*3ме…2-" C! % C! ="= люд, …, . f, 22 …=г=ль…% ", м=г=-, ?%K 3*! =-…“ь- *, L …=! %д C-д… "“ …= ", ?, L ?=Kель ! %ƒ- ", 2*3, "-д*, …3"ш, “2=! – C%ч322 , ƒ", ч*, , ш2=мC, , C=“, "…-“2ь. -…=*ше “ме! 2ь! b“е "C, - ! =-2ь“ " …е%K.-д…-“2ь “2"%! е…… “3ч=“…%г% 3*! =-…“ь*%г% …=ц-%…=ль…%г% “"-2%гл д3. 0е "›е 2=* ч, -…=*ше "“- "-дч3"=ю2ь. nц Cе*3- ч= C%2! еK= “ь%г%де…… – - м-“--ю …=L*! =- ?%- ч=“2, …, 3*! =-…“ь*%- -…2ел-ге…ц--, *3 …ед3! …% "%! %г, …, ?, л, ! -ƒ…, м, ме2%д=м, - д% 1917 ! %*3, – %“%Kл, "% C-“л . - *%м3 ›, * …е &o! %“"-2-[ – …е j%…г! е“3 3*! =-…“ь*%- -…2ел-ге…ц – ƒ-K! =2, "“е …=L*! =- ?е " -д, …, L *3л=*, 2"%! ч, L, =*2, "…, L, …=3- *%", L, м, “2ець*, L – ! %ƒ! %K, 2, (ƒ-K! =2, л=…- *, ) “3ч=“…, L (= C% “32- …= – - 2, “ ч%л-22 ) 3*- ! =-…“ь*, L …=ц-%…=ль…, L “"-2%гл д. qC! ="›…-L “"-2%гл д # це гл, K%*= м%! =ль # м-ц…е “3“- C-ль“2"%. 0е “, л=, ƒ *%ю ƒм-ше…- K3д32ь ! =.3"=2, “ . &a3дь2е *…=LK-льше …-мц м, - ", K3де2е “C! ="›…-м, людьм, [, # ƒ=*л, *=" 3 “"%-. &o! %м%"=. д% …-мець*%- …=ц--[ …-мець- *, L --л%“%- i. t-.2е …= C%ч=2*3 u-u “2%- л-22 , *%л, m-мечч, …= K3л= %*3C%"=…= …=- C%ле%…-"“ь*, м, "-L“ь*=м, . “*= ƒ=*"=“*=, 2=*е L 2-“2%! qC! ="›…-L …=ц-%…=ль…, L “"-2%гл д # це - “=м%C%"=г=, – "-! =, – "%л . – Cе! ем%г=, K% "-… ", .%"3- K%! ц-", ƒ=., “…, *-", ге! %-". Šе, ?% …е ƒ=., ?=ю2ь, 2е "-дK, ! =ю2ь "%! %г, . m=ц-%…=ль…, L “"-2%гл д ", .%д, 2ь 2-ль*, ƒ- “"%г% …=! %д3, ƒ- “"% – …=ц--, д, ", 2ь“ …= “"-2 “"%-м, %ч, м=, ! %ƒ3м – L%г% “"%-м ! %ƒ3м%м, м=- “"%- C%… 22 , ", ƒ…=че…… , “2е! е%2, C, , ш2=мC, , “"%- …=C! м*, . iде ! %ƒ", 2%*. – 2! еK= "м-2, "-дм%", 2, “ "-д 3“ь%г%, ?% ƒ="=›=- ! 3.=2, “ "Cе! ед: ƒ", ч%*, C%… 2ь, “2е! е%2, C-". mеƒ", ч…%, “2! =ш…%, =ле 2! еK=. `ле …="ƒ=м-… C%2! -K…е …%"е, ", ?е, K-льш гл, K%*е, K-льш ! %ƒ3м…е, K-льш м%! =ль…е. - .2% › C%*=›е C! , *л=д? mе%! д, …=! …%, ! %ƒ3м…%, “*! ="%, …="-2ь 2=л=…%", 2%! j%›…= “, “2ем=, * “"-дч=2ь 3че…-, 2, мм-ц…-ш=, ч, м ƒ K-льш%- *-ль*%“2- ! -ƒ…%м=…-2- …, . елеме…2-" "%…= “*л=д=-2ь“ . a%! %2, “ C! %2, ! %ƒC=д3, .=%“3. q, л= д3.3 # це "-! = - "%л . q=ме це " %“…%"- =*2, "…%“2-, ?% Cе! ем=г=- ! %ƒC=д, .=%“. `K% K-льше д%K- ! =, =K% K-льше ƒл=. b“е "ƒ=-м%C%"’ ƒ=…е, "“е "ƒ=-м%ƒ=ле›- …е. Š! еK= "ч, 2, “ це C%*=ƒ3"=2, . o=“, "…, L # це C%м-ч…, * ƒл=. nK’-*2, "…%. m=3*= – м, “2ец2"%, д%“"-д …=ш, . C! ед*-" …= “2"%! е…… “2! 3…*%- гл, K%*%…=ц-%…=ль…%- - "%д…%ч=“ …=3*%"%- “, “2ем, 3*! =-…“ь*%г% “"-2%гл д3. b, ! %K, 2, …=ц-%…=ль…, L “"-2%гл д, ", .%"=2, C%23›…3 …=ц-%…=ль…3 ел-23, %K- ’-д…=2, …=ц-%…=ль…, м “"-2%гл д%м …=! %д 3 -д, …3 …=ц-ю # %це – K3де “C! ="›…ь%ю г=- ! =…2-ю “C! ="д- “3"е! е……%- …еƒ=ле›…%- r*- ! =-…, , ›, 22 , че“2- – г-д…%“2-, ! %ƒ", 2*3 3*! =-- …“ь*%г% …=! %д3. q3ч=“…= де! ›="= …е – 2=- *%ю г=! =…2--ю. Š= ?е L *%л, o! еƒ, де…2 …е .%че 2= L …еƒд=2е… K32, 3*! =-…“ь*, м C=2! -- %2%м. o%*, …е K3де “2"%! е…% “C! ="›…ь%- …=ц-%…=ль…%- -де%л%г – …= %“…%"- 3*! =-…“ь- *%г% …=ц-%…=ль…%г% “"-2%гл д3, г%д- L г%"%- ! , 2, C! % *-“ь 3*! =-…“ь*- C=! 2--. o%ƒ=д3 “ме! 2ь, = C%Cе! ед3 "%! %г, *, L “=ме L …=м=г=-2ь“ "“е ƒ! %K, 2, , ?%K 3*- ! =-…ц- …е м=л, “"%г% “"-2%гл д3, = C%“л-г%- "3"=л, “ ч3›, м, ?%K деƒ%! – …23"=2, , ƒ…е- "-! , 2, , ƒ…е"%л, 2, , ƒ…е“, л, 2, , ƒK, дл, 2, 3*- ! =-…“ь*, L …=! %д. m=м C%2! -K…% K32, ! е=л-“2=м, – ƒ…=2, , ?%: 1) r*! =-…= …=д2% ц-……= *%л%…- дл p%“-- (Cе"…%, " -“2%! – ?е …е K3л% 2=*%- "=! 2-“…%- дл ме2! %C%л – *%л%…--); 2) Cе! е"=›…= K-льш-“2ь ! %“- … – " r*! =-…-, - " p%“ – # ш%"-…-“2, , -мCе! -=л-“2, , – це …=- д%"г%; 3) ! %“-L“ь*, L -мCе! -=л-ƒм "-д! -ƒ… -2ь“ "-д -мCе! -=л-ƒм3 -…ш, . де! ›=", м=- “"%- %“%K- л, "%“2-; 4) ?% K-льш%", ƒм # “32% ! %“-L“ь*е ", - ?е # ", .%"=" м=“%"3 люд, …3 homo soweticus – ƒ…, ?, " …=ц-%…=ль…3 ел-23; 5) " r*! =-…- C%23›…= &C’ 2= *%л%…=[ # C! %! %“-L“ь*- “, л, , *- -=*2, ч…% C%“-л, "“- %“…%"…- C%ƒ, ц--; 6) " r*! =-…- "еде2ь“ C! %2, 3*! =-…“ь*%г% …=! %д3 .%л%д…= "-L…=, " 2. ч. – “*л=д%"= # "-L…= C“, .%л%г-ч…=; 7) " r*! =-…- м=“*3-2ь“ , ?% …=ц-%…=ль…%- ", ƒ"%ль…, L ! 3. ƒ=*-…ч, "“ Cе! ем%г%ю – …=- “2=" ƒ=г=ль…%дем%*! =2, ч…, L е2=C; C-д*, …3- 2% "%! %›- (дл деƒ%! – …2=ц--) ш2=мC, : &л-"-[, &C! ="-[, …=ц-%…=л-C=2! -%2, , …=ц-%…=л-дем%*- ! =2, (…=че – дем%*! =2 …= 50, 75 – 95 "-д“%2*-"), де! ›="…, *, – &…еде! ›="…, *, [ (=…2, # &C! %2, [ ƒ…=ч, 2ь – це …%! м=ль…%?!) - 2. д., – 2. C. r*! =-…-ƒ=ц- ƒ=м-“2ь де! 3“, --*=ц--. Š! е- K= …=ƒ"=2, ! еч- “"%-м, -ме…=м, . m="е“2, л=д, C%! д%* 3 г%л%"-, м=2, “"%- (= …е ч3›-) C%… 22 , ", ƒ…=че…… , 2%д- K3де C%! д%* – " д- .. u=%“, K=! д=* C%2! -Kе… "%! %г%"- - ƒл%д--"-! g= K=г=2% 2, “ ч%л-2ь 3*! =-…“ь*, L …=! %д …=*%C, ч, " д3›е K=г=2% ц-……%г%. – ƒ ч%г% 2"%! , 2, ! – *%м3 2"%! , 2, . – - дл *%г%! ` д%K! = “C! ="= лег*% …е ! %K, 2ь“ . Š, м K-льше # C%ч=2%*. n“ь 232 – Cе! е"-! -2ь“ “, л= д3.3. a% Cл=ч …е д=" “"%K%д, ?е …-*%м3... n“ь …=Lг%л%"…-ше. “ # " ) е! …-"ець*-L &o! %“"-2-[. Валентин КОЛЯДИНСЬКИЙ
Strona · s. 4strona oryginału ↗

«DAJCIE NAM RADOŚĆ CZYTANIA I UKOCHANIA WAS...»

Dzień dobry Pani, wielce szanowna pani Lubow Gołota! Przepraszamy, nie znamy imienia Pani ojca. Po prostu przypadkiem trafił nam się jeden numer Pani gazety «Słowo Proświty», który my, no po prostu na jednym tchu, przeczytaliśmy od pierwszej do ostatniej strony. Po czym u nas pojawiły się radosne i podniecone okrzyki-emocje. Oto dopiero gazeta! Prawdziwy oddech ukochanej matuchny-Ukrainy. My, wschodniacy, czego tu kryć, jeszcze słabo rozumiemy ojczysty język, ale oto Pani gazeta dla nas to WSZYSTKO: Nauczyciel, Doradca, Mentor, Przyjaciel i Towarzysz. Dziękujemy Pani, naczelnej redaktor i całemu zespołowi redakcji, którzy tworzą tak ciekawą i porywającą lekturę o ojczystym języku, o matuchnie-Ukrainie, o sławnych bohaterach Ukrainy. Pani gazeta to jakby łyk świeżej wody ze studni w wielki upał. Dziękujemy Pani! Tylko przykro, że wydała Pani aż 64 numery, a my dopiero teraz przeczytaliśmy jeden numer. Ile straciliśmy cennych, dających życie informacji. Cóż to znaczy żyć daleko, w głębokiej i zapadłej głuszy, oderwanym od Piękna. Bardzo nas boli, że czytaliśmy Panią tak mało. Oczywiście, kiedy naszym rodzicom regularnie wypłacano pensje, zawsze sprawiali nam radość ulubionymi periodykami. Nawet rozpieszczali nowościami książkowymi. A dziś... jak lubi mówić nasz telebohater Mykoła Wereseń: «Po prostu koszmar!». Dziś czytanie stało się już luksusem, czymś podobnym do «Mercedesa». Kiedyś nasz listonosz nosił wielką torbę z przyczepą, bo każdy dom dostawał 3—5 periodyków. A dziś — chuda tablet z sierocymi listami. I w klubie, i w bibliotece stoły uginały się od różnych zbiorów prasy. Czytaj — nie chcę. A dziś na tych gołych stołach gramy w domino w kozła i w karty w durnia. Bo na przeszkodzie nagle stanęła, no jakby barykadą chińskiego muru, Ona: missis, lady, madame, pani Hrywna. Wszędzie i zawsze słychać tylko: nie ma, nie ma, nie ma hrywien na prenumeratę, ani w kołchozie, ani w radzie wiejskiej, ani u naszych rodziców. Nędzni, żebracy, dalej już nie ma dokąd. A wszystko przez to, że rolnicza produkcja rodziców — ten gorzki święty chlebek — nic nie jest warta, grosz cena jej w dzień targowy. Oto sami Pani osądźcie: jedna tona oleju napędowego dla ojcowskiego traktora kosztuje 5 ton pszenicy. Nawet jeśli rodzice zbiorą rekordowe plony, i tak nigdy nie zbogacą się — przez kupców i zaopatrzeniowców. Tak cały plon idzie na długi — paliwo, prąd, podatki. A jeszcze po wsi chodzi przykra wieść, że «bohater naszych czasów», pan Łazarenko, zagarnął hrywny, wymienił na dolary i uciekł do Stanów. A chlebodawcy-chłopi — obdarci, w biedzie i potrzebie. Droga Pani Lubow! Nie sądźcie nas surowo, ale oto nabraliśmy odwagi, by zwrócić się do Pani z prośbą. Bądźcie tak łaskawi, zrozumcie nasze wielkie pragnienie czytania Pani i bycia zawsze razem z Panią. Okażcie Waszą macierzyńską uwagę, troskę, wrażliwość i miłosierdzie, i wystawcie dla nas, biednych, pozbawionych dobytku wiejskich czytelników z zapadłej głuszy, prenumeratę Pani gazety na rok 2000. Zróbcie wyjątek — dajcie nam radość, święto i szczęście poznawania, czytania i kochania Pani, radowania się i dumy z Pani. Nie zubożeje Pani zbytnio bez jednego egzemplarza, a dla nas to niech będzie Pani pomocą humanitarną. Tylko, proszę, nie odmawiajcie. Z radości całujemy Panią. Gdybyście tylko wiedzieli, jak nam już obrzydło być „kozłami” i „głupcami” od tych próżnych gier w domino i karty. Bardzo chcemy Was czytać, poznawać wszystko nowe, ciekawe i porywające, i skracać te długie-predługie jesienne i zimowe wieczory. Wobec Was nie pozostaniemy dłużni. Nasi rodzice pokładają wielkie nadzieje w obecnie urzędującym Prezydencie, że nie oszuka i odda zaległą wypłatę za 5 lat. Przecież na niego głosowali, przecież mu uwierzyli. A my Wam podziękujemy i zwrócimy wartość prenumeraty. Słyszycie nasz głos? To ucieszcie nas. Z wielkim niecierpliwieniem czekamy na Waszą radosną wiadomość — kwitek za prenumeratę. Życzymy Wam i całemu zespołowi redakcji dobrego zdrowia, radości, szczęścia, chleba i do chleba, a oczywiście miłości! I jeszcze nowych Wam czytelników, dobrych i różnych. Z serdecznym szacunkiem i miłością do Was — Wasi czytelnicy i miłośnicy ze Słobożanszczyzny. W imieniu towarzyszy — ZANKO Mykoła Iwanowycz, obwód charkowski, rejon bohoduchowski, wieś Uljanowka. A może, macie Państwo stare, przeczytane numery gazety z minionych lat? Nie warto ich wyrzucać na makulaturę, lepiej zbierzcie i nam je przyślijcie. Ucieszcie nas. Wasze gazety są nie mniej ciekawe i porywające niż książki. Prawie zapomnieliśmy — usłyszeliśmy przez radio, że Proświta wydrukowała pełne zebrane dzieła Wasyla Stusa w 6 tomach. Oczywiście bardzo chcemy nie minąć się z tymi utworami, wiele się nasłuchaliśmy o tym represjonowanym naszym poecie, ale, niestety, nic nie czytaliśmy poza krótkimi gazetowymi publikacjami. Więc bądźcie tak mili, pomóżcie, ukojcie naszą duszę, pomóżcie, ofiarujcie. Kupilibyśmy chętnie, ale sami rozumiecie, że jesteśmy teraz w nędzy, w żebraczym stanie. Zrozumcie nas, że mamy już po dziurki w nosie Hlibowa, Kryłowa, Ostrowskiego. Chcemy i bardzo chcemy prawdziwych poetów-patriotów. Wzbogacimy się, przecież nie na wieki mamy biedować, więc nie pozostaniemy Wam dłużni. Na Was cała nadzieja i wiara. Wybaczcie te szare kartki — doszliśmy do ostateczności, że nie ma za co kupić porządnego zeszytu. Przepraszamy. Od redakcji: styl listu zachowano. Komentarz redaktora. List Mykoły Iwanowycza Zanька nie jest odosobniony w poczcie naszej redakcji. Oczywiście wykupiliśmy prenumeratę gazety i siłami redakcji zebraliśmy niewielką biblioteczkę dla naszego adresata. Rozumiejąc, że nie zdołamy pomóc wszystkim chłopom, zwróciliśmy się do ministerstw finansów, sprawiedliwości, oświaty, informacji, kultury i sztuki, rolnictwa i żywności, do przewodniczących zarządów Agroprombanku „Ukraina”, Ukrsocbanku, Państwowego Eksportowo-Importowego Banku, banków „Aval”, „Ażio”, Oszczadnego i Wabanku oraz innych wpływowych struktur z prośbą o pomoc: wykupienie prenumeraty „Słowa Proświty” dla bibliotek wiejskich i szkolnych, jednostek wojskowych, weteranów pracy. I otrzymaliśmy… odmowę. Cóż, niech ten list M. I. Zanька będzie naszym ostatnim argumentem. Mają jeszcze czas, by przemyśleć swoją decyzję.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Nazwa po ukraińsku, a treść po rosyjsku

Chwała Ukrainie! Dzień dobry, szanowni Państwo! Piszę do Państwa stały czytelnik gazety «Słowo Proświty», Stanisław Udowyczenko z miasta Mikołajowa, leżącego na Południu. Bardzo podoba mi się Państwa gazeta, dobór materiałów i artykułów, relacjonowanie wydarzeń w Ukrainie, obrona naszego ojczystego języka. Niestety, w Ukrainie wciąż jest bardzo wiele problemów zarówno z językiem, jak i z kulturą. W Mikołajowie nie można kupić «Słowa Proświty» w wolnej sprzedaży, dlatego trzeba chodzić do bibliotek i tam czytać. U nas na Południu w ogóle trudno o prasę ukraińską. Kiedy w kioskach «Mykołajiwpres» pytam o ukraińskie gazety, to najczęściej odpowiadają, że nie ma, a czasem nawet mówią: «Po co, czy tobie gazet tu mało?». A spójrz na półki, a tam sama prasa rosyjskojęzyczna. Nawet w Głównym Urzędzie Pocztowym czasem trudno znaleźć ukraińską gazetę. Jeśli już jest, to «Prybużżia», która wychodzi jednocześnie po rosyjsku i po ukraińsku, ale treść... To widać nawet po nazwie. Bo nazwa drukowana jest po ukraińsku, a treść po rosyjsku, z wyjątkiem dekretów Prezydenta czy Rady Najwyższej. Jest jeszcze gazeta «Szczotyżnia», ale tam tylko program audycji i treści, które zależą od obwodowej administracji, na której czele, nota bene, stoi Rosjanin Kruglow. Takie są sprawy u nas w Mikołajowie. Dlatego będę czekał na pojawienie się w Mikołajowie «Słowa Proświty», kiedy gazeta trafi do biblioteki, i przeczytam ją. Pozostaję Państwa stałym czytelnikiem. Stanisław UDOWYCZENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

O CZYSTOŚCI STUDNI TRZEBA DBAĆ

Znany pedagog Wasyl Suchomłynski pisał: „Język ojczysty to nasza czysta studnia”. I rzeczywiście. Przecież przyswajając wiedzę z dyscyplin naukowych w języku ojczystym, dziecko w rozwijaniu swoich zdolności będzie miało możliwości o wiele większe, aniżeli przy opanowywaniu wiedzy w języku obcym. Na początek roku szkolnego 1999/2000 w obwodzie funkcjonuje 566 szkół, z których ukraińskojęzycznych jest 428 (75,6%). Stopniowe przejście na państwowy język nauczania odbywa się w 86 szkołach (15,2%). Jak przewidziano w obwodowym programie rozwoju języka ukraińskiego, przejście na ukraiński język nauczania ma zostać zakończone do 2001 roku. Corocznie rośnie liczba dzieci, które są wychowywane i kształcone w języku ukraińskim. Tak więc w 1999 roku takich dzieci w placówkach przedszkolnych obwodu jest 26 064, co stanowi 82,7 procenta. W szkołach obwodu jest 132 595 uczniów, co stanowi 72,3 procenta. To więcej niż w ubiegłym roku o odpowiednio 0,9 i 1,1 procenta. Przez siedem lat na terenach Chersońszczyzny aktywnie pracuje dziecięce laboratorium literacko-artystyczne „Czysta studnia”, które pomaga uzdolnionym dzieciom odkryć swoje zdolności literackie, muzyczne i wokalne dzięki nowym formom nauczania przy pogłębionym studiowaniu języka i literatury ukraińskiej. Z radością dzieci Tawrii powitały wydanie kolejnych numerów almanachu twórczości dziecięcej i młodzieżowej „Czysta studnia” oraz wspaniałego czasopisma-zabawki dla dzieci „Iryna”. Członkowie Proświty w obwodzie, oprócz imprez kulturalno-masowych z zakresu propagowania języka państwowego, prowadzą wielką pracę na rzecz rozwoju ukraińskiego drukarstwa książkowego. W ciągu roku ujrzały światło dzienne wydania literacko-artystyczne, poetycko-muzyczne oraz historyczno-dokumentalne, wśród których znajduje się wieloletnia praca członków Proświty z rejonu berysławskiego — zbiór badań historyczno-dokumentalnych „Szkice z historii Berysławszczyzny”. Zgodnie z poleceniem Gabinetu Ministrów Ukrainy z dnia 12.10.99 nr 2028/34 w wykonaniu Dekretu Prezydenta Ukrainy z dnia 06.11.97 nr 1241 „O Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka” od 2 do 9 listopada w obwodzie odbywał się tydzień języka ukraińskiego. 4 listopada o przebiegu tygodnia mowa była w wywiadzie radiowym z I. Łopuszynskim, z inicjatywy którego osiągnięto porozumienie w sprawie zapoczątkowania w telewizji obwodowej audycji „Ukraina: od języka do narodu” oraz lekcji radiowych języka ukraińskiego „Szanujmy ojczyste słowo”. Jednak należy zaznaczyć, że wykonanie w ciągu 1999 roku Postanowienia Gabinetu Ministrów Ukrainy z dnia 08.09.97 r. nr 998 „O zatwierdzeniu kompleksowych środków dotyczących wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego”, tak jak wcześniej, napotyka pewne trudności. W pracy rektorów wyższych uczelni obwodu dotyczącej wprowadzania języka ukraińskiego istnieją poważne niedociągnięcia, spowodowane zarówno obiektywnymi, jak i subiektywnymi okolicznościami. Na dzień dzisiejszy, według oficjalnych statystyk, w języku ukraińskim kształci się zaledwie 42,7 procenta studentów uczelni państwowych obwodu (Ukraina — 56,9). Najgorszy stan rzeczy jest w uniwersytecie technicznym, gdzie liczba grup studenckich uczących się po ukraińsku, według ustaleń ogólnoukraińskiego „okrągłego stołu” „Język państwowy i szkoła wyższa we współczesnej Ukrainie” (kwiecień 1999), równała się i równa zeru. W Chersońskim Uniwersytecie Rolniczym państwowy język wykładowy wprowadzają dopiero w ciągu ostatnich dwóch lat. Niezadowalający stan powstał w wyższych uczelniach obwodu w kwestii kompletowania bibliotek literaturą ukraińskojęzyczną. Tak więc zaledwie 7 procent książek biblioteki uniwersytetu technicznego i 8 procent biblioteki uniwersytetu rolniczego jest w języku ukraińskim. Wśród wykładowców poszczególnych wyższych uczelni obserwuje się wyczekiwanie na możliwe zmiany dotyczące wprowadzenia języka ukraińskiego, niechęć do opanowania języka państwowego, wreszcie — opór wobec tej sprawy. W przeciwieństwie do nich 94 procent studentów uczelni w swoim czasie zdało egzaminy wstępne w języku ukraińskim, ponad 80 procent z nich podczas ankietowania wyraża chęć uczenia się w języku ukraińskim. Niepokój sytuacji potwierdza fakt, że od 1 stycznia 2000 roku zgodnie z Ustawą Ukrainy o językach wyższe uczelnie będą musiały całkowicie przejść na państwowy język pracy. Szczególnie trudna sytuacja powstaje w uczelniach niepaństwowej formy własności, których liczba gwałtownie rośnie, tym samym jeszcze wyraźniej zmniejszając udział procentowy nauczania ukraińskojęzycznego w uczelniach. 20 sierpnia 1999 roku, pomimo wszelkich przeciwdziałań chersońskich organizacji obwodowych Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, „Młoda Proświta”, ChOKMO, Zarządu ds. Narodowości, Migracji i Religii Chersońskiej Obwodowej Administracji Państwowej, przewodniczącego obwodowej administracji państwowej i innych, sesja Rady Miejskiej Chersonia przyjęła niezgodną z prawem decyzję nr 132 „O używaniu obok ukraińskiego języka rosyjskiego w pracy Rady Miejskiej Chersonia oraz w ogłoszeniach organizacyjnych jej organów wykonawczych”. Takie działania zostały zaskarżone przez Zarząd ds. Narodowości, Migracji i Religii obwodowej administracji państwowej do prokuratora rejonu suworowskiego m. Chersonia. Jednak niezbędnej reakcji ze strony prokuratury brak. Obecnie wniosek Zarządu w tej sprawie znajduje się w rozpatrzeniu prokuratora obwodu. Większość pracowników instytucji państwowych, zwłaszcza szczebla obwodowego, organów samorządu lokalnego miast Chersonia, Nowej Kachowki, Heniczeska porozumiewa się w języku rosyjskim. W obwodzie nadal zdarzają się przypadki przyjmowania do pracy i atestacji urzędników państwowych, którzy praktycznie nie władają ani ustną, ani pisemną mową ukraińską. Przeważająca większość organizacji transportu samochodowego, usług bytowych, łączności, handlu, gospodarki komunalnej obwodu pracuje w trybie rosyjskojęzycznym. Usunięcie tych i innych niedociągnięć, naszym zdaniem, powinno znajdować się pod osobiście odpowiedzialną kontrolą pracowników obwodowych administracji państwowych, rejonowych administracji państwowych, komitetów wykonawczych rad miejskich oraz przy szerokim nagłaśnianiu karania naruszających obowiązujące ustawodawstwo. Oleg OLEKSIUK, przewodniczący Chersońskiej Organizacji Obwodowej „Młoda Proświta” Iwan ŁOPUSZYNSKI, zastępca przewodniczącego Zarządu ds. Narodowości, Migracji i Religii Chersońskiej Obwodowej Administracji Państwowej W Wiśniowcu w rejonie zbaraskim, z inicjatywy przewodniczącego zarządu osiedlowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Serhija Kubackiego, przy aktywnym wsparciu członków Proświty oraz bractwa OUN-UPA (staniczny Mychajło Dydyk), na dawnym cmentarzu rzymskokatolickim — miejscu masowych pochówków dokonanych przez enkawudzistów, gdzie spoczywają polegli w walkach z bolszewickimi najeźdźcami oraz rozstrzelani przez oprawców z NKWD-NKGB żołnierze UPA i podziemni działacze OUN, usypano wysoką mogiłę, na której szczycie umieszczono trójramienny dębowy krzyż. Na krzyżu znajduje się czerwono-czarna tablica z napisem «Wieczna pamięć i chwała bohaterom-ofiarom komunistycznego terroru». Na cmentarzu pochowano ponad 160 osób, z czego udało się ustalić nazwiska 52 patriotów. Na żałobny wiec-requiem przybyło prawie 500 mieszkańców osiedla i okolicznych wsi, gości z centrum rejonowego, Tarnopola, Lwowa oraz innych miejscowości. Wiec otworzył słowem wstępnym Serhij Kubacki. Szczegółowo opowiedział on o udziale współmieszkańców w walce z czerwonymi okupantami, ich znaczącym wkładzie w zmagania wyzwoleńcze narodu ukraińskiego o wolność i niepodległość Ukrainy, wymienił także nazwiska patriotów. Mogiłę poświęcili księża-mitraci Roman Slywka (Zbaraż) i Paładij Lalykewycz (Wiśniowiec) wspólnie z pięcioma księżmi Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. Taras CZEPIHA, m. Tarnopol

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

CHÓR, KTÓRY WSKRZESZA SERCA

14 listopada w Równem odbyły się obchody dziesięciolecia chóru Proświty. Na scenie Domu Dziecka i Młodzieży w ukraińskich wyszywankach ustawiło się 28 chórzystów (16 kobiet i 12 mężczyzn). Dwadzieścia osiem ze stu, bo dokładnie tyle (sto) śpiewało w składzie sławnego chóru przez minione dziesięć lat. Wśród nich byli działacze Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki, w tym obecny kierownik Równieńskiej Obwodowej Organizacji Ludowego Ruchu Wasyl Czerwonyj. Po wstępie jubileuszowego wieczoru, którym stało się wykonanie religijnego hymnu Ukrainy „Boże Wielki, Jedyny, nam Ukrainę chroń”, prowadząca zwięźle, ale treściwie opowiedziała zebranym swoistą biografię chóru, z której mógłby być dumny każdy zespół twórczy. Zastanówcie się tylko: przez te 10 lat chór dał 450 koncertów, czyli występował niemal co tydzień. Pytacie: gdzie? Na odsłonięciu pomników i pamiątkowych znaków poświęconych bohaterskim postaciom historii Ukrainy, na jubileuszowych wieczorach sławnych pisarzy, na corocznych akademiach szewczenkowskich, na wielu świętach religijnych, na poświęceniu kozackich izb w jednostkach wojskowych, na Dniach Bohaterów Beresteczka, w Pliaszewej, Hurbach, Zaporożu, Lwowie, Batурynie i na setkach innych uroczystości. W końcu nie chodzi jedynie o liczbę imprez i ich ogromną, ogólnoukraińską geografię. Kto na Równiczyźnie odrodził kolędowanie, do tego jeszcze w przerażającej epoce imperialno-bolszewickiej? Chór „Proświta”. Kto publicznie, na głos, wykonał pierwszą pieśń strzelecką czy pierwszą powstańczą? Właśnie on, chór „Proświta”, dzięki któremu wskrzeszały się obumarłe, zniewolone dusze, ożywały zmankurtyzowane serca. Tak, był to zdumiewający akt patriotyczny, akt narodowego męstwa, akt obywatelskiej odwagi i zarazem hartu. W samym jubileuszowym koncercie wykonano dziesiątki głęboko treściwych pieśni z repertuaru chóru. Szczególnie gromkimi brawami, a nawet okrzykami „bravo!” śpiewacy-jubilaci zostali nagrodzeni za pieśni „Luba matusiu”, „Izza lisu słońce wschodzi”, „Za Ukrainę, za jej wolność”, „Rozwijaj się ty, wysoki dębie”, „Marsz nacjonalistów”, „Nie płakać nam trzeba”, „Cisza za wsią” i „Gdzie zgoda w rodzinie”. Zachwyt tymi pieśniami był tak wielki, że w niejednym momencie sala wyraźnie podśpiewywała chórowi, śpiewała razem z chórzystami. I to było wspaniałe, bo tak wymownie złączyły się serca, a patriotyczne słowo i prawdziwie ukraińska melodia napełniały dusze słuchaczy duchowym drżeniem. Niech Bóg da, by takie echo w świadomości słuchaczy towarzyszyło każdemu ukraińskiemu zespołowi chóralnemu. A potem wdzięczni słuchacze obdarowali kwiatami, prezentami i szczerymi, serdecznymi słowami uznania od zarządu Proświty, Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów, rady miejskiej, wydziału kultury, administracji obwodowej i innych struktur. Niezapomniany koncert, niezatarty wieczór. Jestem pewien, że wielu z obecnych i wnukom będzie opowiadać o tym cudownym jubileuszu, którym dyrygowała miła pani Lesia Szewczuk-Miśkowa. A późnym wieczorem śpiewacy wraz z chórzystami złożyli wieńce u stóp pomnika Wielkiego Kobzarza, na placu Niepodległości, i chórem zaśpiewali „Reve ta stohne Dnipr szyrokyj”, „Czerwoną kalinę”, „Powiał wiatr stepowy” i wiele innych. Jeszcze raz powtórzę: niezapomniany wieczór, wieczór patriotycznej siły. Borys STEPANYSZYN, profesor Równieńskiego Uniwersytetu Humanistycznego, honorowy przewodniczący «Proświty»

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

NASZE SZKOLNICTWO W KERCZU: PIERWSZY SUKCES

Przez długi czas nie można było utworzyć klas ukraińskich w średnich szkołach miasta Kercz. Urzędnicy wskazywali na brak podręczników. Gdy zaś ja przywoziłem książki aż ze Lwowa, i to wielokrotnie, wtedy powoływali się na brak zgłoszeń od rodziców. A ich trzeba było nie mniej niż 30–32. Byliśmy zmuszeni wystąpić z poruszonym problemem na łamach miejscowej gazety «Керченский рабочий» (30 marca 1999 roku). Po ukazaniu się mojego artykułu dostało mi się jeszcze od niektórych nauczycieli-Ukraińców, członków «Proświaty»: że niby miałem prawo żądać od zarządu oświaty otwarcia klas ukraińskich. Ale po tym zaprosił mnie do siebie naczelnik zarządu oświaty p. W. Idt. W obecności metodyków zarządu oświaty odbyło się nasze wspólne spotkanie. Doszliśmy do wniosku, że trzeba rzeczywiście więcej pracować nad tym, aby przekonać rodziców do konieczności nauki państwowego języka ukraińskiego. Wiele w tym kierunku zrobił także sekretarz odpowiedzialny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki Serhij Sawczenko. Przygotował on apel do wszystkich Ukraińców, dotyczący globalnych kwestii rozwoju ukraińskości na Krymie, w tym również otwarcia na półwyspie klas ukraińskich. Kerczańska «Proświta» zwracała się w tej sprawie także do Prezydenta Ukrainy Leonida Kuczmy, do premiera Walerija Pustowojtenki i do krymskich możnowładców. Odpowiedź Prezydenta dała impuls do otwarcia klasy ukraińskiej dla 25 uczniów w Kerczańskiej Szkole Średniej nr 2. Kwestię dostarczenia podręczników trzeba było rozwiązywać we... Lwowie z wiceprzewodniczącym Towarzystwa «Proświta» p. Jarosławem Hartowskim. Nasuwa się całkiem zrozumiałe pytanie: dlaczego, jak zawsze, z boku pozostaje Ministerstwo Oświaty Krymu? Kerczańskiej «Proświcie» udało się utworzyć w mieście radę doradczą Ukraińców przy kerczańskiej radzie miejskiej. Znajdujemy porozumienie w rozwiązywaniu problemowych kwestii dzięki wspomnianemu już naczelnikowi zarządu oświaty p. W. Idtowi. Powstał zespół banduzistów i szkolny chór duchowny. Przygotowujemy na święta Bożego Narodzenia nasz «Wertep». Do tego nam udostępniono pomieszczenie i niezbędne wyposażenie. Zachar Kowaluk, przewodniczący «Proświty», m. Kercz NA WIECZNĄ PAMIĘĆ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Kwestia kultury mowy może wydawać się komuś drobnostkowa, niewarta powszechnej uwagi, zwłaszcza w czasie, gdy realnie zagrożona jest sama ukraińska państwowość, a dla wielu Ukraińców ważniejsze są nie subtelności wymowy, lecz szukanie sposobów na przetrwanie fizyczne. Jednak kultura ludzka i warunki życia są ściśle ze sobą powiązane. Kwestia językowa stanowi trzon ukraińskiej idei narodowej, bez której nie da się zbudować państwa narodowego. Wybitny ukraiński językoznawca Iwan Ohijenko pisał: „Bez dobrze wykształconego ojczystego języka nie ma powszechnej świadomości, bez takiej świadomości nie ma narodu, a bez świadomego narodu — nie ma państwowości, najwyższej organizacji społecznej, w której on otrzymuje najpełniejszą możliwość swego wszechstronnego rozwoju i wyrażania się”. Reżim totalitarny, realizując swój szatański cel, na wszelkie sposoby starał się zniszczyć największą wartość ukraińskiego narodu — jego język, podstępnie, wyrafinowanymi jezuickimi metodami podkopać go od środka, ingerując w wewnętrzne prawa języka, zakazując pewnych jego form, słów, liter, przerabiając na rosyjską modłę ozdobniki ukraińskiego języka — formę wołacza, akcenty itd. W niepodległej Ukrainie Ustawa o językach oraz artykuł dziesiąty Konstytucji w wielu przypadkach nie są przestrzegane przez samą władzę, która powinna być wzorem przestrzegania prawa. A co robi świadoma społeczność, by poprawić sytuację językową? Oczywiście coś robi, ale, zgodźcie się, dalekie jest to od wszystkiego, co można i trzeba by zrobić. DĄŻYĆ DO IDEAŁU Na Tarnopolszczyźnie kwestia językowa nie stoi tak ostro jak w regionach wschodnich czy południowych Ukrainy, ale problemów nie brakuje. Wspomnijmy tylko o niektórych z nich. Przede wszystkim chodzi o zaśmiecenie naszego języka rusyzmami. Można jeszcze jakoś zrozumieć zwykłego obywatela, który wśród codziennych trosk nie ma możliwości zajrzeć do słownika. Ale czym usprawiedliwić kalki, niezgrabności i wykrętne sformułowania, które słyszymy z ust osób odpowiedzialnych, których mowa powinna być wzorem dla słuchaczy? Nieszczęście polega na tym, że językowe błędy wysoko postawionych mówców, wygłaszane przed szeroką publicznością, mają rezonansowy charakter, są naśladowane i powielane przez słuchaczy, i dlatego wyrządzają szkodę, którą trudno naprawić. Mówiąc o czystości języka, nie mamy na myśli jego sterylności. Oczywiście dialektyzmy, archaizmy, stosownie użyte zapożyczenia upiększają i wzbogacają język. Chodzi jedynie o brak w nim językowego brudu, kalk i wykrętów. Bardzo często nawet wysoko wykształceni ludzie, wymawiając liczebniki „jedenaście” i „czternaście”, kładą akcent na „y”, którą w języku rosyjskim. Ale przecież nielogiczne jest robienie wyjątku dla dwóch liczebników, skoro we wszystkich innych pokrewnych (dwanaście, trzynaście, piętnaście itd.) akcent pada na przedostatnią sylabę. Jak niegdyś, zamiast uchwał przyjmuje się „rішення” (decyzje), zadania i problemy „рішають” (rozstrzygają), choć powinny być rozwiązywane; autobusy nadal jeżdżą „po zakazie” albo, w lepszym wypadku, „po zamówieniu” zamiast „na zamówienie”, a samochód szkolny dalej nazywa się „uczbowym”. Długotrwały pobyt w objęciach „starszego brata” i dzisiejsza „jednolita przestrzeń informacyjna” dają o sobie znać. Być może dlatego wielu naszych rodaków nadal nazywa hrywny rublami, nie zdając sobie sprawy, że tym samym poniżają narodową walutę i demonstrują własną małowartościowość. Zbyt powoli dokonuje się przebudowa ludzkiej świadomości, jeśli nie ma ukierunkowanego wpływu na przyspieszenie pozytywnych zmian. Nawał anglojęzycznych słów (na przykład dilер, dystrybutor, monitoring), obserwowany ostatnio, wyrządza językowi ukraińskiemu znaczną szkodę, bo czyni go zależnym od języka-dawcy. Czy zatem trzeba używać obcych słów? Bezsprzecznie trzeba, ale tylko tam, gdzie nie ma ukraińskiego odpowiednika. Po co, na przykład, mówić: aeroport, trotuar, skala, skoro istnieją piękne, melodyjne ukraińskie odpowiedniki: lotowisko, chodnik, miara. Niektórzy mówcy, w tym również spikerzy radiowi i telewizyjni, nijak nie mogą pojąć, że zwracając się słowem „pani” do audytorium, w którym jest więcej niż jedna kobieta, akcent należy położyć na drugą sylabę. W 1990 roku do ukraińskiego alfabetu powrócono represjonowaną w 1933 roku literę „ґ”. Znacznie to poszerzyło możliwości języka ukraińskiego w przekazywaniu na piśmie odpowiedniego dźwięku, który słychać w wymowie wielu powszechnie używanych słów: ґудзик (guzik), ґума (guma), ґрунт (grunt) itd. Jednak na łamach ukraińskich gazet, także lokalnych, litera „ґ” przyjmuje się powoli. Często w wyrazach obcego pochodzenia, ślepo kopiując rosyjską wymowę, łacińskie h oddaje się przez х, na przykład: Helmut, czytają Chelmut, choć trzeba Gelmut; hockey czytają chokej, a trzeba — gokej; hobby czytają chobi, a trzeba — gobi. Niezwykłe, ale poprawne. Szczególny niepokój budzi epidemia wulgaryzmów, która ogarnęła współczesną młodzież. Można wiele mówić o przyczynach tego zjawiska, ale trudno pojąć całkowitą bierność osób i struktur, których służbowym i moralnym obowiązkiem jest przeciwdziałanie temu złu. Jeśli w dawnych czasach za obelgę wypowiedzianą w miejscu publicznym można było usłyszeć powszechne potępienie, a nawet dostać piętnaście dób aresztu, to dziś lżącym wszystko сходzi na płazie. Ten problem należy rozwiązywać wspólnymi siłami rodziny, szkoły, struktur władzy i społeczeństwa. Wzorem do naśladowania jest język idealny. Jego funkcje pełni język literacki (standardowy), istniejący we wszystkich rozwiniętych krajach. W Ukrainie nad utrwaleniem i dalszym udoskonalaniem narodowego języka idealnego pracują specjaliści. Szczególnie ważna rola w nauczaniu i upowszechnianiu języka literackiego przypada szkole oraz środkom masowego przekazu, dzięki którym język staje się najważniejszą dźwignią wpływu na świadomość ludzi. Język idealny występuje przede wszystkim jako potężny czynnik jednoczący i budujący państwo. Ponadto jest on miarą duchowej wartości człowieka. Estetyka języka odzwierciedla wewnętrzną istotę osobowości. Dlatego opanowanie i używanie ukraińskiego języka, przemyślanego pod względem formy i szlachetnego pod względem treści, jest w dzisiejszych czasach szczególnie aktualne, gdy głębia degradacji społeczeństwa osiągnęła granicę, za którą jest albo unicestwienie, albo uświadomienie sobie konieczności samodoskonalenia i powrotu do moralno-duchowych źródeł, do czystych źródeł. Aby poprawić sytuację językową, naszym zdaniem trzeba przy administracji państwowej utworzyć komisję językową, która udzielałaby konsultacji w trudnych kwestiach ukraińskiej ortografii, a także zbierała przypadki naruszeń norm językowych i ustawodawstwa językowego w informacjach przeznaczonych dla masowego odbiorcy. Można by też zorganizować w prasie lokalnej, w radiu i telewizji powszechną edukację językową, którą prowadziliby specjaliści od języka dla szerokiego ogółu. Podniesieniu piśmienności ludności sprzyjałyby tabele poprawnej pisowni i wymowy najczęściej używanych słów, dostępne w przystępnej cenie słowniczki terminologiczne itp. Na przykład w pomieszczeniach urzędów pocztowych można by wywiesić w widocznym miejscu tabele ukraińskiego słownictwa pocztowego, a zwłaszcza: adres, przekaz, do zapytania, list polecony itd. Nauczanie ludzi kultury językowej, jak każda inna sprawa, wymaga nie tyle wezwań i deklaracji, ile codziennej, żmudnej i ofiarnej pracy struktur władzy, specjalistów od języka, świadomej inteligencji, działaczy Proświty. Osiągnięcie wysokiej kultury mowy — oto ideał, do którego każdy z nas powinien dążyć. Dbajmy więc o czystość naszej mowy ustnej i pisanej, o czystość naszych myśli i czynów, a w końcu o czystość naszych dusz. Wszystko inne się doda. Mychajło MEDIUCH, kandydat nauk technicznych, docent Katedry Fizyki Tarnopolskiego Państwowego Uniwersytetu Technicznego im. I. Puluja, przewodniczący oddziału «Proświty»

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

SYMFEROPOLSKI ODDZIAŁ NTSz

W skład oddziału NTSz wchodzi 20 członków Proświty, w tym 5 doktorów nauk historycznych, profesorów, 3 doktorów nauk filologicznych, profesorów, doktor nauk chemicznych, profesor, doktor nauk fizykomatematycznych, profesor, 9 kandydatów nauk, docentów. W ciągu roku opublikowali oni ponad 20 monografii i podręczników metodycznych z różnych dyscyplin. Wszyscy członkowie oddziału NTSz są wykładowcami wyższych uczelni, popularyzatorami osiągnięć nauki na Ukrainie, występują z aktualnych problemów w telewizji i radiu. W ciągu roku członkowie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki (Symferopolskiego oddziału NTSz) wystąpili z referatami na międzynarodowych i ogólnoukraińskich konferencjach: «Polityka i działalność wojskowa Nestora Machny» (Zaporoże, listopad, 1998), «Państwowo-prawne problemy Północnego Przyczarnomorza: historia i współczesność» (Symferopol—Ałuszta, maj, 1999), «Represjonowane pokolenie krymskotatarskich działaczy społeczno-politycznych, podwижników nauki i kultury» (Symferopol, maj, 1999), na IV Międzynarodowym Kongresie Ukrainistów w Odessie (sierpień, 1999), na Międzynarodowym seminarium «Edukacja i języki mniejszości narodowych Ukrainy w kontekście rekomendacji haskich i ossijskich», zorganizowanym przez Wysoki Komisariat OBWE ds. Mniejszości Narodowych oraz Państwowy Komitet Ukrainy ds. Narodowości i Migracji (Odessa, wrzesień, 1999). Szereg członków Towarzystwa «Proświta» i NTSz pracowało jako redaktorzy «Uczonych zapisek Symferopolskiego Uniwersytetu Państwowego» w zakresie swoich specjalności, uczestniczyło w redagowaniu zbiorów materiałów międzynarodowych i ogólnoukraińskich konferencji naukowych, kierowało konferencjami i ich sekcjami. W marcu 1999 roku oddział NTSz wspólnie z Ogólnoukraińskim Towarzystwem «Proświta» im. T. Szewczenki oraz Wydziałem Filologicznym Symferopolskiego Uniwersytetu Państwowego zorganizował i przeprowadził w Symferopolu konferencję naukową poświęconą 185. rocznicy urodzin T. H. Szewczenki. Wysłuchano 24 referatów, głównie filologów. W konferencji wzięli udział nauczyciele szkół miasta Symferopola. Materiały konferencji przygotowano do druku. Petro HARCZEW, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, przewodniczący Symferopolskiego oddziału NTSz, rzeczywisty członek Ukraińskiej Akademii Nauk Historycznych, doktor nauk historycznych, profesor Z szacunkiem T. MALYSZKO, m. Chmielnicki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

Долі людські ЖИТИ — ЦІКАВО!

l-“це м%г% …=! %д›е…… # k%.", ц o%л- 2="“ь*%- %Kл=“2-. 0 е *! =“, "е ›, "%C, “…ем-“це. a=2ь*% м-L C! =цю"=" 3 де! ›K=…*3, м=м= K3л= "ч, 2ель*%ю. b “-м’м% – м=м, "“- K3л, *! =“, "-, де.2% 2=л=…%", 2, L, =ле …е "“- м=л, ?=“2 д%"г%л-22 . a=2ь*% м% – м=м, K3", * 2еCе! *=›32ь, ме! %м м-“2=. b “-м’- Cе! едCл=ч3"=л, K=г=2% л-2е! =23! , . l=м= K3л= д3›е …=ч, 2=…=, – …=ƒ, "=л, , ›=! 23юч, , .%д ч%ю е…ц, *л%Cед--ю. oе! еK3"=юч, " l%“*"-, …=“=мCе! ед ƒ=L- шл= д% Š! е2ь *%"“ь*%- г=ле! е-. l%л%дш, L м=м, … K! =2 ~. “! %ше…*% K3" 2=л=…%", 2, м “*! , C=лем. o! % …ь%г% д-Lшл, ч32*, =› д% j, -"“ь*%- *%…“е! "=2%! – . o! , -.=л, C! ед“2="…, *, "-д *%…“е! "=2%! – , C%“л3.=л, г! 3, C-“л ч%г% ƒ=C! %C%…3"=л, L%м3 -.=2, "ч, 2, “ д% j, -"“ь*%- *%…“е! "=- 2%! – . “! %ше…*% C%“2=", " 3м%"3, ?% *?% C%шлю2ь -ƒ …, м ! =ƒ%м c%! %д%"е…*=, 2% "-… 2е› C%-де. d=л, ƒг%д3. o%-.=л, ! =ƒ%м. o! %- "ч, л, “ де *, L ч=“. “! %ше…*= м=л, C%“, л=- 2, д% -2=л – дл C%д=льш%г% …="ч=…… . d%л ! %ƒC%! д, л=“ C%--…ш%м3: "-… ƒ=."%! -" - C%ме! 3 "-ц- 22 ! %*, . 0 е K3л= 2! =гед- дл “-м’-. c%! %д%"е…*% ƒ=*-…ч, " *%…“е! "=2%! -ю, %! г=…-ƒ3"=" "“е“"-2…ь% "-д%м3 *=Cел3 &d3м- *=[, *= %д…--ю ƒ Cе! ш, . ", -.=л= ƒ= *%! д%…, 3 o=! , › …= г=“2! %л-. m=ш= “-м’ д% "-L…, д! 3›, л= -ƒ “-м’-ю l=! -…е“*%, “, … *, . C-д ч=“ "-L…, “2=" "“е“"-2…ь% "-д%м, м C-д"%д…, *%м, %“%K, “2, м "%! %г%м c-2ле! =, K% C%2%C, " K=г=2% …-мець- *, . *%! =Kл-", “е! ед …, . – &c3“2л="[. ŠеCе! м=ю *…, ›*3 j! %…= &j=C-2=… д=ле*%г% Cл=- "=…… [. o%2-м д%л L%г% K3л= д3›е 2! =г-ч…=. “ л, “23"=л=“ 45 ! %*-" ƒ L%г% “е“2! %ю, K=г=2% ! =ƒ-" -ƒд, л= д% …, . л-2%м " nде“3. “ "ч, л=“ь 3 k%.", ц-, ƒ=*-…ч, л= .-м-*%- ме.=…-ч…, L 2е.…-*3м. g= “Cец-=ль…-“2ю C! =- цю"=л= м=л%. oе! е-.=л= д% u=! *%"=, де “C%ч=2*3 C! =цю"=л= " r*! =-…“ь*%м3 …=3*%- "%-д%“л-д…%м3 -…“2, 232-, C%2-м Cе! еLшл= …= ="-=д, ƒель…, L ƒ="%д, 3 2е."-дд-л – 183. o-“л ƒ=*-…че…… "-L…, Cе! е-.=л= д% м. o! %- “*3! %"= (2еCе! uмель…, ць*, L). b, C=д*%"% C%“23C, л= C! =цю"=2, " .3д%›…ю м=L“2е! - …ю. ` K3л% це 2=*. g=Lшл= 23д, %д…%г% ! =ƒ3, C%ц-*=", л=“ . p%ƒг%"%! , "ш, “ь ƒ %д…--ю ƒ C! =ц-"…, ць, “*=ƒ=л=, ?% " ш*%л- …еC%г=…% м=лю"=л=. u3д%›…, ц ƒ=C! %C%…3"=л= ме…- …=м=лю"=2, C%! 2! е2 u! 3?%"=. rд="“ , # *3C, л, дл *%-“ь 3“2=…%", . g=C! %C%…3"=л, C%д="=2, ƒ= "3. g=! %K-2*, K3л, "ел, *-, %“%K- л, "% Cе! ед “" 2%м 1 Š! ="… 2= …= ›%"2…е"- ! %*%", …, . ) е! еƒ де *, L ч=“ ме…- ƒ=C! %C%…3"=л, ! %K%23 …= “2=…ц – ю…, . 2е.…-*-", # ƒг%д, - л=“ь. “ ƒ- “"%-м, г3! 2*-"ц м, ƒ=Lм=л= Cе! шем-“це " r*! =-…- 17 ! %*-", %де! ›=л= д, Cл%м "-д l-…-“2е! “2"= %“"-2, . dе*-ль*= ! =ƒ-" ƒ=L- м=л, Cе! шм-“ц " q%юƒ- …= bdmc (3 C="-льL%…- д%“ г…е…ь …=! %д…%- %“"-2, ). “ %де! ›=л= C%“"-дче…… , м%- 3ч…- " 13#14 ! %*-" # мед=л- 2= г! %ш%"- C! ем--. nд, … -ƒ е*“C%…=2-" K3" %“%Kл, "% ц-*=- ", L # *=! 3“ель. e*“C%…=2 K3" ƒм-“2%"…, L, - м, ƒ 3ч… м, L%г% г=! …% %-%! м, л, . c%! -л% “"-2л%, *=! 3“ель *! 32, л=“ , л3…=л= м3ƒ, *=. m=м C, “=" м%“*%"“ь*, L *%! е“C%…де…2 C%д - *3 ƒ= д=! %"=…е "ел, *е ƒ=д%"%ле…… дл ю…, . м%“*", ч-" – г%“2еL м-“2=. o%д%“- ƒKе- ! -г=ю ", ! -ƒ*3 ƒ г=ƒе2, . ŠеCе! 3 “еKе "д%м= м=ю ", “2="*3 *=! 2, … -ƒ “%л%м, 2= -…ш, . м=2е! -=л-". Š%! -* %! г=- …-ƒ3"=л, ", “2="*3 м%-. ! %K-2 3 м3ƒе-. o%*=- ƒ3"=л, C% 2елеK=че……ю. b, Lшл= …= Cе…“-ю, %де! ›3ю 68 г! , "е…ь, ›, "3 " *%м3…=ль…-L *"=! 2, ! -. u%2-л= %Kм-… - 2, *-м…=23 – ƒ=! =д, ць%г% Cе! еLшл= …= -…ш3 ! %K%23. Š= ƒ ць%г% …-ч%г% …е ", Lшл% че! еƒ м%-. “3“-д-". m= ›=ль, 2=* “2=л%“ * “2=л%“ . yе .%ч3 че! еƒ де *, L ч=“ …=C, “=2, C! % ›, 22 C! , …еC- 2= * C% ", "“ Cе! ш, L ="2%- м%K-ль 3 k%.", ц-. o, ш3 -…*%л, " м-“це"3 г=ƒе23 – ме…- …е "-дм%"л ю2ь 3 C3Kл-*=ц- .. a=›=ю L b=м 3“ь%г% …=L*! =?%г%. oе! е- *%…=…=, ?% ƒ="›д, м%›…= – 2! еK= ›, 2, ц-*="%.
Strona · s. 6strona oryginału ↗

Iwan Klymiw-«Legenda»

Wieczory z licznym udziałem publiczności odbywają się w Sosnowskim Domu Ludowym «Proświty», chętnie przychodzą tu górnicy, nauczyciele, młodzież, ludzie starszego pokolenia. Dużym powodzeniem cieszył się także wieczór poświęcony 90. rocznicy urodzin pamięci sławnego rodaka, niestrudzonego bojownika o wolność Ukrainy Iwana Klymiwa-«Legendy». Tu, nad brzegami cichopłynnej Raty, minęło jego dzieciństwo i młodość, tu hartowała się jego wola i męstwo, tu kształtował się jego wysoki patriotyczny duch, miłość do swojego narodu i nienawiść do jego wrogów. Stąd wiodła jego życiowa droga poprzez sokalskie gimnazjum, Uniwersytet Lwowski, w wir rewolucyjnej walki, poprzez polskie więzienia, konspiracyjną pracę jako krajowy przywódca w latach 1939–1941, aż do katowni gestapo we Lwowie. Prowadziła go ku nieśmiertelności... To o jego pokoleniu układano w narodzie pieśni: Urodziliśmy się z krwi narodu, Kołysała nas groźna więzienna cela, Hartowały nas walki o wolność I nienawiść do hańby jarzma... To jest pokolenie, które kształtowało i stało się fundamentem wyzwoleńczych zmagań w latach 1940–1950. Pamięć o Iwanie Klymiwie-«Legendzie», człowieku z legendy, żyje. W Sielcu Bełzkim wzniesiono wspaniały pomnik Bohatera, jego imieniem nazwano szkołę średnią w rodzinnej wsi oraz ulicę w górniczym Czerwonogradzie. I jakby o Iwanie Klymiwie powiedziane były słowa naszej genialnej poetki Lesi Ukrainki sprzed 100 lat: Zdobył sobie wielką sławę, I nie umrze ta sława, nie zginie: W pieśni, w słowie będzie żył wiecznie I o sobie światu opowie. Piotr KUCZMIŃSKI, członek zarządu Sosnowskiego Miejskiego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta»

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

«DALEKI I BLISKI SZWCZENKO»

Przekłady wybranych utworów T. Szewczenki na język krymskotatarski. — Symferopol: wspólne wydanie firmy wydawniczej «Żurnał "Dola"» oraz krymskotatarskiego PEN-klubu, 1999. — 224 s. Nie tak dawno ujrzał światło dzienne zbiór przekładów na wiele (147) języków świata genialnego utworu Tarasa Szewczenki «Testament» (Kijów: Naukowa dumka, 1989). Od tego czasu to tu, to tam, w Ojczyźnie i poza jej granicami pojawiały się obcojęzyczne interpretacje jego nieśmiertelnych dzieł. I oto Szewczenkiana wzbogaciła się o nową książkę «Daleki i bliski Szewczenko», w której «ramię w ramię» ustawiają się płomienne strofy Wielkiego Kobziarza w języku ukraińskim i odpowiednio w języku krymskotatarskim. Na czym polega sekret przyciągania naszego najważniejszego Poety, Narodowego Proroka, dla innych narodów? Sądzę, że na ten temat trafnie wypowiedział się autor przedmowy «Objmijcie się, bracia moi...», kandydat nauk filologicznych, profesor Ołeksandr Hubar w jej pierwszych wierszach: «Geniuszowi, który, według słów wielkiego Diderota, "spada z nieba", przeznaczone jest reprezentować swój naród wśród narodów świata. Na frontonie światowej literatury w jednym rzędzie z Homerem i Dantem, Szekspirem i Goethem, Byronem i Hugo, Puszkinem i Mickiewiczem, Lermontowem i L. Tołstojem stoi imię także genialnego poety, malarza-akademika, myśliciela, niezłomnego bojownika o wolność i niepodległość narodu ukraińskiego, jego proroka Tarasa Hryhorowycza Szewczenki». Duchem wolności i braterskiej miłości do skrzywdzonych na całym świecie — tymi cechami przyciągający i bliski jest Taras Szewczenko także narodowi krymskotatarskiemu, który przeszedł wszystkie dantejskie kręgi piekła obok narodu ukraińskiego w burzliwym XX wieku, wywalczając własne miejsce pod słońcem. Bliski także tymi wycierpianymi wierszami: A wszystkim nam razem na ziemi Jednomyślność podaj I bratomiłość ześlij. Głusi, jakkolwiek przykro, na ten apel Poety są ci, którzy sieją po dziś dzień waśnie narodowościowe na ukraińskim Krymie, jakby nie wiedząc, że nie zbiorą niczego poza burzą. Opracowując to eleganckie, atrakcyjne wydanie — w obwolucie i twardej oprawie, na wspaniałym kredowym papierze, ze smakiem ozdobione pracami graficznymi samego Kobziarza — redaktor W. Basyrow, jak przekonujemy się z tekstu, starał się przedstawić krymskotatarskiemu czytelnikowi twórczość Poety w całej jej różnorodności: od lirycznych szkiców i dum-lamentów po buntownicze wiersze-motywy «Rozrytej mogiły» oraz zapowiadanego «I umarłym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim na Ukrainie i nie na Ukrainie moje przyjacielskie przesłanie...» Niestety, trudno sądzić o jakości przekładów, nie znając języka narodu, który żyje obok nas nie od jednego stulecia i oto już prawie dziesięciolecie — w jednym państwie. Lecz poprzez tajemniczy «klinopis» podanego tekstu wyczuwa się muzykę i rytmikę genialnych wierszy Kobziarza, co świadczy o prawdziwej próbie oddania jego buntowniczego i wysokiego ducha. Obok nowych przekładów w książce przedstawione są poszczególne teksty, przetłumaczone na język krymskotatarski według wydania: T. H. Szewczenko «Sajłama szyirleri» (Wybrane wiersze. — Symferopol, Krymdierżwydaw, 1940), co świadczy o dawnym zainteresowaniu tego narodu twórczością naszego geniusza. Należy wyróżnić także ludzi zaangażowanych w wydanie — zasługują oni na najwyższe słowa podziękowania. Wydanie zatem zostało zrealizowane przy wsparciu finansowym Międzynarodowej Fundacji «Widrodżennia» w ramach programu «Integracja ze społeczeństwem ukraińskim narodu krymskotatarskiego, Bułgarów, Ormian, Greków, Niemców, którzy doznali deportacji». Sprawiedliwie należy zaznaczyć, że wydanie nie jest, obrazowo mówiąc, grą do jednej bramki: trwa proces wzajemnego wzbogacania się dwóch sąsiednich kultur. W przekładzie na język ukraiński Danyła Kononenki ujrzały światło dzienne utwory krymskotatarskich poetów A. Welijewa, Sz. Selima, Ju. Temirkaja, N. Umerowa, R. Fazyla, R. Chalida, A. Kokijewej; Wiktor Humenjuk i Mykoła Mirosznyczenko przetłumaczyli utwory Ju. Kandymy; O. Korsowecki — Sz. Appazowa... Natomiast A. Welijew mistrzowsko przetłumaczył, jak uważają specjaliści, wiersze Łesi Ukrainki na język krymskotatarski, a Ju. Kandym — poezje P. Tyczyny, A. Krymskiego, cykl opowiadań M. Kociubynskiego z życia krymskich Tatarów «Pod minaretami», «Na kamieniu», «W pętach szajtana»... Wymiana kulturalna między sąsiadami trwała i w pierwszych czasach po październiku. Zaś anonsowana książka jest jeszcze jednym swoistym mostem jednoczenia dwóch narodów, związanych wspólnym losem. Jak sprawiedliwie zaznacza krymskotatarski poeta Nuzet Umerow: «Tragedia i historia narodu krymskotatarskiego tysiącami nici związana jest z losem i tragedią narodu ukraińskiego. Właśnie dlatego Szewczenko jest drogi krymskim Tatarom, którzy powinni czytać go nie tylko w języku ukraińskim, ale i w swoim ojczystym języku». Wspaniałe słowa na drogę, lecz, niestety, realia rynkowe dyktują swoje: książka wyszła w ograniczonym nakładzie — zaledwie 1000 egzemplarzy, czyli stanie się własnością co najwyżej części bibliotek i nielicznych bibliofilów. Jedyna nadzieja, że zadziała tu dawna wypróbowana zasada: przeczytałeś sam — podziel się z bliźnim. Bo wieszcze słowo Kobziarza nie zna granic i należy nie tylko do Ukraińców — do narodów i wieków! Wołodymyr HERMAN trio «Łastiwka», które posiada ukraiński repertuar. Lecz znowuż, brakuje dla jego rozwoju zarówno ukraińskojęzycznych wydawnictw pieśniarskich i muzycznych, jak i środków. Rozumiemy, że na Ukrainie wystarcza własnych problemów, ale nam nie ma już na kogo liczyć. Przedsiębiorstwa u nas nie pracują. Administracja państwowa w ogóle nie zwraca na nas uwagi. Nasze towarzystwo, w którym nalicza się ponad 220 członków, pracuje na czystym entuzjazmie, bez jakichkolwiek środków. Często trzeba liczyć tylko na pomysłowość, i ona pomaga osiągnąć niemało. Naszym zdaniem, należy już prowadzić scentralizowaną politykę państwową na Ukrainie w odniesieniu do Ukraińców, którzy z tych czy innych przyczyn znaleźli się poza granicami swojej ojczyzny. Sądzę, że jest racja także w konkretnej adresowej pomocy patronackiej dla ukraińskich towarzystw Mołdawii w ogóle i Naddniestrza w szczególności. Pierwszym krokiem takiej pomocy mogłaby stać się organizacja prenumeraty ukraińskich wydawnictw periodycznych... I na zakończenie, chciałbym wyróżnić naszych aktywistów — członków rady Towarzystwa «Proświta». Wśród nich — L. Iwanowycz i M. Czudak, którzy pracują w Państwowym Uniwersytecie Naddniestrza, L. Rybak — główny lekarz, Z. Chudoba, który pracuje w drogówce, oraz jego żona — studentka uczelni O. Chudoba, A. Iwanyszyn — pracownik liceum teoretycznego... Ogólnie przeważają w Towarzystwie nauczyciele szkół, wykładowcy techników; są wśród prośwician także specjaliści przedsiębiorstw, które obecnie stoją... Podstawę Towarzystwa stanowią ludzie wykształceni, inteligenci, na których spada główny ciężar działalności. Więc, nie zważając na liczne trudności, jednak działamy i robimy wiele pożytecznych rzeczy. Zazwyczaj własnymi siłami. A moglibyśmy zrobić o wiele więcej... W. WASYLENKO, przewodniczący Towarzystwa «Proświta», m. Bendery (Mołdawia)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

«ДУХА НЕ ВГАШАЙТЕ!»

qь%г%д…-, …=Cе! ед%д…- ю"-лею p-ƒд"= u! , “2%"%г%, * …-*%л, , г%“2! % "-дч3"=-2ь“ C%2! еK= C-д…е“е…… д3.3 3*! =-…“ь*%- …=ц--. mе C-д… "ш, ƒ=…еC=л, L д3. 3*! =-…ц , г%д- L д-м=2, ƒд%л=2, …ег=! =ƒд, . a3дь- *, L C%ч, …, ! =…%* – "еч-! 3*! =-…ець C%ч, …=" – ƒ=*-…ч3"=" м%л, 2"%ю, 2, м “=м, м ƒд%K3"ш, “%K- “л="3 %д…%г% ƒ …=L! ел-г-L- …-ш, . …=! %д-" “"-23. u! , “2, …“ь*- g=C%"-длюK%"- д% Kл, ›…ь%г%, д%K! = – “C! ="едл, - "%“2-, м, л%“е! д …=“2-ль*, C! , C=л, д% д-ш- 3*! =-…ц м, ?% -де…2, --*3"=л, “ , “2=л, %“%- K, “2, м, ! , “=м, 3*! =-…“ь*%- "д=ч-. ) , …е 2%м3 *%м3…%K-льш%", *, 2=* ƒ="ƒ 2% …, ?, - л, …=ш- “" 2, …-, C-дм-… юч, .! , “2, …“ь*3 м%! =ль “"%-м &м%! =ль…, м *%де*“%м K3д-"- …, *= *%м3…-ƒм3[ (“C, “=…, м ƒ .! , “2, …“ь*, . -“2, …!), ?% %! г=…-ч…% "-дч3"=л, “=ме 232 …=LK-льш3 …еKеƒCе*3. Š! еK= ƒ “3м%м ", - ƒ…=2, , ?% &“%"-2“ь*=[ “, “2ем= K=г=2% " ч%м3 д%“ гл= K=›=…%г%. m=“л-д*, – C=…3- "=…… %че", д…-. Š%› – …е д, "…%, ?%, %2! , - м="ш, a%›, м ч-д%д-L“2"%м Kеƒ ›%д…%- *! =Cл- *! %"- "л=“…3 де! ›="3, м, …е “C! %- м%гл, “ …="е“2, л=д 3 “"%-L .=2-. b-д"е! 2% *=›3ч, , де! ›="…- м3›- Kеƒ ! %д3-Cлеме…-, &…%"-[ 3*! =-…ц- …е C%“C-ш=ю2ь це ! %K, 2, . m= “ь%г%д…- …=д2% г%“2! % "-дч3"=-2ь“ K! =* …=ц-%…=ль…% “"-д%м, ., д3.%"…, . C%"%д, ! -" …=ц--. nд…=* “л-д ?%“ь ! %K, 2, , …е ƒ"%л-*=юч, . m=“=мCе! ед 3 “-е! – д3.%"…-L. `д›е …е “е*! е2, ?% …= ƒм-…3 *%м3…-“2, ч…-L м%! =л- C! , Lшл, …е *! =?- ƒ! =ƒ*, ƒ=.-д…%- *3ль23! , - …= 2лд3.%"…%- C3“2елд=л, д! 3›…- “.%д, . l=-2ь“ …= 3"=ƒ- ƒ%"“-м …е C! , 2=м=……, L 3*! =-…ц м *3ль2 “, л, , …=›, ", , ="=…2ю! , ƒм, …=! *%м=…- , C! %“2, 23ц- ... m=LCе! ше це “2%“3-2ь“ м%л%д-. `K“%лю2…% -г…%! 3-2ь“ C%ƒ, 2, "…, L -де=л. u! , “2, …“ь*= м%! =ль …е C%“-л= …=ле›…%г% -L м-“ц . “*?% “C! =", 2=* C-д32ь – д=л-, м, "2! =2, м% C%*%л-…… , = " *-…це"%м3 ! =.3…*3 # K3дь- *3 Cе! “Cе*2, "3 * …=ц- . n2›е, 2! еK= "“-м= ƒ=“%K=м, C-д…-м=2, д3.%"…-“2ь 3*! =-…“ь*%- …=ц--, …=“=мCе! ед м%л%д-. ) 3д%"%, ?% м, "-дK3д%"3-м% …=ш- .! =м, . Š= …=K=г=2% "=›л, "-ше "-д…%", 2, u! =м д-шм%л%д%- люд, …, . ) %м3 …= “ь%- г%д…- " …="ч=ль…, . ƒ=*л=д=. …е C! %C=г3- ю2ь“ .! , “2, …“ь*- -“2, …, , “*=›-м%, 2=*, м C! едме2%м * &n“…%", .! , “2, …“ь*%- м%- ! =л-[? g! %ƒ3м-л%, це …е K3де C=…=це-ю, =ле д=“2ь ! е=ль…, L C%ш2%". д% “=м%! %ƒ- ", 2*3, “=м%"д%“*%…=ле…… ю…=*= ч, д-"ч, - …, . `д›е …е“C! %“2= c%“C%дь C! %“, 2ь: &o! , - "ч=L ю…=*= д% д%! %г, L%г%, – "-…, * C%“2=! – 2ь“ , …е "“23C, 2ь“ ƒ …е-[ (o! . 22:6). Š=*= C! , ч, …=, * K! =* *%ш2-", …е ", 2! , м3- …- *%- *! , 2, *, , K% …= л-*"-д=ц-ю …=“л-д*-" Kеƒд3.%"…%“2-, “C%›, "=ць*, . C-д.%д-" д% ›, 22 ", 2! =ч=ю2ь“ ƒ…=ч…% K-льш- “3м, . g=“%K, м=“%"%- -…-%! м=ц--, ƒ=*л=д, *3ль- 23! , , л-2е! =23! =, *…, г, C%", ……- K32, …= Cе! ш%м3 Cл=…- де! ›="…%- C%л-2, *, C-д…е- “е…… д3.%"…%г% ! -"… …=! %д3. r*! =-…“ь*= м%"= C%", ……= …=! еш2- C%“-“2, …=ле›…е -L м-“це " 3“-. -, ƒ%*! ем= ц, . Cе! ш%! д…, . “-е! =. д3.%"…%г% ›, 22 “3“C-ль“2"=, K% 2-ль*, че! еƒ …е- 3*! =-…ець 3“"-д%млю- “еKе * …%“- "ел, *%г% L м%г32…ь%г% е2…%“3, %“%K, “2-“2ь, C! ед“2="…, *= …=! %д3, ?% 3“- C=д*3"=" "-д C! =д-д-" …е 2-ль*, C%*-! л, "-“2ь, д%K! 3 – м, л%“е! д…3 "д=ч3 2= C%е2, ч…-“2ь, =ле L “м-л, "-“2ь, л, ц=! “ь*, L д3. 2= C%ч322 "л=“…%- г-д…%“2-. u%2-л%“ K, ?%K “=ме ц- ! , “, 3*! =-…ц-" д%C%м%гл, -м 3 цеL Cе! ел%м…, L ч=“ …= ме›- 2, “ ч%л-2ь ", “2% 2, , ƒд%л=2, Cе! еш*%д, , ƒм3›…-2, " K%! %2ьK- ƒ …ег=! =ƒд=м, – ƒ %…%"ле…, м д3.%м 3"-L2, " 2! е2- 2, “ ч%л-22 %д…, м ƒ …=Lм%г32…-ш, . …=! %д-" “"-23. dл ць%г% м, м=-м% "“- C-д“2=", . m=ш Š"%! ець ƒ=*л, *=-: # &a3дь2е д%“- *%…=л-, * д%“*%…=л, L n2ець "=ш mеKе“- …, L![ (l=2"- 5:48). m=“=мCе! ед м%"= Lде C! % д3.%"…, L ! %ƒ", 2%*, д3.%"…е ƒ! %“2=…… - “=м%"д%“*%…=ле…… . Š%› дK=Lм% C! % це - ƒ! еш2%ю ƒд3›=-м% "“- -…ш- C! %Kлем, - C! %Kлем*, . Володимир ВАРЕНКО, учитель, просвітянин, м. Київ
Strona · s. 7strona oryginału ↗

NASZEGO KWIATU — NA CAŁYM ŚWIECIE PRACUJEMY Z ENTUZJAZMEM...

Towarzystwo «Proświta» w mieście Bendery (Mołdawia) zostało założone 23 grudnia 1997 roku. Towarzystwo kultury ukraińskiej, które działało u nas dotąd, zajmowało się przede wszystkim kwestiami kultury, a do problemów szkoły nie docierało. Brakowało podręczników, opracowań programów, słowników, pomocy naukowych i literatury metodycznej dla szkół i przedszkoli. Grupa działaczy — Lubomyr Ryb’jak, Mykoła Czudak, Zinowij Chudoba, Olena Chudoba, Anatolij Iwanyszyn, Wasyl Zahirnyj oraz autor tej publikacji — postanowiła, że należy utworzyć jeszcze jedno towarzystwo — «Proświtę», które zajmowałoby się problemami szkoły, a także problemami proświatowymi w ogóle. W Benderach bardzo trudna jest sytuacja z nauczaniem języka ukraińskiego. Wyjaśnia się to m.in. tym, że wielu Ukraińców przybyło do miasta w latach władzy radzieckiej i trafiło pod presję totalnej rusyfikacji, dlatego teraz bardzo powoli zbliża się do ukraińskości. Gdy wielu z nich proponuje się oddawanie swoich dzieci do szkół ukraińskich, odpowiadają, że nie ma takiej potrzeby, ponieważ Ukraina jest dla nich obojętna. Dlatego praca z takimi rodzicami jest bardzo trudna — trzeba tłumaczyć, przekonywać o czymś przeciwnym, obalać ich przekonania o „nieperspektywiczności” ukraińskiej edukacji. Pragniemy, aby nasze dzieci wstępowały do zakładów edukacyjnych Ukrainy jako Ukraińcy, a z Ukrainy tymczasem wydziela się jakieś kwoty dla Mołdawii ogółem. Mołdawia z kolei wydaje skierowania wyłącznie obywatelom republiki. Naszym najważniejszym zadaniem jest konkretna pomoc tym placówkom, gdzie już otwarto klasy do nauki języka ukraińskiego jako przedmiotu, zwłaszcza w czterech szkołach i gimnazjum nr 1, gdzie dzieci uczą się wyłącznie w języku ukraińskim. Oprócz tego organizujemy szkolne uroczystości, poświęcone Dniom Szewczenki, Dniu Matki, prowadzimy wieczory ukraińskiego humoru. Wszystkie te przedsięwzięcia odbywają się na dość wysokim poziomie, dlatego zadziwiają zarówno naszych ludzi, jak i gości z Ukrainy treścią i dobrą znajomością języka ukraińskiego — a na Ukrainie tak wyszukanego języka nie często się usłyszy. Są jednak problemy, i to niemałe. Jak już wspominałem, brakuje podręczników, literatury pięknej w języku ojczystym. Dlatego niektóre dzieci, zaczynając go uczyć się, następnie stopniowo przechodzą na mołdawski. Zwracamy się o pomoc zarówno do towarzystwa «Ukraina — Świat», jak i do «Proświty», do Ambasady Ukrainy w Mołdawii oraz do Komitetu Migracji Ukrainy, i oni pomagają nam, jak mogą. Ale tego wyraźnie jest za mało. Dlatego trzeba uczyć dzieci według radzieckich podręczników, starych programów i metodyk. Zapewne wskazane jest zwrócenie się za pośrednictwem gazety «Słowo Proświty» do regionalnych oddziałów «Proświty» na Ukrainie z prośbą, aby według możliwości, każdy czym może, pomagał nam. Musimy uczyć naszych dzieci tak, aby uświadamiały sobie, że są Ukraińcami, należącymi do swojej praojczyzny, a nie dziećmi ukraińskiej diaspory. Należy oczekiwać, że również Ukraina będzie traktować je poważnie, jako swoich współobywateli. W tym celu także my podejmujemy pewne kroki, organizujemy życie kulturalne. Dobrze znany w mieście jest ludowy chór «Czerwona Kalina». Popularny także chór dziecięcy «Kalinonka». Oba zespoły wielokrotnie występowały w Kijowie. Niedawno utworzono

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Ukrainiec Jurij Kosmycz Hłuszko, urodzony w miasteczku Nowa Basań w powiecie kozieleckim guberni czernihowskiej, po świętowaniu 4 kwietnia 1901 roku swoich dziewiętnastych urodzin, zatrudnił się jako maszynista w «Dobroflocie» — akcyjnej spółce parowcowej, która realizowała bezpośrednie rejsy z Odessy do Władywostoku i zajmowała się przewozem ukraińskich przesiedleńców na Daleki Wschód. W latach 1904—1907 Hłuszko pracował na dopiero co wybudowanej Kolei Wschodniochińskiej na terytorium Mandżurii, po której od 1901 roku również szedł masowy potok ukraińskich chłopów-przesiedleńców na Zielony Klin, i na której pracowało wielu Ukraińców. Od 1907 roku pracuje jako kreślarz i technik przy budowie twierdzy władywostockiej. Już w pierwszej dekadzie naszego stulecia na Zielonym Klinie pojawiają się pierwsze przejawy ukraińskiego życia społecznego: powstają kółka teatralne, a za nimi — tak zwane Hromady ukraińskie i kluby. W lutym 1910 roku w Nikolsku-Ussuryjskim podjęto próbę zarejestrowania statutu ukraińskiego towarzystwa «Proświta». Jurij Hłuszko aktywnie pracuje w organizacjach ukraińskich: władywostockiej Hromadzie, półlegalnym Kółku Ukraińskim przy miejscowym Domu Ludowym. Jako aktor i reżyser bierze udział w życiu teatralnym Władywostoku, występuje jako organizator i aktywny uczestnik świąt szewczenkowskich. Po wybuchu I wojny światowej Jurij Hłuszko wyjeżdża na front i wraca do Władywostoku dopiero na początku 1918 roku. W czasie nieobecności Hłuszki w ruchu ukraińskim na Zielonym Klinie wiele się zmieniło. «Rewolucja lutowa 1917 roku stała się dla Ukraińców Imperium Rosyjskiego prawdziwą rewolucją narodową, — pisze współczesny dalekowschodni historyk — Ukrainiec z pochodzenia W. Czornomaz. — Najpowszechniejszym typem narodowych organizacji ukraińskich na Dalekim Wschodzie stały się Hromady, które jednoczyły najszersze warstwy ukraińskiej ludności niezależnie od pozycji społecznej, klasowej, wykształcenia czy rodzaju zajęć... W tym samym okresie rozwinęły się procesy ukrainizacyjne także w armii. W szczególności w garnizonie władywostockim, gdzie Ukraińcy stanowili do dwóch trzecich składu osobowego, w ciągu lata 1917 roku sformowano 9 kompanii ukraińskich». W czerwcu 1917 roku w Nikolsku-Ussuryjskim zwołano pierwszy Ukraiński Zjazd Dalekowschodni, na którym reprezentowanych było ponad 20 organizacji ukraińskich Dalekiego Wschodu. W telegramie wysłanym do Rządu Tymczasowego zjazd żądał nadania Zielonemu Klinowi szerokiej autonomii narodowo-terytorialnej. W marcu 1918 roku Jurija Hłuszkę wybrano na przewodniczącego władywostockiej «Proświty». W kwietniu tego samego roku przewodniczy on trzeciemu Ukraińskiemu Zjazdowi Dalekowschodniemu, w trakcie którego postanowiono dla koordynacji działalności miejscowych organizacji ukraińskich stworzyć dziesięć rad okręgowych, których przedstawiciele brali udział w posiedzeniach ogólnodalekowschodniej Rady Krajowej. Organem wykonawczym Rady Krajowej stawał się jej Sekretariat. Jurijowi Hłuszce powierzono kierowanie Władywostocką Radą Okręgową. A na czwartym Ukraińskim Zjeździe Dalekowschodnim (czerwiec 1919 roku), który w warunkach wojny domowej na Dalekim Wschodzie w istocie reprezentował całą ukraińską ludność Zielonego Klinu, wybrano go na przewodniczącego Sekretariatu Ukraińskiego. Oto jak niedługo przed swoją śmiercią opowiadał Jurij Hłuszko-Mowa Dokii Humennej o swojej pracy na tym stanowisku: «O świcie wstajesz, zakładasz fartuch dozorcy, bierzesz miotłę i idziesz zamiatać ulicę oraz sprzątać dom i jego otoczenie. Przychodzi ósma godzina, — już w pełnym blasku zasiadasz w gabinecie rządowym, na wysokim stanowisku premiera!». Był skazany na karę śmierci, później zamienioną na karę więzienia i zesłanie na Kamczatkę. Z szeregu przyczyn zesłanie nie doszło do skutku i Hłuszko-Mowa nadal był przetrzymywany w więzieniu władywostockim. Następnie w związku ze śmiercią syna został wypuszczony na pogrzeb i przeszedł na nielegalną stopę aż do upadku na Zielonym Klinie reżimu kołczakowskiego. Po raz drugi Jurij Hłuszko-Mowa został aresztowany 5 listopada 1922 roku, dziesięć dni po zajęciu Władywostoku przez bolszewików. «Od razu po wprowadzeniu oddziałów bolszewickich do Władywostoku Hłuszko-Mowa, przewodniczący Sekretariatu Dalekowschodniej Ukraińskiej Rady Krajowej; Petro Iwanowycz Horowyj, przewodniczący krajowej spółdzielni „Czumaк” i Wasyl Kozak, działacz Rady Czytyńskiej — zostali skazani na karę więzienia: Horowyj — 10 lat, Mowa i Kozak po 3 lata (według innych danych — na 5 lat. — M. S.)! Ale nie za działalność organizacji ukraińskich, a za to, że otrzymali od atamana Siemionowa jakieś pieniądze, które miały służyć jako dowód współpracy z białymi...». Po zwolnieniu z więzienia J. Hłuszko-Mowa pracował przy budowie dróg w Zabajkalu i Tadżykistanie, a około 1930 roku wrócił na Ukrainę, gdzie pracował jako inżynier w różnych organizacjach budowlanych. W jaki sposób Hłuszce-Mowie udało się przetrwać represje końca lat 30. — nie wiadomo. Istnieje przypuszczenie, że przez cały ten czas ukrywał się pod obcym nazwiskiem. Kolejne i, niestety, ostatnie świadectwo o wybitnym Ukraińcu dotarło do nas z okupowanego przez hitlerowców głodnego Kijowa. «Do zarządu sofiowskiego, — wspomina Dokia Humenna, — przyszedł Hłuszko-Mowa, może nie tyle po pomoc, co prosić o pracę. Był to bardzo wysoki, postawny i szczupły stary siwy człowiek po siedemdziesiątce. Nie był przygarbiony, a przeciwnie, uderzał na ówczesnym tle swoją elegancją, artystycznością. Wyprasowanie, czystość, wybredna dbałość o swój wygląd, a nawet czarna muszka pod szyją. Rysy twarzy bardzo arystokratyczne i, o dziwo, starość nie zrobiła nic jego urodzie. Jego imponujący wygląd, wymowność oraz świeżość myśli i ocen od razu zjednywały. Przedstawiając się, rekomendował się: — Hłuszko-Mowa, nie Wasyl Mowa, a Hłuszko-Mowa. Z dalszych rozmów od razu czuło się, że człowiek ten był w centrum życia kulturalnego przed okresem radzieckim. Wspominał wybitnych działaczy jako swoich osobistych znajomych. Ale po działalności na Zielonej Ukrainie i dalszych wydarzeniach, o których jednak niechętnie wspominał, mieszkał w Kijowie, zdaje się, nie pod swoim nazwiskiem. „Musiałem całe życie się ukrywać, maskować pod mieszczanina, żeby nikt nie domyślał się, kim jestem”, — pamiętam tę jego frazę. Przypominam sobie również, mówił, że z wielkim ryzykiem przechowuje ważne akty i dokumenty, które udało mu się zachować. Ale nie było komu się tą sprawą zająć, sam on nie bardzo komu ufał, czas był bardzo zimny, głodny, było „nie do tego”». W 1942 roku z wycieńczenia fizycznego i moralnego, złamany wieloletnim półpodziemnym życiem i ciężarami reżimu okupacyjnego, nie tyle ze starości, co z głodu, Jurij Hłuszko-Mowa zmarł. Dzisiaj, dzięki staraniom Ukraińców — wychodźców i mieszkańców Zielonego Klinu, imię Hłuszki-Mowy wraca do nas. Władywostockie ukraińskie towarzystwo «Proświta» oraz Ukraińska Autonomia Narodowo-Kulturalna m. Władywostoku zwróciły się do ukraińskiego rządu i organizacji społecznych z prośbą o rozpatrzenie kwestii upamiętnienia na Ukrainie wybitnego ukraińskiego działacza społecznego i kulturalnego na Dalekim Wschodzie. Maksym STEPANOW Do przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, deputowanego ludowego Ukrainy P. M. Mowczana. Władywostockie Towarzystwo Ukraińskie „Proświta” oraz Ukraińska Autonomia Narodowo-Kulturalna miasta Władywostoku proszą o rozpatrzenie kwestii upamiętnienia na Ukrainie wybitnego ukraińskiego działacza społecznego i kulturalnego na Dalekim Wschodzie, który wiele uczynił dla odrodzenia ukraińskości na Zielonym Klinie, przewodniczącego Ukraińskiego Sekretariatu Dalekowschodniego, działającego we Władywostoku w latach 1918—1922, Jurija Kuźmicza Hłuszki-Mowy, który zmarł w Kijowie, gdzie został pochowany na Cmentarzu Łukianowskim. Uczczenie pamięci sławnego syna narodu ukraińskiego mogłoby polegać na wzniesieniu na jego grobie odpowiedniego artystycznego nagrobka i objęciu grobu ochroną państwa, odsłonięciu tablicy pamiątkowej na budynku, w którym spędził ostatnie lata życia, a także na przemianowaniu jednej z ulic Kijowa na cześć Ju. K. Hłuszki-Mowy. Przecież do dziś niektóre ulice miasta noszą nazwy, które są spuścizną zbrodniczego reżimu totalitarnego i hańbą dla stolicy niepodległego państwa ukraińskiego. Upamiętnienie w ten sposób pamięci Ju. K. Hłuszki-Mowy stałoby się symbolem jedności Ukraińców Zielonego Klina i ziemi macierzystej — Ukrainy oraz hołdem dla świetlanej pamięci wszystkich ukraińskich patriotów, którzy pracowali na chwałę Ukrainy, znajdując się tysiące kilometrów od niej. Podobna akcja przypominałaby obywatelom Ukrainy o milionach ich rodaków, rozrzuconych po ogromnych przestrzeniach byłego imperium, i stałaby się dla tych ostatnich namacalnym świadectwem, że Ukraina o nich pamięta. O. BONDARENKO, przewodniczący Władywostockiego Towarzystwa Ukraińskiego „Proświta”. PREMIEROWI UKRAINY W. Pustowojtence 9.12.99 nr 01-619. Wielce Szanowny Waleriju Pawłowiczu! Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki popiera propozycję Władywostockiego Towarzystwa „Proświta” oraz ukraińskiej autonomii narodowo-kulturalnej miasta Władywostoku w Federacji Rosyjskiej dotyczącą upamiętnienia pamięci wybitnego ukraińskiego działacza społecznego i kulturalnego na Dalekim Wschodzie, który wiele uczynił dla odrodzenia ukraińskości na Zielonym Klinie, przewodniczącego Ukraińskiego Sekretariatu Dalekowschodniego, działającego we Władywostoku w latach 1918—1922 — Jurija Kuźmicza HŁUSZKI-MOWY, który ostatnie lata życia spędził w Kijowie, zmarł jesienią 1942 r. i został pochowany na Cmentarzu Łukianowskim. Uważamy za celowe postawienie w miejscu pochówku znaku pamięci i nazwanie jego imieniem jednej z ulic, przy której mieszkał. Prosimy o wydanie polecenia Ministerstwu Kultury Ukrainy oraz Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej o pomoc w rozwiązaniu tej kwestii. Z poważaniem Przewodniczący Towarzystwa, deputowany ludowy Ukrainy Pawło MOWCZAN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

UKRAIŃCZYK Historia życia wybitnego działacza ruchu ukraińskiego na Dalekim Wschodzie Jurija Hłuszki-Mowy

Przychodzi czas wizyt w różnych ambasadach — wkładasz frak, cylinder, rękawiczki, siadasz do ekipażu i jedziesz do ambasady japońskiej. Tak trzeba było być jednocześnie i dozorcą, i premierem, i ambasadorem!». Na stanowisku kierownika Ukraińskiego Sekretariatu Jurij Hłuszko pozostawał aż do swojego aresztowania przez bolszewików w listopadzie 1922 roku. Na czwartym nadzwyczajnym Ukraińskim Zjeździe Dalekowschodnim, który odbywał się we Władywostoku w październiku 1918 roku, opracowano projekt Konstytucji ukraińskości Dalekiego Wschodu oraz uchwalono postanowienie o organizacji ukraińskiego wojska dalekowschodniego. Konstytucję zatwierdzono na sesji Rady Krajowej w maju 1919 roku. Ukraińcy Zielonego Klina dążyli do zajmowania neutralnego stanowiska wobec rosyjskich sił politycznych i wojskowych, które przeciwstawiały się sobie podczas wojny domowej. Jednak stanowisko Ukraińców nie spotkało się z odpowiednim zrozumieniem. W czerwcu 1919 roku Ju. Hłuszko-Mowa został aresztowany przez władze kołczakowskie za tworzenie ukraińskich oddziałów wojskowych. We wrześniu tego samego roku jeden z kierowników kołczakowskiego kontrwywiadu pisał, że «Ju. K. Hłuszko-Mowa… głęboko i fanatycznie oddany idei samostijnosti Ukrainy, a zatem jasne jest, że po zwolnieniu spod straży i pozostawieniu na wolności w Kraju Przyamurskim, nieuchronnie wznowi tu swoją działalność antyrządową we wskazanym kierunku, wspierany posiadanymi przez siebie powiązaniami i znajomościami, a także korzystając z całego prestiżu, jaki zdobył sobie wśród miejscowej ludności ukraińskiej jako przewodniczący Rady Krajowej». Pod fikcyjnym zarzutem probolszewickiej działalności Jurij Hłuszko-Mowa GŁUSZKO Jurij, pseudonim Mowa (1882–1942), jeden z organizatorów ukraińskiego życia kulturalno-narodowego i społecznego na Dalekim Wschodzie, przewodniczący Sekretariatu Ukraińskiej Dalekowschodniej Rady Krajowej w latach 1917–1920, z zawodu technik. Został skazany przez bolszewików w 1924 roku; później przeniósł się na Ukrainę, zmarł w Kijowie. Encyklopedia Ukrainoznawstwa (Wostoka) – pisze dalekowschodni historyk ukraińskiego pochodzenia O. Mamaj – GPU rozpoczęło aresztowania miejscowych polityków. Pierwszymi aresztowanymi byli przywódcy Dalekowschodniej Rady i miejscowych organizacji ukraińskich, a nie biali oficerowie i rosyjscy urzędnicy. Ale dzięki szerokiej popularności przywódców ruchu ukraińskiego w Zielonym Klinie bolszewicy obawiali się ich rozstrzelać, tak jak robili to z partyzantami, którzy nie zamierzali składać broni. Postanowiono więc przeprowadzić pokazowy proces w Czycie, gdzie władza radziecka już znacznie się umocniła». Proces odbył się w styczniu 1924 roku. Salę całkowicie wypełnili czyccy Ukraińcy, i radzieckim sędziom nie udało się wydać oskarżonym wyroku śmierci. «Materiał faktograficzny, który miał stanowić dowód grzeszności ukraińskich organizacji wobec władzy radzieckiej, był bardzo słaby, a akt oskarżenia, liczący nieco ponad 40 stron druku, zdradzał całkowity analfabetyzm jego autorów w kwestii historii Ukrainy, historii przesiedleń, faktów i dróg, którymi przebiegała organizacja Ukraińców po rewolucji, – wspomina jeden z ówczesnych oskarżonych W. Kyjowycz... – Podczas procesu nasza obrona i my sami zagnaliśmy (prokuratora Striżewskiego. – M. S.) swoimi zeznaniami na śliskie miejsca, dowiedliśmy mu pełnego absurdu oskarżenia, tak że podczas rozprawy zemdlał, a koniec sądu (trzy dni) przebiegł bez obrony i bez prokuratora. Mimo to głównym punktem oskarżenia pozostał separatyzm i samodzielność, aż wspólnymi staraniami przewodniczącego Sekretariatu Krajowej Rady Jurija Głuszki-Mowy i moimi ten punkt został obalony... Ale sąd sądem, a GPU zrobiło swoje. O godzinie 12 w nocy 13 stycznia 1924 roku sąd wydał wyrok, którym Jurij Koś-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

PRAWDA NIE PODLEGA ZMIANIE ANI ZAMIANIE

POZDROWIENIE ŚWIĘTOBLIWEGO PATRIARCHY KIJOWSKIEGO I CAŁEJ RUSI-UKRAINY FILARETA DLA PREZYDENTA UKRAINY LEONIDA KUCZMY W SOBORZE ŚWIĘTEJ ZOFII W KIJOWIE PO OBJĘCIU PRZEZ NIEGO URZĘDU 30 listopada 1999 roku Najszanowniejszy Leonidzie Danyłowiczu, Prezydencie Ukrainy! Twierdzą, że Bogu wszystko jedno, w jakim języku, chińskim czy niemieckim, będzie oddawał Mu chwałę na ukraińskim terytorium naród ukraiński, czyli wypaczają powagę i bogactwo Pisma dla dogodzenia własnym przemyśleniom, głoszą własne idee, dla których nie ma podstaw w Biblii. Język ojczysty to dar Boży. Dary Boże są nieodwołalne (Rz 11, 29). Ojciec Niebieski zsyła nam dary dla naszego dobra. Odmowa używania języka ojczystego i zastępowanie go obcym nie przybliża, lecz oddala od Boga. Z Biblii wiadomo, że Bóg nie daje pierwszeństwa językowi żadnego narodu. Dla Niego wszystkie języki i narody są równe, ponieważ wszystkie one jednakowo potrzebują zbawienia i duchowego doskonalenia. Nigdzie w Piśmie Świętym nie mówi się o tym, że jakikolwiek język, dany przez Boga wcześniej, okazał się nieprzydatny do wysławiania Boga, głoszenia Słowa Bożego, i dlatego można go lekceważyć, a używać języka bardziej pożądanego przez Boga. Nie ma też takiego przykładu, aby apostołowie głosili Słowo Boże swojemu narodowi w języku obcym, a przeciwnie, otrzymywali dar Ducha Świętego — znajomość języków innych narodów, aby głosić Słowo Boże w ich języku ojczystym. Biblia została przetłumaczona na wszystkie główne języki świata. Misjonarze pracowali nad tym nie dla sławy. Wierzyli, że Biblia powinna „rozmawiać” ze wszystkimi ludźmi w ich języku ojczystym, aby dotrzeć do serc ludzi, inaczej „umarłaby” już dawno, tak jak języki starohebrajski i starogrecki zostały zapomniane przez ludzi. Zgodnie z decyzją Soboru Watykańskiego, we wrześniu 1963 roku nabożeństwa odprawiane są we wszystkich krajach nie w języku powszechnym — łacinie, lecz w językach narodowych. Żaden kraj nie idzie drogą wyrzeczenia się języka ojczystego na rzecz, na przykład, angielskiego. Aby stać się członkami Bożej rodziny, obywatelami Bożego Królestwa, nie wymaga się wyrzeczenia się języka ojczystego. W harmonię z Bogiem wprowadza nas nie wspólny język wszystkich narodów i ich państw, lecz miłość, która jest podstawową różnicą Życia Niebieskiego. Miłość i sprawiedliwość muszą być w harmonii. Dlatego oczyszczenie należy zaczynać od języka. „Oczyśćmy samych siebie z wszelkich brudów ciała i ducha” (2 Kor 7, 1). Słowo Boże to prawda (J 17, 17), a prawda nie podlega zmianie ani zamianie. Nie ma błogosławieństwa tam, gdzie ludzie lekceważą świadectwo Biblii, odwracają się od tych jasnych prawd, które doświadczają duszę, które wymagają samozaparcia i odmowy świeckich nawyków, pragnień, przyjemności. Słowo Boże głosi: „Nie ulegajcie żądzom, którym dawniej ulegaliście w czasie waszej nieświadomości” w okresie przebywania w ogólnej atmosferze wojującego ateizmu, panowania diabelskiej ideologii (1 P 1, 14). Ci pasterze, których działania nie są zgodne ze Słowem Bożym, z Duchem Prawdy, naruszają zasady Nieba, co jest wielką przeszkodą dla duchowego postępu (Ga 5, 22-23). Podejrzenie budzi również to, że przywódcy i organizatorzy kościołów chrześcijańskich, którzy byli prześladowani, a niektórzy poddawani represjom ze strony imperialnych organów władzy, zajęli pozycje imperialne i, otrzymawszy gwarancję wolności wyznania od narodowych organów władzy, skierowali swoją działalność przeciwko idei państwowej narodu ukraińskiego, czyli demonstrują swoje oddanie idei imperialnej, są oficjalnym oparciem idei imperialnej w niepodległym państwie; w swojej działalności kościelnej kierują się nie wolą Bożą, a ideologią imperialną i nie ufają biblijnym proroctwom. Nie potrafią korzystać z darowanych im ponad wszelkie oczekiwania darów i nie czują wdzięczności wobec Bożej Opatrzności, ślepo wierzą, że wolność ta jest tymczasowa, że władza imperium powróci i wtedy będą mieli zasługi przed nią. Gdzież jest ich cnota? To demonstracja otwartego imperialnego rewanżyzmu, którego celem jest uczynienie procesu rusyfikacji nieodwracalnym, aby nie dopuścić do odrodzenia narodowego, wzmocnienia państwa narodowego. Kompromis kościoła to zbezczeszczenie prawdy Bożej. Nieuznawanie Bożego daru — języka swojego narodu — to obraza Boga. Takie nabożeństwo budzi wątpliwość co do szczerości ich wiary, a wierze narodu zadaje cios i ludzie tracą zaufanie do religii. Nie mówiąc już o tym, że ingerencja w politykę duchowych pasterzy jest niedopuszczalna. Ci pasterze, którzy wykorzystują doświadczenie i opierają się na osiągnięciach wojujących ateistów, wpadli w sidła szatana i nie potrafią odróżnić prawdy od herezji, zła. Dali się skusić pokusom szatana. Prawa narodu ukraińskiego do dążenia do rozwijania swojego języka, podnoszenia poziomu duchowości narodowej są dane przez Boga od dnia jego narodzin i na całe życie. I nikt nie będzie w stanie ich odebrać. Wyrzec się języka ojczystego — to wyrzec się imienia swojego narodu, własnej matki, miłości, która jest fundamentem Biblii. Skłonić naród do tego może tylko szatan. Ponieważ język jest darem Bożym, darem Ducha Świętego dla nas, chrześcijanie są zobowiązani bronić go, zachowywać i kochać. V. NECZAJ, emeryt, weteran pracy I, w imię Boże, w imię sprawiedliwości, w imię prawdy, w imię miłości do Ukrainy, w imię przyszłości naszych dzieci, w imię tych, którzy oddali życie za naszą wolność, w imię tych, którzy nie boją się tego! Pragnę zwrócić się do Boga modlitwą, bo modlitwa – to wielkie błogosławieństwo dla każdego na tej ziemi, w podzięce za to, że Bóg wysłuchał ludzi. Boże, dziękuję Ci za to, że w najtrudniejszych chwilach byłeś z nami, że dawałeś nam siłę, że chroniłeś naszą ziemię. Boże, Ty odważyłeś się na wielkie, Boże błogosławieństwo, które – wierzę – na zawsze pozostanie w sercach ludzi. Tyś posłał nam w trudnych chwilach, kiedy w Ukrainie, w Kijowie, w Charkowie, w Dnieprze, w każdym mieście i w każdej wsi nie godziliśmy się na prześladowania, w imię Boże – do Łuckiego Patriarchatu. Tyś w godzinach, w których modlili się do Boga tysiące ludzi – odważyłeś się na wielką wdzięczność pomocy. I w tej modlitwie była wielka nadzieja. Słowa – to bezcenne podarki. Poczynając od pierwszych dni prezydentury, w parlamencie, w rządzie, w imieniu naszego Prezydenta, bo z woli Bożej druga stawała się słowem ukraińskiego państwa. Nasza święta cerkiew podtrzymywała, miała wiarę, rozważała dolę Ukrainy, i w tej wierze, w tym zjednoczeniu budowaliśmy nasze państwo. W naszej osobistej Ukrainie naród okazywał państwowość, demokrację, wielkie współdziałanie, wiarę, nadzieję na lepsze życie. I współczujemy, bo byśmy wszystko mogli, by nie spomnieć, dojść do narodu. Poczynając od wiadomej przyczyny, nie mamy możliwości wspólnie pomodlić się w Chrystusowej cerkwi, 2000-lecie narodzenia którego będzie świętować cała Ukraina, ale wideo Ukraińskiej Cerkwi, Jego Patriarchatu, przyjeżdżając w imieniu Was z wstępem na posadę Prezydenta Ukrainy, – zwracając się do Was Boże błogosławieństwo. I chcemy widzieć Was w współpracy, żeby Bóg Wam dał siłę rozbudować Ukrainę, jedną, pomniejszą Ukrainę. Niechaj Bóg nasz Jezus Chrystus da Wam możność, siłę, cierpliwość, wytrwałość w ukraińskim państwie, żeby ono nie rozpadło się pod podziałami, w ramach, na szatach. Niechaj go tak znają jako zdradę – dla jednego błogosławieństwa. Bóg będzie z Wami, – wam Wszechmogący dopomoże Wam, żeby serce Wasze było otwarte dla tego. A Boża Łaska, – Was od wszystkiego zła, woli, znieważając pod ciężarem państwowego gestu w duszy, w zdradzeniu, wy będziecie zwracać się do mędrszej tele-oczy. Niechaj na całe podstępstwo siła nie potnie Was w żertownym służeniu ukraińskiemu narodu, a błogosławieństwo Boże zmocni, przymnoży Wasze mądrości – tele-siły.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

SIŁA I ŚWIATŁO DROGI

Imię może posiadać jedynie osobowość, twierdzili chrześcijańscy personaliści. I w naszej świadomości Nestor zawsze będzie odnosił się jedynie do kronikarza, chociaż XX wiek i tutaj pragnął narzucić, i na to święte dla każdego Ukraińca imię, swoją czarną barwę. Tak, czarną, a nie czerwoną — nie zapominajmy, pod jakim sztandarem na naszych przestrzeniach rozbijała się niepodległa moralności ideologia ukraińskiej samowoli. Dlatego prawie nie pamiętamy tego, kto próbował uszczerbić rzeczywistego posiadacza imienia — Nestora Kronikarza, Czcigodnego Nestora. Tego, który wyłącznie koresponduje z pismem, a zatem z książką, a nie szubienicą czy taczanką... Tak, w naszej świadomości jedyna książka, Księga Ksiąg — Biblia nigdy nie może zostać przyćmiona przez wszystkie inne książki, miliony książek, które sprowadzają się do oddzielnego zbiornika z pochodną nazwą od Księgi Ksiąg — biblioteka. Dla nas imię Nestora jest samym Nestorem, tak samo, jak imię Boże jest samym Bogiem. Skrupulatni patrioci mogą mi zarzucić: nasza książka jest starsza od Nestora, „Czerty i rizy”, a także „Księga Welesa” pogłębiają naszą wiedzę o pierwszych pismach naszego narodu. A jeśli przypomnieć fenomenalne odkrycie, dokonane niedawno przez archeologa i sanskrytologa Kywyszyna, to teksty z Kamiennej Mogiły na Zaporożu zanurzają nas w po prostu... protoindoeuropejskie czasy. Napis na dzbanie „Horouchszcza” lub „Kowal Ludota” na rękojeści miecza — to wszystko oznaki wielkiej kultury naszych przodków... Można wspominać bibliotekę Jarosława Mądrego, można wspominać „Izbornik”, pisany przez diaka Joana, można przypomnieć i prawdziwe książki „dobre i piękne”, a także utwory apokryficzne. Jednak tylko z imieniem Nestora u nas powstają skojarzenia z autentycznie naszą książką, naszą historią, naszym pismem. „Powieść minionych lat” odnosi nas do początków ludzkości, do Księgi Ksiąg — Biblii. A zatem, do Boga, do moralności, do obrazu Bożego w każdym z nas. I wieża Babel, i Potop, wspomniane przez Kronikarza, są swoistą obwódką pozaczasowego, pozahistorycznego, już czysto historycznego, związanego z chrześcijańską wiarą naszego narodu. Nestor połączył naszą historię z historią światową, nadał jej, według wyrażenia D. Lichaczowa, „centralne znaczenie w historii krajów europejskich”, pokazał, że naród ukraiński nie jest bezrodny, że ma swoją historię, z której może być dumny każdy żyjący na Ukrainie. Dlaczego powstaje w nas obecnie potrzeba zwracania się i do jasnego obrazu Nestora, i do monumentalnego, artystycznie całościowego dzieła? A dlatego, że, według wyrażenia Jewhena Małaniuka, „najważniejszym z naszych zadań jako wspólnoty narodowej jest i będzie: poznać siebie”. I Dzień naszej narodowej piśmienności, który obchodzimy dopiero po raz trzeci, powołany jest przypominać, że wchodzimy w krąg „wielkiej w swoim uniwersalizmie nieprześcignionej, właściwie jedynej, — według wyrażenia tegoż Małaniuka, — kultury, do której należał starożytny świat i z której części, wariantu, wytworzyła się znacznie później zachodnia kultura, cała zachodnia współczesna cywilizacja i wszystko to, co obecnie nazywamy europejską kulturą”. W „Powieści minionych lat” pokazana jest przyroda naszego kraju, historyczny rozwój jej, gdzie zestawione są obyczaje i życie dawnych Ukraińców z przejawami życia innych narodów Europy. Nam ten dzień jest niezbędny, aby zrozumieć, że natarcie „kulturowego polityzmu”, według wyrażenia Webera, pogłębia rozpad sfery duchowej na autonomiczne, zwalczające się między sobą segmenty: nauki z prawdą, kultury z pięknem, moralności z dobrem, pedagogiki z humanizmem. Aby zrozumieć, że nie możemy być niemymi świadkami tych wydarzeń, kiedy niszczą, kaleczą organizm narodowy obcą pseudokulturą, wyłączając z naszego życia duchową treść, która formowała się, jak twierdzi Kronikarz, wiekami. Wróg, — i to trzeba traktować właśnie tak, — wyrywa z nas Obraz Boży poprzez pospolite piosenki, brutalne programy telewizyjne, ciągłe najazdy na „chachłów”. Musimy zmobilizować wewnętrzny opór, aby genetyczna linia rozwoju naszej kultury narodowej nie została wyparta przez cywilizacyjne surogaty szenderowiczów i kobzonów. Chrześcijaństwo, — uczy nas Nestor, — to siła i światło Całości, siła i światło Drogi, która jest Życiem oraz Prawdą naszego narodu. Czy potrzeba rozumowi pokonywać język, aby dotknąć samego bytu?! Na to dał odpowiedź Nestor: światło Taboru, Boska energia w Logosie, w naszym nieśmiertelnym słowie, które znalazło swój wieczny dom — w literze. Niech będą napromieniowane tymi znakami wieczności wszystkie następne pokolenia. Pawło MOWCZAN Prorok Daniel mówił Nabuchodonozorowi, że runą wszystkie imperia i powstaną odrębne państwa, „które nie złączą się ze sobą, tak jak żelazo nie miesza się z gliną” (Dn 2, 43). I jesteśmy świadkami spełnienia tego proroctwa. Na ruinach radzieckiego imperium powstały niepodległe państwa, które budują swoją państwowość na fundamencie ideałów demokracji, ochrony praw człowieka, wolności wyznania. W ostatnim czasie za sprawą zagranicznych misjonarzy na Ukrainie powstało wiele kościołów chrześcijańskich nurtu protestanckiego. W ten sposób wszystkim chętnym dano możliwość usłyszenia kazania o Jezusie Chrystusie, poznania Biblii, która wcześniej była zakazana. Jednak większość literatury religijnej i nabożeństw, które są prowadzone, lud czyta i słucha nie w języku ojczystym, a w języku sąsiedniego państwa. W Piśmie Świętym o narodach i ich językach mówi się: Bóg pomieszał język naszych praojców, aby nie czynili zła (Babilon), i rozsiedlił ich po ziemi, wyznaczył im miejsce zamieszkania (Dz 17, 26); „Od nich to rozdzieliły się wyspy narodów w krajach ich, każdy według języka swego” (Rdz 10, 5), „I każdy język będzie wyznawał Boga” (Rz 14, 11). Tak spełnił się Boży plan. Zgodnie z Bożym planem każdy naród otrzymał swój język i swoje terytorium zamieszkania, które jest Ojczyzną dla tego narodu i jego języka. Każdy naród powinien szukać Boga, wysławiać Go, wyrażać swoją miłość do Niego w języku ojczystym i żyć w harmonii z Bogiem oraz między sobą. Jest to miłe Bogu, który chce, aby wszyscy ludzie doszli do poznania prawdy (1 Tm 2, 3-4), aby każdy, kto pragnie, mógł wejść „w więzy przymierza” (Ez 20, 37), aby życie dla nich było błogosławione i stanowiło chwałę dla Boga, i każdy mógł przyczynić się do realizacji tego zamysłu Pana (Iz 43, 21). Ale mimo tego, że język narodu jest ustawowo uznany za państwowy, co stwarza warunki do przerwania rusyfikacji, przywrócenia sprawiedliwości historycznej, zwrotu utraconych wartości kulturowych, odrodzenia duchowego, co odpowiada Bożym wymaganiom, duchowi pasterze w większości swojej nie chcą głosić Słowa Bożego w języku narodu, lekceważą prawdę biblijną i wymogi Ustawy Ukrainy „O językach”. Imperialna ideologia KPZR, która panowała, niszczyła ustanowiony przez Boga porządek, czyli szydziła z Bożych ustanowień i tworzyła „naród radziecki” drogą jednoczenia, zlania i mieszania różnych narodów w jedną całość. Ten naród miał być beznarodowy, zunifikowany, jednomyślny, jednogłośny, taki, który mówi jednym językiem, czyli rosyjskojęzyczny. Język rosyjski ogłoszono „językiem wyższej kultury proletariackiej”. Temu ludzkiemu konglomeratowi wszczepiano psychologię jednocześnie imperialną i niewolniczą. Tak realizowano politykę denarodowienia i rusyfikacji wszystkich narodów, politykę wymierania nacji i ich języków. „Naukowa” teoria o wymieraniu wszystkich nacji i tworzeniu jednego narodu drogą ich mieszania odpowiada zamysłom szatana. Bóg stworzył różne narody, osiedlił je w różnych warunkach, ale tak czy inaczej wszyscy znajdujemy jedność w Bogu, naszym Stwórcy, a nie w języku „starszego” brata. Ludzie powinni być jedni w miłości do Boga oraz jeden do drugiego, w rozumieniu prawdy i w duchu (1 Kor 1, 10). Władcy losów narodów imperium, ideolodzy bezduchowości, pomocnicy szatana oczyszczali nas nie ze wszystkiego, co cudzoziemskie, a ze wszystkiego tego, co otrzymaliśmy od Najwyższego — z cech narodowych, a przede wszystkim z języka ojczystego, i wszczepiali wszystkim proletariacką monokulturę, całkowicie zamkniętą na dogmat ideologiczny. Dążenie do stworzenia światowego imperium, zamieszkanego przez „naród radziecki” — to droga do duchowego Babilonu, droga szatana. Wszystko to doprowadziło społeczeństwo do kryzysu moralnego, sparaliżowało życie duchowe narodów i stało się przyczyną rozpadu imperium. Duchowym pasterzom bardziej niż komukolwiek innemu wiadomo, że należy zawrócić z drogi szatana na drogę prawdy, aby dojść do harmonii z Bogiem. Wierność prawdzie biblijnej wymaga porzucenia w swojej pracy metod pasterzy-ateistów. Nie można być jednocześnie wierzącym i ateistą. Jedynie ortodoksi imperialnej ideologii mogą uparcie trzymać się kontynuacji kursu denarodowienia i rusyfikacji narodu ukraińskiego. Język, który został dany przez Boga, i terytorium zasiedlenia jednoczą naród, wzmacniają jego jedność, jego zdrowie duchowe, są podstawą dla solidarności narodu i tworzą środowisko, w którym człowiek dąży do swojego ideału, zwiększa poczucie miłości do Boga. Narodowe wyparcie się siebie nie odpowiada Bożym zamysłom. Słowo Boże wymaga wyparcia się nie cech narodowych, które zostały nam dane przez Najwyższego, a nabytych świeckich grzesznych nawyków, pragnień, przyjemności oraz skłonności do zła. Każda przeciwwaga dla Słowa Bożego pochodzi od szatana. Niektórzy duchowi pasterze, nie chcąc przyjąć tej prawdy, dowodzą, jak trudną sprawą jest jej wypełnienie, a aby zdjąć oskarżenia i usprawiedliwić się w oczach innych, nawet twierdzą...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

NARODOWA DUCHOWOŚĆ — SIŁA PAŃSTWA

Przygotowując do druku ten numer «Słowa Proświty», redakcja gazety zwróciła się do swojego szanowanego autora, Olesia Panasowycza Syłyna — patriarchy ukraińskiej inteligencji, weterana wojen, zasłużonego architekta Ukrainy, zasłużonego działacza kultury Ukrainy, głównego eksperta Ogólnoukraińskiego Funduszu na rzecz odtwarzania zabytków imienia Olesia Honczara. Proponujemy Państwu wywiad przeprowadzony przez korespondenta «Słowa Proświty». — Jakie jest Pana postrzeganie roli narodowo-duchowego dziedzictwa dla każdego narodu i całej ludzkości? — Wysokie poczucie duchowości i potrzeba twórczości są właściwe tylko człowiekowi i to odróżnia go od każdej innej żywej istoty. Duchowość jest kategorią narodowo-historyczną, ucieleśnioną w zabytkach historii i kultury. Zawierają one w sobie aromat dawno minionej starożytności, poznanie jej, a także estetyzm, poczucie piękna, twórczość naszych dziadów-pradziadów. Naszą przynależność do swojego starodawnego ukraińskiego rodu. To właśnie wywołuje poczucie dumy ze swojego narodu, miłość do niego, do swojej ojczystej ziemi, swojego języka, zwyczajów, tradycji. Czyli tego, co nazywa się szlachetnym słowem — PATRIOTYZM. To synowskie poczucie narodowej jedności krzewi w nas oddanie Ojczyźnie. Właśnie to stanowi nieprzezwyciężoną siłę naszego rodu, narodu, nacji, państwa. Siłę zdolną zmagać się za swoją Ojczyznę, nasz naród. A w razie potrzeby, bronić ich aż do poświęcenia. I ten naród jest tym bardziej uznany na świecie, na ziemi którego zachowało się więcej narodowo-duchowego dziedzictwa, czyli zabytków historii i kultury. Zwłaszcza ZMATERIALIZOWANYCH. Wśród nich zabytków: architektury i urbanistyki, malarstwa monumentalnego i rzeźby, archeologii, krajobrazu chronionego itp. A one giną bezpowrotnie i nieodwracalnie. Narodowa świadomość i cywilizacyjność narodu określa się także tym, jak dba on o swoje narodowo-duchowe dziedzictwo. A społeczność światowa teraz pilnuje już także zabytków każdego narodu. Zwłaszcza duchowe dziedzictwo tych krajów, które doznały strat od wojen czy ludobójstwa, czyli świadomego niszczenia ich narodowych zabytków. A właśnie wśród takich cierpiących krajów od dawna jest i Ukraina. Dlatego naszym obywatelskim obowiązkiem jest wszelkimi sposobami dbać o ochronę i zachowanie naszego narodowo-duchowego dziedzictwa, jego szeroką popularyzację wśród narodu Ukrainy oraz poza jej granicami. — Jak Pan uważa, jaki jest los duchowego dziedzictwa Ukrainy, w szczególności epoki Kijowskiej Ukrainy-Rusi? — Nasz naród należy do rodziny śródziemnomorskiej, a zatem — kultury antycznej. Nasza kultura trypolska sięga sześciu tysiącleci, czyli czasów wczesnych faraonów Egiptu i Babilonu. Lecz, niestety, z powodu okoliczności historycznych, jest ona mało zbadana i nie znamy lub niedostatecznie znamy ją. Dzieje się tak dlatego, że badaniu ukraińskiej przeszłości na przeszkodzie stała władza zarówno imperium rosyjskiego, jak i reżimu totalitarnego od 1917 roku. A właśnie naszemu narodowi przypadł nadciężki los odwiecznego pogranicza pomiędzy osiadłą Europą a tą częścią Azji, która była ordyńsko-koczownicza. Dlatego nasz naród zmuszony był stać się wojownikiem-pogranicznikiem, a Ukraina-Ruś — bohaterską placówką Europy Zachodniej, obrońcą jej narodów i kultur. A w zamian przez wiele stuleci liczne i nieprzerwane różnoplemienne najazdy ordyńskie zadawały Ukrainie niepowetowane straty. Na naszej ziemi zostawały ruiny i zgliszcza. Masowo ginęły wytwory kultury naszych przodków. Co więcej, cudowne budowle architektoniczne — zabytki naszego narodu — były bardzo wrażliwe. Wznoszono je z nietrwałego materiału — drewna, który był tutaj materiałem miejscowym. Zatem, nawet przy historycznie sprzyjających warunkach mogłyby zachować się tylko budowle murowane, przeważnie świątynie. Jednak były one nieliczne, a i te w znacznej mierze doznały wrogiej ruiny. Mimo to niemało z nich jednak ocalało od najazdów ordyńskich nawet z czasów Rusi Kijowskiej. Zbrodniczo dopełnili ich inni wrogowie. Później tak zwani «cywilizowani». Nimi stali się już i radzieccy «ordyńcy». — Jakie było podejście do ukraińskiego dziedzictwa narodowego przez kilka stuleci carskiego, a następnie — imperialnego panowania Rosji? — Nasz naród jest twórcą i pracusiem. Tworzył nawet w niewyobrażalnych warunkach niekończących się nieszczęść. Jednak masowo ginęły nasze prawdziwie unikalne zabytki historii i kultury także w następnych wiekach. I nawet bardziej masowo niż za wieków koczowników ordyńskich. Ale teraz już świadomie-zbrodniczych akcji naszych agresywnych państw sąsiednich i najbardziej — od rosyjsko-imperialnego szowinizmu, tak zwanego «jednokrwistego» i «jednowiernego brata». Wszystko co ukraińskie przez stulecia było poniżane, a nawet zakazane. Przy tym cynicznie otwarcie, pod obłudnym hasłem, że niczego ukraińskiego «nie było, nie ma i być nie może». I wszystko to na wysokim szczeblu państwowym oficjalnymi okólnikami i aktami. Zakazane były w architekturze nawet narodowe formy i style. W szczególności słynące ze swojej elegancji barok ukraiński. W zamian administracyjno-siłowymi środkami wprowadzano jako nieodzowny, urzędowy, empire, tak zwany «rosyjski klasycyzm», a później — pseudo-bizantyjski styl «a la rus». Choć zrozumiałe, że formy architektoniczne każdego narodu tworzą się nie rozkazami, a obiektywnymi czynnikami naturalnymi. Wszystkie te akcje czyniono na polecenia rządzącego imperium Senatu, a w świątyniach — za błogosławieństwem «najświętszego» Synodu carskiej Rosji. A w cerkwiach Ukrainy, na jego rozkaz, zdzierano najcenniejsze starodawne malarstwo z obrazami świeckiego życia, a zwłaszcza obrazami patronackich dobroczyńców świątyń — hetmanów i starszyzny kozackiej. Zdarto malarstwo nawet soboru Uspieńskiego Ławry Kijowsko-Pieczerskiej, a w zamian ich podmajstrzy malarstwa — Wereszczagin (nie batalista!) umieścił swoje kanonizowane przez Synod prymitywno-biblijne «malowidła». A na długi czas budowy na fińskich bagnach nowej stolicy imperium rosyjskiego Sankt Petersburga zakazano na Ukrainie budowli murowanych w ogóle. Zatem o tworzeniu arcydzieł-zabytków naszego budownictwa nie było mowy. Nawet w budownictwie świątynnym. Tak i podczas wojen, które imperium rosyjskie prowadziło nieprzerwanie przez stulecia. Przecież potrzebowało ono środków z Ukrainy na kolonialno-zdobywcze awantury imperium. Dlatego też nie odtwarzano utraconych zabytków ukraińskiej architektury i malarstwa monumentalnego i nie restaurowano umyślnie uszkodzonych. Takie akcje na długi czas zatrzymały postęp narodowego ukraińskiego budownictwa. Jeśli chodzi o sztukę rzeźbiarską, która zachowała się w ukraińskich świątyniach jeszcze z czasów pogańskich, to została ona poddana przez carat anatemie i zakazana niby «herezja», jak i język ukraiński, w którym wcześniej prowadzono u nas nabożeństwa. Wymienione przez nas to tylko cząstka licznych zakazów wszystkiego tego, co było związane z ukraińskimi zwyczajami i sztuką, które odzwierciedlały naszą historię i kulturę. Czyli to, co stanowi nasze narodowo-duchowe dziedzictwo. Wszystko to zgubnie i na długo odbiło się na niej, a w szczególności na sztuce sakralnej. I jeśli w Ukrainie przez wieki była ona wypełniona ludzko-świeckim pierwiastkiem, to pod ciężarem rosyjsko-imperialnego Synodu została wykorzeniona i stała się skostniało-kanoniczna oraz ascetycznie nieludzka. — A jakie zmiany zaszły w odniesieniu do ukraińskiego dziedzictwa narodowego po 1917 roku? — Tak, zaszły, i to nawet fundamentalne. Jednakże tragicznie zgubne. Najbardziej monumentalne budowle-zabytki doświadczyły jeszcze bardziej masowej ruiny. Przekształcano je nawet w swoiste „kamieniołomy”, z których wydobywano cegłę i starożytną plintę dla „nowych budowli socjalizmu”. Lecz najcięższe straty poniosły świątynie, niszczono je tysiącami, wraz z cudownym monumentalnym malarstwem, artystycznymi rzeźbieniami i cyzelowaniem. Choć przynajmniej można było je wykorzystać do współczesnych potrzeb świeckich. Było to dzikie bezmyślenie, a ściślej mówiąc — zaplanowana zbrodnia. Niszczono także inne narodowe świętości. Tak, nawet w Kijowie zburzono kilka domów, w których mieszkał i tworzył Taras Szewczenko. Wśród nich także te, które znajdowały się na Chreszczatyku. Ginęły również liczne budowle i starożytne zespoły o światowym znaczeniu. Tak też działo się w stolicy Ukrainy. Wśród nich: Monaster św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach, Sobór Zaśnięcia Matki Bożej w Ławrze Pieczerskiej, Sobór św. Mikołaja Wojskowego, wzniesiony kosztem hetmana Iwana Mazepy, cerkiew Matki Bożej Pirogoszczy z XII w., Sobór Objawienia Pańskiego Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, zespół Monasteru Międzygórskiego Spaskiego zaporożców, cerkwie św. Jerzego i św. Ireny oraz wiele innych. Wiele z nich to budowle-zabytki epoki Rusi Kijowskiej. A na miejscach zburzonych starożytnych budowli-zabytków wznoszono bezliki budynki. Tak zawisło zagrożenie również nad pozostałościami Monasteru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach. Na miejscu zburzonego unikalnego zabytku z początku XII w. zaplanowano wzniesienie ogromnego gmachu Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Ukrainy, przez co w 1936 roku zburzono ten sobór, zabytek światowego znaczenia. Lecz nie zdążyli. A pod koniec lat 70. postanowiono zbudować tu monumentalne muzeum Lenina. W tym celu przeprowadzono nawet szeroki konkurs, a jury zatwierdziło najbardziej zgubny z tych projektów. Takie zbrodnie były świadomie nakierowane na najcenniejsze zabytki narodowe Ukrainy oraz ich zespoły. A jak zgubnie odbiło się to na naszym dziedzictwie duchowym w całości! I zrozumiałe, że takie łotrostwo szpeciło ukształtowany historycznie przez wieki obraz naszych starożytnych osad, ich malowniczą i niepowtarzalną sylwetkę. Przecież zabytkami są nie tylko poszczególne budowle, ale także ich zespoły, kompleksy: kwartały, ulice, place, a nawet dzielnice miast. Jednak i one, podobnie jak ich struktury planistyczne, poniosły niepowetowane straty. W tym względzie znamienny jest w szczególności starożytny środek miasta Kamieńca Podolskiego, niemal całkowicie zburzonego. Tak samo odbiło się to na niepowtarzalnej sylwetce Kijowa, gdzie wzdłuż prawobrzeżnych urwisk wznosiły się piękności-świątynie, od kronikarskich Wydubyczów aż po kozackie Międzygórze i starożytny Wyszogród. I niszczono to pod oficjalnym faryzejskim hasłem: „Aktywnie wkraczać w popowsko-kupiecki obraz Kijowa” lub „rekonstrukcja”... W ten sam sposób szpecono pierwociny Kijowa, jego kronikarski Podół. Nawet w dokumentach z lat 1970—1980 określano go jako: „znamię kapitalizmu” lub „gniazdo feudalizmu”. Jego starożytną zabudowę burzono całymi kwartałami, nie omijając nawet budowli-zabytków. A na ich miejscu wznoszono budynki w obcych dla kijowskiego Podola „stylach”. Tak pojawiły się tam tak zwane „kwartały Rosenberga”, nazwane imieniem ich autora. I nam, społeczności naukowej Kijowa, przyszło dołożyć wielkich starań, aby powstrzymać całkowite zniszczenie starożytnego kijowskiego Podola. Zgubne dla historycznej zabudowy Kijowa były także plany generalne tak zwanej jego „rekonstrukcji i rozbudowy”, które zostały oprotestowane przez nas, społeczność naukową Kijowa. Choć już wcześniej zgubność takich planów generalnych zdążyła odbić się na obrazie naszego starożytnego miasta. Tak było nawet po zatwierdzeniu przez radę miejską Kijowa decyzji nr 920 z dnia 15.VII.1977 roku dotyczącej ochronnego strefowania historyczno-architektonicznego Kijowa. A przewidywała ona zróżnicowane strefy ochronne i rezerwatowe zabudowy oraz strefy ochrony krajobrazu. Lecz tę decyzję jako pierwsza zaczęła naruszać sama Kijowska Rada Miejska oraz jej Główny Zarząd Architektoniczny, kierowany przez ówczesnych głównych architektów stolicy. W latach 70., wbrew wyznaczającym zasadom planu generalnego, ogłoszono ogólnozwiązkowy konkurs na „rekonstrukcję” historycznej części Kijowa — Lipek, położonych w malowniczej dzielnicy Peczerskiej Kijowa. W konkursie brały udział instytuty projektowe z Moskwy i Leningradu, według których opracowań miano tu całkowicie zburzyć około 800 tysięcy metrów kwadratowych nadkapitalnej, historycznie ukształtowanej zabudowy zespołowej tej najbardziej prestiżowej części stolicy Ukrainy. Celem zaś tych projektów było stworzenie tu olbrzymiego ośrodka rządowo-administracyjnego. Przy tym, że na lewobrzeżnej części Kijowa znajdował się wolny od zabudowy teren i nie było na nim żadnych instytucji administracyjnych. Był to zbrodniczy zamysł niszczenia obrazu Kijowa, i to przy ogromnych kosztach. Straty poniosły także ostatnie dwa szczęśliwie ocalałe po wojnie kwartały przedwojennego Chreszczatyka, pomiędzy bulwarem Tarasa Szewczenki a ulicą Bohdana Chmielnickiego oraz placami Niepodległości i Europejskim. Przy tym, że oba zostały objęte ochroną państwa. A zresztą do dzisiaj nad ostatnim ocalałym kwartałem starego Chreszczatyka wisi całkiem realne zagrożenie zburzenia i zabudowy go kolejnymi „arcydziełami” typu wytworu wszechobecnego Jana Wiga. Jak próbował to uczynić jeszcze w latach 1983—1984. Choć Kijów już nadmiernie „wzbogacił się” takimi „darami”, jak dawne muzeum Lenina pod „ukrytą” przez niego sławną Włodzimierską Górką. A jeszcze olbrzymią, niezdarną i przygnębiająco ciężką tak zwaną „łukiem przyjaźni narodów rosyjskiego i ukraińskiego”, który wizualnie złowieszczo zawisł nad horyzontem Chreszczatyka. Oraz niedostępny dla zwiedzania monument na „tranzytowym” placu Zwycięstwa, uformowanym z jakiegoś powodu budowlami wyłącznie o przeznaczeniu komercyjnym. Ta lista takich nieudolnych budowli stolicy jest zbyt długa. Lecz jeszcze jednego z tych „cudów” nie można pominąć uwagą. Jest to olbrzymi monument „Matka Ojczyzna”, wzniesiony na historycznym urwisku Czajki. Wyróżnia się on szczególnie kupieckim brakiem smaku i swoją ambitno-tendencyjną skalą. Celem zaś tego „wytworu” nie jest tyle wywyższenie Zwycięstwa, co taką zhipertrofowaną wysokością przewyższenie nawet wielkiej dzwonnicy Ławry Pieczerskiej. Jest to jawna ideologiczno-demonstracyjna dywersja, dokonana w tak jezuicki sposób. Lecz najbardziej zgubnie masowymi dla naszego dziedzictwa narodowo-duchowego stały się dwie planowe radzieckie kampanie świadomego niszczenia zabytków historii i kultury Ukrainy. Tak, na przełomie lat 50. i 60. specjalnym zarządzeniem ówczesnego rządu przeprowadzono „rewizję” nawet tej skrajnie ograniczonej liczby zabytków, które do tego czasu pozostawały pod ochroną państwa. Niech była ona nawet umowna, ponieważ odpowiedniej opieki nie było, gdyż władza radziecka o zabytki ukraińskiej starożytności nie dbała. A po wykonaniu tego dekretu wyłu-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ci z ochrony zabytków stali się poza prawem i ginęli masowo. Wyłączano z ochrony nawet zupełnie unikatowe zabytki narodowe, mające wartość powszechnoludzką. Takie przestępstwo popełniano pod faryzejskim hasłem „W celu dalszego polepszenia ochrony zabytków”. Do tego nie dopuszczano też znawców-naukowców. Była to demonstracja pogardy dla narodu i jego narodowych świętości, przede wszystkim świątyń. Tak, z i tak już okradzionej ewidencji zabytków, po złodziejsku, po cichu zniknęła ponad połowa z nich, i to najcenniejszych. Wskutek szeregu takich „kampanii” Ukraina, która pod względem swojej dawnej kultury nie ustępuje Polsce, ma pod zawodną opieką państwa dziesiątki razy mniej zabytków. I jest to niezaprzeczalne świadectwo stosunku ówczesnego reżimu do narodowych wartości Ukrainy. Drugą druzgocącą, do tego długotrwałą, była również rządowa „kampania” o nie mniej jezuickiej nazwie „Rekonstrukcja starożytnych miast i osiedli”. Rozpoczęła się ona w latach siedemdziesiątych XX wieku i trwała ponad trzy radzieckie pięciolatki. Ta „kampania” niszcząco dotknęła już nie pojedynczych budowli-zabytków, lecz całych elementów urbanistycznych — masywów dawnej zabudowy wraz z ich licznymi zabytkami, a także samych dawnych osiedli w całości. Równie zniszczona została historycznie ukształtowana na przestrzeni wieków struktura planistyczna tych miast oraz ich funkcjonalne zróżnicowanie. Po tym niepowtarzalne obrazy dawnych osiedli utraciły właściwą tylko im indywidualność. Przy tym, w celu samopotwierdzenia, nie zmarnowali czasu i swoich służbowych możliwości koniunkturalni architekci — wychowankowie szkoły radzieckiej. Prześcigając się, upychali swoje bezbarwne i bezmyślne, lecz wielkogabarytowe budowle na wszystkich wzniesieniach, zbrodniczo przekształcając słynący malowniczością reliéf, zwłaszcza Kijowa, w „postumenty” swoich potworów-budowli. Historycznie ukształtowaną przez wybitnych budowniczych i harmonijnie zgraną starą zabudowę zniekształcano, rozrywając ją swoimi jednolitymi budowlami-„pudłami”, pozbawionymi wszelkich form architektonicznych, nie mówiąc już o ich narodowych cechach. — A jeszcze, choć bardzo krótko, o zabytkach archeologii. — Do dziś nie mają one u nas określonej definicji. Uważa się za nie to, co znajduje się poniżej powierzchni dziennej ziemi. A zatem także podziemne budowle, których jest sporo i które również są zabytkami budownictwa, sztuki inżynierskiej i fortyfikacyjnej. Podobnie rzecz ma się z kurhanami scytyjskimi, nazywanymi u nas „kozackimi”. Wśród nich są i olbrzymie „carsko-scytyjskie”. To stepowe zabytki architektury „ziemnej”, które zdobiły dawne bezkresne stepy południowej Ukrainy. Ich liczbę liczono w tysiącach. I oto ich nie ma. Szukając „scytyjskiego” złota, które dziś z jakiegoś powodu znajduje się w Moskwie i Petersburgu, archeolodzy z Rosji rozkopywali te kurhany i zostawiali je na pastwę losu. Potem ziemię z nich, jak z kamieniołomu, wywożono do remontu dróg. A niskie kurhany-zabytki po prostu orano, powiększając w ten sposób powierzchnię zasiewów. A te kurhany-zabytki były wartościami całego świata... — Czym można wyjaśnić taki stosunek do narodowego dziedzictwa Ukrainy już po 1917 roku? — Ochrona zabytków historii i kultury jest sprawą całego narodu i obowiązkiem narodowym. Jednak przede wszystkim jest to jeden z pierwszorzędnych obowiązków państwa, ponieważ jeśli nie będzie narodowo-duchowego dziedzictwa i wychowania na jego gruncie kolejnych pokoleń jakiegokolwiek narodu, to nie będzie i samego narodu. Zniknie on zupełnie, a wraz z utratą nawet jednej odmiany kultury zubożeje cała ludzkość, bo każdy naród jest twórcą niepowtarzalnych dzieł. Bez tego stanie się konsumentem, czyimś utrzymankiem. A ten system był w istocie również brutalnym reżimem rosyjskiego szowinizmu. Był on nietolerancyjny nie tyle wobec rozwoju, ile nawet wobec najmniejszego przejawu naszej narodowej kultury, obyczajów, języka. Nazywano to „nacjonalizmem”, i to jeszcze „burżuazyjnym”. Wszystko było zrównywane pod tak zwaną „wielką kulturę” „wielkiego narodu rosyjskiego”, naszego „starszego brata”. Szczególnie okrutnie i wrogo ówczesny reżim odnosił się do dawnej i wielkiej kultury oraz bohaterskiej historii Ukrainy, do jej narodowo-duchowego dziedzictwa. Tak samo odnosił się do artystów, którzy, opierając się na tradycjach naszego narodu, starali się twórczo i owocnie pracować w poszukiwaniu nowych narodowych form i kierunków w architekturze i sztukach plastycznych. Za to doznali okrutnych represji i wypędzeń z Ukrainy, a wielu z nich przypłaciło to życiem. Wśród nich byli Mykoła Makarenko, genialny artysta profesor Myhajło Bojczuk, jego utalentowana żona Zofia Bojczuk-Nalepińska, a wraz z nimi prawdziwa plejada wysoko uzdolnionych ich uczniów: Wasyl Siedlar, Iwan Padałka. Oksana Pawlenko musiała uciekać z Ukrainy. A jakim prześladowaniom zostali poddani wielcy artyści, bracia Kryczewscy — Wasyl i Fedir. Znanemu zaś artyście-dekoratorowi Anatolowi Petryckiemu, jak również architektom o narodowym kierunku Dmytrowi Diaczence, Wiktorowi Trocenko, Mykole Cholostenko, Piotrowi Jurczence i innym twórcom przyszło „przeorientować się” na radziecki tak zwany socrealizm... Taki sam los spotkał także działaczy ukraińskiej twórczości ludowej, która jest znana na całym świecie jako cechująca się wysokim estetyzmem i doskonałością. Ówczesny system nie stworzył także ustawodawstwa ani odpowiedniego ministerstwa, które stałyby na straży zachowania narodowego dziedzictwa duchowego Ukrainy. Byłoby jeszcze gorzej, a Ukraina poniosłaby jeszcze większe straty zabytków, gdyby nie dawna celowa i wytrwale konsekwentna działalność Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury. Potwierdzam to, ponieważ jestem jednym z jego założycieli w połowie lat sześćdziesiątych oraz członkiem jego Zarządu i Rady Naukowej, i przez wiele lat pracowałem tam społecznie. Towarzystwo obejmowało wówczas około 18 milionów członków indywidualnych i tysiące członków zbiorowych. Jego naukowcami, specjalistami i działaczami społecznymi kierował akademik Petro Tronko. I w ciągu tych niemal 20 lat Towarzystwo wykonało ogromną pracę nie tylko w zakresie zachowania zabytków, lecz także ich ewidencji i dodatkowego objęcia państwową ochroną licznych zabytków i ich zespołów, a nawet 39 historycznych miast Ukrainy o szczególnym statusie ochrony. My jako pierwsi opracowaliśmy wtedy i wdrożyliśmy na podstawie naukowej zróżnicowany podział dawnej zabudowy na strefy. Stał się on podstawą do opracowywania generalnych planów i projektów szczegółowego planowania historycznych miast i osiedli. Metodę tę rozpowszechniono na cały Związek Radziecki. Bez decyzji rad naukowych Towarzystwa i odpowiednich uzgodnień w strefach ochronnych zakazywano wtedy prowadzenia nowej zabudowy lub przebudowy istniejącej. Wiele wybitnych zabytków zostało odrestaurowanych lub poddanych działaniom konserwatorskim za środki Towarzystwa. Tak samo jak prowadzono badania naukowe. W ciągu kilku lat Towarzystwo utworzyło wówczas Muzeum-Rezerwat Architektury i Życia Ludowego na obrzeżach Kijowa, w kronikarskim Pyrohowie. Umieszczono w nim setki autentycznych budowli: cerkwie, chaty, wiatraki i inne. Umieszczono je fragmentarycznie, zgodnie z otoczeniem, skąd je przeniesiono: Podole, Wołyń, Polesie, Słobożanszczyzna, Naddnieprzańszczyzna, Taurja... Wśród tych budowli-zabytków są prawdziwie unikatowe. W owych minionych latach Towarzystwo stanowiło wielką rodzinę uczonych i działaczy społecznych, połączonych miłością do swojego narodu i głębokim szacunkiem dla jego twórczości. — W jakim stanie znajduje się dziś sprawa ochrony zabytków historii i kultury na Ukrainie? — Przykro to stwierdzić, ale zabytki są w bardzo ciężkim, a nawet krytycznym stanie, mimo że Ukraina jest dziś niepodległa i mamy sami nią zarządzać. W tym niekorzystnym stanie zabytków naszej historii i kultury realnie działają zarówno czynniki obiektywne, jak i subiektywne. Jest to wykrwawienie gospodarki Ukrainy przez radziecko-kolonialny reżim. Zaniedbanie jej gospodarki narodowej, która pilnie wymaga uporządkowania, a zatem ogromnych i pilnych nakładów finansowych. Od tego zależy samo istnienie Ukrainy jako państwa niepodległego. Groźna sytuacja międzynarodowa, a zwłaszcza sąsiedzka, komplikująca nasze państwowe umocnienie się, która także wymaga wielkich wydatków. Ze wszystkim tym wiąże się to, że zmian w ochronie narodowo-duchowego dziedzictwa nie ma. A ponieważ pojawiła się jeszcze niedoskonała komercjalizacja gospodarki narodowej, to nie ma ona zainteresowania zabytkami historii i kultury. Dlatego ich ochrona tylko osłabła. Tak, nawet w stolicy Ukrainy — Kijowie, w jego strefach historycznych i chronionych, burzy się cenne budynki. Wśród nich są także te, które znajdują się pod państwową ochroną. A na miejscu zniszczonych wznosi się biura. Co więcej, dzieje się to obecnie z udziałem głównego architekta Kijowa Serhija Babuszkina, przybysza, zupełnie obcego naszemu staremu miastu. Sprzyja temu także administracja państwowa Kijowa. Z jakiegoś powodu na uboczu pozostają Państwowy Komitet Budownictwa, Architektury i Polityki Mieszkaniowej Ukrainy oraz Ministerstwo Kultury i Sztuki Ukrainy, na których spoczywa odpowiedzialność za ochronę zabytków historii i kultury. W bezradnym stanie znajduje się dziś także Ukraińskie Towarzystwo Ochrony Zabytków Historii i Kultury. Dawny wpływ tego organu społecznego został praktycznie utracony. — Do pozytywów zaś należy zaliczyć utworzenie, zgodnie z Dekretem Prezydenta Ukrainy z 9 grudnia 1995 roku, stale działającej Komisji ds. odbudowy utraconych wybitnych zabytków historii i kultury przy Prezydencie Ukrainy oraz przy niej Rady Naukowo-Metodycznej. Zostały one utworzone z inicjatywy znanego pisarza Ołesia Hończara, akademika Petra Tronka i naukowca z dziedziny architektury Ołesia Syłyna. Również utworzenie Ogólnoukraińskiego Funduszu im. Ołesia Hończara, który wspiera dobrowolnymi datkami potrzeby odbudowy zabytków. Sobór Michajłowski — Działalność tej Komisji i jej Rady Naukowej w sposób odczuwalny, a nawet decydujący wpływa na wykonanie Dekretu Prezydenta, zwłaszcza na odtworzenie Soboru Michajłowskiego Złotokopułowego w Kijowie oraz Soboru Zaśnięcia Matki Bożej Ławry Peczerskiej w Kijowie, wyznaczonych Dekretem Prezydenta Ukrainy jako priorytetowe pod względem terminów ich odtworzenia. Co zaś do długofalowego Programu odtwarzania innych cennych zabytków Ukrainy, zgodnie z tym Dekretem i zatwierdzonym przez Rząd, to program ten jest nieuzasadnienie bardzo ograniczony liczbą zabytków podlegających odtworzeniu przez wiele lat oraz wartością niektórych zabytków wpisanych do tego Programu. Należy też odnotować rzecz wyjątkowo ważną. Chodzi o stosunek osób pełniących funkcje służbowo-administracyjne do szczególnie odpowiedzialnej państwowej sprawy ochrony zabytków oraz o odpowiedzialność za przestrzeganie wymogów Prezydenta z 12.11.1998 roku dotyczących wykonania decyzji Komisji przy Prezydencie i jej Rady Naukowej. Tymczasem takie naruszenia praktycznie stały się «normą» w działalności Kijowskiej Administracji Państwowej. Przede wszystkim dotyczy to Zarządu do spraw Ochrony Zabytków Kijowa w osobie jego naczelnika Ruslana Kucharienki, co spowodowało konieczność wielokrotnej interwencji Komisji i jej Rady Naukowej. W szczególności dotyczy to świątyni — zabytku z XII wieku — Bogurodzicy Pyrohoszczej na Kijowskim Podolu, klasztoru Michajłowskiego Złotokopułowego oraz Soboru Zaśnięcia Matki Bożej Ławry Peczerskiej. Jeśli chodzi o świątynię Pyrohoszczej, Komisji i Radzie przy niej musiało przejąć na siebie cały kompleks problemów związanych z jej odtworzeniem, począwszy od opracowania koncepcji, a następnie samego projektu. Ponadto zasługuje na potępienie, jako antynaukowe i antypaństwowe, stanowisko wspomnianego Zarządu, a także Spółki Akcyjnej «Ukrrestawracja», instytutu «Kijowprojekt» oraz instytutu «Ukrprojektrestawracja». W antynaukowe i sprzeczne z prawem działania związane z odtwarzaniem świątyń Bogurodzicy Pyrohoszczej, Michajłowskiego Złotokopułowego i Ławry Peczerskiej Zaśnięcia zaangażowany jest również Instytut Archeologii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Wszystkie wymienione organizacje, zamiast zachować historyczne fundamenty tych zniszczonych zabytków, które były objęte państwową ochroną jako zabytki archeologii i architektury, praktycznie je zniszczyły, mimo że były wystarczająco kompetentne, by je wykorzystać podczas odtwarzania tych świątyń. I to mimo że zastosowanie kilkuset żelbetowych pali zostało przez naukowców odrzucone w sposób rzeczowy i nieodparty. Lecz przeważyła siła administracyjna i chciwość w świętej sprawie. Dla nich decydujące znaczenie mają nie decyzje naukowo uzasadnione na podstawie kompleksowych badań, na których upierają się naukowcy Komisji Prezydenta i jej Rady Naukowej, lecz chciwość. Oznacza to, że chodzi o jak największe wyłudzenie pieniędzy od państwa i pozwolenie swoim pracownikom na jak najwięcej dorobienia. Dlatego kierownictwo tych instytucji wybiera takie tzw. «warianty» projektów, które wiążą się z maksymalną pracochłonnością i kapitałochłonnością. A zatem uciekają się do przestępczego wymuszania pieniędzy od państwa. Takie działania podlegają karze. Wzbogacanie się na świętej sprawie jest nieodpuszczalnym grzechem. Do szlachetnej sprawy powinny być przyłożone wyłącznie czyste ręce, wysoki profesjonalizm i poczucie największej odpowiedzialności wobec swojego narodu i ogółu świata. Duchowe i narodowe dziedzictwo każdego narodu jest bowiem zarazem międzynarodowe, gdyż stanowi część dobra ogólnoludzkiego. A Ukraina jako członek UNESCO, Organizacji Narodów Zjednoczonych, zgodnie z jej Statutem, odpowiada za gwarantowany stan narodowego dziedzictwa naszego narodu. Dlatego awanturnicze działania są sprzeczne zarówno z Dekretem Prezydenta, jak i ze Statutem UNESCO. Byłoby nam też niewybaczalne wobec naszych bohaterskich i mądrych praojców-twórców oraz samej Matki Ukrainy-Rusi, gdyby jej naród przez złoczyńców utracił swoje duchowe dziedzictwo. A wraz z nim utracilibyśmy odziedziczone przez nas historyczne, dumne prawo pozostawania w rodzinie śródziemnomorskiej kultury antycznej, do której Ukraina-Ruś należy od wieków. To zależy od nas wszystkich, obywatele odrodzonego dziś państwa!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

I. DROGĘ CIAŁU!

W ciągu ostatniego dziesięciolecia w naszym życiu pojawili się, a teraz stali się już codzienną obecnością, powszedniością władcy i nosiciele nieznanej wcześniej profesji — ochroniarze. Chronione są ciała prezydentów i naczelników, biznesmenów i gwiazd porno, komercjantów i deputowanych, gwiazd pop-estrady i maklerów, — słowem wszystkie te ciała, w kieszeniach których jest czym płacić za ochronę danego fizycznego ciała... Im znaczniejsze ciało (choć z wyglądu może być całkiem nikczemne, nieudolne, zepsute wielkim brzuchem lub krzywymi nogami, lśniącą łysiną czy ponurym krzywym nosem), tym większa opłata za jego ochronę. Świadkowie mówią, że jedno ciało, wyruszając do Rady Najwyższej, gdzie zajmuje dość widoczne krzesło, wystawia kordony na drodze „winda—podjazd—samochód” z siedmiu dobrze wytrenowanych ochroniarzy. Dlaczego właśnie z siedmiu?.. Kto to wie... Być może to ciało rozumie przysłowie „Siedem razy odmierz...” właśnie tak, z siedmiokrotną miarą ostrożności. Czy, przeciwnie, nie rozumie przysłowia „Gdzie kucharek sześć...” i ufa właśnie siedmiu opiekunkom. Czy uważa się za mieszkańca siódmego nieba i po grzesznej ziemi raczy stąpać tylko pod siedmioma parami najętych oczu. Albo, co bardziej prawdopodobne, jego dochody dawno już mierzą się siedmiokrotnymi do sumy miesięcznej emerytury wszystkich ukraińskich emerytów cyframi i przyjemnie mu czuć się takim sobie — bonzowskim, mandaryńskim, padyszachowskim czy kim ono tam jeszcze sobie wyobraża — kosztownym ciałem... Najwyraźniej wkrótce usłyszymy o nowej jednostce miary statusu społecznego (znaczenia społecznego?..) — jeden ochroniarz, dwa, trzy... aż do dziesięciokrotnych ich mnożeń. W jednej republice autonomicznej (a jest ich u nas, dzięki Bogu, tylko jedna) były wielki naczelnik jeździł i przemieszczał się z kilkoma uzbrojonymi w automaty, co nie przeszkodziło mu zniknąć bez śladu i do dziś pozostawać w poszukiwaniach. Zatem liczba ochroniarzy, pomnożona przez ich uzbrojenie, jest wprost proporcjonalna do szybkości przemieszczania się grzesznego ciała kryminalnymi ścieżkami, drogami i magistralami... Jak wiadomo, każdemu człowiekowi dane jest przez rodziców i naturę tylko jedno ciało. Ono rośnie, rozwija się, krzepnie, raduje swojego właściciela małymi i wielkimi radościami i, niestety, — zużywa się, starzeje, staje się przykre w swoich boleściach i słabościach... Uchronić ciało może tylko dusza, którą, jak też wiadomo, strzeże sam Bóg i aniołowie stróże. Czysta, dobra dusza dba o czystość i moc ciała, dusza chciwa zamienia ciało w ruinę, wysypisko lub (przypomnijmy „przeklinacza wysokiej klasy” z „Trzech towarzyszy” Remarque’a) „w wędrujące cmentarzysko befsztyków”. Dusza zaś, która się zeszmaciła, ukradła, zanurzyła w bagno grzechów, to już nie dusza, a cień grzechu. Więc i pomieszczenie jej — to tylko fantom, widmo istoty. Kogo więc chronić, czyją drogę zabezpieczać? I co najważniejsze — przed kim? Dusznicy nigdy nie stają się duszo-gubcami. Ciała-fantomy właśnie dlatego tak dbają o swoją ochronę, że, pełne agresji i złych zamiarów przeciwko fantomom-konkurentom: między nimi toczy się wojna widzialna i niewidzialna, a liczba ochroniarzy — to nic innego, jak demonstracja bojowych arsenałów... A dla konspiracji ochroniarze udają, że chronią tych fantomów przed nami z Wami... Cóż, być może i wśród nas, wśród tych, u których jedna dusza i jedno ciało, znajdą się chętni rzucić się i udusić w objęciach jakieś ciało-nośne zjawisko, ale takich jest mało. Bo my ludzie końca dwudziestego wieku, za nami — dwadzieścia wieków cywilizacji, która naucza: „Nie zabijaj, nie kradnij, nie pożądaj”... My nauczyliśmy się być cierpliwymi, my szybko do wszystkiego przyzwyczajamy się, — od obnażonych pensji do obnażonej natury, my już przyzwyczailiśmy się i do nich, którzy kroczą szybko i nie oglądając się do swoich „mercedesów”, swoich biur, swoich krzeseł, swojej, podpartej pieniędzmi ważności, gardząc tymi, u których „nic nie ma za duszą”, czyli nie ma grubych portfeli. Pieniądze, w rozumieniu obiektów ochrony ciała, — to więcej niż rozum, talent, sumienie, doświadczenie, przeżyte w czystości i sumienności lata. I co tu powiesz? Odstąp i pożałuj: idzie ciało z ochroniarzami. Duszy już nie ma... II. „SZPANA NA CHUTORZE” — ATAS! Przełączając od niechcenia kijowskie kanały telewizyjne, macie szansę usłyszeć i zobaczyć jego — kijowskiego kompozytora, dla którego to określenie brzmi jak obelga: uważa się za twórcę nie tylko na ukraińskie szerokości geograficzne. I rzeczywiście, piosenki Hennadija Tatarczenki w byłym Związku brzmiały także w innych republikach. Być może właśnie to daje mu podstawy, by nazywać gwiazdy ukraińskiej estrady, według jego własnej definicji, „chuliganerią na chutorze”. Do oznak tego chutoru, w przekonaniu kompozytora, należą oczywiście teksty w języku ukraińskim i, co również wydaje mi się niepozbawionym podstaw twierdzeniem, twórcza wtórność. Nad tym ostatnim się zastanówmy, ponieważ to ostatnie wynika z pierwszego. A w tym celu zróbmy wycieczkę długości dziesięciu lat, rozejrzyjmy się wstecz, w przeddzień ukraińskiego Referendum. Wśród oznak tamtego czasu dla mnie osobiście pozostanie także piosenka O. Osadczego do wierszy W. Szołkoszytnego, przejmująco wykonana przez Witalija Biłonożkę... Pamiętacie ten refren, który zmuszał do wstrzymania oddechu: „Boże, jeśli Ty jesteś, serce weź moje: Daj Ukrainie, daj, Daj Ukrainie wolność!”. Brzmiała ta piosenka i wydaje się, że tam, za tym wymarzonym Bożym Darem, otwiera się inny horyzont — dla nas wszystkich, w tym także dla Witalija Biłonożki, dla wszystkich ukraińskich śpiewaków, wszak byliby to inni — pod względem jakości i duchowości śpiewu — śpiewacy niepodległej Ukrainy. Tam, na przestrzeniach minionych dziesięciu lat, rzeczywiście rozbrzmiewają znaczące, ważne piosenki: wymienię wykonawców, a wy przypomnijcie sobie „Ukrainę” Tarasa Petrynenki i „Ukrainoczkę” Oksany Biłozir, usłyszcie znowu „Rodzynę” Nazarija Jaremczuka, „Na Ukrainę powrócę” Ivo Bobula, cały cykl piosenek do wierszy Wadyma Kryszczenki w wykonaniu różnych artystów, wspomnijcie wczesną Irynę Biłyk, Ołeksandra Ponomariowa, słowem — wspomnijcie! Bezsprzecznie jedna piosenka nie definiuje repertuaru, tak jak nie da się wyobrazić solowego koncertu piosenkarza w całości wypełnionego „patriotyką” — estrada dyktuje swoje wymagania, a piosenkarz estradowy spełnia się tylko wtedy, gdy jego repertuar jest dobrany i ułożony według praw dramatycznego spektaklu. W nim musi być i radość, i smutek, — wszystko, „co na serce legło”, co jest współbrzmiące z wieloma ludźmi. Wtedy sala formuje się i jednoczy w publiczność, w zwolenników i wielbicieli, a artysta staje się istotowo bliski czasowi, w którym wszyscy mieszkamy, pracujemy, wreszcie — oddychamy. Piosenka — to nie tylko drgania dźwiękowe, które drażnią narządy zmysłów, to zawsze coś więcej. Nawet jednodniówki, szlagiery, których nijak nie przypiszesz do „muzyki sfer niebieskich”, mają swoje duchowe częstotliwości, na które reaguje ta czy inna liczba ludzi, ten eter, — nie tylko radiowy i telewizyjny, ale i niebieski, — w którym chciałoby się szybować „wolnemu synowi eteru” (przypomnijcie klasykę). Tak, mówię właśnie o tym eterze, który jest niebem, a nie sufitem. Kiedy jest niebo, na nim zapalają się gwiazdy. Kiedy sufit — pod nim, nawet w blasku najpotężniejszych reflektorów, spalają się motyle-jednodniówki. Nie będę mówić na drażliwy temat skali talentu. Nie o to tutaj chodzi. Mówię o tej osi, która trzymała jakiś — bardzo krótki czas — estradowych ukraińskich wykonawców. Wszyscy oni poczuli, że „nowa doba nowego pragnie słowa”, i byli przez jakiś — bardzo krótki — czas przekonani, że to słowo — jest ukraińskie. A ponieważ śpiewane słowo jest zawsze wierszowane, a kiedy się poszczęści — słowo jest prawdziwie poetyckie, to właśnie słowo, położone na muzykę, dyktowało i poetykę gestu, i sposób śpiewu, i, co ważniejsze, szybciej przyswajało się i znajdowało oddźwięk wśród wielbicieli śpiewu tego czy innego wykonawcy. Śmiem twierdzić, że właśnie repertuary z ukraińskojęzycznych piosenek przyniosły i Biłonożce, i Biłyk, i Powałij, i Zibrowowi — i, i, i (wymieniam nie według skali „gwiazdorstwa”, a według toku myśli) popularność i prawo nazywania się „gwiazdami ukraińskiej estrady”. Tak samo, jak ich poprzednikom — Sofii Rotaru, Mykole Mozgowemu, Nazarijowi Jaremczukowi, Wasylowi Zinkewyczowi, Pawłowi Dworskiemu ukraińska i ukraińskojęzyczna piosenka otworzyła drogę na wielkie sceny i do wielkich sal. To były czasy, kiedy samo określenie „show-biznes” jeszcze nawet nie nocowało za kulisami tych scen i tych sal. Artyści śpiewali prawie „za darmo”, a widz oklaskiwał od serca. Jak wszystko, co związane z biznesem, na ukraińskim gruncie „show-biznes” wydał swoje wielkie i trujące papierowe kwiaty. Państwo nie jest w stanie finansować rozwoju piosenki estradowej w pełnym wymiarze, a artyści, jak wiadomo, też chcą jeść i pić. Tym bardziej, że pojawiły się rekiny i mniejsza żywność, której trawieniu sprzyja właśnie piosenka estradowa. Zgodźcie się, że „serce weź moje: daj Ukrainie wolność” może wywołać u nich zgagę i czkawkę, a zwykła „Murka” działa tak samo zbawiennie, jak „Rennie”... Rytmy piosenek zaczęto szybko dopasowywać do rytmów trawienia, do lekkości i niewybredności wszelakich show, prezentacji, triumfalnych konkursów z nikomu nieznanymi nazwiskami zwycięzców, którzy postanowili tę sławę kupić za okrągłe sumy, — jaka tu już „Modlitwa za Ukrainę”, kiedy — naprędce, ale z rozmachem! — wznoszono kapliczki na cześć złotego Cielca, byczka czy prosiaczka lokalnego wyrobu! Ale w tym właśnie rzecz, że Cielec zawsze jest międzynarodowy, odrzuca on każdą rubrykę, w której mowa o narodowym. I nawet prościutka piosenka-jednodniówka, ale w języku ukraińskim, psuje mu apetyt. Ponieważ Cielec-byczek-prosiaczek języków europejskich jeszcze nie przyswoił, ale myśli, że włada doskonale rosyjskim, on chce Maszy Rasputinej czy Iryny Allegrowej, czy „biednej owieczki” Swiridowej, czy jeszcze kogoś zza chutoru Mychajliwskiego, bo wszystko, co na Ukrainie, — to chutor. A coż tam, między Europą a Azją? Czyżby naprawdę odgłosy i odblaski „trzeciego Rzymu” w tych „wsie my, baby, — stierwy” czy „Oj, ja nie pojdu domoj”?! Ależ nie, nie kłamcie, szanowne państwo, — kiedy do was samolotem, za kilkadziesiąt tysięcy dolarów, przylatuje moskwopomazany z „Oj, mama, sziku dam!”, dobrze rozumiecie, że to też chutor, ale dobrze oświetlony, z wybrukowanym zielonym chodniczkiem, chutor... Ale nie o tym ja, a o tym, jakoby istniejące współzawodnictwo między naszym a ich chutorami, czy też, innymi słowy, — gwiazdami estrady, zawsze jest przegrane dla naszego. Że po to, aby rywalizować, trzeba mieć rosyjskie teksty piosenek, — „tak zrozumialej, nie taki chutor”. Aj-aj, Hennadiju Tatarczenko, komuś ono zrozumialsze, ale co rozumiesz? Że poezja — prawdziwa, rosyjska, w tych tekstach nawet nie nocowała, chociaż na Ukrainie istnieje cała szkoła rosyjskojęzycznych poetów. Że naprawdę niezwykle utalentowana T. Powałij z jej rosyjskimi piosenkami — to nawet nie Miansarowa i, tym bardziej, nie Kristalinska, a eksponat wzoru — lat siedemdziesiątych, restaurowany na chutorze, obecnie — nieważne zza jakich granic. Że P. Zibrow, z jego ulicznymi piosenkami i wygibasami subiekta kupca jakiejś tam gildii, po prostu wywołuje zakłopotany uśmiech, a zdjęcie tegoż H. Tatarczenki obnażonego, w „Bulwarze”, — ciche współczucie... A potem, powiedzcie mi, proszę, kogo z naszych „gwiazd”, które tak pospiesznie i bez dumy „wyrównały” swój repertuar na rosyjską przestrzeń językową, zaproszono choćby na jeden solowy koncert do Rosji? Czyżby Alona Apina była lepsza od Iryny Biłyk, a Zemfira — od Astrai?! Ale — one są tutaj, na naszej scenie, a naszych ani tam, ani tutaj „nie było”... I działo się to dzięki i przez tych, którzy lubią pogłaskać swoje brzuszysko przy dusznym bluesie i wszelkimi sposobami sprzyjają tworzeniu ideologemu, wbijając go w ludzkie mózgi, że Kobzon—Kirkorow—Pugaczowa—Allegrowa i reszta, i reszta — też są nasi, z naszej kultury, z naszego eteru. A nasi — trochę nie nasi, dopóki śpiewają po ukraińsku. I uwierzyli im Taja z Lilą i Pawło z Witalijem, i zaczęli śpiewać cudzym głosem — z cudzego tekstu, i zaczęli mówić w swoich wywiadach „w tym kraju” o Ukrainie, choć w „tamtych” krajach, jeśli i śpiewali, to tylko w restauracji na Brighton Beach... Tak oto — i swoje porzucili, wszystkiego nie zdobywszy, — a mogliby, gdyby nie rzucali się w odwrotnym kierunku, i cudzego nie zwyciężyli, nie przyswoili — cudze ono i w Afryce cudze, i murzyn, który śpiewa „Handzię”, — to tylko murzyn, który śpiewa „Handzię”... Tak samo, jak i kompozytor z ukraińskim nazwiskiem i w dżokejskiej czapce — to jeszcze nie dowód na to, że nagroda „Łuk Triumfalny” została zdobyta przez nasze źrebaki... Wczoraj znów włączyłam któryś z amatorskich kanałów kijowskiej telewizji. W błyszczącej restauracyjnej marynarce, z nabrzmiałymi od napięcia żyłami na czole, ociężały (powiedzmy: solidniejszy) W. Biłonożko namiętnie wydmuchiwał z gardła: „A krrrasota-a ta-kaja siła!..” Boże, jeśli Ty jesteś... Cokolwiek by nie mówić, wciąż nie straciliśmy wiary w to, co zostało napisane na papierze. Bo ten, kto wypowiedział: „Trzy palce piszą, a boli całe ciało...”, liczył nie tylko na współczucie, ale i na zrozumienie. To zrozumienie, a co za tym idzie i wiara, pozostały, chociaż słowo pisane dawno już stało się drukowanym. W ideale, słowa drukowanego powinni słuchać urzędnicy i rządzący, a nie tylko naród. Lecz tak już się stało, że za pomocą słów, zawartych na szpaltach gazet lub w ustach komentatorów telewizyjnych i radiowych, rząd i Prezydent kierują narodem, czy, jak przyjęło się mówić, kształtują opinię publiczną, społeczną. Aby nie obrazili się na nas nominalni właściciele gazet, kanałów telewizyjnych i stacji radiowych, dodajmy, że oni też w pewnym stopniu kształtują, na tyle, na ile im pozwalają wpły-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

dostosowywać własne gusta artystyczne i poziomy do interesów klanu. Tego, kto naiwnie i cierpliwie czekał, że młode i niepodległe państwo uformuje własną ideologię, albo mówił o braku takowej, jak to mówią, bez niego wyswatano: po cichu i konsekwentnie ideologię (ale nie państwowotwórczą) uformowano. Jest to ideologia władzy. Istota jej polega na eksploatacji dawnych, komunistycznych sloganów, odnowionych słownie (porównajcie: „Obecne pokolenie młodych będzie żyło w komunizmie” — „Wy jesteście przyszłością Ukrainy! Wam wybierać swoją szczęśliwą przyszłość!”); na eksploatacji osiągnięć krótkiego okresu pełnej jawności, który zmusił naród do wzdrygnięcia się przed zbrodniami totalitarnego społeczeństwa i szukania (nadziei na) progresywnej drogi do przyszłości (stąd i odniesienia do doświadczeń innych krajów i narodów); stopniowym „spuszczaniu na hamulce” idei narodowej, narzucaniu myśli, że wszystko co ukraińskie, co ukrainizuje — jest wybuchowe, może doprowadzić do naruszenia spokoju, dezorganizuje już przyzwyczajone procesy półintelektualnego trawienia; o tym, jak głęboko zaszły deukrainizacyjne działania, świadczy choćby cały szereg publikacji w „Kijewskich Wiedomostiach”, „Faktach”, „Wieczernich Wiestiach” — tych nowotworowych tworach nowego czasu — o języku rosyjskim, szkole, wyższym wykształceniu na Ukrainie, które rzekomo doznają ucisków, ciągłe narzucanie Ukraińcom rosyjskiej kultury masowej (tylko leniwy nie wie o wszystkich perypetiach pary Pugaczowa—Kirkorow, o orientacjach seksualnych Pieńkina, Moisiejewa i in., o gustach i upodobaniach tej czy innej „gwiazdy” czy „gwiazdeczki” z rosyjskim zameldowaniem, o wszystkich nowościach moskiewskiego nowego „bon tonu”); niszczenie prawdziwej ukraińskiej inteligencji, której wpływ zawsze był bardzo silny (włączamy do przedstawicieli tej inteligencji nie tylko pisarzy, artystów, filmowców, ale i nauczycieli, lekarzy, naukową, techniczną i wiejską inteligencję — wszyscy oni obecnie są praktycznie pozbawieni nie tyle wyrażenia, co nawet sformułowania własnego zdania — przy całkowicie zrujnowanym wydawnictwie i handlu książkami, drożyźnie prenumeraty również są skazani na konsumowanie amerykańskiej i rosyjskiej kultury masowej, która jest wyrzucana na ekrany telewizyjne). Zatem, przy dość udanej imitacji rozszerzenia przestrzeni informacyjnej, mamy niemal całkowity brak całego spektrum właśnie ukraińskiej informacji — ją jakby owinięto kilkoma warstwami celofanu i wrzucono na dno zapomnianej studni, pod grubą warstwę zgniłej wody, w której roi się i miota wszystko, co pływa na powierzchni. Czy nie zastanawialiście się, dlaczego wśród całego rozmaitości imion sąsiedniej kultury na kijowskich afiszach tylko rzadko trafiają się imiona naprawdę znaczące, nieprzemijające? Tak, słuchaliśmy z wami Baszmieta, Chworostowskiego i „Wirtuozów Moskwy”, ale jeszcze kogo? Nie wysilajcie się, by przypomnieć, bo tym, którzy są zdolni zorganizować w Pałacu „Ukraina” seans maga i czarodzieja Davida Copperfielda, temu nawet do głowy nie przyjdzie zaprosić amerykańskiego Ukraińca Pawła Pliszkę, światowo uznanego śpiewaka... A dlaczego by nie zorganizować temuż samemu zdolnemu reżyserowi B. Szarwarkowi wielkiego widowiska, w którym wzięliby udział wszyscy wybitni artyści świata, których korzenie są tutaj, na Ukrainie? I Kvitka Cisyk, i Ludmiła Gurczenko, i Wasyl Łanowy, i Ołeksij Petrenko, i... Nie tylko zobaczylibyśmy i usłyszeli ich, ale dowiedzielibyśmy się czegoś zupełnie jakościowo nowego, przejmującego — tego, z czym idzie się w gości do matki... Ktoś, oczywiście, zarzuci mi nadmierne pragnienie patriotycznych kolorów, ktoś powie, że to po prostu niemożliwe, aby w ukraińskiej sztuce, w gazetach, w teatrze, w kinie, w literaturze była obecna Ukraina; znajdą się i tacy, którzy pogardliwie wycedzą o „chutorze i szarawarach”... Czym zaprzeczę? Choćby i tym, że „szarawarstwo” akurat nie jest zabraniane, a zachęcane. Nieraz byłam świadkiem obecnych, już państwowych koncertów, kiedy po występie jakiejś gwiazdy z bliskiej zagranicy na scenie pojawiał się do bólu znajomy taniec „powzuniec”... Świadomie czy nie, ale autentyczny folklor chętnie zastępuje się jego wolnymi interpretacjami, a wszystko, co wymaga wysiłku dla realizacji, odkłada się „na później”. Dlaczego, powiedzcie, ani razu nie widzieliśmy koncertu w Operze Narodowej naszych solistów, którzy obecnie występują i mają kontrakty we wszystkich operach świata? Dlaczego pod „patronat” do tej pory nie trafił wieczór słynnych aktorów dramatycznych i filmowych, wychowanków Ukrainy? Kiedy ostatnio widzieliście wieczór poezji w telewizji narodowej? Czy nie zdziwił was niemal całkowity brak na ekranach telewizyjnych i w radiu działaczy kultury narodowej? Kto z ukraińskich uczonych prowadzi audycje poświęcone nauce i niemałym jej problemom? Gdzie, wreszcie, oni są, ci, do których należy przyszłość Ukrainy? Czyżby tylko po tej stronie ekranu, naprzeciw „Terytorii-A”? Czyż nie potrzebują audycji typu „Hartu” z czasów Wadyma Bojki? A gazeta „Ukraina Mołoda”, której chytry UM, breżniewowsko-komsomolskiego chowu, marnieje na jej stronach? Czyż, dlaczego, kto, kiedy, dokąd?.. Na papierze napisane... przeczytajcie, kiedy będziecie mogli, wszystkie gazety, które wychodzą jednego dnia na Ukrainie, — szara nuda, rozcieńczona horrorami, przyprawiona tanimi ironizmami oraz wywyższaniem się nad tymi, których jeszcze niedawno nazywano z pogardą (w tych samych gazetach) „sowkami”. Pamiętacie „Pasians »Trzynastu śpiących dziewic«”, który układała pewna dama-wróżka z pewnej znanej powieści? Ta dama zginęła razem z „Związkiem Miecza i Oracza”. To kto układa pasjans? IV. POMNIKI NASZEJ EPOKI Każdy czas pozostawia po sobie wyryte w granicie, odlane w brązie czy też w nietrwałym gipsie swoje znaki-pomniki. Pomniki dla nas, lekcje naszych poprzedników — kogo wspominać i pamiętać. A kogo też — omijać, nie tylko obchodząc kamiennego czy metalowego potwora, ale i nie powtarzać tego, co doprowadziło do jego wzniesienia, nie powtórzyć tych czasów — czarnych i krwawych. Pomniki naszych czasów, naszych dziesięciu niepełnych niepodległych lat — o czym opowiedzą naszym dzieciom i wnukom? Chyba ich pierwszą reakcją będzie... zdziwienie. Ktoś się oburzy. Ktoś rozłoży ręce. A i prawda, co tu powiesz: kilka lat temu, już za prezydenta Ł. Kuczmy, kiedy Zachodnia Ukraina uwieczniała Stepana Banderę, na Dniepropietrowszczyźnie otwierano pomnik Lenina... Niektórzy gorliwcy, jedną ręką smarując pęknięcia na gipsowych twarzach wodza proletariatu, drugą przecinali wstęgi na otwarciu pomnika T. Szewczenki... Rozejrzyjcie się uważniej, popatrzcie — czyja postać majaczy w najbliższym skwerku, czyje imię nosi ulica, na której mieszkacie, jak nazwano główny plac waszego miasta? No właśnie... Kijów też wzbogacił się o pomniki — któż nie podziwiał odtworzenia projektów Kawaleridzego, nie wpatrywał się w odnowione świątynie, nie stał przy grobie patriarchy Włodzimierza — jego ostatnie miejsce spoczynku, wykopane pod omonowskimi pałkami, — to też pomnik naszego czasu, wszystkim nam — pomnik... Lecz oto w ciągu ostatnich dwóch lat w stolicy niepodległej Ukrainy pojawiły się też inne znaki-znamiona naszych właśnie lat: pomnik Panikowskiego, „profesjonalnego żebraka”, pomnik Proni Prokopowny i Hołochwostowa oraz pomnik... kota — dorodnego takiego, tęgiego, w łapie — gołąb... Akurat przy Złotych Wrotach. Jeśli wierzyć mistykom, to o północy on, być może, chodzi wokół tej świątyni, może i słówkiem z Jarosławem Mądrym się zamieni, opowiada mu przedziwne historie z życia sławnych kotów, które lud z jakiegoś powodu nazywa „tłustymi”. Nasze-nie nasze — gazety i telewizja szeroko opowiadały nam o historii pojawienia się tych pomników. Prawda, zbytecznie nie uściślały, za jakie to fundusze odlano te pomniki z drogiego materiału, kto jest tym prawdziwym kijowskim milionerem Korejką, któremu literacki bohater Panikowski na wieki przypadł do serca swoim bezmyślnym: „Daj milion, daj milion”... Kiedyś, być może, zgłosi się prawnuczek Korejki, opowie o dziadku-dobrodzieju. Z kotem — historia życiowa. Żył-był restauracyjny kot i choć nie biedował, lubił łowić gołębie w skwerze na Jarosławowym Wale. Umarł biedak — czy od infekcji, którą roznoszą gołębie, czy przejadł się, czy też tak po prostu, ze starości. A ci, którzy byli niepocieszeni, go straciwszy, zrzucili się i zamówili mu pomnik ze szczerego brązu. Może tak przemawiali do miejskich władz: „Biedny kot, on tak kochał ludzi”, może porządnie zapłacili, żeby dostojnicy nie zauważali pojawienia się niespodziewanego pomnika, — ale kot stoi w historycznym miejscu, dusi gołębia. Historia życiowa zatrze się z latami i następne pokolenia pomyślą, że to pomnik na cześć zwycięstwa nad „tłustymi kotami”, — wszak właśnie je obiecywali nam w przedwyborczych programach deputowani różnych szczebli i sam prezydent w 1994 roku... A Pronia Prokopowna, a Hołochwostow? Utalentowani aktorzy Krynicyna i Borysow, wspaniały reżyser Iwanow, film, uhonorowany Nagrodą Państwową po trzydziestoletnim życiu na rodzimym ekranie... Cóż, oni rzeczywiście są godni godnego miejsca w ukraińskim kinie. A Pronia Prokopowna, a Hołochwostow, — te klasyczne obrazy niepiśmiennych mieszczan, to trafne i aktualne wyśmiewanie przez I. Neczuja-Łewyckiego („Na Kożumiakach”) i M. Staryckiego („Za dwoma zającami”) „surżykonosów”, tych pokrak, które rodzime odrzucają, a obcego nie pojęły, to unaocznienie tego, co będzie, kiedy nie wypełnia się dobra rada Szewczenki: „I cudzego się uczcie, i swego nie porzucajcie”, — oto oni, nowi i zabawni, pomniki nam, Ukraińcom lat 90. Podoba się? „—A komuż ja się nie spodobam!!!” Toż to ktoś, „mądry, aż strach”, wymyślił postawić pomnik bohaterom komedii, która tak dowcipnie wyśmiewała wady ludzi początku stulecia, a przy okazji — i społeczno-narodowe przywary. W końcu ich wady i przywary — żywe są i pod koniec stulecia, to też nasze wady. I ten, komu przyszła do głowy idea tej grupy rzeźbiarskiej, sławi nas za wierność narodowym wadom i przywarom, my mu podobamy się takimi, jakimi byliśmy, — więc bądźmy takimi! Dla „większej wiarygodności” i współczesnego odbioru warto byłoby w ręce Proni wmontować gazetę „Fakty”, a jej kłamliwemu narzeczonemu — „Bulwar”. Całkiem ideowa wyszłaby grupka na poziomie tych KVN (celowo nie tłumaczę skrótu, bo to całkowicie rosyjskojęzyczny klub, który staraniami (mówią, samego akademika Horbulina, starego kawuenowca) żyje i działa na Ukrainie). Właśnie w jednej z audycji tego klubu usłyszałam oto taki wierszyk: Jeszcze nie umarła Ukraina! — Drobnostka, a przyjemnie... Całkiem w stylu Proni Prokopowny, tylko nie śmiesznie. Ot nie śmiesznie i tyle. Wstrętnie, „panowie”! V. NIE TA NATURA... Dlaczego pojawiły się te zjadliwe i ponure rozmyślania? Dlaczego nie chcę, aby w 2000 roku mnożyły się powody do nich przez nowe odstępstwa, nowe bożki, nowe książki i gazety-„kopiejki”, nowe piosenki w rodzaju „Wietier w charju, a ja szparju” w wykonaniu kolejnego „moskiewskiego bambusa” (cytuję piosenki A. Bujnowa), te niekończące się show, prezentacje, na których puszą się właściwie ci, którzy byli nikim i są nikim, ubierz ich choćby w Versace czy Woronina, te obcojęzyczne i bezduszne fantomy, których pole działalności usiane jest martwymi kośćmi sowieckiej kultury, która już dawno przeżyła swoje. Przeżyła, ale z całych sił stara się przedłużyć swój wiek, zamaskować się w post-kulturę, a do tego potrzebuje przestrzeni, w danym przypadku WNP. Za tę granicę, za daleką, Kobzona i K-o nie wpuszczają. A u nas ta kompania, która prowadzi swoje kampanie, zarabiając niemałe sumy i wywożąc je z Ukrainy, ma szerokie pole. Kto wie, czy nie mają nas za głupców, od których można wyłudzić ostatniego złotego za trzy suche skórki nieświeżego chleba... Zatem komuś bardzo zależy, abyśmy pozostawali trochę wczorajsi, nie spieszyli się pozbywać swojej radzieckiej mentalności — takim łatwiej zbywać towar „drugiej świeżości”. Tak się złożyło, że cały szereg mężów stanu, urzędników, biznesmenów jest na zawsze związany swoim wychowaniem, wykształceniem, karierą, nawykami z czasami radzieckimi; im, tak samo jak wielu urzędnikom od kultury, trudno rozstawać się ze swoimi zasadami i upodobaniami; co więcej, dobrze wiedzą, że przebudowa ideologicznych podstaw sztuki zawsze wiąże się z pojawieniem się jednostek, które będą odrzucać narzucaną im ideę, tym bardziej, że w naszych czasach ta idea będzie skierowana na obsługę władzy, a nie na konsolidację narodu. Wcielenie idei narodowej to nie tworzenie nowych „parowozów” w literaturze czy deklaracji w kinie i teatrze, to tworzenie jakościowo nowych teatru, kina, literatury, które bezsprzecznie nie będą schlebiać gustom „worków z pieniędzmi”. Myślenie tych ostatnich jest dość realistyczne i cynicznie szczere: łatwiej im kupić na jeden wieczór koncert gwiazdy Paryża Patricii Kaas, aniżeli wkładać pieniądze w tworzenie ukraińskiej piosenkarki. Co więcej, wszystkim wiadomo, że wielkie pieniądze wychowują swoich właścicieli. Z czasem dzieci pierwszych amerykańskich nieoświeconych milionerów stały się zbieraczami i właścicielami największych kolekcji malarstwa, patronami opery i baletu, wykonawców muzyki klasycznej. Już teraz, gdy wielu z ukraińskich „prostych” nastolatków chętnie wyśpiewuje „ubili niegra” śladem „Russkogo radio”, dzieci „nowych Ukraińców” odwiedzają podczas szkolnych wakacji Luwr i Carnegie Hall. Myślę, że niedaleko już ten czas, kiedy nasi „sowieccy milionerzy”, którzy już dziś na konkursie „Człowiek Roku” stają przed nami w smokingach i jedwabnych muszkach od Cardina, kupią sobie też tytuły (chętni do wymyślenia i nasadzenia drzew genealogicznych się znajdą) hrabiów, książąt i szlachty polskiej (w Rosji, jak wiadomo, już istnieje podobne „Dworianskoje sobranije”), a nas wszystkich zaliczy się do bezrodnej, bezlicej szarości. Zrobić to będzie bardzo łatwo z tymi, czyja dusza, nie stawiając oporu, powoli gnije w błocie tureckiego towaru masowego pod piosenki rosyjskiej kultury masowej oraz kłaniając się przed teksańskimi plastikowymi bohaterami tanich amerykańskich filmów... I jeszcze, kończąc swoje niewesołe rozmyślania z natury, chcę uściślić: nie jestem przeciwna temu, aby w naszych ukraińskich salach brzmiały głosy J. Obrazcowej czy D. Chworostowskiego, żeby demonstrowano filmy N. Michałkowa i spektakle M. Zacharowa, żeby drukowano w naszych wydawnictwach rosyjskich pisarzy Wasilija Biełowa czy Walentina Rasputina, poetów Bellę Achmadulinę oraz Olega Czuchoncewa, ale jestem jednoznacznie przeciwna temu, co idzie do nas przez kanały Bieriezowskiego i Gusińskiego, przez rozpasanie piosenek Krutogo; obraża mnie, gdy „Niezawisimaja gazieta”, mówiąc o ukraińskich sprawach, zawsze bierze w cudzysłów słowo „niepodległość”... Każdy z nas na swój sposób postrzega otaczający świat. Ale jest coś jednego, nazwanego, a jednak niepojętego, co jednoczy nas, czyni nas naturzystymi, osobistymi, niepowtarzalnymi. Tak, to ona — ukraińskość. I przykro, że w sferę ducha, w sferę duszy bezbronnie i bez oporu wpuszczamy obce — nie tej natury, nie tego rodzaju, nie tego świata. Życie, jak w bajce: „Czuję, czuję — obcym duchem pachnie!”. Śmierdzi. Lubow HOŁOTA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Objawienie od Bohdana Chmielnickiego (Refleksje nad powieścią Liny Kostenko „Beresteczko”)

...Główna siła Chmielnickiego polegała na tym, że był wszechstronnym przedstawicielem całej masy swojego narodu, wszystkich jego duchowych dążeń i ideałów oraz wszystkich jego pozytywnych i negatywnych, politycznych i społecznych aspiracji, i potrafił formułować te aspiracje i pragnienia znacznie wyraźniej niż inni jego współcześni. Rozpatrując z tego punktu widzenia działalność Chmielnickiego, często nie możemy zrozumieć, dlaczego po zwycięstwach, stojąc na czele narodu i mając potrzebną siłę, Chmielnicki nie zdołał utworzyć samodzielnego państwa... W. B. Antonowycz. „Charakterystyka działalności Bohdana Chmielnickiego” Kiedy pojawiają się takie książki jak poemat powieściowy Liny Kostenko, budzą nasze, w pewnym stopniu uśpione, sumienie. Dlaczego uśpione? Ano dlatego, że studiować historię mogą przede wszystkim specjaliści! Dlaczego w pewnym stopniu? Ano dlatego, że każdy wykształcony człowiek po prostu nie może nie znać i nie kochać historii własnego narodu. Kiedy pojawiają się takie książki, to to, co drzemało w duszy na dnie, to, co latami gromadził twój intelekt i doświadczenie (w tym także wiedza z historii, mitologii, psychologii narodowej), nagle się burzy, szuka kontaktu z zaproponowanym ci poetyckim światem. Kiedy pojawiają się takie książki, to tworzą wokół siebie, mówiąc współczesnymi słowami, — całe pole energetyczne, które ma mostki zarówno w poziomie, jak i w głąb historii, kultury. Naturalnie wspomina się tych twórców i badaczy, którzy pomnażali tradycje intelektualnego opanowywania kluczowych (często niejednoznacznych i bolesnych) problemów historii narodowej. Jednym słowem, są to te problemy, które także dziś nie mają swojej ostatecznej interpretacji. A był też taki czas, gdy pozostawały one księgą zapieczętowaną siedmioma pieczęciami. Wiadomo, na przykład, że różne oceny osobie Bohdana Chmielnickiego dawali historycy; że współcześni nazywali go «Bogiem danym wodzem», «Mojżeszem, który wyprowadził naród ukraiński z egipskiej niewoli lackiej»... Kozaccy kronikarze Wielicko i Hrab'janka uwiecznili go w płomiennych wierszach, a Hryhorij Skoworoda nazywał go «bohaterem i ojcem wolności». Znamy także krytyczne oceny hetmana z nowszej historiografii, są też oceny W. Lipińskiego, M. Hruszewskiego — niezaprzeczalnych autorytetów w nauce historycznej. Ten ostatni (mimo całego krytycznego stosunku) uważał epokę Chmielnickiego za „wielki etap w marszu narodu ukraińskiego, ukraińskich mas ku swoim ideałom społecznym, politycznym, kulturalnym i narodowym... Od Chmielnicczyzny bierze swój początek nowe życie ukraińskie, a Chmielnicki jako główny wstrząsacz pozostaje bohaterem historii ukraińskiej”. Kiedy pojawiają się takie książki, jak powieść «Beresteczko», rozważanie nad dzisiejszą odrębnością takiego zjawiska jest ryzykowne i dość trudne... O epoce Chmielnickiego, o jego życiu można by wydrukować listy badań naukowców i literatury pięknej... Sądzę, że przyszli miłośnicy i badacze twórczości Liny Kostenko będą musieli wziąć pod uwagę doświadczenie tworzenia epickich płócien także innych poetów w literaturach innych narodów. Będą musieli poszukać podobieństw w podejściu do tematu, w sposobach przedstawiania narodowego i ludzkiego ducha. Nie wiem, czy warto od razu wzywać cienie wielkich — W. Szekspira, A. Mickiewicza, J. Słowackiego, M. Lermontowa itd.... Ale to, że powieść Liny Kostenko wymaga drobiazgowych, uważnych badań — to z pewnością... Osobiście chciałbym zwrócić uwagę czytelników na wartość artystyczną powieści Liny Kostenko, która dorównuje dziełom naszych współczesnych. Mam na myśli epickie płótna Justinasa Marcinkiavičiusa, «Wieczną (czy niezmienną) dzwonnicę» Parujra Sewaka i szczególnie, gdy chodzi o laboratorium ducha, sztuki Jeana-Paula Sartre'a. Jeśli mówimy o Sartre'ze, to rozumiemy doświadczenie artysty w tworzeniu swojej filozofii sytuacji, umiejętność postawienia bohatera w stanie próby myślą, * * * umiejętność przekształcenia treści życia bohatera w pewien estetyczny odlew. Można tu mówić także o mistrzostwie zderzania dwóch prawd, o sztuce wydobywania normy etycznej z wątpliwości, przedstawiania przebiegu, dramatyzmu uczuć itd. To jest tylko jeden kontekst literacki, w który, moim zdaniem, można wpisać powieść Liny Kostenko „Berestecko”. Jednoznacznie należy stwierdzić, że autorka bardzo dobrze zna liczne źródła, a proces ich przemyślenia dokonał się u niej na poziomie potrzeb artysty. Jej słowo jest przesycone życiodajną siłą i sokami samej ziemi, jej tradycjami, mitologią i również psychologią narodową, choć struktura powieści ma tendencję do otwartości... ...Pole berestecka pokryło się trupami; drapieżne orły, jak czarna chmura, krążyły nad nim i wydziobywały oczy z trupów, bo były już nadto syte mięsa; wilki zbiegały się całymi tabunami, by urządzić swoją krwawą ucztę. Kozaków w tej bitwie poległo ponad 30 tysięcy. Polacy spod Berestecka poszli na Ukrainę, niszcząc wsie; wieszali ludzi na szubienicach albo rąbali i torturowali, zadając im wszelkie męki. Wtedy lud sam zaczął podpalać wsie i młyny i, zabrawszy swój nędzny dobytek, uciekał na granicę Państwa Moskiewskiego... A tymczasem z tatarskiej niewoli wrócił Bohdan. Zaraz więc, na początku sierpnia (augusta), na urочisku Masłiw Brid, nad rzeką Rosawą, zebrała się tak zwana „czarna rada”... ...wszyscy oni obwiniali Hetmana o to, że celowo opuścił wojsko pod Berestecznem i uciekł z Tatarami. Lecz i tutaj Chmielnicki znów zdołał zdobyć łaskę ludu i przychylność, i pod koniec rady wszyscy z radością poszli za swoim sławnym Hetmanem... Mykoła Arkas. „Istorija Ukrajiny-Rusi” Najbardziej uderzającą cechą powieści „Beresteczko” jest jej zakorzenienie w szewczenkowskiej tradycji opracowywania tematu historycznego. Wnikliwy badacz może tu usłyszeć zarówno echa szewczenkowskich monologów-spowiedzi, jak i rytmy dum, może też zauważyć motywację przyrody w chrześcijańskim ostranieniu oraz użycie biblijnej mądrości... Wrażenie jest takie, że autor podejmuje na siebie niezmiernie ciężkie brzemię dopowiadania geniuszu Szewczenki, rywalizuje z nim, dąży do dorównania jego sile obrazowania. Warto przypomnieć choćby wiersz „Czyhyryn, Czyhyryn...”, który został napisany (istnieje w naszej artystycznej świadomości) albo przed Beresteczkiem, albo po nim. Utwór ten ma szczególną, druzgocącą wobec narodowych złudzeń siłę. Nie zaginęły też wiersz „Gdybyś ty, Bohdanie pijany” i wiersz o naszym wydarzeniu „Ojże czemuś poczerniało, zielone pole?”. W pamięci narodu żyje także gorzka psalma: Bohdanie, Bohdanie, nierozumny synu, Zrujnowałeś Polskę, a jeszcze matulę Ukrainę. Zrujnowałeś, sprzedałeś. Bo rozumu w głowie miałeś mało. Warto przypomnieć czytelnikom strofy z wiersza „Ojże czemuś poczerniało, zielone pole?”: „Ojże czemuś poczerniało, Zielone pole?” Poczerniałam od krwi Za wolność wolną. Wokół miasteczka Beresteczka Na cztery mile Mnie, sławni Zaporożcy, Swym trupem przykryli. A jeszcze mnie gawrony Przykryły z północy... Dziobią kozackie oczy, A trupa nie chcą. Poczerniałam, zielone, Lecz za waszą wolność... Znów będę zielenić się, A wy już nigdy Nie wrócicie na wolność, Będziecie orać Mnie po cichu, a orząc, Przeklinać swój los. Jest też ciekawa pieśń ludowa „Wysypali się kozaczkowie z wysokiej góry”, która kończy się słowami: * * * * * * ...Bo ja z wami, wrogie lachy, nie po prawdzie walczyłem: Gdy przypuściłem konia czarnego — most mi się zawalił! Pokrótce przypomnimy szerokiemu gronu czytelników także tło wydarzeń, choć z książki «Hetmani Ukrainy»: «W 1651 roku Chmielnicki wyruszył z wojskiem kozackim spod Zbaraża i tu długo oczekiwał chana krymskiego, który przybył na miejsce z rozkazu tureckiego sułtana. 19 czerwca Kozacy starli się z Polakami, którzy rozłożyli się na szerokim polu pod Beresteczkiem. Następnego dnia rozpoczęła się bitwa, podczas której chan krymski porzucił Chmielnickiego i odstąpił wraz ze swoją ordą. Hetman rzucił się za nim w pościg, spodziewając się go zatrzymać, lecz sam dostał się do tatarskiej niewoli. Wojska kozackie pod dowództwem Filona Dżedżalija dzielnie się broniły, lecz zmuszone były cofnąć się nad rzekę Pliaszewą, na tereny bagniste. Tam poniosły straszliwą klęskę i upadł ich duch». Tymczasem, gdy Polacy triumfowali zwycięstwo w obozie kozackim i radowali się ich zapasami, Kozacy ukryci w zaroślach nieustannie myśleli o swoim wybawieniu i usprawiedliwili przez to ludowe przysłowie: «potrzeba rozum człowiekowi wkłada». Oni, doczekawszy się nocnej ciemności, położyli swoje kopie na bagnie, po pięć razem, w półtorej ćwierci jedna od drugiej, a końcami równo jedna z drugą; po tych kopiach, opierając się na nich, przetaczał się każdy kozak z boku na bok aż do drugiego krańca bagna i w ten sposób przetoczyli się za bagno na twardą ziemię, a ostatni z nich przeciągnęli za sobą także wszystkie kopie. Nie zatrzymując się ani trochę na twardej ziemi, poszli szukać swojej konnicy i Hetmana... Jerzy Koniski. «Historia Rusów» Zdolność autora do niemal zlewania się z realiami, wczuwania się w sytuację, w troski, w samą duszę bohatera, a zarazem pozostawiania tej niewidzialnej przestrzeni dla filozoficznego (w duchu ludowości), lecz subiektywnego, estetycznego momentu — oto główne cechy charakterystyczne dla twórczej metody Liny Kostenko. Realia narodowego bytu, który ma bardzo szerokie spektrum, przekształcają się w skoncentrowane lub abstrakcyjne znaki estetyczne. Takiej definicji w odniesieniu do twórczości innego poety użył po raz pierwszy Jonas Lankutis w książce «Poetycki świat Justinasa Marcinkiavičiusa» (M.: S. p., 1980). Sądzę, że podobną formułę można by wykorzystać przy bardziej szczegółowej analizie powieści. Można by też dokonać typologii takich znaków estetycznych: 1. Myślące (rozmachem) rozważanie władcy na tle wydarzeń historycznych, które charakteryzuje się znajomością spraw państwowych, znajomością życia świeckiego, wspomnieniami, które kształtująco wpływają na ukształtowanie obrazu. 2. Sytuacja życiowa (ona zarazem historyczna) z osobistego, intymnego życia. 3. Odwołanie autora, w celu uwypuklenia sytuacji, nadania jej treściowości i pełni, do atrybutyki biblijnej i ludowej. Tu także silne zmagania ducha człowieka wierzącego. 4. Rozmyślanie nad bytowym sensem życia — nad życiem i śmiercią, nad wartością życia jednostki i nawet narodu. Te myśli są bardzo wyraziście ukształtowane przez filozofię europejskiego egzystencjalizmu (co prawda, pomnożone przez historię, ludowość...). 5. Przyroda ma niepowtarzalny historyczny koloryt. 6. Tendencja do estetycznego przyswajania warstw języka ludowego, czasem słów zapomnianych. Podniesienie mowy do ludowej aforystyczności, przetopienie z ludowego na subiektywny fundament. Nadanie językowi, dzięki strukturalnym zrostom, nowego brzmienia. 7. Opracowanie jednej strofy, jej przestrzeni emocjonalno-znaczeniowej, wypełnienie jej najgęstszą treścią, psychologizacja strofy dzięki „rozdrabnianiu” wersu, określanie rzeczywistości parami słów, a ta — słowem. To daleko nie pełny wykaz tych środków, którymi posługuje się Lina Kostenko. Wielką wagę poetka przykłada właśnie do Słowa, które w jej twórczości nabiera szczególnej atrakcyjności i zasługuje na najwyższą pochwałę... «Jestem zwolennikiem teatru literackiego, a słowo jest dla mnie głównym bohaterem w nim. Forma dramatyczna to szkielet, konwencja; słowo poetyckie to ciało, którym obrasta ten szkielet. Na nie opieram swoją nadzieję, a nie na strukturze dramatycznej. Słowo jest bogatsze znaczeniowo niż czyn. I jest ono pierwotniejsze: «Na początku było Słowo». Oczywiście nie każde słowo...» Tak formułował swoje credo J. Marcinkiavičius. Można śmiało (choć nie bez ostrożności) stosować tę definicję również do poetyki Liny Kostenko: bo za słowem Liny Kostenko kryje się warunkowa przestrzeń i warunkowe działanie... Lina Kostenko — poetka całkowicie oryginalna, i tworzy ona swój niepowtarzalny epos, u niej są własne więzi emocjonalne między przeszłością a teraźniejszością, własne, mądre rozumienie, własny spojrzenie na heroizm. ...Chodził wtedy przy Potockim tymi wałami także jego koniuszy Chmielnicki. A że był z natury staranny, zręczny i uczony, to dostąpił od samego pana tej łaski, że zapytano go takimi słowami: «A co pan, panie Chmielnicki, sądzi o tej twierdzy? Ja uważam, i wszyscy się z tym zgadzają, że jest nie do zdobycia». Chmielnicki zobaczył, że jego podpity pan zamierza pofantazjować, i udzielił nieostrożnej odpowiedzi: «Jasnowielmożny dobrodzieju, co ludzka ręka zrobi, to i zniszczyć może». Latopis Samijła Wiełyczka Powieścią „Berestieczko” Lina Kostenko osiąga efekt obecności, wiarygodności Bohdana Chmielnickiego w naszej psychice. Cała tragiczność i heroizm tej postaci zawarte są w samym jego życiu, w jego perypetiach. W tej niezwykłej indywidualności jest coś z biblijnego Hioba, jest coś również z Mojżesza... Nieustanny monolog przypomina dzwon, który to przygasa, to znów, przelany w nową formę ducha, wzbija się z odnowioną siłą. Fakty życia są powiązane z historią narodu, bohaterstwo przyprószone solą mądrości. Wszystko nieustannie znajduje się w stanie stawania się osoby, jej dotwarzania, nadaje jej coraz to nową pełnię. Nieustannie dokonuje się także ów niewidzialny kontakt z problemami współczesności, bez którego powieść również byłaby nie do pomyślenia. Tak tworzy się czas artystyczny (i czas duszy autora!). Tak tworzy się stałe wyjście ku otwartemu i scenicznemu kontaktowi z czytelnikiem. Wydawałoby się, że mowa o tragedii samego narodowego ducha... A mowa o przemyśleniu tragedii jako najwyższej miary próby, poprzez nieustanną tułaczkę ducha. Zatem mowa o obowiązku, o odpowiedzialności przed narodem. Jaki zatem jest on — hetman Bohdan Chmielnicki? Taki, jak i jego wyznania o swoim życiu. Gniewny, cierpiący, kochający, myślący... różny. Człowiek, który posiada zarówno ludzkie, jak i państwowe spojrzenie na życie. Jest taki, jakim stworzyła go poetka Lina Kostenko. Czy zamknęła ona temat i problem Bohdana Chmielnickiego? Oczywiście, że nie... Chciałoby się usłyszeć kompetentne zdanie historyków, a zwłaszcza niezazdrosnych pisarzy, którzy niejeden rok spędzili na dotwarzaniu obrazu Bohdana Chmielnickiego — jednej z najwybitniejszych postaci naszej historii. Nie wiem, jak kogo, ale mnie ogarnia jakieś drżące uczucie, gdy czytam nazwy miast i miasteczek, listy kozackich pułków. To uczucie ma zabarwienie — jest słoneczne, rodzinne i bardzo drżące! Być może nie tyle narodowe, co ludzkie, nawet biologiczne. Za każdym nazwiskiem stoi człowiek, a nie jeden, lecz za człowiekiem jego życie, które — albo się nie spełniło, albo się spełniło, lecz nie w taki sposób. Do tych uczuć przymieszuje się goryczka historycznej niesprawiedliwości, a zarazem jej prawidłowości, goryczka i jaskrawość kosmicznego smutku gwiazd z Drogi Mlecznej, które, jakby oczy przodków, patrzą w nasze dusze. Wasyl OSADCZY * * * * * *

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wielu jego obrazach i ikonach, które malował dla cerkwi Ukrainy, Rosji, Białorusi przez całe swoje życie. ŻUPAN I KRAWAT Twórcza biografia Wołodymyra Borowykowskiego zaczyna się od portretu „Pułkownika Rudenki”. Płótno to przypomina nieco starodawne parsuny. Statyczna poza krępego kozaka w żupanie, przepasanym słuckim wzorzystym pasem, złote chwosty na rękojeści szabli. Starannie wyrysowana twarz z podwójnym podbródkiem, z małymi wąskimi oczami. Jednak parsuny, poza twarzą, wykonywano płasko. I nie dlatego, że artyści nie potrafili inaczej, lepiej malować, musieli oni ustawić w jednej płaszczyźnie wszystkie symbole i emblematy, które sławiły tego, kto jest na portrecie, a jednocześnie jego ród. Postać połtawskiego pułkownika Rudenki — tęgie ciało na wątłych nogach — nakreślono reliefowo, wypukle. Zresztą i ubiór na nim nie jest całkiem tradycyjny. Nieco ciężkawy, niezgrabny kozacki strój, do którego zupełnie nie pasuje lekkomyślna krawat-motyl i niewielka laska w ręce zamiast pernacza, jak przystałoby pułkownikowi. Prawdopodobnie te detale ubioru nie są kaprysem artysty. Najwyraźniej pułkownik Rudenko w ten sposób pragnął podkreślić, że nie stroni od petersburskiej mody, ale przedkłada nad nią ubiór przodków. Obok pułkownika przedstawiono monument, wzniesiony jego kosztem na cześć swojego przodka — bohatera bitwy pod Połtawą. pierwszy, zaświadcza on o szacunku i przyjaznych uczuciach artysty do poety. Dierżawin jest błogostanowy i lekko ironicznie uśmiechnięty. Zmieniło się spojrzenie oczu, zmęczonych życiem. Na tym intymność portretu się wyczerpuje. Jest to czysto oficjalne przedstawienie Dierżawina — senatora i kawalera orderów, członka rosyjskiej Akademii. Przed nami nie poeta, a urzędnik: podkreślają to wyraźnie wyrysowane jego odznaczenia. Twórczość Wołodymyra Borowykowskiego ma wspólne cechy z twórczością innych artystów-współczesnych. W przedstawieniu pejzażu, na przykład, jest coś pokrewnego z Anglikiem Gainsboroughem, lecz w całości Borowykowski jest inny, intymny aż do patriarchalności. Ideał artysty można przekazać jego własnymi słowami: „Świat radości, światła, spokoju i błogostanu”. Zapasu krzepy i zapału, zrodzonego przez sztukę rokoko, wystarczyło i Gainsboroughowi, i Greuze’owi — mistrzom epoki oświecenia. Borowykowski wziął z rokoko jedynie nadzwyczajną delikatność. Energiczności rysunku poprzedników i współczesnych mistrzów przeciwstawił spokojne, wygładzone, niemal rzeźbiarskie modelowanie ciała i twarzy. A jasne błyski barw znajdujemy jedynie rzadko na jego oficjalnych portretach. PORTRETY-„MARTWE NATURY” Białe noce... Borowykowski, który od małego przywykł do rozgwieżdżonego nieba rodzinnego kraju, nie od razu poczuł ich piękno i tajemniczość. Zmierzch, i tyle! W takie noce w każdą sobotę pod drzwiami domu Borowykowskiego zbierają się żebracy. Nikt ich stąd nie wygoni, nie będzie łajał. Z okien często dobiegają dźwięki gęśli — to gra gospodarz. Biedacy wiedzą, że jest on człowiekiem dobrym, niechybnie poda jałmużnę. Lecz ani razu artysta nie malował tych ludzi o cierpiętniczych twarzach, w łachmanach na wychudzonych ciałach, ze zastygłymi spojrzeniami i ruchami. Takie obrazy były dalekie od estetyki wiecznego poszukiwacza harmonii, Borowykowskiego. Dobroduszny gospodarz, jak mógł, pomagał tym, którzy w białe petersburskie noce przychodzili do jego progu. A w dzień malował wystawne portrety na zamówienie. Pewnego razu w przyjacielskiej rozmowie Lewicki, uśmiechając się, powiedział do Wołodymyra Łukycza: — Nam przychodzi malować portrety nie tylko tych, których szanujemy, kochamy. Portret na zamówienie jest portretem na zamówienie. Oto moja rada dla pana — korzystaj z zasad martwej natury. Przecież przedmioty wiele mówią o tych, do których należą... Najbliższego stronnika imperatora Pawła, Ołeksandra Kurakina, współcześni przezwali „diamentowym księciem”, a Dierżawin — „pawiem”. Od dzieciństwa wychowywał się razem z Pawłem i przejął od niego swoistą grę w praworządność, która w rzeczywistości była samowolą. Najsłynniejszy portret Kurakina pędzla Wołodymyra Borowykowskiego świadczy, że artysta skorzystał z rady nauczyciela. Zgodnie z życzeniami możnych zamawiających, portrecista błyskotliwie, niemal z niesłychaną w rodzimej sztuce wirtuozerią i smakiem robił z portretów przesycone kosztownościami martwe natury — z błękitnych wstęg (Order św. Andrzeja), z pomarańczowych z czarnym wstążek (order św. Włodzimierza), z diamentów, uśmiechniętych twarzy... Właśnie tak odbiera się ogromny pod względem rozmiaru portret „diamentowego księcia”. Służy on osobiście Pawłowi I, przedstawionemu w tej kompozycji jako marmurowe popiersie. Imperator wszechrosyjski przedstawiony jest jako wielki mistrz Maltańskiego zakonu rycerskiego. Rzecz w tym, że imperator Paweł, choć nie był katolikiem, na prośbę rządu wyspy Malty objął stanowisko wielkiego mistrza Maltańskiego zakonu rycerskiego. Wyspę zajął Napoleon Bonaparte, i Paweł rozpoczął z nim wojnę. Droga Pawła od niemal „wolteriańskich” zapewnień do żołdactwa i despotyzmu była błyskawiczna. O takich jak on, już w naszych czasach słusznie powiedział poeta Jewhen Płużnyk: Słuchaj, Wolterze, słuchaj! Przyjaciel twój z tych muzyków, Kto nieposłusznym uszy Boleśnie szczypać przywykł. Słyszysz, jakie wziął forte? „Ludzie, ludziki, ludź!” Do diabła, Wolterze-diable! Raz-dwa! Ołeksandr Kurakin również wstąpił do zakonu rycerskiego. Czarna mantia z ogromnym maltańskim krzyżem leży obok niego. Borowykowski traktuje obu „rycerzy” — Kurakina i imperatora Pawła jako ludzi, którzy założyli maskę życzliwości, za którą kryje się absolutna obojętność na wszystko, poza swoją sławą i zaspokojeniem własnego wyrachowania. Ta maska uśmiecha się wyuczonym „optymistycznym” uśmiechem. Lecz nie te paradne portrety-martwe natury są decydujące dla twórczości Borowykowskiego. Ci z jego bohaterów, którzy byli bliscy sercu artysty, pozbawieni są obłudnej optymistyczności, pewności siebie, pychy. Rozmarzeni, z lekkim smutkiem w czystych oczach, patrzą oni na widza. Dusza Borowykowskiego rozkwitała poza oficjalną sferą. Ciąg dalszy w następnym numerze.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Dmytro HORBACZOW, Paola UTEWSKA

W. Borowykowski (1757—1825). Portret pułkownika połtawskiego Rudenki. Lata 70. XVIII w. W MIRGORODZIE — I w kogo on się taki wdał — uśmiechała się matka — cichy, jak dziewczyna. Ciągle o czymś marzy. I maluje... Jako dziecko Wołodymyr Borowykowski lubił grać na gęślach. Ojciec, Łuka Borowyk, uczył syna malować, był znanym w Mirgorodzie artystą. Synowie Łuki Borowyka od dzieciństwa ciągnęli do pędzla. Pewnego razu, wbiegłszy do sąsiedniej chaty, mały Wołodymyr zapatrzył się na rysunek, który zdobił drzwi: staruszek przyklęknął i grzeje nad ogniskiem starcze dłonie. Pod rysunkiem chłopiec nie bez trudu przeczytał: «Zima nad ogniem się ogrzała, a także zmarzła i w kożuch się otuliła». Upłynie czas i u schyłku lat Borowykowski namaluje coś podobnego — starca, który uosabia zimę, grzejącego nad ogniskiem dłonie. Izbę w ich domu zdobił portret popularnego w tamtych latach pisarza i filozofa Dymitra Rostowskiego. Jako nastolatek Wołodymyr zachwycił się jego utworami i miłość oraz szacunek do tego autora przeniósł przez całe życie. Przywykł o wszystko wypytywać ojca: — Tato, a dlaczego u nas w chacie nie ma twojego portretu, ani dziadkowego? — Zainteresowały cię parsuny w izbach kozackiej starszyzny? Nie osądzaj ich. Wiele lat wywalczał nasz naród wolność. Starszyzna, która prowadziła do boju kozactwo, ma się czym szczycić. Oto i malują na parsunach nie tylko twarze, ale i luksusową broń, brokatowe kontusze, klejnoty, osobiste herby, zdobyte w bojach kosztowności. Te portrety, synku, są jak gramoty, w których wyliczono czyny i cnoty kozackiego rodu. A zauważyłeś, że niektóre parsuny są sześciokątne? — Borowyk chytrze uśmiechnął się do syna... — Zauważyłem. — To już moda z Polski — zdobić wieko trumny portretem nieboszczyka, a po pogrzebie w izbie na ścianie wieszać. To już czysta pycha! W takich rozmowach nastolatek studiował karty rodzimej sztuki. JAK JUBILERSKA KOSZTOWNOŚĆ Jarmark w Soroczyńcach słynął nie tylko za czasów Gogola, ale i w latach młodości Wołodymyra Borowykowskiego. Pewnego razu, pobłąkawszy się po jarmarku, napatrzywszy się na «woły, siano, Cyganów, garnki», Wołodymyr z braćmi, spotkawszy znajomych chłopców, postanowili pójść obejrzeć zbudowaną w Soroczyńcach przez Danyła Apostoła świątynię oraz jej ikonostas. Ta świątynia i ikonostas do dziś budzą zachwyt. «Strukturą soroczyński ikonostas przypomina wyrób jubilerski, w którym artystyczny obraz tworzy się nierozerwalną jednością ogólnej formy i materiałów — złota, samoczwitów, emalii» — pisze profesor P. O. Biłecki. Do tej świątyni też skierowali się młodzieńcy. Stary diaczek, który siedział przy bramie cerkwi, zobaczywszy chłopców, początkowo się oburzył: — Dokąd wy, łapserdaki? Tutaj świętość, a nie zabawki! Lecz chłopcy jednak namówili dziada, mówiąc, że nad ikonostasem pracowali ich krewni z artelu artystów, więc ciekawie choć kątem oka spojrzeć. W świątyni wszyscy od razu ucichli. — A tych oto apostołów malował nasz ojciec! — wykrzyknął starszy brat Wołodymyra. Wołodymyr zamyślony patrzył na namalowane pejzaże, które służyły za tło na kilku ikonach. Przypominały mu rodzinne, znajome krajobrazy. Zraziły go pełne smutku oblicza aniołów... Obrazy, podobne do tych, które widzimy w soroczyńskim ikonostasie, wielbiciele twórczości Wołodymyra Borowykowskiego zauważają na NA DRODZE DO AKADEMII ... W majątku czernihowskiego gubernatora Myłoradowycza codziennie nowi goście. Niektórzy przyjeżdżają i na dłużej, na przykład Wasyl Wasylowycz Kapnist. Za ostre satyryczne wiersze wysłano go z Petersburga na Ukrainę. Lecz Kapnist nie martwi się, — on wrócił do ojczyzny. Jego dowcipy rozweselają towarzystwo, które zbiera się u gościnnego Myłoradowycza. Co wieczór nowe rozrywki, muzyka, pieśni. Myłoradowycz — miłośnik sztuki, zaprosił w gości i młodego artystę z Mirgorodu Wołodymyra Borowykowskiego. Początkowo gość trochę obawiał się ostrego na język Kapnista. Bywało, że w odpowiedzi na sentymentalne rozmowy Borowykowskiego Kapnist ironicznie wspominał samego siebie: Smutek o wszystkich — Dar wrażliwości... Pewnego razu Wasyl Wasylowycz zobaczył u artysty stare wydanie «Korespondencji Dymitra Rostowskiego ze Stefanem Jaworskim». Broniąc ulubionego autora, Wołodymyr Łukycz spróbował na głos przeczytać kilka fragmentów. Lecz kiedy doszło do listu Rostowskiego, w którym skarży się on, że «Oczy nie jak dawniej patrzą, a ręka pisząca drży...», Kapnist aż zaniósł się od śmiechu. Zobaczywszy, jak Borowykowski ścisnął ulubioną książkę, Kapnist nagle spoważniał. I dziwna rzecz, łagodny, wstydliwy Borowykowski i cięty śmieszek Kapnist szybko się zaprzyjaźnili. Na Ukrainie przygotowywano się do hucznego powitania cesarzowej Katarzyny II. Kapnist, który brał udział w urządzaniu tych świąt, zaangażował do ozdobienia Krzemieńczuckiego pałacu także Wołodymyra Łukycza. Tutaj miała zatrzymać się caryca. Kapnist podpowiedział artyście i fabułę panneau: Piotr I w postaci oracza państwowej niwy, a Katarzyna II — siewca na niej. Cesarzowej panneau się spodobało. Tego było dość, aby przed nieznanym artystą otworzyła się droga do Petersburga, do Akademii Sztuk Pięknych. W 1788 roku poeta i artysta razem przyjeżdżają do stolicy. Wasyl Wasylowycz wprowadza swojego przyjaciela do kółka Mykoły Lwowa. Tam Borowykowski poznaje Dmytra Łewyckiego, swojego przyszłego nauczyciela i mentora. Ukraińskie środowisko ziomkowskie radośnie przyjmuje w swoje grono młodego artystę. Zainteresował się nim także znany mecenas Bezborodko. GODNY SWOJEGO NAUCZYCIELA W salach Akademii Sztuk Pięknych Borowykowski chyba po raz pierwszy zobaczył antyczne marmurowe posągi. Z zachwytem studiuje on ich doskonałe proporcje. Uważnie studiuje także europejskie malarstwo. Lecz najwięcej czasu poświęca pracom Łewyckiego. Wpływ mentora jest odczuwalny w kilku płótnach Borowykowskiego, przede wszystkim w dwóch portretach Dierżawina. Na pierwszym (1795 rok) widzimy energicznego, sprawnego człowieka w oficjalnym mundurze. Niedaleko na stole — kodeks praw, rękopisy. Wszak Dierżawin — to nie tylko sławny poeta, ale i działacz państwowy. Powściągliwy uśmiech, oczy z zainteresowaniem patrzą na świat. Ten człowiek pracuje, a nie przebywa w stanie zamyślenia i melancholii. Cała postać portretowanego świadczy o wpływie oświeceniowych ideałów Łewyckiego na twórczość Borowykowskiego tak samo, jak i zapożyczony od nauczyciela detal obrazu — pejzaż ze statkiem handlowym. W tym samym 1795 roku rada Akademii wybrała Wołodymyra Łukycza akademikiem. Drugi portret poety datowany jest na 1811 rok. Jak i

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

PYLIP Z KONOPEL (Bożonarodzeniowa chimera)

W jakiejś wsi, na ukraińskiej ziemi, przy ulicy Szarmańskiej, zgarbiony i skulony, zaglądając w każde okno, szedł Sen Srokatej Kobyły. Niósł w rękach, przyciskając do serca, pachnące sianko do żłobu. (Na Diducha, nie dla bydła łakocie. Skąd to wziął — nam, oczywiście, wszystko jedno.) Aż naprzeciw niemu — Pylyp z Konopel. Wyskoczył i sapie: — Choć jesteś Snem Srokatej Kobyły, to wspomnij, jak w szkole was uczyli: „Smar — do wozu, a czosnek — do kiełbasy!”. Siano na miejsce, z powrotem odnieś i połóż pod kołchozową kancelarią. A już potem — rozliczymy się... Potem i porozmawiamy... Może to nie twoje, a — NASZE! —...Tu tylko szczypta tej paszy... A i Boże Narodzenie na Ziemi u nas dzisiaj. Ja i zanoszę do każdego domostwa po źdźble. — Ty mi nie przeczył! Ja nie jestem zwykły Pylyp z Konopel! Ja — władza!!! A tobie jeszcze dzisiaj — żaba cycki da! Miej tu rozum, skręć chyba figę w kieszeni i — dokąd kazano, tam idź. Tylko patrz, co to za zgryzota, — No jakież Boże Narodzenie bez Diducha?!! Idzie Sen, zasmucił się, aż tu patrzy: nad rowem stoi stara Motria, podparłszy się „kiełbasą”. — A dokąd tak spieszysz, nieboraku, niech ci Pan Bóg pomoże? Widzisz, stara jestem, wszystkie zęby zjadłam, ale dusza siedzi mocno w ciele. Pięknie proszę wstąpić do chaty, póki dalej człapać. Choć nie mam dwunastu potraw, to do tego, co jest, Bóg flaszkę przysłał. I jeśli ty nie jesteś z rodziny wroga, to i prośbę moją uszanujesz. No i dokąd biedakowi się podziać? — musiał się zgodzić. Jak wchodził do starej chaty, zaczął jej kolędować: —... Bo przyjdą do ciebie trzy święta w gości... ...A u Motri z radości aż zatrzeszczały kości. Wszystkie myśli jej niewesołe uniosły się do sufitu, dziurkę wywierciły i — poleciały. Więc wyjęła, latami spowita, spod przypiecka — okowitę, a z pieca — potrawy postne, choć pożywne: świętoż dzisiaj! Świeczkę ożywili, pomodlili się, do stołu pokłonili. A tu — i kolędnicy z lekkiej ręki. Założyciel — Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji nr 1007 z 16.03.1993 r. I radują się w kącie wszyscy święci. I — babie radość, i — o, już szczerzy zęby i Sen Srokatej Kobyły... ...Sło ku północy. Duchy zmarłych zleciały się na zapach samogonu. Tutaj zmarły Piotr Motri zasiadał za stołem, jak na tronie. Bogatyrskiego miał ducha. Kozak. Tylko od ścian bieli z jakiegoś powodu mruży się. (W latach trzydziestych towarzysz Stalin mu życia Sybirem rozcieńczył.) I kuma. (On kochał kumę. Tę zamknęli aż na Kołymie.) Tutaj i ojciec, i brat, i wujowie. (Niedaleko, widać, Sołowki, że wszyscy na Boże Narodzenie przylecieli. Ciała — tam. Dusze — tu. Bez ciała.) — Chrystus się rodzi, Motrio! I my — już któryś raz! Wypij z nami, nieboraczko, nam nad ranem — w drogę... ...Z mężem — kieliszek. Z ojcem — puchar. I z wujami — po pierwszej, po drugiej... I z kumą, — ktoż dzisiaj złe wspomni... Tutaj Sen Srokatej Kobyły: — Nie zapomnijcie i mnie... I tylko otworzył swoją gębę, aż tu znowu — Pylyp z Konopel. (Szczyptę tego ziela Motria w domu trzymała. Bo: konopie — po sufit, a len — po kolana, żeby was nigdy głowa nie bolała.) Tak oto wyskoczył Pylyp i oczami do stołu z jadłem przywarł, wroga twarz. — Co to tu za sabat, hołoto?!! — No, ty ten!!! — to Piotr zamknął mu usta. — No... ja... ten... Ja tu być muszę, żeby spisać na papier każdą duszę. Jak nie jak, na wsi ja — władza... — A do umarłych tobie już — nie wolno! Według twojego, Pylypie, donosu ich dusze światami nosi. Przez nich ty, grzechami podparty, już nie jesteś zdolny ani żyć, ani umrzeć. — Przygryź, stara, język! Widzisz, mądra jaka! Bardzo szkoda, że w czasie owym nie znalazł się i dla ciebie artykuł w prawie. Ile dusz dla najwyższego dobra sprowadziłeś w otchłań GUŁAG-u!!! Trzebaż było komuś budować Dyk-ta-tu-rę Pro-le-ta-ria-tu... ...A to co za twarz tam łupie oczami w kącie? Widzisz, o, gębę najadł jaką... — Nie ruszaj!!! To mój gość na ławie. Nazywa się Sen Srokatej Kobyły. On do chaty mi dzisiaj święto przyniósł... — ...Ja zgnoję w więzieniu go w diabły! To ten, co słomę w kołchozie kradł? Ja go wolności pozbawię!!! — No, ty ten!!! — znowu Piotr zamknął mu usta. — Ja nie jestem przeciwko obiciu boków tej hołocie! Tylko szkoda o niegodziwca ręce brudzić. Będziesz do rana z nami tutaj pił! — Krążyć samogon? Oto zdziwił... ...każdy z duchów mu dolewał. — Skosztujcie wina z mojej krwi. Bądźcie, Pylypie, zdrowi... — Oto tutaj na widelec nawijajcie żyły, — wyście tak to starannie zawsze robili... — Pijcie wódkę i od naszej chaty, bądźcie łaskawi, panie kacie... — I tym nie gardźcie, to czyste łzy. Wasze zdrowie. Zagryzajcie. Prosimy. — Pijcie... No pij!!! — i dorośli, i dzieci... Z każdym z duchów Pylyp musiał pić. Dobrze do rana Pylypa gościli goście Motri. Z nim jedli i pili. No, a może, tylko udawali. Tylko Pylypa ciągle częstowali. (Duch w tym nie ma potrzeby: sytemu ciężko na niebie!) Potem Pylypa pijanego związali pod sam ranek, smołą z pierzem wysmarowali i — wypuścili. — Bóg zapłać, — Motri powiedzieli. Zniknęli. I wylazło na czworakach do domu takie sobie straszydło. Aż tu językawa Chweska idzie, aż podskakuje... Tak i poniosła się po wsi nowina, że do nas zawitał z piekła sam... Pylyp-Szatan... (...To, powiem na przód, i Sen Srokatej Kobyły nie stał od tych spraw z boku. Na sznurku Pylypa przyprowadził do kancelarii: — No, dawaj, diable, teraz porozmawiamy. Tyś ze mną myślał uczynić tak samo. Co, nie chciało się zamienić rolami?..) Tutaj zaczęli ludzie schodzić się i — dawaj Pylypa żenić. Ten uszczypnie, ten uszczypnie, trzeci kopnąć nie omieszka. — Budź się, Pylyp, widzisz, do pierza przywarłeś. Zdzierajcie smołę ze stwora, będzie jej za chleb. Oto tobie za donosy na nasz uczciwy ród. A Pylyp — oczami łup, A Pylyp — oczami klip. Czysty tobie słup! A żebyś oślepł! Przywlokła się i Motria i figę w oczy pcha. Nacierpiała się za niepotrzebnego, za nasienie diabelskie. — Niech cię przeprosi ta, z kosą... A po pysku, a po nosie chlast kiełbasą... Och i wpadłeś, Pylyp, tylko och, tylko chlip. Och mój bok, och mój czub... Masz bób, władzolubie! A teraz z konopel nie wyłaź ty we władzę, bo teraz już tobie i żaba cycki nie da... Oto Pylypowi bieda: dla ludzi — Kolęda, a dla niego jest sądna godzina. Raz najadł się i napił, skacz, głupcze, oszalały, jest ku temu przyczyna... Idzie Pylyp ulicą, zgarbiony, skulony. Bo co teraz z Pylypa, dokąd nie spojrzysz, wszędzie „lipa”. I wytyka go palcem z każdego okna i śmieje się Sen Srokatej Kobyły... Oto taka historia u nas niedawno się zdarzyła. Na samo Boże Narodzenie wszystko jest moż-li-we. Wołodymyr HERMAN Ilustracje W. Cymbała z kalendarza humoru i satyry „Miła”, 1952 r. Zam. nr 0331212. Nakład 3000. Redaktor naczelny Lubow Hołota Adres „Słowa Proświty”: 01001, Kijów-1, zaułek Muzealny, 8. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, tel. 228-01-30.

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn