Drodzy bracia i siostry! CHRYSTUS SIĘ RODZI, SŁAWCIE GO! 2000-lecie Narodzenia Pańskiego skłania nas do spojrzenia na dzisiejsze święto w sposób szczególny. Ludzie przywykli obchodzić Boże Narodzenie jako tradycyjne święto ludowe, często nie zastanawiając się nad jego treścią. Boże Narodzenie ma bezpośredni związek z sensem naszego życia i dotyczy każdego z nas, ponieważ należy do fundamentów wiary chrześcijańskiej. W Symbolu wiary, który powinien znać każdy chrześcijanin, wyznajemy: «Wierzę... w Syna Bożego, który... dla nas ludzi i dla naszego zbawienia zstąpił z nieba, i za sprawą Ducha Świętego przyjął ciało z Maryi Dziewicy, i stał się człowiekiem». Łatwo powiedzieć: «Syn Boży zstąpił z nieba i stał się człowiekiem», ale któż może pojąć tę tajemnicę? Jak Syn Boży, będąc Bogiem wszechobecnym, zstąpił z nieba i nie przestał być wszędzie? Jak Jednorodzony Syn Boży, który odwiecznie rodzi się 2000 2000 2000 2000 2000
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
od Boga Ojca, bez ojca poczęty, narodził się z Dziewicy? Jak Stwórca wszechświata wszedł w stworzenie, przyjąwszy ludzkie ciało? Żaden ludzki umysł nie jest w stanie pojąć tej wielkiej tajemnicy! A jednak Boże Narodzenie Chrystusa to fakt historyczny. Syn Boży realnie stał się człowiekiem, podobnym do nas we wszystkim, oprócz grzechu. W to trzeba wierzyć! Dlatego nazywamy się wierzącymi, że wierzymy Bogu, w przeciwieństwie do naszej praprzodkini Ewy, która nie uwierzyła Bogu, lecz uwierzyła diabłu. W dzisiejszych czasach wielu ludzi jest gotowych wierzyć także wszelkim bogom, byle nie Prawdziwemu Bogu. W życiu niemal wszystko przyjmujemy na wiarę; nawet to, co osiąga się doświadczeniem — nauką, często jesteśmy zmuszeni po prostu uwierzyć, ponieważ nie zawsze mamy możliwość sprawdzenia osobiście. A czy można porównać wiarę w Boga z wiarą w człowieka? W żadnym wypadku! Kolejne pytanie, które nurtuje nasz umysł: po co Syn Boży stał się człowiekiem? Odpowiedź znajduje się w tym samym Symbolu wiary. W nim wyznajemy: «dla nas, ludzi, i dla naszego zbawienia». Bóg nie mógł spokojnie patrzeć, jak ludzkość cierpi z powodu grzechu, chorób i śmierci, a także od diabła i złych duchów. Miłość Boża do Swego stworzenia jest niepojęta. Syn Boży stał się człowiekiem, aby wyzwolić naszą naturę od grzechu, śmierci i diabła. Swoimi cierpieniami, które znosił od grzeszników przez całe Swoje ziemskie życie, począwszy od narodzenia w betlejemskiej jaskini, a skończywszy na krzyżu golgockim, pokonał grzech; a Swoją śmiercią i własnym Zmartwychwstaniem zwyciężył śmierć. W tym właśnie tkwi istota naszego zbawienia. Swoim Zmartwychwstaniem wcielony Syn Boży wpisał w naszą naturę prawo zmartwychwstania. Teraz my, choć umieramy, to jednak z pewnością zmartwychwstaniemy. Bóg wybawił nas z niewoli grzechu. Nasze nieśmiertelne dusze otrzymały od Boga dar oczyszczania się z grzechu przez wiarę i pokutę. Dwa tysiąclecia po Bożym Narodzeniu Chrystusa ludzie mają możliwość zbawiania swoich dusz, to znaczy wyzwalania się z grzechu i wszelkich wad. Bóg uczynił dla ludzi wszystko. Bóg jest wszechmocny, ale jednego
On nie może zbawić człowieka bez jego zgody. Rozumem i wolnością ludzie różnią się od zwierząt; tylko od nas, ludzi, zależy nasze zbawienie i nasze życie wieczne. Ostatnie słowo należy do nas. Kto dokąd chce, tam i idzie, co komu bardziej się podoba, to właśnie wybiera. Niestety, w naszych czasach ludzie coraz częściej wybierają dobra materialne, a nie duchowe skarby. Nawet chrześcijanie, którzy przyjęli chrzest i złożyli ślubowanie życia według przykazań Bożych, często nie wypełniają swojego powołania. Boże Narodzenie skłania nas, byśmy zawsze wybierali Boga i wszystko, co jasne, dobre i wieczne. Niech Pan natchnie nas chrześcijańską miłością, jednością i pokojem. Na tej drodze niech Betlejemska Gwiazda oświetla nasz rozum i prowadzi Ukraińskie Cerkwie Prawosławne — Kijowską i Moskiewską — drogą zjednoczenia i utworzenia jednej Pomiestnej Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej. Dziś nasze modlitwy są radosne i świąteczne. Módlmy się więc, aby Pan ogrzał ciepłem nasze domy, umocnił nasze zdrowie, uzdrowił nasze spustoszone dusze. Niech z Bożym Narodzeniem w duszy każdego z nas rodzą się miłość i pokój — cerkiewny, narodowy i rodzinny. Albowiem zaprawdę, kto ma miłość, sam staje się źródłem prawdy i sprawiedliwości. W ten świąteczny dzień Bożego Narodzenia serdecznie pozdrawiam was wszystkich, drodzy bracia i siostry, z wielkim chrześcijańskim świętem i Nowym 2000 Rokiem. Pozdrawiam ze świętem także wszystkich naszych rodaków Ukraińców, szczególnie tych, którzy gościnnie i ciepło przyjmowali nas na ziemi amerykańskiej. Serdecznie witamy z Bożym Narodzeniem naszego Prezydenta Leonida Kuczmę i modlitewnie życzymy mu pomocy Bożej, aby usprawiedliwił zaufanie narodu ukraińskiego i wyprowadził Państwo Ukraińskie na europejską drogę rozwoju. Pozdrawiam ze świętem rząd, wszystkich naszych władców i wojsko ukraińskie. Wysławiając narodzonego Chrystusa Zbawiciela, dziękujemy Mu za wszystkie Jego dobrodziejstwa, za radość i smutek. Niech Pan będzie dla nas miłosierny w doświadczeniach naszej wiary i miłości i niech przeniesie obok nas kielich swego gniewu za nasze grzechy i bezprawie. Niech błogosławieństwo Boże trwa z Ukrainą i jej narodem. Łaska Pana naszego Jezusa Chrystusa niech będzie ze wszystkimi nami.
Chrystus się narodził! SŁAWIMY Go!
Boże Narodzenie 1999/2000 r., Kijów
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
towie, ale biorąc pod uwagę realia ukraińskiego społeczeństwa, proponowano odłożyć ratyfikację Europejskiej Karty języków regionalnych lub mniejszości (nr 148, 1992 r.) do czasu, gdy sytuacja językowa na Ukrainie unormuje się do pewnego poziomu, a dzisiejsze negatywne zjawiska w sferze językowej ucichną. Jednakże przedstawionych powyżej i całkowicie przekonujących argumentów deputowani ludowi nie wysłuchali. Przy wsparciu lewicowych frakcji, przede wszystkim komunistów, Kartę ratyfikowano. Przy tym nie rozpatrzono wszystkich projektów ustaw w tej kwestii (jak zawsze robi się na sesji), w tym projektu P. Mowczana, co jest rażącym naruszeniem regulaminu Rady Najwyższej. Również z naruszeniem regulaminu zignorowano decyzję właściwej Komisji Spraw Zagranicznych i Kontaktów z WNP. Naruszono także normy Konstytucji Ukrainy. Dlatego całkowicie słuszna jest idea grupy deputowanych, by zwrócić się w związku z tym z wnioskiem do Sądu Konstytucyjnego w sprawie legalności przyjętej Ustawy o ratyfikacji Karty. Jedyne, co wydawałoby się pozytywne, to spełnienie faktem tej ratyfikacji jednego z wymogów Rady Europy wobec Ukrainy. Ale wydaje się, że ta kwestia nie była kluczową w pakiecie spraw, o których rozwiązanie troszczy się europejska wspólnota. Znacznie bardziej aktualną dla Starego Świata jest potrzeba przyjęcia Ustawy „O ustroju sądów”, rozwiązanie kwestii kary śmierci i inne. Ale przy tym należy rozważyć także drugą stronę medalu — jakie mogą być negatywne konsekwencje Karty dla Ukrainy (oprócz już wspomnianych). Przecież kwestia stosunków międzynarodowych i mniejszości narodowych bywa bombą z opóźnionym zapłonem. Przypomnijmy wojnę w Jugosławii, ostatnie wydarzenia w Kosowie, gdzie głębokie przyczyny konfliktu powstały na tle narodowo-religijnym. Oczywiście, analogie z ukraińskim Krymem i krymskimi Tatarami są mało prawdopodobne, a jednak... A jednak. Kiedy patrzysz na setki białych krzyży poległych, które długimi rzędami ustawiły się na wielu cmentarzach Jugosławii, pytasz siebie: czy musimy powtarzać znów cudze błędy?.. Ołeksij DASZKOWSKIJ, asystent-konsultant deputowanego ludowego Ukrainy P. Mowczana
Tłumaczenie maszynowe
Jak wiadomo, 24 grudnia, w ostatnim dniu pracy sesji Rady Najwyższej Ukrainy, ratyfikowano Europejską Kartę języków regionalnych lub mniejszościowych. Jeśli być bardziej precyzyjnym, przyjęto projekt ustawy „O ratyfikacji Europejskiej Karty języków regionalnych lub mniejszościowych”, przedłożony przez deputowanych ludowych Ukrainy H. Popowa, I. Popescu i innych. Ratyfikacja odbyła się z naruszeniem norm regulaminu Rady Najwyższej oraz Konstytucji Ukrainy. Kiedy kwestia „pojawiła się” w porządku obrad sesji, dla wielu spadło to jak grom z jasnego nieba. Dlaczego, skąd? Przecież właściwa komisja (Komisja Rady Najwyższej do spraw zagranicznych i łączności z WNP), rozpatrzywszy kwestię dotyczącą Karty, uznała za przedwczesne wnoszenie jej pod obrady sesji. Utworzono grupę roboczą ds. dopracowania i uzgodnienia projektów ustaw o ratyfikacji, w skład której włączono deputowanego ludowego Ukrainy, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawła Mowczana. I nagle... na trybunie pojawia się pan Popow i z naruszeniem regulaminu oraz Konstytucji „przepycha”, przy wsparciu swoich kolegów z frakcji SDPU(o), swój projekt ustawy. Ale do tego momentu powrócimy później. Zatem istniało kilka projektów ustawy o Karcie. Projekt wniesiony przez Prezydenta Ukrainy Ł. Kuczmę został odrzucony przez Radę Najwyższą. Jest jeszcze kilka projektów, wśród których także projekt ustawy deputowanych ludowych I. Popowa, H. Popescu i innych, a także projekt deputowanych ludowych Ukrainy H. Filipczuka i W. Żurawskiego, projekt ustawy P. Tołoczki, projekt uchwały Rady Najwyższej, przedłożony przez deputowanych ludowych J. Kostenkę, I. Zajecia i innych. 10 grudnia 1999 roku deputowany ludowy Ukrainy P. Mowczan również wniósł w trybie inicjatywy ustawodawczej projekt uchwały Rady Najwyższej Ukrainy „O projektach ustaw Ukrainy »O ratyfikacji Europejskiej Karty języków regionalnych lub mniejszościowych«”, w którym przytoczono wystarczające argumenty o przedwczesności ratyfikacji Karty. Oto istota tych argumentów. Według stanu na maj 1998 roku do Karty przystąpiło dwadzieścia państw (Austria, Cypr, Rumunia, Słowenia, Macedonia, Niemcy, Luksemburg, Chorwacja, Węgry, Norwegia, Islandia, Hiszpania, Finlandia, Szwajcaria, Liechtenstein, Holandia, Dania, Malta, Francja, Ukraina), a jedynie osiem z nich ratyfikowało ją: Liechtenstein, Holandia, Niemcy, Norwegia, Węgry, Finlandia, Chorwacja, Szwajcaria. W każdym razie wszystkie one ratyfikowały tę Kartę z pewnymi zastrzeżeniami i oświadczeniami o charakterze zastrzegawczym. Jak widać, żadne z państw obszaru poradzieckiego, poza Ukrainą, nie podpisało Karty, nie mówiąc już o jej ratyfikacji. Celem Karty jest ochrona języków mniejszości narodowych, które znajdują się w obliczu zagrożenia wyginięciem. Na Ukrainie w obliczu zagrożenia wyginięciem, wraz z niektórymi językami mniejszości narodowych, takimi jak krymskotatarski, romski, gagauski..., znajduje się również język państwowy, ukraiński, czyli język rdzennego narodu. Wszystkie one w równym stopniu przez niejedną dekadę cierpiały z powodu planowego niszczenia. Każdy z nich nie ma innego schronienia niż Ukraina, odpowiednio tylko od niej, od jej polityki będzie zależeć przyszły los tych języków. Ratyfikacja tej Karty, przynajmniej w takim wariancie, jaki proponowano w wariantach projektów ustaw Prezydenta Ukrainy oraz Popowa-Popescu, skrajnie pogorszy sytuację językową w kraju, przede wszystkim w odniesieniu do języka ukraińskiego, co przeczy postulatowi wskazanemu przez tę Kartę w preambule: akapit 4: „..., a także uważając, że ochrona i rozwój języków regionalnych lub mniejszościowych nie powinny szkodzić językom urzędowym i konieczności uczenia się ich”. Wykaz języków, zarówno w projekcie zaproponowanym przez Prezydenta, jak i w projekcie Popowa-Popescu, zawiera język rosyjski, co jest zupełnie niestosowne z uwagi przynajmniej na kilka przyczyn. Po pierwsze, nie jest on językiem cierpiącym z powodu jakiejkolwiek dyskryminacji — w ósmym roku niepodległości naszego państwa język rosyjski nadal wypiera ukraiński z jego rodzimego obszaru. Aby się o tym przekonać, wystarczy porozmawiać z mieszkańcami Ukrainy (gdziekolwiek: w transporcie, w placówkach oświatowych, szpitalach, na bazarach itp.), przejrzeć ukraińską prasę, obejrzeć telewizję, posłuchać radia, przejrzeć stoiska z książkami. Po drugie, biorąc pod uwagę wielowiekową rusyfikację narodu ukraińskiego, w wyniku której za język ojczysty, a także język komunikacji, pewne warstwy Ukraińców, a także Żydów, Mołdawian, Karaimów, przedstawicieli innych narodów i narodowości, które są składowymi narodu ukraińskiego, uważają nie własny język, a właśnie rosyjski. Na dzień dzisiejszy język rosyjski można uznać za taki, który szkodzi na Ukrainie językowi urzędowemu (ukraińskiemu) i konieczności uczenia się go. Po trzecie, język rosyjski jest ojczystym dla dziesiątek milionów Rosjan w Rosji, którzy w żadnym wypadku nie wyrzekają się go, a wręcz przeciwnie, wywyższają i pielęgnują, niekiedy nawet narzucając go innym bez szczególnego na to pragnienia tych ostatnich. Zatem mówienie o możliwym zniknięciu języka rosyjskiego nie ma sensu. Ratyfikacja Karty języków regionalnych lub mniejszościowych na obecnym etapie rozwoju społeczeństwa ukraińskiego, chociaż będzie miała charakter czysto deklaratywny, jest równoznaczna w skutkach z przyjęciem ustawy Ukrainy „O językach na Ukrainie” w wariantach zaproponowanych przez deputowanych ludowych S. Kijaszka, O. Kuczerenkę i O. Kostusiewa. Utrata statusu języka ukraińskiego jako urzędowego lub przeniesienie tego statusu do rangi drugorzędności doprowadzi do powrotu sytuacji językowej czasów radzieckich: ucierpi nie tylko język ukraiński, automatycznie ucierpią, praktycznie znikną te same języki żydowski, polski, rumuński i inne, które na dzień dzisiejszy znajdują się na etapie odrodzenia. Ratyfikacja Karty na Ukrainie może doprowadzić do napięcia sytuacji językowej w kraju, powstania „dzielnicowo-książęcych języków regionalnych”. Doprowadzi to do napięcia w społeczeństwie, naruszy pokojowe współistnienie narodu ukraińskiego. Nie są wykluczone konflikty zbrojne. Nie odrzucając wysokiego demokratycznego celu, który został zawarty w tym dokumencie
Tłumaczenie maszynowe
Szanowni Deputowani!
Zwracam się do Państwa w sprawie ratyfikacji przez Radę Najwyższą Ukrainy 24 grudnia 1999 roku Europejskiej Karty Języków Regionalnych lub Języków Mniejszościowych. Uważam, że zobowiązania, jakie Ukraina przyjęła na siebie na mocy tego dokumentu, mają charakter bezprecedensowo poniżający, obraźliwy dla języka ukraińskiego i w ogóle dla Ukrainy. Uważnie studiowałem Kartę i przekonałem się, że jest to całkowicie normalny, rozsądny i szanujący dokument, zarówno w odniesieniu do języka urzędowego każdego państwa, jak i języka każdej z mniejszości narodowych. Zatem Kartę należało przyjąć. Inną kwestią są zobowiązania naszego kraju? O niebezpieczeństwie ultrazobowiązań, niestety przyjętych odtąd przez Radę Najwyższą, mówiłem i pisałem w prasie wielokrotnie. W szczególności podkreślałem następujące kwestie (proszę wybaczyć, że cytuję samego siebie): „Już w Preambule Karty jasno powiedziano, że jest ona skierowana przede wszystkim na ochronę tych języków, które znajdują się pod groźbą wymarcia”, a także wielokrotnie akcentowano, że „ochrona i rozwój języków regionalnych lub języków mniejszości nie powinny szkodzić językom urzędowym ani konieczności ich nauki”, podobnie jak ogólnie potrzeby zachowania suwerenności narodowej i integralności terytorialnej każdego kraju. Równie wyraźnie podkreślono, że opracowując środki wykonawcze do Karty, należy uwzględniać „specyficzne warunki (...) różnych państw europejskich”. Zgodnie z Kartą mniejszością narodową są obywatele danego państwa, którzy „stanowią grupę, która liczebnie jest mniejsza niż pozostała część ludności tego państwa”. Języki tych mniejszości narodowych – co również zaznaczono – nie mogą podlegać ograniczeniom, ale nie mogą też mieć przywilejów. Nie mniej gruntownie przemyślany i dość elastyczny jest wykaz zobowiązań wobec języków mniejszości narodowych, które Karta proponuje państwom przyjąć na siebie.
Po pierwsze, czytamy, że państwo ma prawo podjąć zobowiązania jedynie wobec języków tych mniejszości narodowych, które potrzebują realnego odrodzenia (takimi są na Ukrainie języki, powiedzmy, Gagauzów, Karaimów, Tatarów krymskich, na które — marne nadzieje! — należałoby zwrócić uwagę parlamentu). Po drugie, sam wybór zobowiązań, jakie proponuje Karta, zawiera dość wiele wariantów, na jednym lub kilku z których może się zatrzymać to czy inne państwo. Tak więc w dziedzinie edukacji możliwe są warianty: zapewnienie mniejszości narodowej edukacji przedszkolnej, zapewnienie jej istotnej części edukacji przedszkolnej, zapewnienie edukacji podstawowej lub istotnej części edukacji podstawowej, zapewnienie edukacji średniej lub jej istotnej części, zapewnienie edukacji średniej zawodowo-technicznej lub jej istotnej części w odpowiednim języku. Natomiast w dziedzinie edukacji uniwersyteckiej warianty do wyboru są następujące: od pełnego funkcjonowania uniwersytetu w języku danej mniejszości, przez nauczanie w nim poszczególnych dyscyplin, aż po samo nauczanie tych języków, albo jedynie tworzenie przy uniwersytetach kursów tych języków. Podobnie szeroki zakres wariantów występuje w wyborze w rozdziałach Karty «Władza sądownicza», «Organy administracyjne», «Środki masowego przekazu» (na przykład «zachęcać do tworzenia (...) co najmniej jednej gazety w języku danej mniejszości narodowej»), «Działalność kulturalna», «Życie gospodarcze i społeczne» itp. Jak mówią: czytaj, wybieraj — odpowiednio (co również zostało zaakcentowane w Karcie) do stanu danego języka, co oczywiście w odniesieniu do Ukrainy powinno oznaczać liczenie się posłów z tym realnym stanem, doprowadzonym niejednokrotnie do poziomu języka tej samej mniejszości narodowej, w jakim na większej części terytorium Ukrainy znalazł się język państwowy, ukraiński. Jednak co zrobili posłowie? Przygotowali do przyjęcia taki wariant, aby ten stan stał się jeszcze bardziej prymitywny. Kierowali się bowiem przede wszystkim — jak się wydaje — dążeniem do wywyższenia już i tak dominującej tu,
i tam rosyjskiej mowy. Właśnie dlatego Kartę, którą można wykonywać w minimalnym zakresie (tak, właściwie — oddajmy sprawiedliwość — zaproponowała ją na początku 1999 roku Radzie Najwyższej władza prezydencka, i kosztowałoby to 28 505 tysięcy hrywien), oni nalegali, by wykonać w maksymalnym zakresie, co kosztowałoby już około trzech miliardów hrywien. Zgodnie z uchwałą komisji Rady Najwyższej (odtąd i całej Rady Najwyższej. — A. P.) faktycznie na jeden poziom z językiem państwowym wchodzą w przyjętych zobowiązaniach także języki tych mniejszości narodowych, których przedstawicieli w danej jednostce administracyjno-terytorialnej jest ponad 100 tysięcy osób (obecnie — 20 % ludności, co jest jeszcze gorsze. — A. P.). Co to oznacza? Oznacza to stworzenie na świecie niesłychanej sytuacji, gdy na Ukrainie na poziomie obwodów faktycznie zrównano w prawach z językami państwowymi jeszcze 5 (!) języków, a mianowicie: rosyjski (w 16 obwodach, a także na Krymie, w Kijowie i Sewastopolu), krymskotatarski, rumuński, węgierski i jidysz. W stolicy Ukrainy równoprawnie funkcjonowałyby trzy języki państwowe — ukraiński, rosyjski i jidysz, w Odessie — cztery (oprócz wymienionych, jeszcze bułgarski) itd. No cóż, a już według tego dowolnie, z sufitu ustalonego przez deputowanych kryterium — sto tysięcy! — takie języki, na których obronę Karta jest przede wszystkim ukierunkowana, jak greckie, gagauskie, niemieckie, w ogóle znajdują się w stanie dyskryminacji, podobnie jak, oczywiście, język narodu tytularnego — ukraiński, który dziś wymaga szczególnej państwowej ochrony i wsparcia. Oto zatem w jaki cyniczny sposób w tej kwestii narodowi deputowani utrwalają członkostwo Ukrainy w Radzie Europy. Utrwalają je tak, że Europa ma okazję co najwyżej jeszcze raz być przez nas zdziwiona, zaskoczona, oszołomiona. Powiedziałbym w związku z proponowanym do przyjęcia dokumentem, że to — pośmiewisko dla całego świata, bo wymaga się na palec — a my gorliwie odrąbujemy rękę aż po łokieć, niemal zupełnie obcinając skrzydła naszemu językowi ukraińskiemu, dając mu podobnie określone zobowiązania dosłownie pod żebra. Deputowani ukraińscy! Nie wierzyłem, że przejdzie wariant zobowiązań, za które wiosną tego roku oddano zaledwie około 150 głosów. I oto — przeszedł... Stało się, jak uważam, straszne dla naszego języka, bo jasne jest, że odtąd wysiłki antyukraińskich sił będą skierowane na dostosowanie ustawodawstwa językowego Ukrainy do zobowiązań przyjętych na mocy tej Karty. O ile wiem, głosowanie nad tym dokumentem odbyło się z rażącym naruszeniem norm proceduralnych, bez dyskusji, z użyciem kart niektórych tych deputowanych, którzy je nieostrożnie zostawili i byli nieobecni na sali (na przykład wśród 229 deputowanych, którzy zagłosowali za Kartą, z tego powodu znaleźli się p. S. Stećko, p. I. Ostasz). Wszystko to, według mego przekonania, daje podstawy, by w Radzie Najwyższej powrócić do rozpatrzenia tej kwestii i uznać wyniki głosowania za nieważne. Zdaję sobie sprawę, jak trudno to zrobić. Ale zrobić to trzeba koniecznie. Chodzi bowiem o decyzję, w wyniku której nie drzwiami, lecz oknem nie pozwolą naszemu językowi w pełni umocnić się na jego ziemi. Apeluję, szanowni deputowani, do Waszego wysokiego autorytetu i proszę Was: postawcie tę kwestię na swojej frakcji, od stanowiska której wiele zależy. Zróbcie wszystko, co możliwe, by uratować nasz język przed niebezpieczeństwem, które nad nim zawisło w te, zdawałoby się, całkowicie optymistyczne dni po wyborze Prezydenta i powołaniu nowego Premiera. Największych sukcesów Wam w Nowym 2000 roku! Z najgłębszym szacunkiem
Anatolij POHRIBNYJ, profesor, członek prezydium i przewodniczący komisji Kongresu Inteligencji Ukraińskiej ds. ochrony języka ukraińskiego
Tłumaczenie maszynowe
Taki jest główny wniosek Ogólnoukraińskiej konferencji naukowo-praktycznej na temat „Państwowość języka ukraińskiego i problemy optymalizacji stosunków językowych na Ukrainie”, zorganizowanej wspólnymi siłami Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Rady ds. Polityki Językowej przy Prezydencie Ukrainy, Państwowego Komitetu Ukrainy ds. Narodowości i Migracji oraz Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Wydarzenie odbyło się 22 grudnia 1999 roku w sali konferencyjnej Instytutu Literatury NAN Ukrainy z udziałem znanych naukowców, polityków, deputowanych ludowych, przedstawicieli mniejszości narodowych Ukrainy — rosyjskiej, żydowskiej, gruzińskiej i koreańskiej... Wśród uczestników konferencji znaleźli się Mychajło Horyń, Anatolij Mokrenko, Mychajło Najenko, Raul Czilaczawa, Switłana Li...
Konstatując wagę poruszonego problemu w życiu państwowym oraz ogólnie nieatrakcyjny stan utrwalania w Ukrainie języka ukraińskiego jako państwowego, wszyscy mówcy, jak zaznaczono powyżej, doszli do wniosku, że sytuacja w tej dziedzinie, choć zagrażająca, nie jest beznadziejna. Pewnego optymizmu dodaje decyzja Sądu Konstytucyjnego o oficjalnej wykładni postanowień artykułu 10 Konstytucji Ukrainy dotyczących stosowania języka państwowego przez organy władzy państwowej i ich urzędników na korzyść języka ukraińskiego, niektóre pozytywne kroki i deklaracje intencji w tym kierunku ze strony Administracji Prezydenta, a także konkretny przykład niektórych wysokich urzędników państwowych, którzy poprzez swoją reorientację z języka rosyjskiego na ukraiński wytrącają swoisty „atut” z rąk tych, którzy twierdzą, że opanowanie języka narodu, wśród którego żyją i któremu powinni służyć, jest sprawą trudną i beznadziejną... Zdobyte pozycje należy jednak nie tylko utrzymywać, ale i posuwać się naprzód, działać ofensywnie całym „ukraińskim frontem patriotycznym”... Kolejną próbą destabilizacji sytuacji w Ukrainie są dążenia jawnych ukrainofobów i ich popleczników, w tym także w parlamencie, do lobbowania na rzecz przyjęcia Ustawy Ukrainy „O ratyfikacji Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych”, co faktycznie zalegalizowałoby dalszą rusyfikację Ukrainy. (I, jak przekonujemy się z ostatnich wydarzeń w parlamencie, tępe lobby Tkaczenki potrafi przeciągać za uszy swoje najbardziej niedorzeczne „projekty”, nakładając na Ukrainę nowe jarzmo. Zaprawdę, nie trzeba już nawet dziwić się i gubić w domysłach, komu i dlaczego służą — odpowiedź jest bowiem oczywista...) Otwierając konferencję, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Iwan Dziuba zaznaczył między innymi, że podobne przedsięwzięcia są próbą nawiązania dialogu między kulturą ukraińską a „rosyjską” w Ukrainie, zważywszy na to, że ta ostatnia, obrazowo mówiąc, „podgniotła” pod siebie kultury innych mniejszości narodowych Ukrainy. Dotychczas problemy wzajemnych relacji rozwiązywano „monologicznie”. Potrzebna jest wyważona wymiana argumentów, podejście historyczne, a nie wzajemne oskarżenia... Ta konferencja powinna stać się pierwszym krokiem do nawiązania takiego dialogu... Temat wystąpienia akademika Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, dyrektora Instytutu Literatury NAN Ukrainy, Przewodniczącego Rady ds. Polityki Językowej przy Prezydencie Ukrainy Mykoły Żułynskiego „Konceptualne podstawy państwowej polityki językowej w Ukrainie” skłania do poważnych przemyśleń: w państwie odpowiednia celowa państwowa polityka językowa ogólnie nie istnieje. Rozmowy o trudnościach gospodarczych w państwie rozbijają się o lekceważenie podstawowych wartości, których fundamentem czy rdzeniem jest właśnie język. Kwestię tę należy rozpatrywać nie tylko jako naukową czy lingwistyczną, ale przede wszystkim jako polityczną. W państwie należy wreszcie stworzyć moralny klimat wzajemnego zrozumienia, określić priorytety narodowe. Trzeba już nie tylko walczyć o Ukrainę — budować ją! XXI wiek powinien stać się wiekiem dialogu kultur i cywilizacji, a Ukraina powinna ukazać się światu jako kraj unikalnej cywilizacji, zaś język ukraiński — rozwinięty i wolny, a nie upośledzony — powinien służyć jako swoista wizytówka naszego państwa. O miejscu języka ukraińskiego jako fundamentalnej podstawy w systemie budowy państwa mówił akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy, doktor nauk filologicznych Ołeksandr Ponomariw. Jak zaironizował mówca, artykuł 10 Konstytucji Ukrainy wielu ludzi w Ukrainie zaczyna czytać, całkiem świadomie, od końca i odpowiednio działać; „dwujęzyczny” może być chyba tylko wąż — nie człowiek... Troską o harmonizację relacji językowych w Ukrainie było przepełnione wystąpienie zastępcy Przewodniczącego Państwowego Komitetu ds. Narodowości i Migracji Ołeksandra Trybusznego. Warto przypomnieć, że Ołeksandr Dmytrowycz kieruje Departamentem ds. Realizacji Polityki Językowej, który dołożył wielu starań na rzecz utrwalenia języka ukraińskiego jako państwowego. O tworzeniu bazy słownikowej i języku informacyjnych systemów komputerowych, o problemach informatyzacji badań lingwistycznych mówił kandydat nauk fizyczno-matematycznych, dyrektor Ukraińskiego Funduszu Językowo-Informacyjnego NAN Ukrainy Wołodymyr Szyrokow. Zdaniem prelegenta, budowanie technologii intelektualnych w państwie, nie znając języka, jest sprawą krótkowzroczną i bezperspektywiczną. Na społeczno-politycznym aspekcie kwestii językowej skoncentrował uwagę doktor nauk filologicznych, profesor Uniwersytetu Państwowego w Charkowie Wołodymyr Kałasznyk. O poruszonych problemach „z pozycji człowieka”, a nie naukowca czy polityka, mówił artysta ludowy Ukrainy, dyrektor Opery Narodowej Anatolij Mokrenko. „Właśnie przez problem językowy najbardziej odczuwam swoją zdeptaną godność narodową. W 1951 roku przyjechałem do Kijowa i od tamtej pory czuję się tutaj językowym dysydentem. Kwestia językowa to przede wszystkim kwestia ludzka (!), na której wyrasta „morze” ludzkiego cierpienia” — zaznaczył, wzywając do zwracania większej uwagi na konkretnych urzędników państwowych i ich otoczenie oraz nagłaśniania tego w środkach masowego przekazu, aby naród ukraiński znał swoich „bohaterów”... Iwan Dracz — znany ukraiński poeta, przewodniczący Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej, deputowany ludowy Ukrainy — przyszedł na konferencję choć z opóźnieniem, ale z dobrą nowiną: właśnie Rada Najwyższa zatwierdziła nowego premiera Wiktora Juszczenkę, dla którego kwestia utrwalenia języka ukraińskiego jako państwowego jest nie tylko jednym z wielu problemów, które musi rozwiązywać wysoki urzędnik, ale także pozycją świadomego obywatela Ukrainy... Iwan Fedorowycz zaproponował przeprowadzenie kolejnych analogicznych konferencji, na których przeanalizowano by doświadczenia rozwiązywania podobnych problemów na świecie, aby Ukraińcy wyciągali wnioski dla siebie nie na własnym gorzkim doświadczeniu... Warto przypomnieć, że taka propozycja była już wcześniej wyrażana przez kierownictwo „Proświty”, w szczególności przez przewodniczącego Towarzystwa Pawła Mowczana... Korzenie problemu należy szukać w problemie rusyfikacji stolicy, ponieważ prowincja naśladuje jej przykład; trzeba, aby język ukraiński stał się w Kijowie „modny”, wtedy podchwycą go w całej Ukrainie. Taką opinię wyraził naukowiec Orest Tkaczenko. Problemy ukraińskiego wydawnictwa książkowego to temat wystąpienia dyrektora wydawnictwa „Weselka”, członka zarządu głównego „Proświty” Jaremy Hojana. Ustawa o językach w Ukrainie, skonstatował mówca, przekształciła się w deklarację; należy skoncentrować uwagę parlamentarzystów i urzędników na przyjęciu odpowiednich aktów wykonawczych... Nie ma nigdzie na świecie takiego przykładu, aby dwa spokrewnione języki z jednej rodziny językowej pretendowały w jakimś kraju do roli państwowego — słusznie zauważył doktor nauk filologicznych, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego im. Hryhorija Waszczenki Anatolij Pohribny. Dlatego za uznaniem języka rosyjskiego jako drugiego państwowego w Ukrainie opowiadają się dzisiaj chyba tylko nieodpowiedzialni politykierzy. Aby nie tracić zdobytych pozycji, wymagania i ofensywność muszą stać się normą w państwowotwórczych wysiłkach wszystkich bez wyjątku nacjonalistów-patriotów — zaznaczył mówca. O różnych aspektach poruszanego problemu mówili znany polityk Mychajło Horyń, zastępca naczelnika Chersońskiego obwodowego zarządu ds. narodowości, migracji i religii Iwan Łopuszynski, naczelnik Winnickiego obwodowego zarządu ds. narodowości, migracji i religii Jewhen Zaremba, naukowiec, literaturoznawca i językoznawca Julija Sołod, członek zarządu głównego „Proświty”, profesor Iwan Juszczuk, docent Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego Witalij Radczuk, przewodniczący Kijowskiej organizacji krajowej „Proświty” Jurij Hnatkewycz, naukowiec Ihor Burkowskyj... Konkretne propozycje występujących zostały uwzględnione i odzwierciedlone w uchwale konferencji, którą drukujemy w tym numerze gazety. Język ukraiński w Ukrainie musi być pełnoprawnym gospodarzem! — to główny wniosek przeprowadzonego przedsięwzięcia... Lecz dysonansem dla wszystkich wystąpień zabrzmiało przemówienie „prezydent” „Towarzystwa „Rosyjskie Zgromadzenie”” Ałły Potapowej, przesiąknięte wielkoimperialnym rosyjsko-mesjanistycznym czadem. Do każdego punktu projektu uchwały u orędowniczki „uciskanej” w Ukrainie kultury rosyjskiej znalazły się własne argumenty i poprawki. Lecz na uspokojenie namiętności tej orędowniczki „zdeptanej” w Ukrainie kultury rosyjskiej znajdziemy słowa znanego ukraińskiego klasyka: „Niech sobie jak chcą, szaleją, konają, — my swoje róbmy!”.
Wołodymyr HERMAN
UCHWAŁA Ogólnoukraińskiej konferencji naukowo-praktycznej „Państwowość języka ukraińskiego oraz problemy optymalizacji stosunków językowych na Ukrainie”
22 grudnia 1999 r., m. Kijów
Uczestnicy Ogólnoukraińskiej konferencji naukowo-praktycznej „Państwowość języka ukraińskiego oraz problemy optymalizacji stosunków językowych na Ukrainie” wyrażają głębokie zaniepokojenie w związku z tym, że procesy rusyfikacji jej obywateli oraz naruszania praw Ukraińców wciąż nie ustają. Język ukraiński jako państwowy nie stał się jeszcze głównym i obowiązkowym środkiem komunikacji na całym terytorium Ukrainy. Jest on ignorowany przez poszczególne organy władzy państwowej i ich urzędników, organy samorządu lokalnego, szczególnie w regionach wschodnim i południowym Ukrainy. Pod hasłami ochrony przed „dyskryminacją” języka rosyjskiego, utwierdzania „wielonarodowej poligamii i pluralizmu języków ojczystych” faktycznie podejmowane są próby niedopuszczenia do rozszerzenia sfery funkcjonowania języka ukraińskiego, umniejszenia jego roli jako ważnego czynnika konsolidacji społeczeństwa, narzucenia nam państwowej (oficjalnej) dwujęzyczności lub nawet wielojęzyczności. W tym celu prorosyjscy politycy próbują lobbować w parlamencie przyjęcie Ustawy Ukrainy „O ratyfikacji Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych” w nieakceptowalnej redakcji, skierowanej na destabilizację społeczeństwa. W centrum i w terenie „rosyjskojęzyczne” urzędnictwo kontynuuje opór wobec wprowadzania języka państwowego do kancelarii, sądownictwa, w takie sfery jak szkolnictwo wyższe, nauka, medycyna, informatyka, wojskowość, sport. Zagrażająca sytuacja wytworzyła się w środkach masowego przekazu, trwa rusyfikacja narodowej przestrzeni informacyjnej, żałosny wygląd ma rynek ukraińskiej prasy i książki. Na rozwój i utwierdzenie języka ukraińskiego jako państwowego nie są wydzielane celowe środki z budżetu państwa. Konferencja naukowo-praktyczna zaleca: 1. Prezydentowi Ukrainy: — z uwagi na przeprowadzenie na Ukrainie reformy administracyjnej rozwiązać kwestię podniesienia statusu Departamentu ds. Realizacji Polityki Językowej, przewidując powierzenie mu funkcji w zakresie kontroli nad przestrzeganiem ustawodawstwa o językach oraz koordynacji działalności ministerstw, innych centralnych i lokalnych organów władzy wykonawczej w realizacji państwowej polityki językowej, a także stworzenie odpowiedniej „wertykali” organów władzy wykonawczej na wszystkich szczeblach. 2. Gabinetowi Ministrów Ukrainy: — zgodnie z decyzją Sądu Konstytucyjnego Ukrainy w sprawie oficjalnej wykładni postanowień artykułu 10 Konstytucji Ukrainy dotyczących stosowania języka państwowego przez organy władzy państwowej i ich urzędników, traktować ochronę języka ukraińskiego, troskę o jego pełnowartościowe funkcjonowanie i rozwój jako swój bezpośredni obowiązek, kluczowe zadania państwowej polityki narodowej, nieodłączną część problemu bezpieczeństwa państwowego Ukrainy; — przewidzieć w Budżecie Państwowym na 2000 rok celowe środki na rozwój i wsparcie języka ukraińskiego jako państwowego, na realizację w pełnej objętości Kompleksowych działań dotyczących wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego, a także realizację Dekretu Prezydenta Ukrainy o rozwoju narodowej bazy słownikowej; — zażądać od kierowników instytucji państwowych, urzędów i organizacji, urzędników państwowych wszystkich szczebli bezwarunkowej znajomości języka ukraińskiego i jego codziennego stosowania przy wykonywaniu swoich uprawnień oraz w pracy kierowanych przez nich instytucji, urzędów i organizacji; — zwrócić uwagę Ministerstwa Oświaty Ukrainy i lokalnych organów władzy wykonawczej na naruszanie praw Ukraińców w zakresie otrzymywania wykształcenia w języku państwowym, przede wszystkim wyższego; — w celu stworzenia warunków do nauki języka ukraińskiego oraz doskonalenia jego znajomości przez wszystkich obywateli Ukrainy zorganizować w centrum i w terenie sieć specjalnych kursów, kółek i seminariów. 3. MSZ Ukrainy, Departamentowi ds. Realizacji Polityki Językowej: — wspólnie z Instytutem Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy oraz Ogólnoukraińskim Towarzystwem „Proświta” im. T. Szewczenki zbadać doświadczenia pracy organów państwowych krajów nadbałtyckich, Francji, Niemiec, Polski, Czech w zakresie ochrony i wsparcia języków państwowych oraz na tej podstawie przygotować propozycje dotyczące systemu państwowej regulacji stosunków językowych na Ukrainie; — zgodnie z porozumieniami o współpracy między stroną ukraińską a kanadyjską (prowincja Quebec) w sferze prawnej regulacji stosunków językowych opracować i zrealizować w 2000 roku wspólny specjalny projekt „Odrodzenie języka ukraińskiego i jego utwierdzenie jako państwowego. Doświadczenie kanadyjsko-quebeckie — na grunt ukraiński”. 4. Państwowemu Komitetowi Informacji, Polityki, Telewizji i Radiofonii: — w celu planowego kształtowania ukraińskiej osobowości językowej obywateli Ukrainy, środkom masowego przekazu zorganizować systematyczne wystąpienia specjalistów z wyjaśnieniem podstaw prawnych utwierdzania państwowości języka ukraińskiego oraz optymalizacji stosunków językowych w naszym państwie. 5. Departamentowi ds. Realizacji Polityki Językowej oraz Ogólnoukraińskiemu Towarzystwu „Proświta” im. T. Szewczenki: — przeanalizować i wnieść pod rozpatrzenie Rady ds. Polityki Językowej przy Prezydencie Ukrainy kwestię realizacji rekomendacji Ogólnoukraińskiej konferencji naukowo-praktycznej „Język ukraiński jako państwowy na Ukrainie” (24—25 września 1998 r.).
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
z gazet, książek, produkcji audio i wideo, «русского радио»... I nie tylko. Stałe narzucanie Ukraińcom rosyjskiej masowej kultury, niszczenie prawdziwego ukraińskiego systemu intelektualnego, którego wpływ w XIX i XX wieku miał charakter narodotwórczy i znaczący, niszczy system odpornościowy narodu. A jeśli dodać do tego jego całkowite oniemienie, czyli brak własnej przestrzeni informacyjnej, to można z pewnością stwierdzić, że «союз трьох славянских народов» nie jest sprawą aż tak odległą. Spójrzcie, szanowni działacze Ruchu, jak zgrabnie imituje się demokratyzm w sferze informacyjnej, która jakby się rozszerzyła, a liczba kamer telewizyjnych wielokrotnie wzrosła, nie tylko na konferencjach prasowych i w tej sali, ale także w murach parlamentu. A gdzie, pytam was, szanowni, jest właśnie spektrum ukraińskiej informacji — którą, jak trafnie ujęli dziennikarze, «owinięto w kilka warstw celofanu i wrzucono do zapomnianej studni». Wszyscy dobrze wiemy, że Ukrainę przekształcono w strefę offshore dla rosyjskiej informacji, dla rosyjskiej książki, dla rosyjskiej gazety, dla rosyjskiej popkultury, dla rosyjskiego bisiowania.... Jakich jeszcze dowodów potrzeba, że to państwo, przy tworzeniu którego wszyscy jesteśmy współuczestnikami, staje się dla nas macochą, że ma własne dzieci, które słowo niepodległość już biorą «w cudzysłów»... I tu, jak wreszcie już zrozumieliśmy, sprawa nie dotyczy wyłącznie lewicy: komuniści to mitologia wczorajszego dnia. Wrogowie niepodległości nierzadko kryją się za państwowymi symbolami... Kiedy patrzę na trzy pomniki, które w ostatnim czasie stanęły w stolicy niepodległej Ukrainy — na Pronię Prokopiwnę wraz z Hołochwostowem, na pomnik Panikowskiego oraz pomnik tłustego kota przy Złotej Bramie — a także słyszę wierszyk do znaków tej epoki, parodiujący hymn narodowy: «Ще не вмерла Україна. Мелочь, а приятно...», myślę nie o ideologii tej władzy, nie o jej gustach, nie o demokracji, lecz zupełnie o innych metodach walki, do których, prowokując, nas popychają. Nie, to już przerabialiśmy. Co tam powiedziano o tonących w Prutkowie?.. Otóż to... To sprawa naszych rąk, naszego zrozumienia, że poza nami w Ukrainie nie ma już innej siły politycznej. I to musi dodać nam energii. Bo ratowanie narodu to sprawa ponad wszystkie sprawy. Dlatego jestem pełen wiary w naszą niezniszczalność narodową, w zdolność polityczną Ruchu do obrony narodu i ochrony go przed moralnym rozkładem. Wierzę w naszą perspektywę — zarówno jako siły politycznej, jak i w perspektywę Państwa Ukraińskiego. Bo wiadomo, że mamy dwie partie, a reszta to grupy wąskich prywatnych interesów. Dlatego dzisiejsze wydarzenie, jak przed 10 laty, jest historyczne.
Pawło Mowczan
Tłumaczenie maszynowe
Te problemy, które są dla nas bolesne i aktualne, dla wielu partii świata są anachroniczne, tak samo jak kwestia narodowa została już dawno rozstrzygnięta przez większość światowej wspólnoty. I kiedy my jedynie stwierdzamy, że jesteśmy państwem europejskim, a zatem i narodem, to dla absolutnej większości Europejczyków pytania o wybór czy kwestie narodowe są również anachroniczne. Dlaczego zatem po znacznym, jak na dzisiejsze miary, odcinku czasu istnienia jesteśmy zmuszeni mówić o tym, że nie mamy państwa ukraińskiego, — nie pod względem formalnym, lecz pod względem istoty. I co jest tego przyczyną? A zatem, co musi zrobić nasza partia, aby nasze państwo było jednocześnie narodowe i europejskie, tak jak ma to miejsce we wszystkich samodzielnych państwowych tworach narodowych Europy. Główną motywacją wyboru Leonida Kuczmy w ostatnich wyborach prezydenckich była reakcja obronna państwa, która sprowadzała się wyłącznie do zarysów konturowych państwa, a nie zasad, na których należy budować codzienność, etykę, światopogląd i estetykę, jednym słowem wszystko to, co nazywa się odrębnym, oryginalnym typem kulturowym. Tak było za dawnych czasów księżęcych, gdy na pole bitwy wychodzili siewierzanie, wołynianie, halicjanie, kijowianie, a z bitwy wracali Rusini.
Najważniejszym podsumowaniem o wartości pozytywnej jest to, że przez dziesięć lat w politycznie podzielonej Ukrainie wykształciło się pojęcie jedności i integralności państwowej, które może stać się potężnym impulsem do nowej etnogenezy, pod warunkiem że zostanie zatrzymany proces zagrażający niszczącymi skutkami — denacjonalizacja wszystkich sfer życia duchowego na Ukrainie. Na czym opiera się jedność kultury i trwałość typu narodowego, w czym się on urzeczywistnia, dobrze wiemy. Kultura posiada duży zapas trwałych form, które nie tracą swojej aktualności przez wszystkie wieki. Dlatego właśnie za niszczenie kultury ukraińskiej zabrali się ci, którzy chcą panować na naszych ziemiach. I to nie przez wojsko, lecz przez władzę pieniędzy. Władza pieniędzy tworzy własną subkulturę, pozbawiając naród prawa do własnej kultury, do jej rozwoju, do twórczości, odbiera mu obyczaje i pamięć. Wspólnota pozbawiona pamięci, przejęta wyłącznie problemem przetrwania w ramach czasu jej przeznaczonego, — to wspólnota niepełnowartościowa, bezduchowa, a zatem i pozbawiona perspektyw. Wspólnota duchowa określa się nie tylko przez wspólną przestrzeń, lecz także przez czas. To, co nie kształtuje się dzisiaj, nigdy nie zostanie wyrównane jutrzejszymi działaniami, ponieważ przyszłość kształtują nie tylko żywi, lecz także umarli... Już od czasów prawa rzymskiego istnieje znana nam sentencja: naród jest najwyższym suwerenem władzy pod warunkiem istnienia własnego państwa. Lecz jeśli naród, nacja nie jest najwyższym suwerenem własnego państwa, o jego istnieniu możemy sądzić jedynie po zewnętrznych oznakach. Bez najważniejszego, narodowego komponentu, którym jest kultura narodowa, język, religia, możemy mówić jedynie o tymczasowym tworze politycznym.
Cyceron, znany nam jeszcze ze szkolnych podręczników, nazywał fakt przejęcia władzy przez jedną osobę, czy też przez grupę osób, — zabójstwem ojczyzny. To zabójstwo, moim zdaniem, trwa na naszych oczach od pewnego czasu. Oznaką tego zabójstwa, zgodnie z wnioskami rzymskiego prawnika, jest wyobcowanie władzy (alienacja) od kierowanego przez nią narodu, co prowadzi do stopniowego pozbawiania narodu wszelkiej suwerenności. Spośród wszystkich więzi społecznych najdroższe i najważniejsze dla każdego z nas są więzi z państwem, realizowane poprzez wszystkie formy komunikacji, w których język, kultura, nauka i inne elementy mają decydujące znaczenie. Aby władza i naród stały się partnerami, nie są potrzebne nadzwyczajne wysiłki. Potrzebne jest elementarne zrozumienie tego, że państwo nie może być ponadnarodowe ani bez własnej ideologii, powołanej do podnoszenia moralnych zasad narodu, umacniania jego duchowych fundamentów. Ponieważ nawet najdoskonalsze formy ustroju państwowego czy najlepsze warunki ekonomiczne bez wysokich duchowych podstaw są jedynie próchnem przemijalności. Nie mam potrzeby zatrzymywać się przy powszechnie znanej tezie, że kryzys systemowy, w tym ekonomiczny i duchowy, jest kryzysem zarządzania, to znaczy podsystemu kierowniczego. Metastazy tego kryzysu przeniknęły do społeczeństwa w takim stopniu, że wywołały nie tylko paraliż produkcji, lecz co najstraszniejsze — kryzys zaufania do własnej, a nie kolonialnej władzy, zwątpienie w państwo własne. Ochroną przed skorumpowaniem, to znaczy wewnętrzną i zewnętrzną sprzedajnością, zawsze był i pozostaje wrodzony patriotyzm, nieustanne pragnienie widzenia swojego narodu, swojego państwa nie jako mniejszowartościowych, lecz równych w gronie światowej wspólnoty. Państwem mogą i muszą kierować tylko ci, u których osobiste jest podporządkowane temu, co narodowe, społeczne, państwowe. Bez tego pojęcie odpowiedzialności pozostaje pustym dźwiękiem. Od tego zależy również realny status narodowej — czytaj — państwowej niepodległości. Ponieważ u nas te pojęcia „państwowy” i „narodowy”, w odróżnieniu nawet od USA, są niemal biegunowo rozdzielone. U nas państwowość utożsamia się z biurokracją państwową, która, — według słów J. Kuszniarowa, — „przekształciła handel władzą w środek osobistego wzbogacenia się”. Według jego własnych słów ta trzecia siła — najpotężniejsza w naszym życiu politycznym — wytworzyła także własną ideologię na swoim poziomie — „więcej władzy — mniej kontroli i odpowiedzialności...”. To właśnie ona, trzecia siła, jest przyczyną wszystkich bolączek, pobudzając archaiczne grupowania w ich działalności, finansowo podtrzymując lewicowo-radykalne ugrupowania polityczne, by na sztucznym zderzeniu państwowców z antypaństwowcami zdobywać własny interes.
Zadaniem partii jest wytworzenie ideologii ukraińskiego patriotyzmu, wytworzenie wewnętrznego impulsu do kierowania się wyłącznie interesami narodowymi. Światopogląd narodowy, ukształtowany przez ukraińską historię, ukraińską kulturę, ukraińską cerkiew, ukraińską szkołę, może jedynie scementować społeczeństwo, twórczo je uaktywnić, moralnie udoskonalić. Gwarancją rzeczywistej naszej niepodległości może stać się jedynie wytworzenie nowego światopoglądu narodowego, wychowanie potężnej elity narodowej. Światopoglądem narodowym, jak ma to miejsce u naszego północnego sąsiada, naród jednoczy się w jeden naród. Innych dróg budowania państwa nie ma. Prawdziwy światopogląd narodowy — to wiara, wola i szacunek dla siebie, — i jej zwycięstwo, i samopoświęcenie. Światopogląd narodowy opiera się na języku, mentalności, narodowej odrębności, uwarunkowanej historią i środowiskiem kulturowym. Tymczasem ideologia narodowa u nas jest aktywnie wypierana, sprowadzana do szczątkowości przez już ukształtowaną ideologię władzy oligarchów. Jej istotą jest eksploatacja dawnych komunistycznych haseł, odnowionych na potrzeby chwili: „Нынешнее поколение будет жить...” [Obecne pokolenie będzie żyć...] zamieniono na „Ви — майбутнє України. Вам обирати своє щасливе майбутнє” [Wy jesteście przyszłością Ukrainy. To wy wybieracie swoją szczęśliwą przyszłość]. Istotnym elementem ideologii władzy oligarchów jest deintelektualizacja narodu. Już blisko 40 tysięcy ukraińskich naukowców przeszło „w tryb” przetrwania fizycznego, poszli do handlu; prawie 30 procent przedstawicieli krajowej nauki, którzy pozostali, pracuje na zamówienie zagranicznego zleceniodawcy... Deintelektualizacja społeczeństwa osłabia jego opór, zmniejsza wszelką prawdziwą opozycyjność. Dlatego właśnie złowieszczą rzeczywistością naszego życia jest wysokotechnologiczne bezrobocie. A samoprzeprofilowanych fachowców w tak zwanym wahadłowym mikrobiznesie dziś liczy się ponad dwa miliony. Inteligencja ukraińska, tracąc możliwości samorealizacji, w ostatnich latach wyraźnie zdegradowała się, zdyskwalifikowała się, zlumpenizowała się. O jaką więc Ukrainę mówimy, o jej najbliższą i najodleglejszą perspektywę? Intelektualne wygasanie narodu, skazanie na duchowe konanie, totalna rusyfikacja, szybkie tworzenie narodowego getta dla Ukraińców, z nieuchronnym procesem dehumanizacji historii, dewaluacji symboli narodowych i dyskredytacji narodowych przywódców sprawiają, że Ukraina staje się duchowym śmietnikiem, wysypiskiem bezczeszczenia. Młodzieży pogrążonej w niewierze, bezgrosz i bezperspektywie narzuca się fałszywe wartości; ich bohaterami stają się oszuści, łotrzy, mordercy, zboczeńcy, rekieterzy. Obróci się to dla narodu w ogromne problemy, których rozwiązanie będzie trudne, niewiarygodnie trudne. Poziom niszczenia duchowości jest równy poziomowi kryminalizacji społeczeństwa. I dziś jestem już mocno przekonany, że to nie żywioł rynku — nie niekontrolowany, lecz dobrze wyreżyserowany przez elementy ponadnarodowe — jest polityką kulturalną, która urzeczywistniła się już nie w jednym organizmie państwowym na planecie. Dlatego też nie dziwmy się, że deintelektualizacji towarzyszą „reformy” systemu oświaty na Ukrainie, których konsekwencją są zróżnicowane poziomy wykształcenia: dla możnowładców — wszystko, dla reszty, a jest to 95 procent — ochłapy do wegetowania. Tylko w ubiegłym roku na Ukrainie zamknięto 300 dziecięcych szkół sportowych i prawie 200 techników oraz PTU. Liczba zaś bezdomnych dzieci dwukrotnie przewyższa poziom powojenny. Za ostatnie lata na Ukrainie zamknięto 4,5 tysiąca przedszkoli. A jak twierdzi obecny Sekretarz Rady Bezpieczeństwa Narodowego, „przerobiono je na biura zagranicznych firm i urzędy podatkowe”. Powoli przekształcają nas w humus dla innych grup etnicznych. Trzeba być ślepym, żeby tego nie widzieć i nie rozumieć, że to wszystko — stopniowe depczące narodową ideę, narzucanie myśli, że wszystko, co ukraińskie, ukrainizujące — destabilizuje, a „nowa polityka kulturalna” ma za zadanie zneutralizować naród, co więcej, zaszczepić mu nowe kompleksy prowincjonalności, chutorianizmu, wtórności, o czym świadczy tysięczna liczba rosyjskojęzycz-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
my, zagwarantowana w części drugiej artykułu 24 Konstytucji Ukrainy. Część piąta artykułu 53 Konstytucji Ukrainy zawiera postanowienie, zgodnie z którym obywatelom należącym do mniejszości narodowych, zgodnie z ustawą, gwarantuje się prawo do nauki w języku ojczystym lub do nauki języka ojczystego w państwowych i komunalnych placówkach oświatowych lub za pośrednictwem narodowych towarzystw kulturalnych. Na wskazanej powyżej konstytucyjno-prawnej podstawie rozstrzyga się problem dotyczący stosowania języków mniejszości narodowych Ukrainy. Gwarantowanie mniejszościom narodowym Ukrainy prawa do swobodnego rozwoju, używania i ochrony ich języków odpowiada treści umów międzynarodowych Ukrainy. W szczególności Ramowa konwencja Rady Europy o ochronie mniejszości narodowych z dnia 1 lutego 1995 roku, ratyfikowana przez Ukrainę 9 grudnia 1997 roku, zobowiązuje państwa do stworzenia u siebie niezbędnych warunków w celu umożliwienia osobom należącym do mniejszości narodowych rozwijania swojego języka (punkt 1 artykułu 5 Konwencji). Artykuł 1 Porozumienia w sprawach związanych z przywróceniem praw osób deportowanych, mniejszości narodowych i narodów, podpisanego 9 października 1992 roku przez przedstawicieli państw-uczestników Wspólnoty Niepodległych Państw w mieście Biszkek i ratyfikowanego przez Ukrainę 17 grudnia 1993 roku, określa, że deportowanym obywatelom byłego ZSRR zapewnia się w państwach Wspólnoty Niepodległych Państw prawa polityczne, ekonomiczne i socjalne oraz warunki do edukacji, odrodzenia narodowego, kulturalnego i duchowego. Punkt „a” artykułu 10 Konwencji o zapewnieniu praw osób należących do mniejszości narodowych, zawartej 21 października 1994 roku w mieście Moskwa przez państwa Wspólnoty Niepodległych Państw z udziałem Ukrainy, przewiduje konieczność nauki w tych państwach języka państwowego oraz tworzenia warunków do nauki języka ojczystego przez mniejszości narodowe. Na podstawie powyższego i kierując się artykułem 150 Konstytucji Ukrainy, artykułami 62, 63, 65, 67, 69 Ustawy Ukrainy „O Trybunale Konstytucyjnym Ukrainy”, Trybunał Konstytucyjny Ukrainy o r z e k ł: 1. Postanowienie części pierwszej artykułu 10 Konstytucji Ukrainy, według którego „językiem państwowym na Ukrainie jest język ukraiński”, należy rozumieć tak, że język ukraiński jako państwowy jest obowiązkowym środkiem komunikacji na całym terytorium Ukrainy przy wykonywaniu uprawnień przez organy władzy państwowej oraz organy samorządu terytorialnego (język aktów, pracy, kancelarii, dokumentacji itp.), a także w innych sferach publicznych życia społecznego, które określa ustawa (część piąta artykułu 10 Konstytucji Ukrainy). Obok języka państwowego przy wykonywaniu uprawnień przez lokalne organy władzy wykonawczej, organy Autonomicznej Republiki Krymu oraz organy samorządu terytorialnego mogą być używane język rosyjski oraz inne języki mniejszości narodowych w granicach i w trybie określonych przez ustawy Ukrainy. 2. Wychodząc z postanowień artykułu 10 Konstytucji Ukrainy oraz ustaw Ukrainy dotyczących gwarantowania stosowania języków na Ukrainie, w tym w procesie nauczania, językiem nauczania w przedszkolnych, ogólnokształcących, zawodowo-technicznych oraz wyższych państwowych i komunalnych placówkach oświatowych Ukrainy jest język ukraiński. W państwowych i komunalnych placówkach oświatowych obok języka państwowego, zgodnie z postanowieniami Konstytucji Ukrainy, w szczególności części piątej artykułu 53, oraz ustaw Ukrainy, w procesie nauczania mogą być stosowane i nauczane języki mniejszości narodowych. 3. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy jest obowiązkowe do wykonania na terytorium Ukrainy, ostateczne i nie podlega zaskarżeniu. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy podlega opublikowaniu w „Wiestniku Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy” oraz w innych oficjalnych wydawnictwach Ukrainy. TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY UKRAINY
Tłumaczenie maszynowe
Trybunał Konstytucyjny Ukrainy w składzie sędziów Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy: Wiktora Jehorowycza Skomorochy — przewodniczący, sędzia-sprawozdawca, Wołodymyra Denysowycza Wozniuka, Pawła Borysowycza Jewhrafowa, Mykoły Iwanowycza Koziubry, Mykoły Iwanowycza Kornijenki, Mychajła Wasylowycza Kostyckiego, Ludmyły Fedoriwny Małynnykowej, Petra Fedorowycza Martynenki, Ołeksandra Mykołajowycza Myronenki, Wasyla Iwanowycza Nimczenki, Witalija Iwanowycza Rozenki, Mykoły Dmytrowycza Sawenki, Mykoły Fedosowycza Seliwona, Iwana Artemowycza Tymczenki, Wołodymyra Pawłowycza Tychoho, Ludmyły Pantelijiwny Czubar, Wołodymyra Mykołajowycza Szapowała, Stanisława Serhijowycza Jacenki, rozpatrzył na posiedzeniu plenarnym sprawę dotyczącą oficjalnej wykładni poszczególnych postanowień artykułu 10 Konstytucji Ukrainy. Powodem rozpatrzenia sprawy zgodnie z artykułami 39, 41 Ustawy Ukrainy „O Trybunale Konstytucyjnym Ukrainy” stały się dwa wnioski konstytucyjne deputowanych ludowych Ukrainy dotyczące oficjalnej wykładni poszczególnych postanowień artykułu 10 Konstytucji Ukrainy w odniesieniu do obowiązkowego stosowania języka państwowego przez organy władzy państwowej i samorządu lokalnego, ich urzędników, a także w procesie nauczania w państwowych placówkach oświatowych Ukrainy. Podstawą rozpatrzenia sprawy, zgodnie z częścią pierwszą artykułu 93 Ustawy Ukrainy „O Trybunale Konstytucyjnym Ukrainy”, jest praktyczna potrzeba oficjalnej interpretacji postanowień artykułu 10 Konstytucji Ukrainy dotyczących obowiązkowego stosowania języka ukraińskiego przez organy władzy państwowej, ich urzędników, a także w procesie nauczania w placówkach oświatowych Ukrainy. Ponieważ wnioski konstytucyjne deputowanych ludowych Ukrainy dotyczą tej samej kwestii — oficjalnej wykładni poszczególnych postanowień artykułu 10 Konstytucji Ukrainy zgodnie z artykułem 58 Ustawy Ukrainy „O Trybunale Konstytucyjnym Ukrainy”, Postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy z dnia 29 kwietnia 1998 roku wnioski te połączono w jedno postępowanie konstytucyjne w sprawie. Po wysłuchaniu sędziego-sprawozdawcy W. Je. Skomorochy oraz zbadaniu materiałów sprawy, Trybunał Konstytucyjny Ukrainy u s t a n o w i ł:
1. We wnioskach konstytucyjnych deputowanych ludowych Ukrainy podnosi się kwestię oficjalnej wykładni postanowień artykułu 10 Konstytucji Ukrainy dotyczących obowiązkowego stosowania języka państwowego przez organy władzy państwowej, ich urzędników oraz używania języka ukraińskiego w procesie nauczania w państwowych placówkach oświatowych Ukrainy. Podmiot prawa do wniosku konstytucyjnego twierdzi, że urzędnicy Rady Najwyższej Ukrainy, Gabinetu Ministrów Ukrainy, Administracji Prezydenta Ukrainy podczas wykonywania obowiązków służbowych zaniedbują język państwowy, „dochodzi do świadomego ignorowania” języka państwowego również w większości państwowych placówek oświatowych Ukrainy. Postanowienia artykułu 10 Konstytucji Ukrainy dotyczące zapewnienia przez państwo wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy nie są należycie wykonywane. W związku z powyższym podmiot prawa do wniosku konstytucyjnego zwrócił się z wnioskiem o udzielenie oficjalnej wykładni artykułu 10 Konstytucji Ukrainy w zakresie obowiązkowości wykonywania jej postanowień przez organy władzy państwowej Ukrainy i ich urzędników, a także w zakresie obowiązkowości używania języka ukraińskiego w procesie nauczania w państwowych placówkach oświatowych Ukrainy. 2. Wnioski konstytucyjne, dołączone do sprawy materiały dodatkowe, wyjaśnienia otrzymane przez Sąd Konstytucyjny Ukrainy od Sekretariatu Rady Najwyższej Ukrainy, Komisji Rady Najwyższej Ukrainy ds. nauki i edukacji, Państwowego Komitetu Ukrainy ds. narodowości i migracji, Rady Najwyższej Autonomicznej Republiki Krymu, Rady Ministrów Autonomicznej Republiki Krymu, Instytutu Języka Ukraińskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Donieckiego Uniwersytetu Państwowego, Taurydzkiego Uniwersytetu Narodowego im. W. I. Wernadskiego, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, świadczą o różnym rozumieniu i stosowaniu postanowień artykułu 10 Konstytucji Ukrainy. W poszczególnych materiałach mowa jest również o obowiązkowości funkcjonowania języka państwowego we wszystkich sferach życia społecznego, znajomości i używaniu go przez urzędników i funkcjonariuszy organów władzy państwowej oraz organów samorządu lokalnego, potrzebie rozwoju i stosowania języków mniejszości narodowych w określonym przez prawo porządku, a także ich nauczania i używania w placówkach oświatowych. Wskazuje się także na celowość doskonalenia uregulowań prawnych problemów językowych na szczeblu ustawodawczym oraz przyjęcia ogólnopaństwowego programu rozwoju i używania języków na Ukrainie. Powyższe potwierdza praktyczną potrzebę wyjaśnienia oraz oficjalnej interpretacji postanowień artykułu 10 Konstytucji Ukrainy w kontekście konstytucyjno-prawnej regulacji porządku stosowania języka państwowego na Ukrainie. 3. Pod pojęciem języka państwowego (urzędowego) rozumie się język, któremu państwo nadało status prawny obowiązkowego środka komunikacji w sferach publicznych życia społecznego. Konstytucja Ukrainy nadała status języka państwowego językowi ukraińskiemu (część pierwsza artykułu 10). Jest to w pełni zgodne z państwowotwórczą rolą narodu ukraińskiego, co zaznaczono w Preambule Konstytucji Ukrainy, narodu, który historycznie zamieszkuje terytorium Ukrainy, stanowi zdecydowaną większość jej ludności i nadał oficjalną nazwę państwu. Postanowienie o języku ukraińskim jako państwowym znajduje się w rozdziale I „Zasady ogólne” Konstytucji Ukrainy, który utrwala podstawy ustroju konstytucyjnego na Ukrainie. Pojęcie języka państwowego jest częścią szerszego pod względem treści i zakresu pojęcia konstytucyjnego „ustrój konstytucyjny”. Inną jego częścią jest, w szczególności, pojęcie symboli państwowych. Prawo określania i zmiany ustroju konstytucyjnego na Ukrainie należy wyłącznie do narodu (część trzecia artykułu 5 Konstytucji Ukrainy). Postanowienia artykułu 10 Konstytucji Ukrainy, podobnie jak innych artykułów rozdziału I „Zasady ogólne”, mogą być zmienione tylko w trybie przewidzianym w jej artykule 156, poprzez przyjęcie ustawy, która jest zatwierdzana ogólnoukraińskim referendum. Sfery publiczne, w których stosuje się język państwowy, obejmują przede wszystkim sfery wykonywania uprawnień przez organy władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej, inne organy państwowe oraz organy samorządu lokalnego (język pracy, aktów, kancelarii i dokumentacji, język wzajemnych relacji tych organów itp.). Do sfer stosowania języka państwowego mogą być zaliczone także inne sfery, które zgodnie z częścią piątą artykułu 10 oraz punktem 4 części pierwszej artykułu 92 Konstytucji Ukrainy są określane ustawami. W szczególności, zgodnie z obowiązującymi ustawami, kwestia stosowania języka ukraińskiego została określona w odniesieniu do rozpatrywania wniosków obywateli; działalności Sił Zbrojnych Ukrainy i Gwardii Narodowej Ukrainy; wydawania publikacji drukowanych przeznaczonych do użytku służbowego i codziennego, rozprowadzanych przez przedsiębiorstwa, instytucje i organizacje państwowe (blankiety, formularze, pokwitowania, bilety, legitymacje, dyplomy itp.); relacjonowania działalności organów władzy państwowej i organów samorządu lokalnego na Ukrainie przez środki masowego przekazu; sporządzania dokumentów celnych itp. Znajomość języka państwowego jest obowiązkowym warunkiem przyjęcia do obywatelstwa Ukrainy. Zgodnie z obowiązującą ustawą Ukraińskiej SRR „O językach w Ukraińskiej SRR” z dnia 28 października 1989 roku, urzędnicy organów państwowych, instytucji i organizacji muszą znać język ukraiński. Ustawowo określona jest także kwestia stosowania języka ukraińskiego i innych języków w procesie nauczania w państwowych placówkach oświatowych Ukrainy. W szczególności, ustawą Ukrainy „O oświacie” w redakcji z dnia 23 marca 1996 roku (artykuł 7) oraz ustawą Ukrainy „O ogólnym średnim wykształceniu” z dnia 13 maja 1999 roku (artykuł 7) ustalono, że język oświaty, język nauczania i wychowania w ogólnokształcących placówkach oświatowych określa Konstytucja Ukrainy oraz ustawa Ukraińskiej SRR „O językach w Ukraińskiej SRR”. Ustawa ta została przyjęta 28 października 1989 roku w rozwinięciu postanowienia artykułu 73 (w redakcji z dnia 27 października 1989 roku) obowiązującej wówczas Konstytucji, zgodnie z którym językowi ukraińskiemu nadano status państwowego. Ustawa miała za zadanie regulację stosunków społecznych w sferze rozwoju i używania języka ukraińskiego oraz innych języków, ochronę praw konstytucyjnych obywateli w tej sferze. W szczególności ustalono w niej, że językiem wychowania w dziecięcych placówkach przedszkolnych, językiem nauczania i wychowania w szkołach ogólnokształcących, szkołach zawodowo-technicznych, średnich specjalnych i wyższych uczelniach jest język ukraiński. Porządek stosowania języków, zgodnie z punktem 4 części pierwszej artykułu 92 Konstytucji Ukrainy, określa się wyłącznie ustawami Ukrainy. Znajomość języka ukraińskiego jest jednym z obowiązkowych warunków zajmowania odpowiednich stanowisk (artykuły 103, 127, 148 Konstytucji Ukrainy). Poprzez konstytucyjne i ustawodawcze utrwalenie normuje się stosowanie języka ukraińskiego jako państwowego. W ten sposób postanowienia Konstytucji Ukrainy zobowiązują do stosowania języka państwowego — ukraińskiego jako języka oficjalnej komunikacji urzędników i funkcjonariuszy podczas wykonywania przez nich obowiązków służbowych, w pracy i w kancelarii itp. organów władzy państwowej, przedstawicielskich i innych organów Autonomicznej Republiki Krymu, organów samorządu lokalnego, a także w procesie nauczania w państwowych i komunalnych placówkach oświatowych Ukrainy. 4. Zgodnie z częścią trzecią artykułu 10 Konstytucji Ukrainy na Ukrainie gwarantuje się swobodny rozwój, używanie i ochronę języka rosyjskiego, innych języków mniejszości narodowych Ukrainy. Państwo wspiera rozwój tożsamości językowej wszystkich rdzennych narodów i mniejszości narodowych Ukrainy (artykuł 11 Konstytucji Ukrainy). Niedopuszczalność przywilejów lub ograniczeń, w tym także ze względu na cechy językowe w sprawie z wniosków konstytucyjnych 51 deputowanych ludowych Ukrainy o oficjalną wykładnię postanowień artykułu 10 Konstytucji Ukrainy dotyczących stosowania języka państwowego przez organy władzy państwowej, organy samorządu lokalnego oraz używania go w procesie nauczania w placówkach oświatowych Ukrainy (sprawa o stosowanie języka ukraińskiego) m. Kijów 14 grudnia 1999 roku nr 10-rp/99 Sprawa nr 1-6/99
Tłumaczenie maszynowe
Serdecznie witamy Was z Bożym Narodzeniem i Nowym 2000 rokiem! Niech Bożą łaską obficie kwitną nasze dusze, a wyborne ziarno dobroczynności, serdeczności i miłości do ludzi niech spadnie na odłogi proświtiańskiej niwy!!! Twórczych wzlotów, powodzenia i słonecznego szczęścia w każdy dom, w każdą rodzinę!!! Niech obfite deszcze długo oczekiwanych zmian na lepsze spłyną na ukraińską ziemię!!! Redakcja
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Не так давно реставрація палацу мистецтв «Україна» — головного мистецького закладу держави — була пойменована чи не найголовнішим будівельним майданчиком столиці; сюди було спрямовано найкращих фахівців-реставраторів у широкому розумінні цього слова, та чимало державних коштів. Об’єктом № 1 опікувалися, відповідно, й найвищі можновладці, аж до Президента включно. Воно й зрозуміло: палац, що носить імення держави, повинен виглядати бездоганно. Оновлена культурна оселя, будьмо справедливі, й справді набула нових, привабливіших, осучаснених обрисів, не сором і світові показати... Тому й, напевне, заїжджі гастролери — високого класу й не вельми — полюбляють виступати саме тут; дещо рідше сцена надається вітчизняним митцям... Та не на цьому хочеться тут наголосити — на іншому, можливо й на чийсь погляд, не дуже суттєвому. Бо таки не з фасаду і навіть не з вішалки починається культурний заклад — з його духовного наповнення. І тут уже багато важать, здавалося б, і не вельми значні речі, або, як хтось скаже, дріб’язкові: вхідний квиток, приміром. Саме з цього «фірмового» клаптика паперу, придбаного у розповсюджувача чи касира, починаються «заручини» людини з культурним закладом. І ось, скажімо, ви отримали цю «перепустку у рай» — на довгоочікуване свято, та радості вашій, що не має меж, приходить на зміну обурення: зір ваш прикро різонула, наприклад... фашистська свастика... Щось подібне відчуває, гадаю, і вільний громадянин вільної держави Україна, яка понад вісім років уже живе за власними законами у власній хаті, коли йому з незворушним виглядом касири вручають «візитівку» у найголовніший палац держави, видрукувану... іноземною мовою. (Чому так важко затямити твердолобому україн-
b, “%*%д%“2%L…- cл=", u! , “2, …“ь*, . 0е! *%" " r*! =-…-!
спокій — смерть» дівчина захистила на відмінно. Та за панської Польщі для енергійного молодого українського фахівця не знайшлося педагогічної роботи в рідному місті. Повітовий староста та ксьондз вимагали, аби вона прийняла римо-католицьке віросповідування. Та й у 1940 році, після приходу на Західну Україну радянської влади, довелось у Станіславі пізньої осені простояти добу по коліна в холодній воді, а потім «помилували» ще шістьма місяцями поневірянь за ґратами. Після війни, аж до виходу на пенсію працювала вчителькою української мови й літератури в Надвірнянській школі № 1. У цій школі Емілія Іванівна різноманітними заходами в березневі дні вшановувала разом із учнями пам’ять Великого Кобзаря. Може, й тому тепер колишні її учні при нагоді згадують, що ця вчителька вчила їх не лише ському чиновникові, що російська мова єв Україні, після проголошення Конституцією державності української мови, такою ж іноземною, як і польська, єврейська чи, скажімо, мадярська...) Та не лише це викликає образу й обурення, — «ідеологічне» наповнення папірця. По-перше, він належить уже неіснуючому закладові неіснуючої держави: «министерству культуры УССР». По-друге, на ньому значиться «неходова» тепер у нас валюта — «рубли»... Сам фасад «дворца культуры «Украина» виділяється на сірому фоні папірця — «кумачевістю» жовтневої революції. Й облікові дані — серія, номер — невідомо кому тепер належать... Що це — черговий недогляд, недбалість, а чи свідоме глузування з державної мови, національної ідеї й держави взагалі? Чи, можливо, чиясь «господарська дбайливість» — мовляв, не пропадати ж на століття розтиражованому добру... Годі знайти аргументів для виправдання такого безглуздя: якщо вже викинуто мільйони народних коштів на осучаснення культурного закладу, то, очевидно, знайшлася б іще дещиця, аби змінити «обличчя» його візитівки... Або ж, якщо це вже так дорого, закласти вартість її виготовлення у ціну того ж квитка... Можливо, в такому випадку заїжджі «зайки» не вимагали б доставки власних персон на мерседесах, образно кажучи, прямо з салона літака аж на сцену найголовнішого палацу держави, вважаючи, що прибули в затуркану провінцію свого «великого отечества», а поводилися б, які личить вихованим гостям незалежної держави... А так — із якого дива поважати їм нас, якщо ми самі себе не поважаємо, поклоняючись іще живучим дотепер фантомам «світлого вчора»... В оновлену «Україну» — наразі мається на увазі не лише палац культури — крокуймо з новими, а не рабськими символами...
В. Г.
-C,“*%C3-C%м-ч…,*3 cл=", r*!=-…“ь*%- г!е*%- *=2%л,ць*%- 0е!*", "л=д,ц- kюK%м, !3 c3ƒ=!3, cл="- r*!=-…“ь*%- C!="%“л="…%- 0е!*", j, -"“ь*%г% o=2!-=!.=23 C=2!-=!.3 t-л=!е23, cл="- r*!=-…“ь*%- ="2%*е-=ль…%- C!="%“л="…%- 0е!*", C=2!-=!.3 d, м, 2!-ю, cл="- r*!=-…“ь*%- 0е!*", м, 2!%C%л, 23 b%л%д, м, !3
грамоти, але й нагадувала про те, хто ми є на цій землі. І тепер старенька вчителька не сидить, склавши руки. Треба й курей нагодувати, і на кухні впоратися. А ще ж треба відвідати заходи, які проводяться в домі «Просвіти», написати чергову статтю до районної газети «Народна воля». Тому далеко за північ світиться у віконці вчительського білосніжного будинку з металевою огорожею по вулиці Козацькій, 20, де за робочим столом сидить жінка-трудівниця Емілія Гринішак з надією жити, аби прислужитися рідній Україні. Василь ЛЕВИЦЬКИЙ, лауреат обласної премії Товариства «Просвіта» імені Марійки Підгірянки, с. Білі Ослави Надвірнянського району Івано-Франківської області
j%›е… де…ь …=Kл, ›=- люд“2"% д% …=L", ƒ…=ч…-ш%- д=2, # 2000-л-22 "-д p-ƒд"= u! , “2%"%г% # “" 2= “" 2 – дл K=г=2%“2! =›д=ль…%г% …=! %д3 " r*! =-…- 2= ƒ= – ме›=м, . qь%г%д…-ш…- е*%…%м-ч…- …ег=! =ƒд, , C%л-2, ч…- ч"=! , , C! =г…е…… C! ед“2="…, *-" л-", . C=! 2-L C%"е! …32, r*! =-…3 " ч%! …е *%м3…-“2, ч…е м, …3ле, C%ƒK=", 2, – …еƒ=ле›…%“2- ч=“2% "“ел ю2ь ƒ…е"-! 3 – “C3“2%ше…… " д-шлюдеL. d% ць%г% д%л-ч=ю2ь“ – м-›*%…-е“-L…- …еƒг%д, , *- -…-ц-юю2ь“ -…*%л, …="-2ь “" ?е……%“- л3›, 2ел м, . -д, …3 це! *"3 u! , “2%"3 c%“C%дь “2"%! , " дл людеL, = "%…, , …е м=юч, …= це C! ="=, &! %ƒ-! "=л, [ – …= шм=2*, , ! %ƒд-л, л, "-! 3юч, . …= ! -ƒ…- *%…-е“--, “2"%! , л, ! -ƒ…%м=…-2…- “е*2, . m="-2ь " r*! =-…- 2! , C! ="%“л="…- 2= г! е*%-*=2%л, ць*= це! *", . b-! 3юч, " -д, …%г% a%г=, "-дƒ…=ч=юч, %д…%ч=“…% – C! =*2, ч…% ƒ= -д, …, м %K! д%м ! ел-г-L…- “" 2=, 3*! =-…ц- . %д 2ь д% ! -ƒ…, . це! *%" – ч=“2% че! еƒ “"%- =мK-ц-L…-“2ь - …еƒ…=…… "%! %г-ю2ь м-› “%K%ю. mе"›е ць%г% . %2-" b“е", ш…-L, C%“, л=юч, …= gемлю “"%г% -д, …%г% q, …= ƒ=! =д, “C=“-…… люд“2"=? u-K= ƒ= це “2! =›д=" -“3“ u! , “2%“ "-д м3* …= . ! е“2-? ), , м%›л, "%, ƒ= це ƒ…ем=г=л, – г, …3л, " *%м3…-“2, ч…, . *=2-"… . "л=д, *, , “" ? е…, *, , м%…=. , – м%…=. , …- 3*! =-…“ь*, . це! *%"? Š%м3 C! %“"-2 …, Šе! …%C-ль“ь*%г% м-“ь*%г% %K’-д…=…… b“е3*! =-…“ь*%г% 2%"=! , “2"= &o! %“"-2=[ -ме…- Š. xе"че…*= ш=…%Kл, "% ƒ"е! 2=ю2ь“ д% b=ш, . q" 2%“2еL %K’-д…=2, “"%- ƒ3“, лл – “2"%! , 2, д% C%ч=2*3 2! е2ь%г% 2, “ ч%л-22 "-д p-ƒд"= u! , “2%"%г% -д, …3 o%м-“…3 r*! =-…“ь*3 0 е! *"3 ƒ це…2! %м 3 j, -"- # *%л, “ц- . ! , “2, …“2"= r*! =-…, -p3“, дл "! 23"=…… r*! =-…, , ƒ=дл “C=“-…… д-ш 3*! =-…ц-". ` K%г%“л3›-…… C! %"%д, 2, де! ›="…%ю 3*! =-…“ь*%ю м%"%ю. aл=г%“л%"е……, м K3де 2=*, L b=ш "ч, …%*, "-! …- r*! =-…, д%"-ч…% м%л, 2, м32ь“ ƒ= b=“.
Д. ЧУБАТА, голова правління Тернопільського міського об’єднання Всеукраїнського товариства «Просвіта» імені Т. Шевченка
Jak przystało na koniec roku, sprawozdanie za dwa lata działalności złożyło Tarnopolskie Miejskie Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki. Zrzeszenie liczy 47 podstawowych ognisk (3001 członków), z których 24 ma ponad 50 członków. Wśród nich dorosłych proświtian jest 1239 (21%), członków «Młodej Proświty» 1762 (26%). Są 3 członkowie zbiorowi — Towarzystwo im. B. Łepkiego, małe przedsiębiorstwo księgarskie «Podkowa» (17 członków), Obwodowy Zarząd Budownictwa Drogowego (52) — razem 104 członków. Najsilniejsze ogniska działają w Eksperymentalnym Instytucie Edukacji Pedagogicznej (przewodnicząca L. Derew'jana) — 233 członków, w Akademii Medycznej im. I. Horbaczewskiego — 228 członków (przewodniczący O. Hołiaczenko), w ZOSz nr 11 — 195 członków (U. Abramczuk), w szpitalu nr 2 (D. Czubata), w technikum spółdzielczym — 76 członków (D. Biłynski). W związku z nierytmiczną pracą szeregu zakładów przemysłowych aktywność ognisk proświtiańskich znacznie spadła. Mimo to na koncie miejskiej «Proświty» są treściwe, dobroczynne i skuteczne przedsięwzięcia, wśród których organizowanie rozszerzonych posiedzeń zarządu z udziałem przewodniczących ognisk proświtiańskich, kierowników instytucji i zakładów edukacyjnych, pracowników bibliotek, archiwów, muzeum krajoznawczego, organizacji społecznych i partii o orientacji narodowo-demokratycznej, władz miejskich.
Bazowymi stały się ogniska ZPTU-9, ZPU-4, szpitala nr 2, ZOSz nr 19, gimnazjum im. I. Franki. Tutaj wymieniano się doświadczeniem pracy oświatowej, udzielano pomocy metodycznej, materiału ilustracyjnego (kroniki, wystawy, pokazowe wieczory literacko-artystyczne ku Dniu Piśmiennictwa, Świętom Matki, Mikołaja i in., scenariusze, pieśni, modlitwy, plany pracy, pamiętne daty, zaproszenia, porady, fragmenty ciekawych książek, statuty, poznawcze wykłady z historii «Proświty» itd.). Wszystko to pozwoliło udoskonalić formy i metody pracy zarówno organizatorów ognisk proświtiańskich, jak i nadać bardziej konkretne i skuteczne tempo pracy samym ogniskom, podnieść kulturę przeprowadzanych imprez.
Duży zakres uroczystości zorganizowanych przez zarząd, oprócz tradycyjnego upamiętniania pamięci T. Szewczenki, I. Franki, Łesi Ukrainki. Odbywały się spotkania z miejscowymi malarzami, poetami, kompozytorami, fotoreporterami, pracownikami bibliotek, ZOSz i szkół muzycznych, instytutów, akademii... Owocna współpraca z duchownymi — procesje krzyżowe, hajiwki, przedwielkanocne i bożonarodzeniowe zabawy, naukowo-praktyczne konferencje, Dni Wiedzy, gimnazjum, uniwersytet, pierwszy i ostatni dzwonek, konkursy, przedstawienia. Udzielono pomocy opiekuńczej miejscowym żołnierzom oraz w mieście Sewastopol, pomocy metodycznej —
towarzystwa «Kobiety dla przyszłości» z miasta Antracyt. Wydajemy w ВПУ-4 gazetę «Молоді зодчі Тернопілля», ukraińskie książki w drukarniach akademii medycznej i gospodarki narodowej. Teatr «Дивосвіт» ZOSz nr 22 objechał miasta i wsie obwodu tarnopolskiego z przedstawieniami «Мати-наймичка», «Фараони», z programami oświatowymi. Nie mniej inicjatywny chór nauczycielski ZOSz nr 14, spotkania z którym są duchową rozkoszą. Razem z tym — z dziennikarzami radiowymi, pracownikami teatru, filharmonii, szkoły muzycznej, uniwersytetu pedagogicznego, ZOSz, szpitala nr 2 zapoczątkowaliśmy cykl audycji z historii ojczystego kraju — o mecenasach Tarnopolszczyzny, «Chrystus zmartwychwstał — zmartwychwstała Ukraina», «Mikołaj — ulubieniec dzieci», z okazji Dnia Matki, «Dzwony Czarnobyla», o bogactwie ojczystego języka, «Zdrowie narodu»... Powstały i skutecznie działają muzea przy ZOSz nr 18 poety Wasyla Jarmusza, ZOSz nr 14 — poety B. Łepkiego, «Ukraińskiego kozactwa», przy technikum — etnografii. Corocznie wraz z miejskim i obwodowym zarządami rodziny i młodzieży wypoczywamy w obozach z członkami Proświty z niepełnych i ubogich rodzin, z inwalidami. Wielką uwagę poświęcamy kontroli artykułu 10 Konstytucji Ukrainy i «Ustawy o językach» w aptekach, bibliotekach, księgarniach, zakładach edukacyjnych. O wykrytych uchybieniach i sposobach ich usunięcia informujemy w prasie, miejskie władze, które reagują słusznie i życzliwie. Nie staliśmy z boku także w rozwiązywaniu kwestii społeczno-politycznych: wysłaliśmy czternaście apeli do Narodowej Rady ds. telewizji i radiofonii, miejskich władz, Rządu, Rady Najwyższej w sprawach demokratycznych przemian w państwie. Wydrukowaliśmy 32 publikacje w gazetach o swoim stosunku do bieżących wydarzeń w kraju, o treści proświtiańskiej. Oczywiście, w tej notatce wszystkiego nie opowiemy (prosimy przyjechać w gości i zobaczyć). Ale twórczo i owocnie pracowała kierowana przez Darię Czubatę nasza miejska «Proświta», i dlatego powierzono jej kontynuację poszukiwań na tej niwie. Warto podkreślić, że skład nowo wybranego zarządu uzupełniła w połowie proświtianami młodszego pokolenia, a to daje nadzieję na perspektywiczność i urozmaicenie działań w przyszłości. Nie ma spoczynku w miejskiej «Proświcie» na kolejne dwa lata. Niech Bóg da nam na to siły i zapał!
Halina CYHANIUK, sekretarz zarządu Tarnopolskiego Miejskiego Zrzeszenia «Proświta» im. T. Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
O weterance Proświty i Związku Ukrainek, Emilii Hryniszak z prykarpackiego miasta Nadwórnej, pisano i opowiadano już wiele. Jednak temat sensu jej życia wydaje się niewyczerpany. Bo przez długie, dziewięćdziesięcioletnie życie ta niestrudzona pszczółka, działaczka społeczna i nauczycielka wiele zobaczyła i przeżyła. Wszystkiego było — i dobrego, i złego — za różnych, często zmieniających się reżimów władzy — austriackiej, polskiej, niemieckiej i sowieckiej; a swoją bezinteresowną miłość do Ukrainy dumnie niosła przez całe życie. W ojcowskim domu, wzniesionym na prawym brzegu szybkopłynnej rzeki Bystrzycy, zdobyła odwieczne wartości — przyzwoitość i uczciwość. W rodzinnych ścianach do syta czytała galicyjskie czasopisma «Dzwoneczek», «Rodzima szkoła», «Nasza chata», «Kobieca dola»... Przed II wojną światową z powodzeniem ukończyła siedem klas polskiej szkoły, kursy języka ukraińskiego przy powiatowym towarzystwie «Proświta» oraz seminarium nauczycielskie pod patronatem sióstr Bazylianek w Stanisławowie (obecnie Iwano-Frankowsk). To były jej uniwersytety życia. Do dziś w pamięci rozbrzmiewają wykłady profesora seminarium nauczycielskiego Tysowskiego o powieści P. Kulisza «Czarna rada». Swoją pracę dyplomową na wolny temat «Życie — walka, a
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
8 grudnia 1998 roku, podczas obchodów 130. rocznicy założenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, w Czerkaskiej Szkole Ogólnokształcącej I–III stopnia nr 28 powstał oddział «Młoda Proświta», który zrzeszył uczniów starszych klas i młodych nauczycieli. Na czele «Młodej Proświty» stanęła uczennica klasy 10 Iryna Skoblenko. Minął rok. Nadszedł czas, by przeanalizować, jaka jest skuteczność działalności nowego tworu. Czy nie przekształcił się on w kolejną bezczynną strukturę? Czy szkoła go potrzebuje? Analiza wykazuje: jest to pilnie potrzebne. Uczniowie chcą żyć w rozwiniętym, wykształconym ukraińskim społeczeństwie, rozmawiać z kulturalnymi, inteligentnymi ludźmi. «Młoda Proświta» szybko i aktywnie przystąpiła do działania. Pierwszym i najważniejszym zadaniem uczyniła nauczanie języka ojczystego wszystkimi dostępnymi środkami. Ale ten proces nie może przebiegać w izolacji. Koniecznie wiąże się on z poznawaniem kultury i historii rodzinnego kraju. Rodzinny kraj dla każdego Ukraińca zaczyna się od jego rodziny. Dlatego rozpoczęto pracę od przeprowadzenia dekady «Drzewo mojego rodu», wprowadzając różnorodne formy działania: wydanie gazetki «Moja rodzina — to część mojej Ojczyzny», ogólnoszkolnej gazety-giganta «Ciekawe strony z rodowodów naszej szkoły», godziny wychowawcze «Opowiem wam o swojej rodzinie», konferencje dla rodziców «Wasza rodzina oczami dzieci». Praca «Młodej Proświty» nie zakończyła się wraz z wydaniem gazety podsumowującej. Dała ona jedynie impuls do długotrwałej, systematycznej pracy dzieci nad poznawaniem swoich rodowodów, pomogła uświadomić, że są one zwierciadłem rodziny, które zawsze powinno być czyste, piękne, nieskalane. Żyć trzeba tak, by ich potomkom nie było wstyd pisać o nich na drzewie swojego rodu. Zatem jest nad czym pracować. Po szkolnych imprezach zaczęły napływać zapytania rodziców o to, jak lepiej urządzić domowy album «Drzewo mojego rodu», jak założyć domowe archiwum. Trzeba było zwrócić się o konsultację do obwodowego oddziału archiwalnych dokumentów do S. Kononenki. Te konsultacje sprzyjały nawiązaniu przyjaznych stosunków i owocnej pracy uczniów. Uczniowie zainteresowali się propozycją napisania prac badawczych z historii Czerkaszczyzny. W szczególności na tematy: «Rozwój oświaty i kultury na Czerkaszczyźnie w połowie XX wieku», «Rozwój przemysłu cukrowniczego na Czerkaszczyźnie na początku XX wieku», «Ruch chłopski na Czerkaszczyźnie w latach 20.–30. XX wieku», «Republika Chołodnojarska». Prace uczniowskie stały się przedmiotem dyskusji na konferencji naukowo-praktycznej i otrzymały pochlebne recenzje P. Sosy — starszego pracownika naukowego Czerkaskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego, A. Czaban — kierownika katedry historii Ukrainy Czerkaskiego Państwowego Uniwersytetu. Uczennica klasy 11 Wiktoria Bondarenko broniła swojej pracy na Ogólnoukraińskim konkursie prac MAN; Mykołę Zeleńka, ucznia klasy 11, zaproszono do wystąpienia na konferencji naukowej z okazji 80-lecia obwodowego archiwum. Badania starszoklasistów wpłynęły na uczniów szkoły i ożywiły młodzież, pobudziły do aktywnej pracy badawczej nad poznawaniem i propagowaniem historii, kultury, ekologii rodzinnej Ukrainy. Alla Pawłowa we współpracy z laureatem nagrody im. W. Symonenki, aktorem Jurijem Smolanskim napisała pracę «Intymna liryka Wasyla Symonenki». Przewodnicząca «Młodej Proświty» Iryna Skoblenko stanęła na czele grupy uczniów, którzy pracują nad tematem «Moje zdrowie — to największa wartość». Uczniowie samodzielnie zgłębiają, jak pomóc sobie nietradycyjnymi naturalnymi metodami, by być zdrowym fizycznie i psychicznie, jak tworzyć pozytywną atmosferę emocjonalną w zespole, jak umacniać swego ducha, jak pozytywnie wpływać na kolegów. Praca Iryny Skoblenko tak zainteresowała publiczność, przed którą występowała, że miejski wydział oświaty skierował uczennicę na Ogólnoukraińską konferencję, gdzie Iryna wzbogaciła swoją wiedzę, a dziś aktywnie propaguje zdrowy styl życia wśród uczniów naszej szkoły i przygotowuje nową pracę do udziału w konkursie MAN. W ubiegłym roku do starszoklasistów przyłączyli się uczniowie klas 9–10 i próbują swych sił w pracy badawczej. Zatem wśród młodzieży rośnie kult wiedzy, kult języka ojczystego. Szczególną popularnością cieszy się praca historyczno-krajoznawcza. To troska o weteranów wojny i pracy naszej dzielnicy. Z inicjatywy szkolnych prosvitian zaczęto zbierać materiały do «Księgi pamięci weteranów 9. mikrorejonu». W związku z tym zapisano dane biograficzne weteranów, ich wspomnienia, opowieści. A z okazji Dnia Sił Zbrojnych Ukrainy oraz rocznicy wyzwolenia miasta Czerkasy przeprowadzono wspólne imprezy uczniów szkoły, weteranów, pracowników obwodowego muzeum krajoznawczego i obwodowego archiwum, podczas których rzetelnie przedstawiono karty historii wyzwolenia miasta Czerkasy. Liczne grupy uczniowskie, mimo trudności materialnych, odwiedzają historyczne miejsca Ukrainy. Po każdej podróży sporządza się ilustrowane pisemne sprawozdanie i organizuje spotkania z innymi zespołami uczniowskimi, na których prowadzi się rozmowy o tym, co zobaczono, wymienia wrażenia, czym zachęcamy młodzież do poznawania i ochrony przyrody oraz zabytków historii rodzinnego kraju. Owocna w tym kierunku jest współpraca z dziecięcym biurem wycieczek, które organizuje historyczno-krajoznawcze wycieczki po rodzinnym mieście. W rezultacie w izbie chwały bojowej pojawiły się materiały «Imiona Bohaterów na mapie miasta». Grupa krajoznawców z wielką przyjemnością prowadzi rozmowy i zaoczne wycieczki w izbie «Karty historii wyzwolenia miasta Czerkas», w izbie-muzeum «T. H. Szewczenko — wielki poeta i malarz Ukrainy». W szkole stworzono wspaniałą izbę etnograficzną «Ukraińska świetlica», w gabinecie pracy użytkowej wystawiono wzory ukraińskiego stroju kobiecego, tworzona jest świetlica ludowej artystki i poetki Walentyny Kuzmenko. Z młodszymi uczniami owocnie pracują młode prosvitiany w kółku «Praca artystyczna», gdzie uczą wykonywać ukraińską ludową zabawkę, prace ze słomy, pisanki. Niedawno swoją wystawę wyrobów ze słomy zaproponowała uczniom szkoły znana nauczycielka ze szkoły w Komyszuwaci na Kirowohradczyźnie Pareska Oksentiiwna Taranenko. Dzieci były po prostu zachwycone tym, co zobaczyły, i zaczęły zbierać materiał naturalny, by nauczyć się wykonywać takie wyroby. Dla nauczycieli szkół podstawowych przeprowadzono seminarium-szkolenie z zakresu wykonywania ludowej zabawki i pisanek według metodyki wykładowcy Korsuń-Szewczenkiwskiego Kolegium Pedagogicznego, niezrównanego mistrza swego fachu — Iwana Tymofijowycza Miszczenki. Z zainteresowaniem i ochotą uczniowie klas 5–6 przygotowują zimowe obrzędy: święto Kality, święto Kobiecej Doli, Dzień świętego Mikołaja, noworoczne życzenia. Przygotowując się do występów, uczniowie czytają badania etnografów, zwłaszcza Ołeksy Worobaja, radzą się swoich babć i prababć, poznają prawdziwe źródła ludowych tradycji. Wśród naszych odkryć jest opowieść Ludmiły Wołodymyriwny Diadczenko o tym, że w dniu świętego Andrzeja, kiedy chcą skosztować Kality, nie tylko «jadą» do niej na rogaczach, lecz wykonują magiczny taniec na skrzyżowanych rogaczach. Uczniowie zebrali ludowe noworoczne życzenia, z których ułożono domowy zbiór «Pieśni mojego kraju». Grupę twórczą uczniów prowadzi nauczycielka Larysa Wasyliwna Żurenkowa. Pod jej kierownictwem i przy wsparciu biblioteki szkolnej organizowane są spotkania z członkami Związku Pisarzy Czerkaszczyzny. Szczególnie owocnie współpracują z Mają Frołową, która być może pod wpływem tych spotkań napisała swoją ostatnią powieść w języku ukraińskim. Ołeksandr Pryłuckyj jest częstym gościem młodszych uczniów. W październiku ubiegłego roku zaangażował do pracy aktywistów propagujących zasady ruchu drogowego, pokazując uczniom swoją nową książeczkę-kolorowankę z zasadami dla pieszych, a inspekcja samochodowa podarowała pierwszoklasistom 30 zupełnie nowych elementarzy z najlepszymi życzeniami od Ludmiły Kuczmy. Elementarze są niezwykłe, tematyczne: od A do Ż — wszystko o zasadach ruchu pieszych i środków transportu. Odwiedzili naszą szkołę także przedstawiciele Ligi ukraińskich mecenasów, którzy podarowali bibliotece kilkanaście ukraińskich książek, które dziś bardzo nam się przydają. W tej twórczej atmosferze powstał almanach «Pierwsze jaskółki», w którym wydrukowano utwory szkolnych poetów. Almanach — duma szkoły. Zaczyna się on nie byle czym, lecz hymnem szkoły nr 28. Podczas jego prezentacji w sali aktowej, jak to się mówi, nie było gdzie szpilki upuścić. Z dumą występowali na scenie młodzi autorzy, a jeszcze większą dumą napełnieni byli ich dziadkowie i babcie, mamy i tatusiowie. Wszystkie ogólnoszkolne imprezy towarzyszą wystawy dziecięcych rysunków, prac rękodzielniczych, referatów. Organizują je i patronują im młodzi prosvitiany. Szczególnie interesująca jest akcja-wystawa rysunków, utworów, plakatów «Nie rąb choinki». Uczniowie zebrali ludowe legendy i wierzenia, które przekonują, że choinki nie należy przynosić do domu, lecz hodować przy nim. Wiosną znów planujemy przeprowadzić tradycyjną wystawę «Nasze pierwiosnki», do której także zebrano mnóstwo legend, podań, wierzeń, i praca ta trwa. Grupę twórczych miłośników przyrody zjednoczyła nauczycielka Tetiana Mykołajiwna Czamata w dziecięcy klub ekologiczny «Głos przyrody». O entuzjastach-obrońcach przyrody nie raz opowiadała prezenterka telewizyjna Kateryna Taran. Ich rękami teren szkoły został przekształcony w Zieloną Wyspę w Południowo-Zachodniej dzielnicy miasta. Każdy krzaczek i każde drzewko zostały opisane i zinwentaryzowane w zbiorowej pracy «Ekologiczna ścieżka». «Młoda Proświta» dba o to, by nie tracić związku z prawdziwą sztuką. Dlatego cała szkoła odwiedza teatr, muzea krajoznawcze i sztuki, zapraszamy do wystąpień w szkole artystów Czerkaskiego Ludowego Chóru, tercet «Werbena», zespół «Rosawa». Artyści obwodowej filharmonii i teatru lalek obowiązkowo organizują noworoczne życzenia według ludowych tradycji wprost w szkole. Siłami szkolnych amatorów i nauczycieli stworzono szkolny zespół dramatyczny, chór, zespół wokalny i taneczny, których repertuar zapoznaje uczniów z kulturą ukraińską. Oczywiście za całą tą pracą stoi codzienny przykład nauczycieli języka i literatury ukraińskiej, którzy są aktywnymi pomocnikami, konsultantami, inspiratorami «Młodej Proświty». Podsumowaniem różnorodnej pracy nad rozwijaniem zainteresowania wszechstronną nauką języka ojczystego w szkole jest konkurs «Mistrz języka ukraińskiego», który przerodził się w międzyszkolny. Wydawana jest gazeta pod nazwą «Nasze amulety», propaguje się język jako główny amulet narodu ukraińskiego, gwarant istnienia narodu. Stosunek do języka ojczystego powinien być taki, jak do rodzonej matki: kocha się ją nie za jakieś uroki czy korzyści, lecz za to, że jest matką. W szkole działa lektorium dla rodziców, staramy się przekonać rodziców, że język ojczysty dziecko powinno przede wszystkim przyswajać od mamy i taty. Rodzina — pierwotna komórka narodu. Aby nie obumarła i nie odpadła od organizmu narodowego, musi ją ożywiać kult języka ojczystego. Dlatego rozmawiajcie w rodzinie językiem swojego narodu. Wpajajcie dzieciom stosunek do języka jak do świątyni, najdroższego skarbu. W każdym domu zawsze powinny być ukraińskie książki, czasopisma, gazety. Aby zachęcić rodziny do aktywnej działalności w języku ukraińskim, zapraszamy je do udziału we wszystkich szkolnych sprawach. Staramy się przekonać młodych rodziców i starszych uczniów, że naszemu pokoleniu przypadło trudne i odpowiedzialne zadanie odrodzenia języka ukraińskiego, państwowości, narodu. Nikt za nas tego nie zrobi. To nasz historyczny obowiązek, nie przerzucajmy go na barki swoich potomków, bo potem może być za późno.
T. SKORYK, dyrektor szkoły nr 28, m. Czerkasy
Tłumaczenie maszynowe
(Hryhorij Waszczenko o roli religii w życiu ludzkości i człowieka)
Wybitny ukraiński pedagog i psycholog o światowej sławie Hryhorij Waszczenko pozostawił potomnym wielkie duchowe dziedzictwo, które pomaga reformować szkołę i budować państwo. Na progu 2000-lecia od Narodzenia Chrystusowego istnieje potrzeba i konieczność powrotu do mądrych myśli i głębokich sądów wielkiego Ukraińca XX wieku o miejscu Boga w życiu każdego człowieka oraz o roli religii w życiu Ukraińców i całej ludzkości. Służba Bogu i Ojczyźnie to główny i decydujący cel, jaki naród ukraiński miał przez swoją wielowiekową historię. «Nie ma i nigdy nie było narodu, który nie miałby religii», — stwierdza H. Waszczenko (zob. tu i dalej: H. Waszczenko. Wybrane dzieła pedagogiczne. — Drohobycz: Widrodżennia, 1997. — S. 128). O człowieku chrześcijaństwo naucza, że jest on obrazem i podobieństwem Bożym. Jego natura składa się z duszy i ciała. «Jako obraz i podobieństwo Boga, — pisze H. Waszczenko, — człowiek ma wolność woli, która jest najwyższym darem Bożym» (tamże, s. 9). Głębokie poznanie i badanie ludzkiej psychiki pozwoliło H. Waszczence, opierając się na bogatym doświadczeniu, zarówno własnym, jak i ogólnoeuropejskim, dojść do wniosku, że «bez religii nie może być całościowego światopoglądu. Wiedza człowieka jest ograniczona. Poznaje on jedynie niewielką część bytu, i to również niepełnie» (tamże, s. 133). I dalej uczony stwierdza: «Prawda, nauka poszerza zakres wiedzy człowieka, lecz i ona nie może wyjść poza granice tego, co jest dostępne rozumowi człowieka. Dlatego człowiek, dążąc do całościowego światopoglądu, musi uzupełniać wiarą to, czego nie daje mu wiedza» (tamże, s. 134). Szczególnie wielkie znaczenie ma wiara w Boga, a w ogóle religia w praktycznym życiu człowieka, — zauważa H. Waszczenko. Zachowanie człowieka reguluje określone normy moralne. A te w końcu opierają się na religii. Bez religii moralność nie ma podstaw. Jest to szczególnie widoczne i wyraźne dziś, gdy brak wiary w Boga pozbawia wielu ludzi, zwłaszcza dzieci i młodzież, pewnego i mocnego fundamentu moralności jako podstawy osobowości. Hryhorij Waszczenko wyciąga wyważony i całkowicie sprawiedliwy wniosek: «...moralność u wszystkich narodów i we wszystkich czasach była i jest organicznie związana z religią. Gdy zaś znaczna część społeczeństwa odchodzi od religii, zawsze prowadzi to do moralnego rozkładu. Historia dostarcza wielu dowodów na to» (tamże, s. 135). Zupełnie współcześnie brzmią słowa-błyskawice wielkiego uczonego i prawdziwego chrześcijanina: «My, Ukraińcy, idziemy z Chrystusem. Naszym hasłem jest Bóg i Ojczyzna. Ale nie może to być tylko puste słowa. Skoro jesteśmy z Chrystusem, musimy być z Nim duszą i sercem. Dlatego, stawiając w swoim haśle Boga na pierwszym miejscu, musimy stawiać Go na pierwszym miejscu także w swojej działalności w ogóle, a w wychowaniu młodzieży szczególnie. Oznacza to, że całe wychowanie ukraińskiej młodzieży musi być przeniknięte duchem chrześcijańskim: że mamy wychowywać chrześcijański światopogląd i cechy charakteru, które odpowiadają zasadom Ewangelii. Nie oznacza to, że każdy Ukrainiec musi być działaczem kościelnym lub mnichem-ascetą. Nie był mnichem ani działaczem kościelnym książę Włodzimierz Monomach, nie był mnichem książę Daniel Halicki, nie byli mnichami Bohdan Chmielnicki, Bohun i Mazepa. Nie byli mnichami także nasi chwalebni przodkowie, zaporoscy kozacy. Lecz wszyscy oni byli szczerymi i wierzącymi chrześcijanami. Tak samo i teraz. Narodowi ukraińskiemu potrzebni są dobrzy pasterze Kościoła, potrzebni są natchnieni asceci-mnisi; ale potrzebni są także odważni i ofiarni wojownicy, uczciwi zasadniczy działacze państwowi i społeczni. Wszyscy oni muszą być głęboko wierzącymi, szczerymi chrześcijanami, którzy na swoje życie i działalność patrzą jako na Boże powołanie, a nie jako na służbę swoim egoistycznym interesom» (tamże, s. 136). Dziś, jak nigdy wcześniej, dla wszystkich i każdego z nas potrzebna jest święta wiara w Pana naszego Jezusa Chrystusa, wiara, która bez słów przemawia do serca człowieka i odsłania przed nim Wszechmoc i Mądrość Bożą. Niech Słowo Pańskie w III tysiącleciu od Jego narodzenia stanie się naszym czynem i służy dobru i zdrowiu ludzi obecnych i przyszłych, naszemu godnemu i szanownemu życiu, chwale i nieśmiertelności narodu ukraińskiego.
Leonid RŻEPECKI, nauczyciel-metodyk, kierownik katedry ukrainoznawstwa Mikołajowskiego Kolegium Miejskiego
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
m=ƒ"= gеле…, L jл, … ƒ’ ", л=“ …=C! , *-…ц- XIX “2%л-22 ƒ="д *, м=“%"-L ем-г! =ц – 3*- ! =-…ц-" …= C-"де…ь д=ле*%“. -д…%г% ! ег-%…3 *%л, ш…ь%- p%“-L“ь*%- -мCе! – . b%…= ƒ=L… л= м-“це -…ш%- 3*! =-…“ь*%- …=ƒ", ць%г% *! =ю # g=*, 2=L? , …=. qC%ч=2*3 C-д …=ƒ"%ю gеле- …, L jл, … ! %ƒ3м-л=“ 2е! , 2%! – o! , =м3! ’ 2= r““3! -L“ь*%г% *! =ю, *%2! – “2=л, г%л%"- …, м %K’-*2%м 3*! =-…“ь*%- *%л%…-ƒ=ц – …= d=ле*%м3 q. %д- " д! 3г-L C%л%", …- XIX # …= C%ч=2*3 XX “2%л-2ь. `ле *%л, …= C%! д*3 де……%м3 C%“2=л% C, 2=…… C! % …е%K. -д…-“2ь “2"%! е…… r*! =-…“ь*%- де! ›=", …= Š, . %м3 %*е=…-, gеле…, L jл, … %де! ›=" ш, ! ш3 -…2е! - C! е2=ц-ю #2е! , 2%! – "-д a=L*=л3 д% aе! , …- г%"%- C! %2%*, . t=*2, ч…% 3“- ц- ƒемл- " ! %*, г! %м=д …“ь*%- "-L…, K3л, %. %Cле…- “C-ль…%ю K%! %2ьK%ю 3*! =-…ц-" ƒ= “2"%! е…… -д, …%- - …еƒ=ле›…%- де! ›=", , – C%! д -ƒ gеле…, м jл, …%м C%ч=л, "›, "=2, “ 2=*- …=ƒ", ц – › 2е! , 2%! – , * gеле…= r*! =-…= – m%"= r*! =-- …=. m=Cе! ед%д…- 1917 ! %*3 …= 2е! , 2%! – gеле…%г% jл, …3 меш*=л% Kл, ƒь*% C-"2%! = м-льL%…= %“-K, ƒ *, . м=L›е м-льL%… K3л, 3*! =-…ц м, . -…ш, м "ел, *, м …=! %д%м gеле- …%г% jл, …3 K3л, *%ƒ=*, # ƒ=K=L*=ль“ь*-, =м3! “ь*- 2= 3““3! -L“ь*-. qе! ед …, . 2=*%› K3л% ч, м=л% людеL, *%2! – г%"%! , л, 3*! =-…“ь- *%ю м%"%ю. n“%Kл, "% K=г=2% K3л% -. “е- ! ед 3““3! -L“ь*, . *%ƒ=*-", ƒ…=ч…= ч=“2, …= *, . …= C%ч=2*3 XX “2%л-22 Cе! е“ел, л=“ “юд, ƒ j3K=…-. j3K=…“ь*- *%ƒ=*, , * "-д%м%, K3л, …=? =д*=м, ƒ=C%! -ƒь*, . *%ƒ=*-" – ƒ3м-- л, ƒKе! ег2, …= j3K=…- 3*! =-…“ь*3 *3ль23! 3. b gеле…, L jл, … Cе! е“ел, л%“ 2=*%› ч, м=- л% C! ед“2="…, *-" -…ш, . “л%"’ …“ь*, . …=! %- д-" # “, K-! *-", K-л%! 3“-", ! %“- … – C%л *-". b-д%м, L *%! е“C%…де…2 -лл-ч-q"-2, ч 2=* %C, “3"=" м. r““3! -L“ь* (2%д- # m-*%ль“ь*- r““3! -L“ь*, L) 1905 ! %*3: &0 е # "ел, *е м=- л%! 3“ь*е “ел%. c%л%"…= L …=L“2=! -ш= "3л, - ц # m-*%ль“ь*=. bƒд%"› 3“ – "3л, ц-, ƒ %K%. K%*-", ", 2 г…3л, “ K-лм=ƒ=…*, , м-“ц м, L 2еCе! ? е *! , 2- “%л%м%ю. b *-…цм-“2=, C! , ƒл, 22- p=*-"*, -ƒ q3C32, …*%ю, * ч=“2% L …= *%! -……-L r*! =-…-, "л=ш2%"=…, L “2="%*, K-л *%г% ›, "%C, “…% C! , 23л, "“ мл, …%*, 2=* ? % ", Lшл= K, "C%"…- 2= *=! 2, …=, *%ю “2=! , L д-д " %д…-L C-“…- C! , "=Kлюм%л%д3 д-"ч, - …3 # &- “2="%*, – мл, …%*, – ", ш…е"е…ь*, L “=д%*[, *K, цеL %“2=……-L 2=*%› K3" K, . qе! ед ! 3“ь*%г% …=“еле…… , …е ! =. 3юч, *%- ƒ=*-", м=л%! %“, …=“2-ль*, Cе! е"=›=ю2ь, ? % “-ль“ь*, . меш*=…ц-" г%! %д …, …, 2=* ƒ"=…, L -…2ел-ге…2, …=ƒ, "=- …е -…=*ше * &. %. л=м, [. - “C! ="д-, “е! ед C%л2="ц-", че! …-г-"ц-", *, -"- “ь*, . , "%л, …“ь*, . L -…ш, . 3*! =-…ц-" Cе! е“еле…ц- ƒ "ел, *%! 3“ь*, . г3Kе! …-L ƒ%"“-м г3K- л 2ь“ , %“*-ль*, "%…, -, 2=* K, м%", 2, , "*! =C- ле…… м " %“…%"…, L м=л%! 3“ь*, L елеме…2. a=ƒ=! 3 2%! г%", L де…ь, …=C! , *л=д, 3 m-*%ль“ь*3-r““3! -L“ь*%м3, д3›е …=г=д3- *е- …еK3дь м-“2еч*% " r*! =-…-; 2= “=м= м=“= *! 32%! %г, . "%л-", ? % л-…, "% ›3ю2ь ›3L*3 K-л "%ƒ-", …=C%"…е…, . м-ш*=м, K%! %ш…=, *! 3C, , “=л=, “", … ч, . 23ш 2%? %; 2%L “=м, L 3*! =-…“ь*, L %д г …= люд . . q*! -ƒь ч32, "е- “ел, L, ш", д*, L, ›"=", L м=л%! 3“ь*, L г%"-! , - " л-2…ю “Cе*3 м%›…= C%д-м=2, , ? % ƒ…=. %- д, ш“ де“ь 3 l, ! г%! %д-, pеше2, л-"ц- =K% q%! %ч, …ц . ч=“-" c%г%л [. `ле …еƒ"=›=юч, …= 2е, ? % C! %це…2 ! %- “- … 3 gеле…%м3 jл, …- …= C%ч=2*3 XX “2%- л-22 K3" …еƒ…=ч…, м (…е K-льше 5 % C! %2, 70 % 3*! =-…ц-"), 3*! =-…“ь*-L м%"- L 3*- ! =-…“ь*-L *3ль23! – д%"%д, л%“ ƒ 2! 3д…%? =- м, д%K, "=2, “ C! ="= …= “"%- -“…3"=…… , %“%Kл, "% " м-“2=. . 0 е K3л% C%"’ ƒ=…% ƒ 2, м, ? % -=*2, ч…% "“- "=›л, "- C%“=д, " де! ›="- …%м3 =C=! =2- – " …="ч=ль…, . ƒ=*л=д=. gеле…%г% jл, …3 ƒ=Lм=л, ! %“- …, , *- …е ", - ƒ…="=л, " 3*! =-…ц . %*! ем%г% …=! %д3. Š%м3 " м-“2=. Cе! е"=›=л= ! %“-L“ь*= м%"=. m="-2ь “е! ед 3*! =-…ц-", *%2! – Cе! е-›д›=л, д% м-“2, …ем=л% K3л% 2=*, . , . 2% “%! %м, "“ г%"%! , - 2, “"%-ю ! -д…%ю м%"%ю, 2, м K-льше *? % "%…, 2! %. , C-д…-м=л, “ь 3 “%ц-=ль…%м3 Cл=…- …=д “"%-м, “C-""-2ч, ƒ…, *=м, . p%“-L“ь*= ел-- 2= “2"е! д›3"=л=, ? % 3*! =-…“ь*= м%"= # це “"%г% ! %д3 &“-ль“ь*= г%"-! *=[ ! %“-L“ь*%-
м%", , …е K-льше. a=г=2% 3*! =-…ц-", =K, …=- д=2, C“е"д%“%л-д…%“2- “"%-м C! -ƒ", ? =м, Cе- ! е! %Kл л, -. 3 ! %“-L“ь*, L “C%“-K, д%д=юч, д% ƒ=*-…че…ь “"%-. C! -ƒ", ? -%" =K% --". j%л, › “C=л=. …3л= ! е"%люц- " p%“--, " 3*! =-…ц-" d=ле*%г% q. %д3 …=! еш2- ƒ’ ", л=- “ м%›л, "-“2ь C%л-2, ч…% ƒ=. , “2, 2, “"%- …=- ц-%…=ль…- C! ="=. bе“…%ю 1917 ! %*3 K=г=2% 3*! =-…“ь*, . %! г=…-ƒ=ц-L gеле…%г% jл, …3 (…= цеL ч=“ -. …=! =. %"3"=л%“ь 3›е *-ль*= де- “ 2*-") ", “23C, л, ƒ -…-ц-=2, "%ю C! %"е“2, ƒ=- г=ль…, L d=ле*%“. -д…, L ƒ’-ƒд 3*! =-…ц-", *, L м=", …= д-м*3 %! г=…-ƒ=2%! -", %K’-д…=2, 3*- ! =-…ц-" 3 -д, …3 C%л-2, ч…3 “2! 3*23! 3 -ƒ “C-ль…%ю C! %г! =м%ю д-L. oе! ш, L b“е3*! =-…- “ь*, L ƒ’-ƒд d=ле*%г% q. %д3 "-дK3"“ 11 (24) че! "… 1917 ! %*3 " м-“2- m-*%ль“ь*3-r““3! -L- “ь*%м3. r Cе! ш, L ›е де…ь L%г% 3ч=“…, *, ƒ-2*…3л, “ -ƒ ƒ=г=ль…%ю "%! %›-“2ю ! %“-L“ь- *, . C%л-2, *-", …еƒ"=›=юч, …= -. …- C%л-2, ч…- ! %ƒK-›…%“2- м-› “%K%ю. Š=*, *%м=…д3"=…… ! %“-L“ь*%- =! м – ƒ=K%! %…, л% "-д"-д3"=2, ƒ=“-д=…… ƒ’-ƒд3 "-L“ь*%"%C%л%…е…, м 3*! =-…- ц м # г=л, ч=…=м, *- "%ю"=л, " ="“2! -L- “ь*-L =! м – 3 oе! ш3 “"-2%"3 "-L…3. a-льш%", - *, C-шл, ? е д=л-. bл=д, "%“2%ць*= p=д= ! %- K-2…, ч, . – “%лд=2“ь*, . деC32=2-" C%“2=…%", - л= "ƒ=г=л- ! %ƒ-г…=2, ƒ’-ƒд, %“*-ль*, "-… "…%-
*, . C! %Kлем # дл 2%г%, ? %K &C-д… 2, …=- ц-%…=ль…3 “=м%“"-д%м-“2ь 3*! =-…ц-" – ! %ƒ"- - 2, г-C…%ƒ м, …3л%г%, *%л, ! %“-L“ь*= "л=д= =*2, "…% C! %"%д, л= ! 3“, --*=ц-ю – K%! %л=“ ƒ 3*! =-…“ь*, м …=ц-%…=ль…, м ! 3. %м[. Š=*%› K3л% C! , L… 2% ! -ше…… ", м=г=2, "-д Š, мч=“%"%г% 3! д3 …=д=…… де! ›="…%- …=ц-%…=ль…%- ="2%…%м – r*! =-…- 2= gеле…%- м3 jл, …3 3 “*л=д- p%“ – - “2"%! е…… " ! %“-L- “ь*%м3 3! д- “Cец-=ль…%г% м-…-“2е! “2"= ƒ 3*! =-…“ь*, . “C! =". 0 ь%г% › ", м=г=л= L 0 е…2! =ль…= p=д= 3 j, -"-, =ле 2-ль*, дл r*! =-…, . nд…=* 3ч=“…, *, ƒ’-ƒд3 …е д3›е C%*л=д=- л, “ …= д%K! 3 "%лю ! %“- …; 2%м3 K3л% C! , L- … 2% ! -ше…… "›е ƒ=! =ƒ C! , “23C, 2, д% -%! - м3"=…… де! ›="…, . %! г=…-" 3 gеле…%м3 jл, …- – д% “2"%! е…… “"%-. …=ц-%…=ль…, . ƒK! %L…, . “, л. m=L", ? , м C! ед“2="…, ць*, м %! г=…%м gеле…%г% jл, …3 C%", ……= K3л= “2=2, d=ле*%“. -д…= j! =L%"= p=д=, *= L K3л= “-%! м%"=…= …= ƒ’-ƒд-. m= м-“ц . C! ед“2="- …, ць*= "л=д= Cе! ед="=л=“ j! =L%"%м3 qе*! е2=! -=23, “2=232 *%г% …=ле›=л% C! , L- … 2, …= …=“23C…%м3 ƒ’-ƒд-. Š%д- › Cе! едK=- ч=л%“ L%г% L “-%! м3"=2, . -“2%! , ч…е ƒ…=че…… oе! ш%г% b“е3*! =- -…“ь*%г% ƒ’-ƒд3 d=ле*%г% q. %д3 дл -“2%! –
ш, "=юч, д% ! 3*="-" ›%"2%-“, …- C%"’ ƒ*, , -шл, д% м-“це", . 3*! =-…“ь*, . %! г=…-" "л=д, . bе! . %"…, м *%м=…д, ! %м ц, . ƒ=г%…-" d=ле- *%“. -д…= p=д= C! , ƒ…=ч, л= 3 1918 ! %ц- C%- л*%"…, *= qл, ? е…*=. nд…=* C! %це“ “2"%- ! е…… r*! =-…“ь*%- =! м – C! %. %д, " д3›е "=›- *%, – Cе! ш- 3*! =-…“ь*- -%! м3"=…… K3л, …еч, “ле……, м, # 3 "-L“ь*=. …= d=ле*%м3 q. %д- "л=д= ! %“-L“ь*%г% *%м=…д3"=…… , 3 C%- ! -"… ……- -ƒ …-мець*, м -! %…2%м, K3л= ? е ƒ…=ч- …=, – " ! %“- … K3л= ? е м%›л, "-“2ь *=! =2, 3*! =-…ц-" ƒ= &деƒе! 2, ! “2"%[. m=L=*2, "…-ше C! %це“ “2"%! е…… 3*! =-…“ь*, . "-L“ь* C! %- . %д, " 3 l=…ьч›3! – , де "л=д= …=д ƒ=л-ƒ…, - цею jbfd – …=д "-L“ь*=м, K3л= " ге…е! =л= u%! "=2=, *, L “, мC=2, ƒ3"=" 3*! =-…“ь*%м3 …=ц-%…=ль…%м3 ! 3. %"- L 3 "“ *, L “C%“-K д%- C%м=г=" L%м3. g…=ч…%ю м-! %ю …= це "Cл, - …3" 2%L -=*2, ? %, C%ч, …=юч, ? е ƒ C! =д-д=, ", . -дц -ƒ qе! K--, "“- C! ед*, u%! "=2= меш- *=л, " r*! =-…- L K3л, %д! 3›е…- ƒ 3*! =-…*=- м, . Š%м3 дл …ь%г% 3*! =-…“ь*е "-д! %д›е…… K3л% д3›е Kл, ƒь*, м. o-“л K-льш%", ць*%г% Cе! е"%! %23 " p%“ – C%ч=л, “ KеƒC%! д*, …= jbfd. Š%д- ƒ= ƒг%д%ю u%! "=2= C-д *%…2! %- лем u=! K-…“ь*%- n*! 3›…%- p=д, C%! 3ч…, * Š"=! д%"“ь*, L “-%! м3"=" д"= %*! ем- 3*- ! =-…“ь*- K=2=льL%…, (K-льше 2, “ ч- %“-K), *%2! - "ƒ л, C-д “"-L *%…2! %ль u=! K-… – jbfd. o-ƒ…-ше, …=C! , *-…ц-г! 3д… 1917 ! %*3, *%л, "л=д= " l=…ьч›3! – C%"…-“2ю Cе! еLшл= д% j, 2=ю, ц- K=2=льL%…, K3л, "-дC! ="ле…- " r*- ! =-…3, де "ƒ л, =*2, "…3 3ч=“2ь 3 K%! %2ьK- 3*! =-…ц-" ƒ= “"%ю “"%K%д3. Š"=! д%"“ь*, L ›е C%"е! …3"“ …=ƒ=д -ƒ j, -"=, C! , ƒ…=че- …, L q, м%…%м oе2лю! %ю ге…е! =ль…, м *%…- “3л%м r*! =-…“ь*%- m=! %д…%- pе“C3Kл-*, …= d=ле*%м3 q. %д- – " l=…ьч›3! – . Š"=! д%"“ь- *, L "…-“ ч, м=л, L "…е“%* 3 “C! ="3 …=л=г%д- ›е…… ƒ"’ ƒ*-" м-› д"%м= r*! =-…=м, . u%ч= " цеL Cе! -%д j, -" м-г ! е=ль…% д%C%м%г2, “"%-м “C-""-2ч, ƒ…, *=м 3 gеле…%м3 jл, …- л, ше C-д! 3ч…, *=м, L л-2е! =23! %ю 3*! =-…“ь*%ю м%"%ю; це K3л% “322-"%ю д%C%м%г%ю, %“%K- л, "% "! =. %"3юч, м%л%д-“2ь 3*! =-…“ь*%г% …=- ц-%…=ль…%г% ! 3. 3 …= d=ле*%м3 q. %д-. nд…=* л-де! , 3*! =-…“ь*%г% ! 3. 3 gеле…%- г% jл, …3 3 “"%-L K%! %2ьK- “C%ч=2*3 C%м, л- *%"% ! %K, л, “2="*3 м=L›е 2-ль*, …= r*! =-- …3. b"=›=л%“ , ? % *? % r*! =-…= “2=…е …е- ƒ=ле›…%ю де! ›="%ю, 2% – gеле…, L jл, … ="2%м=2, ч…% "-д%*! ем, 2ь“ "-д l%“*", . 0 е "-дK, л%“ – " ! -ше…… . d! 3г%г% b“е3*! =-…- “ь*%г% ƒ’-ƒд3 d=ле*%г% q. %д3, *%2! , L "-дK3"- “ 3 u=K=! %"“ь*3 " “-ч…- 1918 ! %*3. m= …ь%- м3 K3л% C! , L… 2е ƒ"е! …е…… д% 3*! =-…“ь*%- г% 3! д3, " *%м3 Lшл%“ C! % 2е, =K, 3! д 3 “"%-L C%л-2, ц- ", м=г=" "-д ! %“-L“ь*%- "л=д, ", ƒ…=…… gеле…%г% jл, …3 ч=“2, …%ю r*! =- -…“ь*%- де! ›=", , %“*-ль*, 232 3*! =-…ц- “2=- …%"л 2ь …=ц-%…=ль…3 K-льш-“2ь. qе! ед …=“еле…… gеле…%г% jл, …3 K3" *, …32, L *л, ч &r“- …= ƒ=. , “2 r*! =-…, ![. bCл, …3л= L "-д“32…-“2ь “=м%“2-L…%- …=ц-%…=ль…%- -де%л%г – " 3*! =- -…“ь*%м3 ! 3“- …= d=ле*%м3 q. %д-, *= K "! =- . %"3"=л= м-“це"- %“%Kл, "%“2- gеле…%г% jл, - …3, ƒ%*! ем= L%г% "ел, чеƒ…3 "-дд=ле…-“2ь "-д r*! =-…, – …е%K. -д…-“2ь “=м%“2-L…%- K%! %2ь- K, ƒ= …еƒ=ле›…-“2ь. mеƒ=K=! %м ƒ’ “3"=л%- “ , ? % Cе! е"=›…= ч=“2, …= …=“еле…… d=- ле*%г% q. %д3 …е м=- …=м-! 3 ƒ=л, ш=2, “"%-- …%"%- K=2ь*-"? , …, – C%“, л=2, “"%-. д-2еL …= ƒ=. , “2 д=ле*%- r*! =-…, . Š%м3 "›е …= 2! е- 2ь%м3 ƒ’-ƒд-, ? % "-дK3"“ 3 *"-2…- 1918 ! %*3, K3л% C! , L… 2% ! -ше…… K%! %2, “ ƒ= “2"%- ! е…… …еƒ=ле›…%- r*! =-…“ь*%- де! ›=", …= Š, . %м3 %*е=…- – -%! м3"=…… r*! =-…“ь*%- =! м – gеле…%г% jл, …3. nч%л, 2, цеL C! %це“ C%", …е… K3" j! =L%", L qе*! е2=! -=2 …= ч%л- ƒ ~! – м l%"%ю-cл-ш*%м, *%2! , L K3" C! , - ƒ…=че…, L …= цю C%“=д3 d=ле*%“. -д…%ю p=- д%ю ? е " “-ч…- 1918 ! %*3. j! =L%", L qе*! е2=! -=2 gеле…%г% jл, …3 д%! 3ч, " -%! м3"=…… r*! =-…“ь*%- =! м – ге- …е! =л%"- u! е? =2, ць*%м3, *, L 3›е "л-2*3 1918 ! %*3 …= ƒ=л-ƒ…, ч…-L “2=…ц – e. % C! , - “23C, " д% “2"%! е…… 3*! =-…“ь*, . д, "-ƒ-L. `ле ге…е! =л j%лч=*, …еƒ"=›=юч, …= “"%- ƒ= - ", , ? % "-… …-K, 2% …е C! %2, “2"%! е…… r*- ! =-…“ь*%- =! м--, д%"-д="ш, “ь, ? % u! е? =2, ць- *%м3 "›е "д=л%“ “-%! м3"=2, %д…3 д, "--
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
O współczesnym stanie ukraińskości Zielonego Klinu dowiedzieliśmy się od jednego z przedstawicieli Towarzystwa Kultury Ukraińskiej „Proświta” z Władywostoku, Ołeksandra Mamaja, który tego lata wraz z żoną Olhą — rodem z Czerkas — odwiedził Ukrainę. Z zawodu historyk, obecnie pracuje w Dalekowschodnim oddziale rosyjsko-amerykańskiego funduszu „Jewrazija”. Jak mówi Ołeksandr, od dawna marzył o tym, by odwiedzić miejsca pamięci związane z kształtowaniem się i umocnieniem narodu ukraińskiego oraz państwowości. Trasa jego podróży prowadziła przez Kijów, Kaniów, Czerkasy, Czyhyryn, Suboticz, Uman i Odessę. „Cieszę się, że wreszcie udało się nam z żoną podróżować po Ukrainie — powiedział Ołeksandr. — Podczas całej podróży naprawdę odpoczywaliśmy duszą. Bardzo szkoda, że bolszewikom jednak udało się przemienić połowę Ukrainy w zdenacjonalizowaną, zrusyfikowaną Małorosję. Jednak w perspektywy Ukrainy wierzę. Po raz kolejny miałem okazję cieszyć się z ojczyzny przodków, rozmawiając z pracownikami muzeów w Kaniowie i Subotowie: ludzie naprawdę wkładają w pracę serce. Myślę, że prędzej czy później Ukraina jednak stanie na nogi. Do tego jest wszystko, czego potrzeba — zarówno zasoby ludzkie, jak i materialne. Nam w tym zakresie jest trudniej — świadomych Ukraińców w Zielonym Klinie pozostało dość niewielu; żadnego finansowania nie ma».
Tekst źródłowy jest nieczytelny: znaki cyrylicy zostały zniekształcone przez błąd kodowania czcionki (OCR lub warstwy tekstowej PDF). Nie da się go wiarygodnie odtworzyć, dlatego nie mogę podać jego tłumaczenia. Proszę o ponowne przesłanie fragmentu z czytelnym tekstem lub o skan wyższej jakości.
I mimo to ukraińska wspólnota Władywostoku, ten „ostatni bastion” ukraińskości Zielonego Klina, nie tylko działa, ale także stara się poszerzać swoją działalność. Działają dwa ukraińskie zespoły muzyczne: „Horlicja” i „Czerwona Ruta”, a także Towarzystwo Kultury Ukraińskiej „Proświta”. Pod kierownictwem przewodniczącego „Proświty” O. E. Bondarenko niedawno rozpoczęła działalność utworzona zgodnie z rosyjskim prawodawstwem instytucja wyrażająca interesy narodowe ludności ukraińskiej Władywostoku — narodowo-kulturalna autonomia. Ukraińcy uroczyście obchodzą wszystkie święta narodowe, znaczące daty naszego kalendarza historycznego. Dalekowschodni historyk ukraińskiego pochodzenia Wiaczesław Czornomaz uczestniczy we wszystkich konferencjach naukowych poświęconych kwestiom narodowościowym, które odbywają się na Dalekim Wschodzie. „Proświta” i Narodowo-kulturalna autonomia aktywnie pracują nad pozyskiwaniem do swoich szeregów nowych członków (jak dotąd nie więcej niż pięćdziesięciu), bo wśród rdzennych Dalekowschodnich niemal wszyscy w taki czy inny sposób są związani z Ukrainą. Wyjeżdżając do Władywostoku, Ołeksandr zostawił nam do publikacji swój artykuł poświęcony historii ruchu ukraińskiego w Zielonym Klinie. Proponujemy Państwa uwadze ten niezwykle interesujący materiał. Maksym STEPANOW, historyk, członek Czerkaskiej obwodowej organizacji Towarzystwa „Proświta”
Nie mogę przetłumaczyć tego fragmentu. Tekst źródłowy jest zniekształcony: znaki nie tworzą słów ukraińskich ani żadnego rozpoznawalnego języka, a więc nie da się ustalić ich właściwego odczytu. Tłumaczenie wymagałoby zgadywania i wprowadziłoby treść, której w tekście nie ma. Aby otrzymać tłumaczenie, proszę o ponowne przesłanie fragmentu z poprawną warstwą tekstową lub o skan lepszej jakości.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
ƒ-ю, …=*=ƒ=" цю “C! ="3 C! , C, …, 2, . r*! =-…- “ь*3 д, "-ƒ-ю "-… "-дC! =", " …= K-льш%", ць*, L -! %…2 "%ю"=2, ƒ= -д, …3 – "ел, *3 p%“-ю. o-ƒ…-ше “%! =2…, * j%лч=*= C! %-е“%! c, …е ƒ-ƒ…="“ , ? % дл p%“ – &“, K-! “ь*, L “еC=! =- 2, ƒм …е 2=*, L “2! =ш…, L, * 3*! =-…“ь*, L ! 3. [, - ƒ- ƒл-“2ю C, “=" C! % 2е, ? % г%л%"= “%юƒ…, . "-L“ь* …= d=ле*%м3 q. %д- – " q, K-! 3 ге…е- ! =л f=…е… ƒ…=. %д, " ƒ= …е%K. -д…е -“…3"=…- … 3*! =-…“ь*, . "-L“ь*. -ƒ 2 – “=м%- C! , ч, …, …е ƒм%гл= ƒд-L“…, 2, “ -де 3*! =-…ц-" -ƒ c=- л, ч, …, L a3*%", …, , *%2! – C%2! =C, л, 3 C%- л%… д% ! %“- … ! =ƒ%м -ƒ че. =м, C-д ч=“ oе! - ш%- “"-2%"%- "-L…, . c=л, ч=…, м=л, …=м-! “-%! м3"=2, " q, K-! 3 %*! ем3 3*! =-…“ь*3 =! м-ю, C%д-K…3 д% q-ч%", . “2! -льц-", = "-д2=* "-дC! =", 2, “ …= d=ле*, L q. -д дл ƒ=. , “23 …=ц-%…=ль…, . -…2е! е“-" …=“еле…… gеле…%- г% jл, …3. j%лч=* C%"…-“2ю -г…%! 3"=" …=“2! %- м-“це", . ›, 2ел-". d! 3*%"=…, L %! г=… d=ле- *%“. -д…%- p=д, &y, ! е “л%"%[ C, “=", ? % C! ед“2="…, *, …=“еле…… …= “"%-. ƒ’-ƒд=. 3›е …е ! =ƒ ƒ= "л л, , ? % "%…, …е д=д32ь “"%-. д-2еL дл “л3›K, " ч3›, . =! м- . , – *%л, ", - …, *…е …е%K. -д…-“2ь м=2, “"%ю =! м-ю, 2% …= d=ле*%м3 q. %дм3“, 2ь K32, =! м- 3*! =- -…“ь*=. Š%м3 …еK=›=…… *%лч=*-"“ь*%г% 3! д3 ", ƒ…=2, ƒ= 3*! =-…ц м, d=ле*%г% q. %д3 C! =- "% …= “=м%", ƒ…=че…… , C%“2-L…- е*“C! %C! -- =ц – дл a-л%- г"=! д – “е! ед “ел … C! %д%- "%ль“2"= – м%K-л-ƒ=ц- д% *%лч=*-"“ь*%- =! м-- ч%л%"-ч%г% …=“еле…… …=л=ш23"=л, …=“еле…- … gеле…%г% jл, …3 "%! %›е д% K-л%г"=! д-Lц-", C%“2=", "ш, “ел … ц, м “=м, м " %д, … ! д -ƒ =…2, *%лч=*-"“ь*, м ! 3. %м 3 q, K-! 3 – ƒ ƒ=- K=L*=ль“ь*, м, *%ƒ=*=м, . n“2=……- …= ч%л- ƒ- “"%-м %2=м=…%м qеме…%", м 2=*%› C! =г- …3л, “2"%! , 2, %*! ем3 *%ƒ=ць*3 де! ›="3 " g=K=L*=ль? , …-. b ! еƒ3ль2=2- 3 че! "…- 1919 ! %*3 j! =L%", L qе*! е2=! -=2 gеле…%г% jл, - …3 д-Lш%" ", “…%"*3, ? % ! =ƒ ! %“-L“ь*= "л=- д= …е д%ƒ"%л – лег=ль…% “2"%! ю"=2, r*! =-…- “ь*3 =! м-ю дл ƒ=. , “23 м, ! …%г% …=“еле…… "-д =…=! . – , C! , 2%м3 ? % “ел …, “=м- Kе- ! 32ь“ ƒ= ƒK! %ю, …е%K. -д…% C! , “23C, 2, д% %! г=…-ƒ=ц – r*! =-…“ь*%- =! м – …= м-“ц . C% “ел=. . a3л% “*л, *=…% 2=-м…3 …=! =д3, де C! %г%л%ше…% "-L…3 nм“ь*%м3 3! д3 j%лч=- *=. b, ! -ше…% C! %"е“2, "-дC%"-д…3 =г-2=ц-ю “е! ед …=“еле…… – “%лд=2-". 0 е д=л% "=›- л, ", L C%ш2%". -%! м3"=……ю C=! 2, ƒ=…“ь*, . C%"“2=…“ь*, . ƒ=г%…-" 3 gеле…%м3 jл, …- – -=*- 2, ч…% %Kме›, л% 2е! , 2%! -ю, C-д"л=д…3 ! %- “-L“ь*, м "л=“2 м, м-“2=м, L ƒ=л-ƒ…, цею. j%л, це “2=л% "-д%м% ! %“-L“ь*-L *%…2! ! %ƒ"-дц-, 2%, ƒ= …=*=ƒ%м ге…е! =л= p%ƒ=…%"=, г3Kе! - …=2%! = o! , м%! ’ , ч=“2, …3 3*! =-…“ь*, . л-де! -" K3л% ƒ==! еш2%"=…%, = ~! -L l%"=- cл-ш*% C! , ! ече…, L д% “ме! 2…%г% C%*=! =…- … , ƒ=м-…е…%г% 2ю! ем…, м 3"’ ƒ…е…… м. g…=ч…%ю м-! %ю …= =! еш2, C%л-2, ч…, . C! %2, "…, *-" *%лч=*-"“ь*%г% ! е›, м3 "Cл, …3- л= “C! %K= д=ле*%“. -д…, . е“е! -"“ь*, . %! г=…-- ƒ=ц-L, 3 *, . K3л% …ем=л% 3*! =-…ц-", ! =ƒ%м -ƒ ге…е! =л%м че“ь*, . лег-%…е! -" c=Lд%ю C-д… 2, 3 д! 3г-L C%л%", …- 1919 ! %*3 =…2, - *%лч=*-"“ь*е C%"“2=…… . b%…, “2=", л, ƒ="- д=…… ƒ=. %Cле…… "л=д, …= "“ь%м3 d=ле*%- м3 q. %д-, =! еш23 C! %"-д…, . дч-" *%лч=*-"- “ь*%г% ! е›, м3 (p%ƒ=…%"=, %2=м=…-" qеме- …%"= – j=лм, *%"= 2= -…ш, . ) – “2"%! е…… дем%*! =2, ч…%- де! ›=", …= d=ле*%м3 q. %д-. d- ль…-“2ь е“е! -" %2! , м=л= C%"…3 C-д2! , м*3 - “е! ед “%юƒ…, *-", ƒ%*! ем= =ме! , *=…ц-". nд…=* C! % C%"“2=…… *%…2! ! %ƒ"-дц- “2=л% "-д%м% ? е …= C%ч=2*3 L%г% C-дг%2%"*, , - K-льш-“2ь %--це! -", C%"’ ƒ=…, . -ƒ c=Lд%ю, K3л% ƒ==! еш2%"=…%. k, ше “=м%м3 c=Lд- 2= L%г% Kл, ƒь*, м “%! =2…, *=м "д=л%“ ", -. =2, д% -"! %C, . Š%м3 …=л *=…- K-л%г"=! д-Lц- C%- “2=! =л, “ ƒ=. , “2, 2, “еKе "-д C%д-K…, . …е- “C%д-"=…%*. k, ше C-“л C=д-…… "л=д, ге…е- ! =л= p%ƒ=…%"= 3 bл=д, "%“2%ц- 31 “-ч… 1920 ! %*3 ƒ==! еш2%"=…- ƒ…%" %2! , м=л, “"%K%- д3. o-“л C=д-…… *%лч=*-"“ь*%г% ! е›, м3 " q, K-! 3 – …= d=ле*%м3 q. %д- 20 “-ч… 1920 ! %*3 г%л%"= ) , 2, …“ь*%- n*! 3›…%- p=д, b=- “, ль j%ƒ=* "-д -ме…- 3“-. 3*! =-…ц-" ƒ"е! …3"- “ д% %2=м=…= qеме…%"=, *, L ? е j%лч=- *%м K3" C! , ƒ…=че…, L г%л%"…%*%м=…д-юч, м 3“-м= "-L“ь*=м, …= d=ле*%м3 q. %д-, -ƒ C! %- . =…… м …=д=2, 3*! =-…ц м C%"…3 "л=д3 …= м-“ц . – д%C%м%г2, %! г=…-ƒ3"=2, r*! =-…“ь*3 =! м-ю. 11 л, C… 1920 ! %*3 qеме…%" ", д=" 3*=ƒ, 3 *%м3 ", ƒ…="=" ƒ= 3*! =-…ц м, gеле- …%г% jл, …3 C! ="% …= …=ц-%…=ль…е “=м%", ƒ- …=че…… 3 ме›=. -д, …%- d=ле*%“. -д…%- де! - ›=", 3*! =-…ц-", *%ƒ=*-" – K3! 2-" -ƒ …=д=…-
… м *%›…%м3 …=! %д%"- …=ц-%…=ль…%-2е! , 2%- ! -=ль…%- ="2%…%м--. r*! =-…ц м Cе! ед="=л=- “ "“ C%"…%2= "л=д, …= м-“ц . . 0 еL 3*=ƒ ? е ! =ƒ K3" C-д2"е! д›е…, L qеме…%", м 31 ›%"2… 1920 ! %*3: " …%"%м3 3*=ƒ- 2=*%› г%"%! , л%“ C! % …е%K. -д…-“2ь “2"%! е…… -д, - …%г% d=ле*%“. -д…%г% “ел …“ь*%-*%ƒ=ць*%г% *%м-2е23, *%м3 …=ле›=л= K 3“ "л=д= …= d=ле*%м3 q. %д-. r ›%"2…- ць%г% › ! %*3 г%- л%"= j! =L%"%г% qе*! е2=! -=23 ~! -L l%"= C! %"-" де*-ль*= Cе! ег%"%! -" -ƒ %2=м=…%м 3“- “3! -L“ь*, . *%ƒ=*-" q=", ць*, м – C! ед“2="…, - *%м %2=м=…= j=лм, *%"= C%л*%"…, *%м q=- "ель-", м C! % “2"%! е…… -д, …%г% -! %…23 дл K%! %2ьK, C! %2, K-льш%", *-". o-“л ", ƒ…=…- … " ›%"2…- 1920 ! %*3 d=ле*%“. -д…%ю p=- д%ю %2=м=…= qеме…%"= г%л%"%ю d=ле*%- “. -д…%- де! ›=", 3*! =-…ц- %де! ›=л, "-д …ь%- г% C-д2! , м*3 " “2"%! е……- r*! =-…“ь*%- =! - м – #14 *г ƒ%л%2= – 10 "=г%…-" K%! %ш…=. r л, “2%C=дць%г% › ! %*3 d=ле*%“. -д…= p=д= д%! 3ч, л= ге…е! =л3 bе! -г% “-%! м3"=2, д"= 3*! =-…“ь*, . C%л*, 3 bл=д, "%“2%ц-, де м-“2, - л, “ ", ? – 3*! =-…“ь*- %! г=…, "л=д, gеле…%- г% jл, …3. r›е " Cе! шд…- " r*! =-…“ь*3 =! - м-ю ƒ=C, “=л, “ 300 д%K! %"%льц-". o! %2 - г%м д"%. м-“ ц-" 3д=л%“ “-%! м3"=2, %д, … C%л* – …=C%л%", …3 # д! 3г, L. a! =* ƒK! %- …ед="=" ƒм%г, ш", д*% “-%! м3"=2, K%-ƒд=2…- 3*! =-…“ь*- ч=“2, …, , – 2%м3 ч=“2% д%"%д, л%“ "-дм%"л 2, K=›=юч, м "“23C, 2, д% r*! =-…“ь- *%- =! м--. o! %це“ “2"%! е…… …=ц-%…=ль…%- =! м – K3" Cе! е! "=…, L 3 “-ч…- 1921 ! %*3, *%л, K-льш%", ць*= b-L“ь*%"= ! =д=, …=л *=…= ƒ! %- “2=…… м 3*! =-…“ь*%г% …=ц-%…=ль…%г% ! 3. 3, ƒ=. %C, л= “*л=д -ƒ ƒK! %-ю – C! %д%"%ль“2"%м r*! =-…“ь*%- =! м--. o-“л ць%г% K-льш%", *, ", “2=", л, d=ле*%“. -д…-L p=д- ", м%г3 ! %ƒC3- “2, 2, “"%- ƒK! %L…- “, л, . l=L›е …е м=юч, ƒK! %-, 3*! =-…ц- …е м%гл, %! г=…-ƒ3"=2, “е! - L%ƒ…, L %C-! K-льш%", *=м. cе…е! =л bе! -г% K3" ƒм-ше…, L C-д*%! , 2, “ . mе“2=ч= *%ш2-" 2= 3“C-ш…, L …=“23C ) е! "%…%- =! м – 3 1922 ! %ц- C-д C! , *! , 22 м 2еƒ, C! % ƒ=. , “2 -…2е- ! е“-" d=ле*%“. -д…%- ! е“C3Kл-*, …е д%ƒ"%л, - л, л-де! =м d=ле*%“. -д…%- p=д, ƒ…%"3 “C! %- K3"=2, "-д…%", 2, r*! =-…“ь*3 =! м-ю. q2"%! е…… d=ле*%“. -д…%- pе“C3Kл-*, (dqp) K3л% ƒ…=ч…%ю м-! %ю %K3м%"ле…е K=- ›=…… м …=“еле…… d=ле*%г% q. %д3 м=2, “"%ю …=ц-%…=ль…3 де! ›="3. -ƒ -де-ю “2"%- ! е…… “=м%“2-L…%- д=ле*%“. -д…%- де! ›=", ", “23C=л, -=*2, ч…% "“- м-“це"- C%л-2, ч…- C=! 2 – L %! г=…-ƒ=ц--; …="-2ь “е! ед д=ле*%- “. -д…, . *%м3…-“2-" K3л% ч, м=л% 2=*, . , . 2% ", “23C=" ƒ= ƒKе! е›е…… “"%г% …еƒ=ле›…%- г% "-д l%“*", “2=…%", ? =, " 2%м3 ч, “л- – " де! ›="…%м3 C, 2=……-. Š%м3 м%“*%"“ь*- K-льш%", *, , =K, ", K, 2, 3 “"%-. "%! %г-" 2= %C%…е…2-" “%ц-=ль…3 K=ƒ3 – …е д%ƒ"%л, 2, -м …=л=ш23"=2, C! %2, “еKе д=ле*%“. -д…, *-", C%- г%д, л, “ …= “2"%! е…… d=ле*%“. -д…%- ! е“- C3Kл-*, C-д “"%-м *%…2! %лем, * це "%…, ! %K, л, " -…ш, . …=ц-%…=ль…, . %*! =-…=. *%- л, ш…ь%- p%“-L“ь*%- -мCе! – . d% 2%г% ›, ƒг-д…% ƒ *%…“2, 23ц--ю dqp, ", ƒ…="=л%“ C! ="% 3*- ! =-…ц-" …= …=ц-%…=ль…3 ="2%…%м-ю 3 “*л=д- ! е“C3Kл-*, , ? % K3л% "=›л, ", м дл меш- *=…ц-" d=ле*%г% q. %д3. `ле C-“л 2%г%, * 25 ›%"2… 1922 ! %*3 ) е! "%…= =! м- 3"-Lшл= д% bл=д, "%“2%*=, 3“-м “2=л% “…%, ? % …=“C! ="д- "“- ƒ= ", K-льш%", *-" K3л, л, цем-! …-. 15 л, “2%C=д= m=! %д…- ƒK%! , , ? % “*л=д=л, “ -ƒ K-льш%- ", *-" ч, C! %K-льш%", ць*, …=л=ш2%"=…, . ›, 2ел-" g=K=L*=ль? , …, , C! %г%л%“, л, C! , - -д…=…… dqp д% p%“--. r цеL ›е де…ь, Kеƒ ›%д…%г% %Kг%"%! е…… b0 bj p%“ – C%г%д, "- “ "*люч, 2, dqp д% “*л=д3 “"% – де! ›=", . nд! =ƒ3 › C-“л ""%д3 K-льш%", ць*, . ч=“2, … д% bл=д, "%“2%*= cor ! %ƒC%ч=л% =! еш2, м-“це", . C%л-2, *-". oе! ш, м, K3л, ƒ==! еш- 2%"=…- л-де! , d=ле*%“. -д…%- p=д, – м-“це", . 3*! =-…“ь*, . %! г=…-ƒ=ц-L, = …е K-л- %--це! , L ! %“-L“ь*- ч, …%"…, *, . `ле ƒ="д *, ш, ! %*-L "-д%м%“2- л-де! -" 3*! =-…“ь*%г% ! 3. 3 " gеле- …%м3 jл, …- K-льш%", *, C%K% л, “ -. ! %ƒ“2- ! -л 2, , * "%…, це ! %K, л, ƒ C=! 2, ƒ=…=м, , ? % …е ƒK, ! =л, “ “*л=д=2, ƒK! %-. m=д …, м, K3л% ", ! -ше…% C! %"е“2, C%*=ƒ%", L “3д 3 ) , 2-, де ! =д …“ь*= "л=д= "›е ƒ…=ч…% 3*! -- C, л=“ . q3д "-дK3"“ " “-ч…- 1924 ! %*3. ) е- ! еƒ C-д2! , м*3 3*! =-…ц-" ) , 2, , ƒ *, . -=*2, ч- …% “*л=д=л, “ "“- гл д=ч- " “3д-, ! =д …“ь*- “3дд- …е …=“м-л, л, “ ", …е“2, 2 ›*, L ", ! %*: 24 %“%K, K3л, "-дC3? е…- …= "%лю, = 14 %“-K %2! , м=л, C% *-ль*= ! %*-" 3"’ ƒ…е…… . m="-2ь чле…%"- d=ле*%“. -д…%- p=д, oе2! 3 c%! %"%- м3 “ме! 2…е C%*=! =…… ƒ= =*2, "…3 &=…2, ! =- д …“ь*3[ дль…-“2ь K3л% ƒ=м-…е…е C’ 2ьм=
! %*=м, C%ƒK="ле…… "%л-. a-льш%", *, ? е 2! , "=л, L ч=“ "-дч3"=л, “еKе …= d=ле*%м3 q. %д- …е"Cе"…е…%, 2%м3 Cе! шде“ 2ь ! %*-" "%…, …е ƒ=K%! %… л, ", д=…… 3*! =-…“ь*, . г=ƒе2; C! %д%"›3"=л, "-д*! , "=2, “ …%"- 3*- ! =-…“ь*- ш*%л, – "3ƒ, . o% "“ь%м3 d=ле*%м3 q. %д3 (ƒ= ", … 2*%м "ел, *, . м-“2) K3л, “2"%- ! е…- 3*! =-…“ь*- ! =L%…, , де " 3“-. де! ›="…, . 3“2=…%"=. "›, "=л=“ 3*! =-…“ь*= м%"=. d=- ле*, L q. -д, . %ч= – K3" C! , -д…=…, L д% p%“--, =ле "“е › д% 1939 ! %*3 ƒ=л, ш="“ ", д-ле- …, м " %*! ем3 =дм-…-“2! =2, "…3 %д, …, цю (“C%- ч=2*3 * d=ле*%“. -д…= %Kл=“2ь, C%2-м * d=- ле*%“. -д…, L *! =L). o%ч=2*%м …=“23C3 …= …=ц-%…=ль…- C! ="= 3*! =-…ц-" gеле…%г% jл, …3 м%›…= ""=›=2, 1927 ! -*, *%л, , "-дC%"-д…% д% "“е“%юƒ…%г% Cе! еC, “3, ! =C2%м ", ", л%“ , ? % *-ль*-“2ь 3*! =-…ц-" …= d=ле*%м3 q. %д-, C%! -"… …% -ƒ 1917 ! %*%м, …е 2-ль*, …е ƒK-льш, л=“ , =ле ƒме…ш, л=“ K-льш * 3д"-ч-. 0 – ю -=ль“, - --*=ц--ю l%“*"= …=м=г=л=“ д%"е“2, , ? % д=ле*%“. -д…, L ! ег-%… ƒ= …=ц-%…=ль…, м “*л=- д%м – …е"-д’-м…%ю ч=“2, …%ю p%“--. ) е! еƒ C’ 2ь ! %*-" q2=л-…, г%"%! ч, C! % -“2%! -ю “2"%- ! е…… d=ле*%“. -д…%- ! е“C3Kл-*, , C-д*! е“л, ", ? % "%…= K3л= K3-е! …%ю де! ›="%ю, = …е …=ц-%…=ль…%ю. 0 е “2=л% C! м%ю "*=ƒ-"*%ю -“2%! , *=м, * 2! еK= C, “=2, -“2%! -ю d=ле*%- г% q. %д3 ч=“-" г! %м=д …“ь*%- "-L…, . Š%м3 “ь%г%д…- …ем=- ›%д…%г% “е! L%ƒ…%г% …=3*%- "%г% д%“л-д›е…… ƒ -“2%! – …=ц-%…=ль…%-", ƒ- "%ль…%- K%! %2ьK, д=ле*%“. -д…, *-". g="е! - ш=ль…, L …=“23C …= 3*! =-…“ь*3 *3ль23! 3 gеле…%г% jл, …3 l%“*"= ! %ƒC%ч=л= ƒ “е! ед, - …, 1930-. ! %*-". o%ч=л, м=“%"% ƒ=*! , "=2, - “ 3*! =-…“ь*- …="ч=ль…- ƒ=*л=д, , г=ƒе2, , " де! ›="…, . 3“2=…%"=. C! , м-ш3"=л, "е“2, д-л%"%д“2"% ! %“-L“ь*%ю м%"%ю. o%“23C%"% …= d=ле*%м3 q. %д- C%ч=л= …=K, ! =2, 2емC-" ш%"-…-“2, ч…= -“2е! – # C! % *3“ь ƒ"е! . …-“2ь ! %“- … …=д -…ш, м, …=! %д=м, qpqp, C! % -.…-L C%ƒ, 2, "…, L "…е“%* " -“2%! -ю …=! %д-" *%л, ш- …ь%- p%“-L“ь*%- -мCе! – , 3“- …ег=2, "…- -=*2, , C%"’ ƒ=…- ƒ -“2%! – ю м%“*%"“ь*%г% -мCе! -=- л-ƒм3, C! , C, “3"=л, “ ", *люч…% ц=! , ƒм%"- 2%? %. b ц, . 3м%"=. K=г=2% 3*! =-…ц-" C%ч=- л, “%! %м, 2, “ “"% – …=ц-%…=ль…%“2-, ƒ=C, - “3"=2, “ ! %“- …=м, – Cе! е! %Kл 2, “"%- C! -ƒ", ? =. Š, м ›е 3*! =-…ц м, . 2% . %2-" ƒ=C, - “=2, “ 3*! =-…цем 3 C=“C%! 2-, ! %“-L“ь*- ч, - …%"…, *, г%"%! , л, : &“*, L ›е 2, 3*! =-…ець, *? % 2, …-*%л, …е K3" …= r*! =-…-?[. o-“л 2=*%г% ƒ=C, 2=…… м=л%%“"-че…-L люд, …- K3л% "=›*% "-д“2%ю"=2, “"%- C! ="% …=ƒ, "=2, “ 3*! =-…цем. r ц- ! %*, K3" ", д=…, L 3*=ƒ, ƒг-д…% ƒ *, м 3*! =-…цем м%гл= K32, ƒ=C, “=…= л, ше люд, …=, ? % …=! %д, л=“ =K% ›, "е " r*! =-…-; 2=*%г% …-*%л, …е ! %K, л%“ “2%“%"…% ! %- “-L“ь*%- …=ц-%…=ль…%“2-. 0еL 3*=ƒ д- " *-ль*= де“ 2, л-2ь. p3“, --*=ц – д=ле*%“.-д…, *-" 2=*%› =*2, "…% “C! , л= *%ле*2, "-ƒ=ц- , ƒ= *%- K-льш%“2- “ел … д%"ел%“ ƒ=л, ш, 2, ! -д…- “ел= – Cе! е“ел, 2, “ д% м-“2, де C=…3"=л= ! %“-L“ь*= м%"=. b…=“л-д%* 3“ь%г% ць%г% “ь%г%д…- д=ле*%- “. -д…, *, , ", м=г=юч, "-д! %д›е…… d=ле*%- “. -д…%- ! е“C3Kл-*, , …е ƒ…=ю2ь, ? % "%…, м=- ю2ь …= це C%"…е -“2%! , ч…е C! ="% * …=ц- , *= -! 3…23-2ь“ …= 3*! =-…“ь*%-*%ƒ=ць*-L *3ль- 23! -, …=“, ль…% "*люче…= 1922 ! %*3 3 “*л=д p%“--, C! %2 г%м 3“ь%г% XX “2%л-22 …=ц-%…=ль- …% д, “*! , м-…%"=…= м%“*%"“ь*%ю "л=д%ю. nд…=* 1922 ! %*%м K%! %2ьK= меш*=…ц-" d=ле*%г% q. %д3 ƒ= “"%ю “"%K%д3 …е ƒ=*-…- ч3-2ь“ . gK! %L…, L %C-! C! %д%"›, "“ " “ел=. – " 2=Lƒ-. n“%Kл, "% C%23›…е C%"“2=…… “C=л=. …3л% 3 1923#1924 ! %*=. …= `м3! -. i%г% C-д… л, “ел …, , …еƒ=д%"%ле…- C%л-2, - *%ю K-льш%", *-". ) , м=л% C%"“2=…“ь*, . *%- ƒ=ць*, . ƒ=г%…-" ƒд-L“…ю"=л% ! еLд, ƒ l=…ьч›3! – . r ц- ! %*, l=…ьч›3! – “2=- "=›л, ", м C%л-2, ч…, м це…2! %м K%! %2ьK, ƒ= …еƒ=- ле›…-“2ь gеле…%г% jл, …3. b u=! K-…- …= %“- …%"- u=! K-…“ь*%- n*! 3›…%- p=д, 3*! =-…“ь*- л-де! , “2"%! , л, r*! =-…“ь*3 m=ц-%…=ль…3 j%л%…-ю, …="*%л% *%- %K’-д…=л, “ м=L›е "“- 3*! =-…“ь*- %! г=…-ƒ=ц – (*3ль23! …- L C%- л-2, ч…-) " l=…ьч›3! – . `ле %“…%"…е ƒ! %“2=…… =*2, "…%“2- 3*! =- -…“ь*%г% ! 3. 3 C%ч, …=-2ь“ ƒ *-…ц 1920-. ! %*-". 0 ь%м3 д3›е “C! , л% 2е, ? % C%…ц-, C! %"%д ч, “"%ю -мCе! “ь*3 C%л-2, *3, …е …е. - 23"=л, -…2е! е“=м, …=ц-%…=ль…, . ме…ш, …, = ! %K, л, …= …, . Cе"…3 “2="*3 – 3 "“ *, L “C%“-K -м д%C%м=г=л, . r›е " 1930 ! %ц- "-дK3л=“ ƒ3“2! -ч C! ед“2="…, *-" r*! =-…“ь*%- m=ц-%…=ль- …%- j%л%… – ƒ %2=м=…%м qеме…%", м, *%г% C-д2! , м3"=л% C%…“ь*е *%м=…д3"=…… . qеме…%" ƒ…%"3 C-д2"е! д, " “"%ю г%2%"…-“2ь
“C-ль…% -ƒ 3*! =-…ц м, “2"%! , 2, …еƒ=ле›…3 3*! =-…“ь*%-*%ƒ=ць*3 де! ›="3 …= d=ле*%м3 q. %д-. g ць%г% C! , "%д3 %! г=… rmj &d=ле- *, L q. -д[ C, “=": &m= d=ле*%м3 q. %дд%л Cе! ед! е*л= …=м, 3*! =-…ц м, “2=2, %“%Kл, - "% Kл, ƒь*, м, “3“-д=м, *%ƒ=*-". mе ƒ="›д, м, K3л, ƒ *%ƒ=*=м, " C! %2, ле›…, . 2=K%- ! =. ; …е ƒ="›д, …=ш- -де=л, – C! =г…е…… ! %ƒ- . %д, л, “ -ƒ C! =г…е…… м, – ƒ=ц-*="ле…… м, *%ƒ=*-"-д=ле*%“. -д…, *-". d%л ", ƒ…=ч, л= …=м - -м 2 ›*3 ƒ=д=ч3 # ƒ! %K, 2, -ƒ д, *%- *! =-…, *3ль23! …, L *! =L, C-д… 2, -ƒ …=д! ƒемл- …е- ƒч, “ле……- K=г=2“2"=, *%2! – ле›=2ь 2=м Kеƒ *%! , “2- дл людеL. ) =“2, …3 2%- ! %K%2, – м, , - "%…, "›е ƒ! %K, л, . o! , Lшл, K-льш%", *, , - ! %K%2= ƒ3C, …, л=“ . m=“2=л% л, . %л-22 . – м, , - "%…, Kеƒ*%мC! %м-“…% …е…=", д, м% – K%! ем%“ C! %2, K-льш%", *-". b 2-L K%! %2ьK- – м, , - "%…, м=-м% 3›е 232 Cе"…- 2! =д, ц--[. Š= =*2, "…-“2ь – “=м%C%›е! 2"=, ƒ *%ю 3*! =-…“ь*- …=ц-%…=л-“2, -д=ле*%“. -д…, *, д- - л, " l=…ьч›3! – " 1920#30-2- ! %*, , ", *л, - *=- Cе! ед3“-м C%ч322 ƒ=. %Cле…… – C%"=г, . g=л, ш=юч, “ь C=л*, м, C=2! -%2=м, “"%-- K=2ь*-"? , …, , "%…, м=л, 2-ль*, …е"ел, *3 …=д-ю, ? % ƒм%›32ь д%›, 2, д% 2 – м, 2-, *%л, C%K=ч=2ь “"%ю *! =-…3 "-ль…%ю – ? =“л, "%ю. nд…=*, …еƒ"=›=юч, …= це – …= %Kме›е…-“2ь “"%-. м%›л, "%“2еL, 3 ч3›-L де! ›="- "%…, ! %K, л, "“е, ? % м%гл, , …- …= . ", лю …е “3м- …-"=юч, “ь 3 C! =", ль…%“2- “"%г% ", K%! 3. - . %ч= =*2, "-“2-" 3*! =-…“ь*%г% …=ц-%…=ль…%г% ! 3. 3 " l=…ьч›3! – K3л% …еK=г=2% (2! %. , K-льше 2, “ ч- %“-K), "%…, д%"ел, , ? % “е! ед 3*! =-…“ь*, . д=ле*%“. -д…, *-" K3л, L 2-, . 2% ƒ…е"=›=" %K, "=2ель“ь*е г=“л% &l% . =2= “*! =ю, …-ч%г% …е ƒ…=ю[. b%…, , …е "-д%*! емлююч, “еKе "-д “C-ль…%- K%! %2ьK, 3*! =-…ц-" ƒ= “2"%! е…… …еƒ=ле›- …%- r*! =-…“ь*%- де! ›=", , …е%д…%! =ƒ%"% C%"2%! ю"=л, , ? % &…=м, д=ле*%“. -д…, м 3*- ! =-…ц м, 3 ц-L K%! %2ьK- "-д"еде…% д%лею "ел, чеƒ…3 д-л …*3. Š32, Kл, ƒь*% "-д …=“, ƒ= `м3! %м, ›, "е де*-ль*= “%2 2, “ ч …=ш, . K! =2-", -. … д%л …=м …еK=Lд3›=, …="C=*, , "%…= …=м Kл, ƒь*= L д%! %г=. Š%м3 м, C%"2%- ! ю-м% “ь%г%д…-, ? % "›е …е %д, … ! =ƒ г%"%- ! , л, : r*! =-…“ь*, L d=ле*, L q. -д м3“, 2ь K32, …еƒ=ле›…, м[. dл д%“ г…е…… ц – ме2, "%…, ""=›=л, ƒ= …е%K. -д…е Cе! ед3“-м C! %"%д, 2, =*2, "…3 C! %C=г=…д3 “"%-. -деL * …= d=ле- *%м3 q. %д-, 2=* – 3 "“ь%м3 “"-2-, ? %K C! %- Kлем= gеле…%г% jл, …3 “2=л= 2=*%ю › "-д%- м%ю, * C! %Kлем= “=м%- r*! =-…, . g=дл ць%г% д! 3*3"=л, “ *…, г, L г=ƒе2, , " *, . C%- ! 3ш3"=л, “ C! %Kлем, 3*! =-…ц-" …= d=ле- *%м3 q. %д- L 3 "“ь%м3 “"-2-. q=ме " ц- ! %*, , ƒ="д *, =*2, "…-L C! %C=г=…д, “2“ь*-L – *3ль- 23! …%-%“"-2 …“ь*-L ! %K%2- rmj, " C%…“ь*%- м3 “3“C-ль“2"- ƒ! %“2=- %“%Kл, ", L -…2е! е“ д% 3*! =-…ц-" 2= 3*! =-…“ь*%- *3ль23! , , *%2! , L ƒKе! -г“ L д% “ь%г%д…-. `*2, "-“2, rmj C%“2-L…% ƒ…=L%м, л, 3*- ! =-…ц-" 3 l=…ьч›3! – -ƒ дль…-“2ю 3*! =-…“ь- *%г% …=ц-%…=ль…%г% ! 3. 3 " -…ш, . *! =-…=. “"-23. j%л, ƒ -"! %C, C! , Lшл= ƒ"-“2*= C! % "K, "“2"% "%›д n! г=…-ƒ=ц – r*! =-…“ь*, . m=ц-%…=л-“2-" -"ге…= j%…%"=льц , " u=! K-…- rmj %! г=…-ƒ3"=л= ›=л%K…, L м-2, …г, …= *%- м3 K3л% C! , L… 2% “Cец-=ль…3 ! еƒ%люц-ю, " *-L ƒ%*! ем= г%"%! , л%“ : &l, , 3*! =-…“ь*- …=ц-%…=л-“2, d=ле*%г% q. %д3, Kеƒ3м%"…% ! %ƒд-л -м% ", ƒ"%ль…3 K%! %2ьK3 nrm – -- K%! %2ьK3 ƒ- "“-м= %*3C=…2=м, 3*! =-…“ь*, . ƒемель – C-д C! =C%! %м 3*! =-…“ь*%г% …=ц-%- …=л-ƒм3 C%"едем% ? е ! -ш-ч-ш3 K%! %2ьK3 ƒ= ƒ"-ль…е…… …=ш, . K=г=2%“2! =›д=ль…, . K! =2-", *- ƒ…=. %д 2ь“ C-д *%м3…-“2, ч…, м ! - м%м " …=ш-L д! 3г-L K=2ь*-"? , …- # 3 gеле…%- м3 jл, …-[. m=L! =д-“…-ш, м м%ме…2%м дл 3*! =-…ц-" l=…ьч›3! – K3л= ƒ"-“2*= C! % C! %- г%л%ше…… 1939 ! %*3 …еƒ=ле›…%- r*! =-…“ь- *%- де! ›=", " g=*=! C=22-. m= че“2ь ц – C%д-- K3л% C! %"еде…% 3! %ч, “2%“2- " u=! K-…-, = г=ƒе2= &d=ле*, L q. -д[ 3 Cе! ед%"-L “2=22- C! % це …= "“ю “2%! -…*3 …=д! 3*3"=л= 3*! =- -…“ь*, L ге! K # 2! , ƒ3K. Š! еK= ƒ=ƒ…=ч, 2, , ? % – " -"! %C- 3*! =- -…“ь*= д-=“C%! = …е ƒ=K3"=л= C! % 3*! =-…“ь- *, . д=ле*%“. -д…, *-": C! % C! %Kлем3 gеле…%- г% jл, …3 д! 3*3"=л, “ “2=22-, C3Kл-*3"=л, “ “C%г=д, 3ч=“…, *-" K%! %2ьK, ƒ= “"%K%д3 gеле…%г% jл, …3 " 1917#1922 ! %*=. . dе *- 3*! =-…ц--д=ле*%“. -д…, *, …="ч=л, “ь 3 p, м“ь- *%м3 3…-"е! “, 2е2- ƒ="д *, “2, Cе…д--, ", д-ле…-L дл n! г=…-ƒ=ц – r*! =-…“ь*, . m=ц-%…=л-“2-".
Олександр Мамай, член товариства «Просвіта» м. Владивостока
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
zainteresowań naukowych, lecz przygotowuje sobie godną zmianę kontynuatorów swojej sprawy. Zatem w latach 1898—1918 Wołodymyr Wernadski zajmuje stanowisko profesora Uniwersytetu Moskiewskiego; w latach 1918—1919 wykłada na Uniwersytecie Kijowskim; od 1920 roku jest już rektorem Uniwersytetu Taurydzkiego (Symferopol)... Wołodymyr Wernadski jest do dzisiaj jednym z największych i niezaprzeczalnych autorytetów nauki geologicznej. Założył znane na całym świecie szkoły rodzimych mineralogów i geochemików. Swoje badania naukowe prowadził również na Ukrainie, w szczególności na obszarach Połtawszczyzny, Żytomierszczyzny, Przedkarpacia oraz na Krymie. Był pierwszym badaczem podstawowych prawidłowości geochemicznych budowy i składu Ziemi, szczególną uwagę poświęcając kwestiom składu chemicznego skorupy ziemskiej, atmosfery i hydrosfery. (Studiując pierwiastki promieniotwórcze i ich rolę w historii rozwoju Ziemi, uczony doszedł do wniosku, że to nie jej roztopione jądro określa wewnętrzną energię naszej planety i warunkuje zachodzące na niej procesy tektoniczne, lecz migracja pierwiastków chemicznych i energia rozpadu promieniotwórczego.) Pod kierownictwem Wołodymyra Wernadskiego po raz pierwszy w ZSRR przeprowadzono badania złóż pierwiastków promieniotwórczych... Uczony był zawsze świadomy swoich ukraińskich korzeni; miłość do swojej praojczyzny zaszczepili mu rodzice. „Ojciec i matka moi byli kijowianami. W obu rodzinach żywe były narodowe tradycje ukraińskie. Moje dziecięce lata (1868—1876) spędziłem na Ukrainie w Połtawie i Charkowie, bywałem też w Kijowie... Ojciec i matka dobrze znali język ukraiński. Matka, bardzo muzykalna, o wielkim głosie (mezzosopran), wspaniale śpiewała ukraińskie pieśni; bywały w domu i chóry. Na mnie działało to bardzo silnie...” (Ze wspomnień). Przy okazji warto przypomnieć, że rodzeństwem matki był Mykoła Hułak — jeden z inspiratorów i organizatorów tajnego Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego. Zarówno matka, jak i żona uczonego pochodziły ze starszyzny ziemiańskiej. Ojciec, Iwan Wasylowycz — uczony ekonomista, założyciel i redaktor czasopism „Ekonomiczeskij ukazatiel” (1857—1861) oraz „Ekonomist” (1858—1864), był rodem kozackim i osobiście znał Szewczenkę, Kulisza, Maksymowycza, Kwitkę-Osnowjanenkę... Sam Wołodymyr Wernadski znał się i utrzymywał kontakty z najwybitniejszymi Ukraińcami — swoimi współczesnymi, swego czasu blisko związał się z Mychajłem Drahomanowem, „był członkiem Towarzystwa Szewczenki we Lwowie — swego rodzaju Ukraińskiej Akademii...”. I choć szczerze przyznał w swoich wspomnieniach, że „ukraiński nurt nie był... głównym” w jego życiu społecznym, gdyż wcale nie uważał się za polityka („Pierwsze miejsce w moim życiu zajmowało i zajmuje poszukiwanie naukowe, praca naukowa, wolna myśl naukowa i twórcze poszukiwanie prawdy przez jednostkę”), to jednak przekonujemy się, że właśnie on, ten nurt, prowadził uczonego przez życie, wyznaczał dla niego humanistyczne — ogólnoludzkie drogowskazy, które są niemożliwe bez uświadomienia sobie przynależności do rodzinnej ziemi. Nie gołymi przecież deklaracjami — konkretnym tytanicznym trudem udowodnił, że jest wielkim synem wielkiego narodu. A wielka ukraińska rodzina w podzięce uwieczniła swojego wielkiego syna nie martwym brązem dożywotniego pomnika — żywym światłem nauki: majestatyczną nowoczesną budowlą, która podpiera wieczne kijowskie niebo — Centralną Biblioteką Naukową Narodowej Akademii Nauk Ukrainy imienia W. Wernadskiego. Niech więc to niebo będzie wiecznie wysokie, gdy wspiera się na tak wielkich imionach... Wołodymyr HERMAN
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr Wernadski to jedna z najwybitniejszych postaci w świecie nauki XX wieku, uczony-humanista o poziomie i zasięgu tytanów myśli epoki Odrodzenia. Jego odkrycia naukowe to, bez przesady, wizja przyszłości. Dlatego słusznie i zgodnie z prawdą akademika Wernadskiego uważa się za człowieka XXI wieku, a jego opracowania naukowe – za fundament nauki przyszłości, nauki trzeciego tysiąclecia...
W intelektualnym arsenale każdego narodu są ludzie-samorodki, którzy, najwyraźniej przejmując jeszcze na poziomie genetycznym doświadczenie wypracowane przez całą ludzkość, stawali się nie tylko najwybitniejszymi uczonymi-światłami swoich czasów, ale także fundatorami nowych kierunków i całych gałęzi nauki, czyli o dziesięciolecia (a nawet stulecia) wyprzedzali teraźniejszość, w której byli zwiastunami przyszłości. Do tej kohorty uczonych-encyklopedystów, wybitnych intelektualistów-humanistów i w najszerszym rozumieniu filozofów-myślicieli najwyższego, nieziemskiego lotu, należy także jeden z najgodniejszych synów narodu ukraińskiego Wołodymyr Iwanowycz Wernadski. Słowo fundator, czyli założyciel, do imienia tego wielkiego człowieka o doprawdy tytanicznych osiągnięciach i nieogarnionych zainteresowaniach naukowych można bezbłędnie dodawać wielokrotnie: gruntowność jego opracowań, teoretyczna przewidywalność i dalekowzroczność, potwierdzona z czasem praktyką, wartość odkryć i skrupulatność ich uzasadnień stały się fundamentalnymi podwalinami takich nowych nauk, jak geochemia, biochemia, kosmologia w szerokim rozumieniu tego słowa, fundamentem rozwoju nauk o noosferze i biosferze... Idee Wołodymyra Wernadskiego legły u podstaw nowych kierunków rozwoju geologii w ogóle, a w szczególności mineralogii, petrografii, krystalografii, hydrologii i hydrogeologii, a także biologii, geografii, gleboznawstwa, radiologii, ekologii... Do kręgu zainteresowań uczonego wchodziły także zjawiska związane z radioaktywnością; wysunął szereg teoretycznych założeń z zakresu geochemii pierwiastków rzadkich i rozproszonych, poszukiwań minerałów radioaktywnych, nakreślił znaczenie i rolę żywych organizmów w procesach geochemicznych; jego opracowania legły u podstaw metodologii określania bezwzględnego wieku skał. Historia, metodologia, organizacja nauki, problemy etyki naukowej — to jeszcze jeden akcent w wykazie naukowych i po prostu ludzkich zainteresowań uczonego. Miarą odpowiedzialności przed społeczeństwem powinny być, jego zdaniem, przepełnione wszystkie czyny i wyniki działań naukowych mężów nauki: «Uczeni nie powinni zamykać oczu na możliwe konsekwencje ich pracy naukowej, postępu naukowego. Muszą czuć się odpowiedzialni za wszystkie skutki swoich odkryć. Muszą powiązać swoją pracę z lepszą organizacją całej ludzkości». Jak aktualnie brzmią te słowa-przestrogi człowieka, którego nazywano «prorokiem wieku atomowego», w naszym doprawdy atomowym, z już gorzkim doświadczeniem «czarnobylskim» wieku. Miejsce i rola człowieka w układzie współrzędnych świata i Wszechświata — te problemy od stuleci nurtowały zarówno uczonych-przyrodników, jak i teologów oraz przedstawicieli innych — w większości okołookultystycznych nauk. A jednak tak spójnej nauki, która wyprzedziła myśl naukową o całe stulecia, przed pojawieniem się opracowań uczonego nie było, a stała się nią nauka Wernadskiego o biosferze (termin wprowadził do obiegu naukowego w 1875 roku austriacki geolog E. Suess) oraz doprawdy rewolucyjna nauka o noosferze. W wąskim znaczeniu naukowym chodzi o powłokę kuli ziemskiej, w granicach której zachodzi interakcja przyrody i społeczeństwa ludzkiego. Temat ten był opracowywany w szczególności przez filozofa-bergsonistę i matematyka E. Le Roya oraz wybitnego geologa i paleontologa P. Teilharda de Chardin. (Niektórzy uczeni, w szczególności M. Hołubec, rozpatrują noosferę jako biosferę na nowym etapie jej rozwoju.) Różnica i postępowość, rewolucyjność nauki Wernadskiego polega przede wszystkim na tym, że do czasu opanowania natury atomu i jego głębi człowiek był rozpatrywany jako niemal ślepa zabawka w rękach przyrody z punktu widzenia naturalisty lub innych sił wyższych z punktu widzenia teologa czy okultysty. I odtąd po raz pierwszy w historii cywilizacji człowieka zaczyna się rozpatrywać jako potężną siłę geologiczną, zdolną wpływać na najbardziej globalne, planetarne procesy. (I jak zaświadczył nasz burzliwy wiek, nie zawsze pozytywnie.) «Widzę teraz, że to, co przeżywamy, wykracza poza granice naszego kraju. Po raz pierwszy 'światowy' charakter procesów społeczno-politycznych w toku historii ludzkiej wyraźnie wywodzi się z głębszego substratu historii ludzkiej, z geologicznego substratu, który leży u podstaw historii ludzkości, z nowego stanu sfery życia na naszej planecie — biosfery, noosfery, w której ludzkość staje się po raz pierwszy potężną planetarną siłą geologiczną, gdzie może geologicznie przejawiać się jego myśl, jego świadomość, jego rozum» (Wernadski W. Ze wspomnień). Nauka o noosferze — to złożona nauka, która znajduje się w stadium ciągłego teoretycznego odnawiania. Rozwój nauki Wołodymyra Wernadskiego śledzi się w pracach akademików B. Sokołowa, Je. Fiodorowa, O. Janszyna, K. Sytnyka, M. Hołubca. Zgodnie ze współczesnymi wyobrażeniami, noosfera stanowi «jednolity system człowiek—produkcja—przyroda, który rozwija się na podstawie praw przyrodniczo-historycznych, określających zorganizowanie biosfery i otaczającej przestrzeni kosmoplanetarnej zgodnie z interesami współczesnej i przyszłej ludzkości. Formuje się pod wpływem czynników kosmicznych w warunkach złożonych wzajemnych relacji i powiązań przyrody i społeczeństwa, coraz większego wpływu człowieka na otaczające środowisko, kiedy działalność umysłowa społeczeństwa staje się głównym czynnikiem określającym celowy rozwój». Zgodnie z nauką, ważnymi czynnikami tworzenia noosfery są społeczno-ekonomiczne warunki życia człowieka, w szczególności jego działalność produkcyjna i naukowa. Człowiek, poznając prawa przyrody i społeczeństwa, udoskonalając technikę i technologie, aktywnie wpływa na przekształcanie przyrody, której cząstką sam jest. Wpływ człowieka rozszerza się na wszystkie powłoki noosfery. Obok tradycyjnych składników noosfery — antroposfery (ogół ludzi jako organizmów), technosfery (ogół obiektów stworzonych przez celową działalność człowieka oraz obiektów naturalnych zmienionych przez ten proces), niektórzy uczeni oddzielnie wyróżniają jeszcze socjosferę. Ta ostatnia stanowi ogół czynników społecznych, charakterystycznych dla pewnego etapu rozwoju społeczeństwa w jego interakcji z przyrodą, rozum człowieka oraz osiągnięcia z nim związane. Do noosfery należy zmieniona przez człowieka przyroda ożywiona i nieożywiona, zasoby naturalne opanowane przez ludzkość oraz obiekty ochrony przyrody. Tak oto całkiem krótko i schematycznie, jak na publikację prasową, — o nauce, która w takim czy innym stopniu dotyczy niemal wszystkich znanych obecnie nauk. Trudno więc przecenić znaczenie tego impulsu, który dała nauka Wołodymyra Wernadskiego rozwojowi światowej nauki w ogóle, a krajowej w szczególności. Dotknijmy jeszcze jednego aspektu wielostronnej działalności naukowej uczonego i obywatela. Przez swoje długie, jak na ziemskie miary, życie — a urodził się 12 marca 1863 roku w Petersburgu i zakończył swoją ziemską drogę 6 stycznia 1945 roku w Moskwie — Wołodymyr Wernadski zarekomendował się nie tylko jako genialny teoretyk, ale także błyskotliwy praktyk, wielki organizator nauki. Dla nas, Ukraińców, znamienne jest to, że żyjąc w burzliwych latach 1917—1921 na Ukrainie, która była ojczyzną jego rodziców i źródłem wiecznej własnej inspiracji, Wołodymyr Wernadski był niestrudzonym organizatorem i inspiratorem stworzenia najważniejszej instytucji naukowej swojej praojczyzny — Akademii Nauk Ukraińskiej SRR oraz jej pierwszym prezydentem. Ta działalność mogłaby stać się przedmiotem naświetlenia nie tyle osobnego artykułu, co wielotomowej monografii. Doprawdy pozostaje tylko dziwić się wszechstronności geniuszu uczonego-przyrodnika. Zatem choćby skrótowo-chronologicznie zaznaczmy kamienie milowe jego działalności naukowej: w 1909 roku Wołodymyr Wernadski został wybrany akademikiem Rosyjskiej Akademii Nauk; w 1914 roku uczonego mianowano dyrektorem Muzeum Geologicznego i Mineralogicznego Petersburskiej Akademii Nauk; od 1919 roku jest akademikiem AN Ukraińskiej SRR; w latach 1919—1921 — prezydentem AN Ukraińskiej SRR; w latach 1922—1939 Wołodymyr Wernadski pracuje jako dyrektor założonego przez siebie Instytutu Radowego AN ZSRR w Leningradzie; w latach 1926—1930 kieruje Komisją ds. badania naturalnych sił wytwórczych, a od 1940 roku — Komisją ds. izotopów... Działalność dydaktyczna — to jeszcze jedno świadectwo tego, że prawdziwy naukowiec nie zamyka się w kręgu własnych wąsko-
Tłumaczenie maszynowe
...Duch wcale nie posiada w sobie jakiejś monolitycznej siły, która pragnie lepić świat, życie i społeczeństwo na swój obraz i podobieństwo. Co prawda, były próby ogłoszenia solidarności wszystkich działaczy kultury duchowej, ale wszystkie one okazały się nieskuteczne. Pomiędzy nosicielami różnych form ducha, pomiędzy różnymi wyrazicielami jego woli istnieje najgłębsze, pełne pogardy i nienawiści wzajemne wyobcowanie, które nie ma analogii. Jest coś samowolnego w rozumieniu, że niby to duch z racji swojej natury stoi — skorzystajmy tutaj z społeczno-politycznego terminu — «na lewej flance», że on, inaczej mówiąc, przeważnie związany jest z ideami wolności, postępu i humanizmu. To błędne twierdzenie wielokrotnie zostało zanegowane przez samo życie. Duch także może, i nawet z większym sukcesem, przebywać na «prawym» skrzydle... Tomasz Mann. «Artysta i społeczeństwo» Dla tych, którzy nie są zaznajomieni z artykułem Tomasza Manna «Artysta i społeczeństwo», przypomnijmy, że z pewną niechęcią, z jakąś delikatną wyrozumiałością rozpoczyna swoją pracę niemiecki pisarz, autor światowej sławy powieści. Zauważa on nawet, że na pytanie nie bardzo chce odpowiadać, ale, powiedzmy... zostało ono postawione. Chodzi o artystę i moralność, o artystę i politykę. A jeśli się wczytać, to także o psychologię twórczości i o zależność od władzy... Wielki pisarz mówi nawet, że «nie można zaprzeczyć temu, iż w politycznym moralizowaniu artysty jest zawsze coś komicznego, że propagowanie humanistycznych idei prawie zawsze graniczy (i nie tylko graniczy) dla niego z pospolitością...» Cóż, jest nad czym rozmyślać! Rzecz w tym, że Tomasz Mann dokonywał rewizji swojego ducha, osobistego życia, próbował na własnym doświadczeniu (powołując się także na autorytet J. W. Goethego) znaleźć punkty styczne między osobistym a społecznym! Niełatwo bywa wyznaczyć te granice, gdzie moralność przeradza się w moralizatorstwo, i trudno zgodzić się z tym, że propaganda humanistycznych idei zawsze graniczy z pospolitością. Tutaj, moim zdaniem, trzeba brać pod uwagę kontekst powiedzianego... W czasie, gdy «...w nauce, jak nigdy, jest możliwość wykorzystywania nie po prostu pluralizmu, a prawdziwego rozpasania metodologii (M. Najenko. Nowoczesne literaturoznawstwo w «czasie jezuitów». — L. U. — nr 25. XI. 1999), gdy pojawiają się góry beztalenckiej szarzyzny, naszym sumieniem kieruje pragnienie znalezienia w miarę możliwości właściwego podejścia w ocenie zjawisk artystycznych, przeczytania przeczytanego niedawno, dania wykładni zwulgaryzowanemu rozumieniu tekstów poetyckich. Przypominają się w tym przypadku (choć i historyczne) utyskiwania Serhija Jefremowa o «trudnościach, które korzenią się w historycznym losie naszego pisarza, a i w jego obecnym położeniu. Pisarstwo nasze rozwijało się pod obuchem ciężkich okoliczności (utrata zabytków w starym okresie, niewymowny ucisk cenzuralny w nowym), że mówić o normalnym rozwoju dorobku literackiego ledwie czy jest możliwe...». Do tego utyskiwania należałoby dodać także twierdzenie o zapolitycznieniu oraz wulgarno-socjologicznym rozumieniu samej natury twórczości i zjawisk artystycznych w ogóle. Piętnem podobnego rozumienia często naznaczone są także rozmyślania o sztuce i samych twórcach, których oryginalna twórczość ma nieprzeciętne znaczenie i należy do skarbca literatury ukraińskiej. Jednakże chce się przestrzec gorączkowych przed pospiesznymi wnioskami, zachęcić, jeśli nie do naukowego — to przynajmniej z pozycji zdrowego rozsądku — przemyślenia podobnych problemów. Tendencja do niedoceniania zjawisk artystycznych, niechęć do dawania pełnej oceny twórczości tej czy innej osobowości, przemilczanie problemu, rujnowanie i szkalowanie ducha narodowego, strach przed pozostaniem «niepostępowym», a czasem i zwykłe lenistwo — oto główne wady myśli krytycznej. Dawno już trzeba było przemyśleć także problem kompromisu politycznego, tego bardzo nieprostego zjawiska, które zrodzone jest (i nadal jest rodzone!) w sferze świadomości masowej. Mamy na myśli także daninę czasowi, kompromis na granicy fizycznego przetrwania, świadome wtórowanie, wzajemny spisek czy egoizm społeczny (jeśli tak można powiedzieć) między autorem a czytelnikiem, eklektykę tematyczną itp. Problemy, problemy... One przecież wyżerają także duszę krytyki. A jeśli mamy mało należytych ocen, to wtedy poetycki maksymalizm czy nie najlepiej wyraża «niedopowiedziane»: Nie kupisz jej kwiatem przedwiośnia, Ani gardłem, ani rangą. Poezja — to sprawa sumienna, Nie igraj nią bez przyczyny. Taka sobie, nie zna starości I na czole nie stawia daty, Z czarnym popiołem i pędem Stoi odwiecznie przy chacie. I nie lekkimi przelewami — Ciężką krwią serce krąży, Błyśnie skrzydłem swoim malinowym, A czy obejmie, czy udusi. Takim niezwykłym było rozumienie natury twórczości przez Andrija Malyszkę. Nie chce się nawet cytować «Historii literatury ukraińskiej» w dwóch tomach: bo tam, niestety, bardzo skąpo powiedziano o talencie wielkiego ukraińskiego poety. Czyż tej postaci nie warto było rozpatrywać w kontekście takich twórców, jak M. Rylski, P. Tychyna, W. Sosiura, M. Bażan, O. Dowżenko, Ju. Janowski, których imiona dawno należą do całego świata. A i powiedzieć by o tym, że Andrij Malyszko cieszył się także z przyjścia nowego pokolenia: Dumne w męstwie, wreszcie, W pieśniach, w zmaganiach, w miesiącach, Nie zastraszone w nocy aresztami, Nie przesłuchiwane na komisjach. ...Pokolenie z kraju ojcowskiego, Głosami — jak trąby w chmury! I od ciężkiego snu sołowieckiego Nie kładą się na duszę koszmary. Pragnienie zawsze bycia w drodze, przejęcie pewnym niepokojem, nawet poryw w nieznane, gotowość (wraz z ludowymi nadziejami i bólami) przyjmowania tego nowego, które dopiero majaczyło na horyzoncie, wiara w moralne kryteria ludzkie, wreszcie, wiara w moralną siłę narodu — cechy, które były właściwe muzie Malyszki. Różne były (co tu kryć — czasem niekompetentne) rozważania teoretyczne Andrija Malyszki. A były i takie: «Nam trzeba głębiej i uważniej studiować głębokie procesy współczesnego życia, przede wszystkim proces wychowywania na nowo i tworzenia nowego człowieka. Człowiek nowego życia musi być w centrum naszych twórczych poszukiwań, w centrum naszych poematów... Nie możemy zapominać o tym, że po naszych poematach i wierszach za pięćdziesiąt, sto lat potomkowie będą sądzić o człowieku nowej epoki...» W czym nie odmówisz autorowi, tak to w nadziei, pewności i powadze swojego przeznaczenia oraz odpowiedzialności za swoje przeznaczenie... Twórczość Andrija Malyszki była zorientowana na głęboką ludowość, w niej odczuwalny jest stały zew do wolności narodowej, rozumieniem godności ludzkiej przesiąknięte są wiele jego wspaniałych wierszy. Można mówić o typach ludowych, o tym, po czyjej stronie znajdują się sympatie poety-Malyszki. Przypomnijmy — «Nauczyciel», «Zbiory», «Opanas Bida»... Andrij Malyszko w poezji ukraińskiej —
to hojnie nalany kłos, który, tylko dotknij, – sypnie szczodrym ziarnem słowa... Szewczenkowską tradycję materialnego rozkwiecania rzeczywistości słowem trzeba zawsze mieć na uwadze, gdy mówimy o talencie Andrija Malyszki. Tę samą tradycję trzeba mieć na uwadze, gdy mowa o wierszach historycznych, a także pejzażowych. Trzeba uwzględniać także miłość poety do prozy J. Janowskiego, O. Dowżenki, W. Stefanyka, do poezji I. Kotlarewskiego, R. Burnsa, S. Petőfiego, M. Niekrasowa, S. Jesienina, W. Mysyka... Motywy ich twórczości często zapładniały poezję Andrija Malyszki. Dziś – z perspektywy czasu – nie tak już trudno zbadać te wpływy. To później jego muza nabierze obywatelskiej (wyrazistej), malyszkowskiej krzepy i śmiałości. I to już nie będzie tylko konstatacja, a ostra krytyka ustroju społecznego, który nie pozwala rozwinąć się twórczym potencjałom człowieka. Rembrandty i Rubensy dnieprowych czarnych pól, Bezpaszportowi moi da Vinci i Rafaelowie! Ileż goryczy i miłości, ileż celnego trafienia w korzeń zła społecznego. Czyż nie z tych wersów narodził się krytycyzm Iwana Dracza? Wspomnijmy „Balladę o Sarianach i Van Gogach”, i nie tylko ten utwór. Andrij Malyszko był obdarzony nadzwyczajnym darem improwizacji. Można to zilustrować króciutkim wierszem „Syn”. Poeta, wykorzystując materiał folklorystyczno-bytowy, który zadziwiająco zbiega się z jego wewnętrznym stanem ludzkim, odradza samo pojęcie, które, jak diament, mieni się wszystkimi barwami narodowego kolorytu: Przyszedłem, mamo, daleką dalią Do tych wrót, co siwe ramieniem, Po waszej łzie, jak po stromej górze, Po tym krzyku w kalendarzu, Po tej żałobie w nocy wdowiej, Po waszej dłoni, jak po dolinie. Cztery Dunaje płyną pod oknem, Zrosła się jabłoń, była kaleką, Matka jak matka, przez gałęzie czarne Na oczy synowi całe niebo garnie I, by syna nieością nie karcić, — Zaczyna od nowa świat tworzyć Z taką łaską oraz powitaniem, Że w bramie kamień stał się kwiatem. Wszystko tu jest wirtuozerskie – i pomysłowy (a przy tym brzmiący naturalnie) rym, i „wrota, co siwe ramieniem”, i „łza, jak stroma góra”, i „dłoń, jak dolina” – są odbierane... I „krzyk w kalendarzu”, i „cztery Dunaje” w najbardziej przekonujący sposób tworzą syntezę, nadają idei nowy impuls do życia. Takich wierszy u Malyszki jest wiele. Wykorzystanie tego rymu, zapożyczonego z pieśni ludowych, rzadko nie dawało pożądanego artystycznego wcielenia. Poezji Andrija Malyszki właściwe jest wyzwolenie motywów rodowych, rodzinnych (są tu i wiersze o ojcu, matce, wuju, znajomych, pobratymstwie...) Konkretne w wczesnej twórczości, przeradzają się one w sumaryczną wiedzę, ciążą ku szewczenkowskim arcydziełom typu „Sadu wiśniowego koło chaty” – w późniejszym okresie twórczości poety. Często to wyzwolenie świata przypomina samospowiedź świata, kiedy (człowiek – przyroda – społeczeństwo) zlewają się i istnieją w jedności. Andrij Malyszko nie był odosobniony w swoich poszukiwaniach stylistycznych i wiedzy o możliwościach stylistycznych. Można przytoczyć i przykład podobnych poszukiwań z praktyki literatury światowej. Wziąć choćby wiersz Nazima Hikmeta „Orzech”: Głowa moja – chmura z piany, morze w piersiach moich. Jestem starym orzechem gdzieś w parku miejskim, Co rozrósł się tysiącem gałęzi, Ale ani policji, ani tobie o tym nie wiadomo. Jestem starym orzechem w parku Gülhane, I liście, jak rybki, błyszczą-błyszczą od świtu do zmierzchu. Szeleści, niby chustka jedwabna, szepczą w ciszy, — Zerwij je, kochana moja, i otrzyj łzy swoje. Liście moje – ręce moje, sto tysięcy zielonych rąk, Sto tysięcy rąk wyciągnąłem – dotykam ciebie, Stambule, Liście moje – oczy moje, w zachwycie patrzę wokoło, Stoooko patrzę na ciebie, patrzę na swój Stambuł. Listki moje – biją, jak sto tysięcy serc... Jestem starym orzechem w parku miejskim, Ale ani policji, ani tobie o mnie nie wiadomo. (Przełożył Wasyl Osadczyj) Możemy przekonać się o tym, że cykl „Wyznanie” A. Malyszki (choć bardzo oryginalny) ma w sobie to, co łączy go z tendencją, ze zrozumieniem tego, jak można zaprojektować osobiste na świat i odwrotnie, jak można balansować na stycznych do świata, jak zrealizować zamysł. Osobnej rozmowy zasługuje temat przyrody w twórczości poety. Wielką część swojego kochającego serca Andrij Malyszko oddał właśnie jej: „Słoneczniki”, „Ruta”, „Bocian” oraz wiele innych poezji. Przyroda często była i tłem dla poezji, i doradczynią w życiu... I bezsprzecznie, że „Droga pod jaworami” – to nieśmiertelny, najdokładniej dobrany symbol dla swojego, nieoddzielnego od narodu życia. „Droga pod jaworami” Andrija Malyszki przypomina mi kronikarskie fragmenty „Wszechludzkiej pieśni” Pablo Nerudy, tylko swojej, malyszkowskiej pieśni. Tutaj i nowa stylistyka, i głębokie uogólnienia. Wrażenie jest takie, że poeta próbował włożyć w ten utwór całą treść swojego życia. Intonacja spowiedzi, zwracanie się do drogi, jak do kobiety (a w podtekście – do pogrążonej w żałobie Ukrainy-matki). Wysokie przypływy emocji, które przeplatają się z życiową treścią, sprawiają wielkie wrażenie autentyczności... Jeszcze raz przychodzą na myśl słowa Serhija Jefremowa: „Wynika z tego, że życiowy: dla pewnej epoki charakterystyczny sens w pewnych, też dla swojego czasu charakterystycznych, formach literackich – oto co musi być obowiązkową siłą utworów literackich. Siła życiowa pisarstwa, jego waga zależy najbardziej od tego, jak wykonuje ono właśnie wskazaną funkcję – pokazywać i odtwarzać żywe życie w takich czy innych okolicznościach historycznych...” * * * Słońcem ogrzany, deszczami sieczony, Chlebem karmiony Czerstwo-surowym, Ty między ludźmi już dawno zauważony Szczęściem i klęską, Dobrem i żalem. ...Mówią: u niego życie – obrazeczek. Mówią: w koszuli urodził się do ciała! Tylko nie wiedzą, Że ta koszulinka W dalekiej drodze, Może, i spróchniała. Chodzi o niewypowiedziany (wewnętrzny) nurt ludzkiego życia, o ten nurt, o którym często się nie mówi, o dalekiej drodze (o niełatwej drodze) życia. Skarga i nie skarga do życia. Coś w rodzaju echa „u każdego swój los” czy ludowego „życie przeżyć – nie pole przejść”. Słyszymy wyrzut tym, którzy nie rozumieją prawdziwej wartości życia. Jest tu i żal, że życie przeżyte nie w pożądanej harmonii. Coś zniszczone! Może, ludzkie piękno? I mimo wszystko, przytłumiony motyw zgody z godnie przeżytym życiem między ludźmi. Wasyl OSADCZYJ
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
…nony rogami do góry. W prawicy Bogurodzica trzyma wysokie złote berło, zwieńczone lilią i wysunięte poza aureolę, na lewicy ma Dzieciątko Jezus w różowych szatach, z jabłkiem królewskim zwieńczonym krzyżem, w lewicy”. Wizerunek Bogurodzicy w herbie niejednokrotnie chronił jaryczowian w czasie nieszczęścia. Tak, w 1695 roku mieszczanom udało się odeprzeć napad Tatarów: oddziały tych niezaproszonych gości często pojawiały się na Ukrainie w drugiej połowie XVII wieku. Mniej więcej wtedy też, najprawdopodobniej, w miasteczku powstał niewielki klasztor, podporządkowany słynnemu klasztorowi krechowskiemu.
Przez XVII–XVIII wiek klasztor krechowski w powiecie żółkiewskim słynął z malarzy i rzeźbiarzy, posiadał unikatową bibliotekę, w której przechował się m.in. rękopis sławnego „Apostoła krechowskiego” z 1563 roku. Następne stulecie znów naznaczyła zmiana właścicieli Jaryczowa: po Sobieskich miasteczko przejęli w swoje ręce Radziwiłłowie, a w 1770 roku – podlaski wojewoda Stanisław Bernard Gózki. Wreszcie ostatnimi władcami Jaryczowa, już po przejściu miasteczka pod władzę Cesarstwa Austriackiego, stał się ród Kreczunowiczów. Austriacka władza włączyła Jaryczów do okręgu lwowskiego, a następnie do powiatu lwowskiego Królestwa Galicji. 28 kwietnia 1798 roku cesarz Franciszek II potwierdził prawa miejskie, a także herb miasteczka. W dobie panowania austriackiego Jaryczów był typową „gminą handlową” – niewielkim miasteczkiem z kilkoma corocznymi jarmarkami i przybiła się”, i 1782 roku potomek rodu Makowskich, czerwonogrodzki skarbnik Mikołaj Makowski, zwrócił się do króla (już Stanisława Augusta Poniatowskiego) z prośbą o potwierdzenie dla miasteczka przywileju. Za nowym przywilejem, wydanym 10 października wspomnianego roku, liczbę jarmarków zredukowano do ośmiu, wyznaczono dwa tygodniowe targi i nadano prawo używania herbu, „który wyznaczy dziedzic”. Pozwolono także mieszczanom budować groble i wały obronne. Choć prawo magdeburskie dla Szatawy potwierdzano „na wzór innych miast”, w rzeczywistości miało ono wciąż dość ograniczone funkcje. Świadczą o tym, na przykład, określone w przywileju kompetencje sądu miejskiego: miał on prawo wydawać wyroki wyłącznie w sprawach cywilnych, a w razie sprawy karnej musiał przekazać ją do miasta wojewódzkiego – Kamieńca Podolskiego. Również później Szatawa pozostawała niewielkim, nieznacznym miasteczkiem. Po 1793 roku władza Imperium Rosyjskiego włączyła ją do namiestnictwa podolskiego, a później – do powiatu kamienieckiego guberni podolskiej. W XIX wieku Szatawę zamieszkiwało 886 mieszkańców, z których 252 byli Żydami (przypomnijmy, że gubernia podolska wchodziła w skład „strefy osiedlenia”, w której władza cesarska zezwalała na osiedlanie się żydowskim rodzinom mieszczańskim), a pozostali – Ukraińcami i Polakami. W 1862 roku w Szatawie została założona cerkiew św. Jana,
...warsztatami. Pod koniec XIX wieku pojawiły się tu fabryka sukna i browar. W 1855 roku zbudowano i poświęcono nowy kościół. Działał też kościół greckokatolicki. W połowie lat 80. XIX wieku w pozastatutowym („nadetatowym”) mieście powiatu lwowskiego Jaryczów liczyło 2571 mieszkańców. Dzisiejsze spisy podają skąpą, krótką informację o miasteczku. I chce się zapytać: czyżby nasi współcześni zapomnieli o pięćsetletniej historii osady nad Jaryczówką, która w swoim wieku znała i bitwy z tatarskimi napastnikami, i gwar cotygodniowych targów i jarmarków, i cichy śpiew klasztornego chóru? I chce się wierzyć, że nasi niestrudzeni krajoznawcy odnajdą jeszcze mnóstwo chwalebnych kart w przeszłości naszych miast i miasteczek – od największych po najmniejsze, wśród których i Jaryczów, na wieki poświęcony złotym berłem w ręku Matki Bożej, która patrzy na nas z dawnego herbu miejskiego.
która skupiała 1010 parafian z samego miasteczka i okolicznych wsi. Działały tu także dwie synagogi. Była też szkoła, poczta, sześć sklepów i dziewięć warsztatów rzemieślniczych. Krótką, ale wymowną charakterystykę Szatawy XIX wieku pozostawił wybitny pisarz Anatolij Patrykijowycz Świdnicki. «Kiepskie miasto pod samym Kamieńcem, że nawet fajki nie kupisz», – tak odezwał się on o miasteczku. A w powieści „Lubaraccy”, opisując wydarzenia, które działy się w innym miasteczku – Ternówce na Hajsynszczyźnie, Świdnicki zaznaczał: «Teraz Ternówka to kiepskie miasto: domy wszystkie kryte słomą, gdzieniegdzie jakiś pod gontem, i jak porównać ją z innymi miastami na Podolu, to jest trochę lepsza od Szatawy, a wsie są lepsze. Po lewej stronie Dniepru miasta w ogóle nie przypominają tohobickich, te z kolei niczego nie przypominają...» Rzeczywiście, los nie uśmiechał się do „miasta świętego Tomasza”. Nawet dziś, we współczesnej Ukrainie, zniknęło ono z map, połączone z sąsiednim miasteczkiem Makowem. Chyba że nazwa rzeki – Szatawka – przypomina o przeszłości obecnego przedmieścia. Ale przecież nie da się wykreślić z historii Ukrainy dawnego miasteczka! Żywi są wciąż potomkowie dawnych szatawian. Żyje słowo nieśmiertelnego Anatolija Świdnickiego, który jako seminarzysta, potajemnie przed wszechwładnym inspektorem, szukając, gdzie by „kupić fajki”, błąkał się szatawskimi uliczkami. I może właśnie tym wędrówkom po uliczkach ubogiego podolskiego miasteczka zawdzięczamy te wspaniałe strony, pełne to niewyczerpanego humoru, to szczerego, nieudawanego smutku, napisane ostrym, surowym piórem naszego niezapomnianego pisarza?
Wołodymyr PANCZENKO
Tłumaczenie maszynowe
Dawne miasteczko na Lwowszczyźnie, nad rzeką Jaryczówką, które obecnie nosi nieco inną nazwę – Nowy Jaryczów (w odróżnieniu od swojego sąsiada – wsi Stary Jaryczów), po raz pierwszy jest znane z dokumentów XV wieku, kiedy to ziemie, które jeszcze wiek wcześniej należały do potężnego Księstwa Halicko-Wołyńskiego, znajdowały się teraz pod władzą polskich królów, a żyznymi i malowniczymi majątkami na nich władali już ich wojewodowie i kasztelanowie... Wielu z nich wywodziło się ze starożytnych halickich rodów bojarskich i wojskowych. Ale potomkowie tych rodów już dawno wyrzekli się swojego praojcowskiego pochodzenia, przyjęli wiarę katolicką i „szlacheckie nazwiska”, aby otrzymać z królewskiej łaski nowy majątek lub urząd. Tak samo dokumenty z 1431 roku, z czasów panowania Władysława II Jagiełły, wspominają, że jakiś „Paszko” (imię to bez wątpienia świadczy o ukraińskim pochodzeniu szlachcica!) ufundował w swoim majątku nad rzeką Jaryczówką kościół katolicki. Potomkami ukraińskich, ale spolszczonych rodów szlacheckich byli również kolejni właściciele Jaryczowa. Tak więc w 1469 roku osada przeszła na własność Stanisława Jaryczewskiego, a stulecie później, w 1563 roku, – do posiadłości małżonków Sebastiana i Franciszki Żorawińskich z Chodorostawu (tajemnicza nazwa Chodorostaw należała wówczas do dzisiejszego Chodorowa na ziemi żydaczowskiej, a rodzina ta nazywała się Żorawińskimi od innego halickiego majątku – miasteczka Żurawna na Przykarpaciu). To właśnie Żorawińscy zwrócili się z prośbą do króla Zygmunta II Augusta
Miasta mają różne losy. Jedne rosną i przekształcają się w okazałe stolice. Inne pozostają prowincjonalnymi, przytulnymi miasteczkami. A niektóre całkiem znikają z mapy geograficznej, przemieniając się w niewielkie wsie i przysiółki, znane może tylko ich mieszkańcom... Taki sam los spotkał Szatawę, dawne miasteczko handlowe na Podolu, nad rzeką Szatawką, a dziś skromne przedmieście osady typu miejskiego Makowa na Chmielnicczyźnie... Dokumenty po raz pierwszy wspominają wieś pod nazwą „Szatawa, albo Stupińce” w 1565 roku, w granicach znanego starostwa barskiego na Podolu (temu właśnie starostwu, przypomnijmy, poświęcone było jedno z pierwszych naukowych opracowań wybitnego ukraińskiego historyka M. S. Hruszewskiego), którym w owym czasie zarządzał szlachcic Herburt – potomek dawnego czesko-saksońskiego rodu, który w XIV wieku osiadł w Galicji, a następnie – na Podolu, by nadać Jaryczowowi prawa miasta. Szczególnym przywilejem król potwierdził te prawa, jednocześnie wyznaczając w miasteczku dwa roczne jarmarki i cotygodniowe targi w każdy czwartek, a także zwalniając mieszczan z podatków na dwanaście lat. Wtedy też w Jaryczowie wprowadzono prawo magdeburskie. Mieszczanie uzyskali możliwość wybierania wójta, rajców i ławników. W miasteczku działał magistrat, zaczęły się tworzyć cechy. Tradycyjnymi zajęciami jaryczowian były warzenie piwa i wyrób sukna. Nawet w XIX wieku, już za czasów panowania austro-węgierskiego, to właśnie one określały przemysłowy charakter życia miasteczka. W 1618 roku nowy właściciel Jaryczowa, hetman koronny Stanisław Żółkiewski, jedna z „pierwszych szabli” Polski, przejrzał nadania swoich poprzedników, potwierdzając prawo do jarmarków, lecz przenosząc je na inne dni. Kolejne podobne potwierdzenie nastąpiło w 1685 roku, gdy miasteczkiem władali już Sobiescy – krewni króla Jana Sobieskiego. Wtedy też dla Jaryczowa zatwierdzono herb z wizerunkiem jego świętej patronki: „Na błękitnym tle Bogurodzica siedząca na srebrnej chmurze, otoczona złotym promieniowaniem, z złotą aureolą wokół głowy, w purpurowych szatach, ze złotą zębatą koroną na głowie. Na dole złoty półksiężyc, ober-
Podolu. „Szatawa, czyli Stupinci” miała wówczas zaledwie 90 zagród i 450 mieszkańców, wśród których wyróżniali się jeden ksiądz, dwóch winiarzy i czterech rzemieślników (produkcja wina, jak widać, była wtedy dochodowym zajęciem: już w 1567 roku liczba winiarzy wzrosła do siedmiu). Szatawa pozostawała nieznaczną wsią także później, gdy po Herburtach zawładnęli nią Giżyccy, Raciborowscy, a następnie – Makowscy. Ten właśnie ród, nawiasem mówiąc, nadał prawa miejskie sąsiedniemu miasteczku Makowowi (do którego obecnie należy Szatawa), a także jego nazwę, przerobioną od nazwiska rodowego. Maków otrzymał swoje przywileje w 1746 roku: najpewniej nie bez wsparcia Makowskich uzyskała wówczas prawa miejskie także sąsiednia Szatawa. Przywilej dla Szatawy wydał król August III 12 sierpnia 1750 roku. Zgodnie z tym przywilejem miasteczku nadawano prawo magdeburskie, zakładano magistrat i sąd, zezwalano na organizowanie dwunastu jarmarków rocznych (czyli miesięcznie, czego nie mieli nawet niektórzy duzi miasta). Szatawie zatwierdzono także herb z wizerunkiem jej świętego patrona – Apostoła Tomasza „w pełnej postaci”. Na pieczęci z tym herbem, zatwierdzonej przez króla, miasteczko figurowało nawet jako „Szatawa, miasto świętego Tomasza”. Jednak prawo magdeburskie w Szatawie, podobnie jak w wielu innych niewielkich prywatnych miasteczkach, miało niezwykle ograniczony charakter. Już w najbliższych dziesięcioleciach królewski dokument „przypadkowo zagu-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Pięciu władców bosporańskich nosiło imię Perisad, co oznacza, że imię to było w pewnym stopniu dynastyczne. Perisadowie rządzili w IV–II w. p.n.e. Pochodzenie i znaczenie imienia Perisad nie zostało ostatecznie wyjaśnione, do dziś wywołuje ono naukowe dyskusje. Wywodzi się je z języków trackich oraz irańskich, a analogie do niego odnajduje się w najdawniejszych źródłach pisanych, w szczególności akadyjskich i babilońskich. Z tym imieniem badacze wiążą akadyjskie Piriszati oraz irańskie Pajriszati, przypuszczając, że zawierają one znaczenie najwyższego rozkwitu lub najwyższego błogosławieństwa [RIIP, 195–208]. Jednak ponieważ w Królestwie Bosporańskim, tym wczesnopaństwowym tworze na południu Ukrainy (VI w. p.n.e. – IV w. n.e.), w ostatnich dziesięcioleciach coraz wyraźniej ujawnia się warstwa indoaryjska, ponieważ do państwa bosporańskiego wchodziły liczne plemiona sindo-meockie, inaczej – indyjskie, oraz ponieważ żoną Perisada I (344–311) była królowa Komosaria, a żoną Perisada III (180–150) i matką Perisada IV (150–125) – królowa Kamasaria, których imiona znajdują wyjaśnienie na gruncie indyjskim (zob. artykuł „Miłość, strzały miłosne i królowa Kamasaria” z września br.), naturalnym jest poszukiwanie rozwiązania zagadki imienia Perisad również na gruncie indyjskim. Istotne mogą być tutaj dane z inskrypcji bosporańskich, zdolne rzucić światło na przedmiot naszej rozmowy i nadać poszukiwaniom właściwy kierunek. Tak więc inskrypcja z III w. p.n.e., znaleziona w Kerczu, dawnym Pantikapajonie – stolicy Królestwa Bosporańskiego, świadczy: „Lewkon, syn Perisada, po odbyciu terminu swojego kapłaństwa, poświęcił ten posąg Apollinowi Lekarzowi, za panowania Perisada, syna Spartoka, archonta Bosporu i Teodozji, króla Sindów, wszystkich Meotów i Fatejów” [KBN, nr 25, s. 31]. Druga inskrypcja na steli z reliefem przedstawiającym Afrodytę na łabędziu i Erosa, głosi między innymi: „…za archonta i króla Perisada, syna króla Perisada, Miłującego Matkę, za królową Kamasarię, córkę Spartoka, Miłującą Dzieci… poświęcony ten pomnik Afrodycie Uranii” [KBN, nr 75, s. 84–85]. Z tych inskrypcji wynikają dwa ważne wnioski. Po pierwsze, że syn Perisada, Lewkon, który sam później został królem bosporańskim, „odbył termin swojego kapłaństwa”. Z czego można przypuszczać, że Perisadowie należeli do stanu kapłańskiego, bramińskiego, a nie wojowniczego, kszatryjskiego. Po drugie, że Perisadowie czcili Apollina i Afrodytę. Potwierdzają to inne, już nie bosporańskie inskrypcje. W 200 roku p.n.e. Perisad III i jego żona Kamasaria dziękują Apollinowi w Didymie za to, że pomógł odeprzeć atak krymskich Scytów. W 180 roku ta sama Kamasaria i jej syn Perisad IV składają dary Apollinowi w Milecie. Sanktuarium Apollina w Afrodyta na łabędziu. V w. p.n.e.
W Delfach Perisad IV wzniósł złotą tacę, która najwyraźniej symbolizowała Słońce, ponieważ kult Apollina jest nieodłączny od czczenia Słońca. Ci sami Perisad IV i jego matka Kamasaria zostali uhonorowani przez Delfy za szczodre dary dla sanktuarium Apollina oraz za wyjątkową pobożność, cnotliwość i miłość do ludzi. Gorliwymi czcicielami Apollina i Afrodyty byli także inni Perisadowie. Wymowne jest również to, że brat Lewkona, także jeden z synów Perisada, nosił imię Apollonios. Grecki Apollo jest tożsamy zarówno funkcjonalnie, jak i pod względem pochodzenia imienia z indyjskim Kryszną-Gopalą-Gopalanem – wcieleniem Wisznu. Afrodyta zaś funkcjonalnie jest tożsama z Lakszmi – boginią piękna, szczęścia, bogactwa i rodzinnej zgody, żoną Wisznu, Najwyższego, obrońcy ludzi i ziemi. Na gruncie słowiańskim odpowiada im Łada, na bałtyckim – Laima. Lakszmi, podobnie jak grecka Afrodyta, powstała „z piany morskiej”, kiedy bogowie i asurowie ubijali Ocean Mleczny, aby odzyskać skarby utracone podczas potopu świata. Tak jak Afrodyta uważana jest za matkę Erosa, tak Lakszmi uważana jest za matkę Kamy – indyjskiego boga miłości, którego imię obecne jest w imieniu Kamasaria. Kama, jak głoszą legendy, gdy spalił go Śiwa, ponownie wcielił się na ziemi w postaci Pradjumny, syna Kryszny. W związku z imieniem Perisad uwagę zwracają liczne imiona męskie, dawne i współczesne, z komponentem prasad: Anandaprasad, Deviprasad, Mahaviraprasad, Śivaprasad i inne. Niezwykle wymowne jest to, że ten komponent jest szeroko używany z imionami i epitetami Lakszmi, Wisznu oraz jego ziemskimi wcieleniami – Ramą, Kryszną, Baladewą. Z Lakszmi w szczególności związane są imiona męskie Lakszmiprasad, Kamlaprasad, Bhagavatiprasad. Z Wisznu i jego awatarami związane są imiona: Ramaprasad (Rama – siódme wcielenie Wisznu); Dasharathaprasad (Dasharatha – ojciec Ramy); Madhavaprasad (Madhava – jedno z imion Kryszny, dosł. „Potomek Madhu”, gdzie Madhu – przodek Kryszny); Gopalprasad (Gopal, Gopala – rozpowszechnione imię Kryszny, obok nazwisk Krysz i Krysznenko, jest ono szeroko odzwierciedlone w ukraińskich nazwiskach Hupał, Hupało, Hupałow, Hupałuk, Hupałenko itp.); Baladevprasad, gdzie Baladeva – starszy brat Kryszny, bóstwo rolnicze (sam Kryszna – bóstwo wojenne i pasterskie). Imię Baladeva odzwierciedlone jest w ukraińskich nazwiskach Bołudej i Biłdej, a jeszcze jedno imię brata Kryszny — Balvir (sanskryt. Balavira) – w ukraińskich nazwiskach Balwir, Balwir, Balbyr, Balbyrenko. Imię Mathuraprasad wiąże się z treścią Mathura, gdzie Kryszna, według podań, dokonał swoich legendarnych czynów. Obecnie Mathura nad brzegiem świętej Jamuny (Dżamny) – to znane miejsce pielgrzymek w stanie Uttar Pradesh. Lecz szczególnie świętą uważana jest miejscowość Vrindavan w okolicach Mathury, gdzie minęły dziecięce i młodzieńcze lata Kryszny. Prasad z sanskrytu oznacza „dar”, „podarunek”, „ofiarowanie” [SRS, 445], więc imię Lakszmiprasad oznacza „Dar Lakszmi”, Durgaprasad — „Dar Durgi” itd. To ostatnie imię jest interesujące tym, że właśnie na terytorium Ukrainy zostało ono poświadczone w źródłach greckich w formie Tirgatao — nosiła je żona sindyjskiego króla Hekatajosa (zob. artykuł „Tirgatao: królowa z imieniem bogini” za listopad br.). Gdzie Tirgatao — to grecki zapis indyjskiego Durgadevi, „Durga-bogini”. W obszarze języka hindi współczesnych Indii, podobnie jak w sąsiednich regionach zamieszkanych przez ludy indoaryjskie, leksykalne wypełnienie drugiego komponentu czasem istotnie różni się nawet przy identyczności treści. W stanach Uttar Pradesh i Bihar typowe wśród warstw kszatrijów (wojennych) i braminów (kapłańskich) są imiona z komponentem prasad – „dar”, „podarunek”. Podczas gdy w stanie Radżastan na tej samej pozycji najczęściej używane jest dan – o tym samym znaczeniu. Jeśli w Uttar Pradesh i Biharze częstsza jest forma Śivprasad (sanskryt. Śivaprasad), to w Radżastanie – Śivdan, gdzie dan jest tożsame ze słowiańskim dan w imionach męskich Bohdan, Myłodan, Prodan, Słobodan itp. Nawiasem mówiąc, sanskryt zna słowo pradan, synonim prasad. Z czego wniosek, że słowiańskie Prodan jest tożsame z indyjskim Prasad, czyli oba imiona mają to samo znaczenie – „Dar”, „Podarunek”. Tak więc w pewnych przypadkach użycie komponentów prasad i dan w imionach jest również „regionalnym markerem” ich nosicieli. Jako pierwszy komponent w dwuczłonowych imionach męskich najczęściej wykorzystywane są imiona i epitety Śiwy, Wisznu, Indry, Kryszny, Ramy oraz ich żon. Trudności w odbiorze imienia męskiego to nie stwarza, ponieważ odniesienie do imienia męskiego zależy od drugiego komponentu, który może przekazywać rodzaj męski i żeński. A drugim komponentem, składniowo wiodącym, służy szeroki zestaw rzeczowników o znaczeniu darowania, wdzięczności, wysławiania, pochwały, dążenia, stanu duszy itp. Jednym takim rzeczownikiem jest właśnie prasad. Czasem komponent imienia prasad u Hindusów staje się nazwiskiem, co widać na przykładzie pierwszego prezydenta niepodległych Indii, współpracownika Jawaharlala Nehru – Rajendry Prasada. Pierwotnie imię Rajendry Prasada brzmiało Rajendraprasad Sinh, czyli imię Rajendraprasad składało się aż z trzech komponentów, z których jeden — prasad. Z czasem imię Rajendraprasad przybrało formę Rajendra Prasad i właśnie w tej formie stało się znane na całym świecie. Nazwisko Prasad nie jest odosobnione u współczesnych Hindusów: Jaishankar Prasad (1889—1937) – założyciel romantyzmu w poezji hindi, współcześni literaci Bhuvaneshwar Prasad, Radhikraman Prasadsinh, Thakur Prasadsinh, Kashiprasad itd. Imię znanego indyjskiego pisarza – Kamleshwarprasad Sinh skróciło się do formy Kamleshwar, która stała się jego nazwiskiem, pod którym ukazują się jego utwory, w tym w języku ukraińskim. Imię Khagendraprasad Thakur skróciło się do Khagendra Thakur (Thakur – to bardziej przyzwyczajone dla Europejczyka nazwisko Tagore), czyli odpadł właśnie komponent prasad. Obecnie w indyjskim tworzeniu imion zauważalna jest tendencja do upraszczania imienia. Tak, imię Ramprasad, „Dar Ramy”, może mieć skrócony, pieszczotliwy wariant Ramu, Śyamprasad – Śyamu. W kontekście kultowym prasad oznacza nie tylko „dar”, „podarunek”, ale także „ofiarowanie”, „darowiznę”. A także tę część ofiary dla bogów (najczęściej w postaci słodyczy), która wraca do wiernych po wykonaniu przez kapłana określonych rytualnych czynności. Prasad – symbol boskiej łaski, rozdzielany jest między obecnych (a także nieobecnych) wiernych, aby włączyć ich do dokonanego magiczno-rytualnego aktu obcowania z bóstwem. Jest to jakby swoista chrześcijańska komunia, z którą prasad łączy także to, że do najdawniejszych indyjskich rytuałów należy zwyczaj skrapiania prasadu winem – czyni się to dzisiaj w już wspomnianej świątyni Dżagannatha w Puri. Wisznuici podczas nabożeństw rozdają wiernym prasad – słodką kaszę z mąki grubego przemiału z dodatkiem ghi (masło klarowane) i miodu lub cukru trzcinowego. Skrapianie prasadu winem indyjska tradycja odno-
Bóg Wisznu i bogini Lakszmi na ptaku Garudzie. Współczesny rysunek odnosi się do rytuałów tak zwanej «lewej ręki», związanych z kultem płodności. Indyjska tradycja piśmiennicza zna kilka odmian dekretów królewskich, wśród których są dana-śasany – napisy rejestrujące dary, oraz prasada-śasany – napisy na cześć szczególnie pobożnych czynów króla. Właśnie prasada-śasaną, jeśli użyć tego historycznego indyjskiego terminu, uhonorowano w Delfach Perisada IV i jego matkę Kamasarię za szczodre dary dla sanktuarium Apollina oraz za sprawiedliwe, pobożne życie. Prasad składa się z elementów pra+sad, gdzie pra to przedrostek wzmacniający znaczenie rzeczownika, przymiotnika lub podstawy czasownikowej, przy których stoi, np. wira – «bohater», prawira – «potężny bohater». Czyli sanskryckie pra jest tożsame z ukraińskim pre w słowach precudo, premudrość, prestół, prepiękny, przesławny. Sad jest tutaj podstawą czasownikową, która w sanskrycie ma znaczenie «siadać», «opuszczać się», «blednąć», «znikać» [SRS, 682] – takie same znaczenia ma również ukraiński czasownik siadać. Ta podstawa czasownikowa z przedrostkiem pra przybiera w sanskrycie znaczenie «uspokajać», «uśmierzać», «cieszyć», «radować», «ubłagać» itd. [SED, 581]. Zrozumiałe, że te znaczenia w pełni odnoszą się zarówno do sfery religijnej, jak i magiczno-prawnej, czyli bezpośrednio dotyczą charakterystyki i funkcji króla. Zatem prasad, które ma formy dialektalne parsad, paradasad, całkiem mogło służyć jako imię królewskie. W ten sposób prasad jest przeważnie terminem religijnym, dlatego imię Perisad całkiem może należeć do tak zwanych imion «bramińskich», kapłańskich. I oznacza ono coś w rodzaju Miłujący pokój, Tworzący pokój, Szczodrodajny, Szczodro-ofiarny, Sprawiedliwy. Do pewnego stopnia taką interpretację potwierdza również poświadczony piśmiennie epitet Perisada IV – Miłujący matkę. Nie jest wykluczone, że z ważnym terminem prasad oraz imieniem królewskim Perisad spokrewnione są również nie do końca przejrzyste dzisiaj ukraińskie nazwiska Peresad, Peresada, Peresadźko, Peresadenko itd. KBN – Korpus inskrypcji bosporańskich. — M.-L., 1965. RIIP – Grantowski E. A. Wczesna historia plemion irańskich Azji Przedniej. — M., 1970. SRS – Słownik sanskrycko-rosyjski. — M., 1978. SED – Słownik sanskrycko-angielski. — Delhi, 1993. Stepan Naływajko. Centrum Wydawnicze «Proświta» przygotowało do druku książkę S. Naływajki «Tajemnice odkrywa sanskryt», która w najbliższym czasie ujrzy światło dzienne. U jej podstaw leżą publikacje, z którymi czytelnicy mieli możliwość zapoznać się na łamach naszej gazety. Dziękujemy znanemu sanskrytologowi Stepanowi Iwanowyczowi Naływajce za owocną współpracę i życzymy sukcesów twórczych! Tym, którzy chcą nabyć tę książkę, warto zwrócić się pod numer telefonu 295-73-60.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
harmonię. Swoje myśli i uczucia przekazał w przygaszonych barwach, w lekkim smutku ludzi przedstawionych na portretach. Swoje ulubione bohaterki, powiedzmy, siostry Gagarin (również podwójny portret), malarz maluje w prostym stroju, bez zbędnych ozdób, na tle łagodnej przyrody, jakby w promieniach gasnącego słońca, w spokojnych falach łagodnego wietrzyka. Interesuje go nie status społeczny portretowanych, a wewnętrzny świat ich duszy. Siostry Gagarin to po prostu miłe dziewczęta, które żyją w świecie szczerości, nieзлобливости, dobroci. Szlachetność, tak jak rozumiał ją Borowikowski, to nie oznaka wysokiego statusu społecznego, a cecha ludzkiej duszy. Wieśniaczki Daszeńka i Lizonka są wzniesione do cichej, niepozornej szlachetności, a szlachcianki Gagarin uproszczone do zwykłego, naturalnego człowieka. Ale artysta miał spostrzegawczy pędzel i pewna różnica między portretowanymi dziewczętami istnieje. Losy mają jednak niejednakowe. Aby się o tym przekonać, jeszcze raz uważnie obejrzyjmy oba portrety grupowe. zwyczajne nastolatki o jeszcze niewyraźnych rysach twarzy, dziecięcych, opuchniętych wargach i szczerym, życzliwym spojrzeniu. Borowikowski lubił spacery w cudownym parku Pawłowskim. Strumienie, pagórki, przytulne zakątki, budowle architekta Camerona w stylu antycznym, klasyczne rzeźby wywoływały cichy, melancholijny spokój. Melancholijny spokój... Ten szczególny stan jest znany chyba każdemu. Współczesny naszemu mistrzowi pisarz O. M. Kutuzow, któremu Radiszczew zadedykował „Podróż z Petersburga do Moskwy”, napisał nawet cały traktat „O powabie smutku”. Takim nastrojem przesiąknięta jest bodaj najlepsza praca Wołodymyra Borowikowskiego — portret M. I. Łopuchinej. CZARY POWABU Co wiedział artysta o niej, Marii Łopuchinej, której portret czaruje już prawie dwa stulecia? Mieszkała w Pawłowsku. Była krewną faworyty cesarza Pawła I. Mówiono, że w małżeństwie nie zaznała szczęścia... Rozmyte kontury. Delikatne, drżące brzozy w błękitnej mgle. Delikatna, drżąca dziewczyna w białawej sukni. Zacieniony zakątek parku. I spojrzenie — jak pytanie: dlaczego smutek nie jest pozbawiony powabu? Przed nami jakby marmurowa twarz, szyja i ręce nieco za duże jak na delikatną panienkę. Czyżby to wpływ ikony „Zwiastowanie” z ikonostasu w Soroczyńcach, gdzie Bogurodzica ma piękne, ale nieproporcjonalnie duże dłonie? Historycy sztuki doliczają się na tej ikonie mnóstwa odcieni koloru niebieskiego. Na portrecie Marii Łopuchinej artysta przekazał chyba wszystkie odcienie błękitu. Ten portret — wzór tego, co było najlepsze w sentymentalizmie — wywołał u poety Jakowa Połońskiego poruszające swą tęsknotą wersy: Ona dawno odeszła — i nie ma już tych oczu, I tego uśmiechu nie ma, co w milczeniu wyrażały Cierpienie — cień miłości, i myśli — cień smutku... Lecz piękno jej Borowikowski ocalił. Tak część duszy jej od nas nie odleciała; I będzie to spojrzenie i ten powab ciała Do niej obojętne potomstwo przyciągać, Ucząc je kochać — cierpieć — wybaczać — milczeć... PODPOWIEDZIANE PUSZKINOWI Jego talent pejzażysty ujawnił się przy malowaniu parku w Carskim Siole na obrazie „Katarzyna II na spacerze”. Ciemnawe, przytulne aleje, staw z łabędziami, za gałęziami drzew różowe chmurki, subtelnie wypisany każdy listek — i zielone, i już zwiędłe. Gdyby nie obelisk na cześć zwycięstwa Rosji nad Turcją, trudno byłoby domyślić się państwowego statusu bohaterki obrazu — skromnej kobiety w niepozornym stroju w kolorze lazuru. Ma uśmiechniętą twarz, łagodne spojrzenie rozumnych oczu... U jej stóp biały piesek. Czy nie wydaje się wam znajomy ten obraz? Przypomnijcie sobie „Córkę kapitana” Puszkina. Pamiętacie opowieść o spotkaniu Maszy Mironowej z cesarzową, kiedy Masza nawet nie domyślała się, z jaką wysoką osobą widziała się na spacerze: „Słońce oświetlało wierzchołki lip, pożółkłych już pod świeżym oddechem jesieni... Przebudzone łabędzie ważnie wypływały zza krzaków, ocieniających brzeg... Maria Iwanowna poszła wzdłuż pięknej łąki, gdzie właśnie postawiony był pomnik na cześć niedawnych zwycięstw hrabiego Piotra Aleksandrowicza Rumiancewa. Nagle biały piesek rasy angielskiej zaszczekał i pobiegł jej naprzeciw. Maria Iwanowna przestraszyła się i zatrzymała. W tej samej minucie rozległ się przyjemny kobiecy głos: „Nie bójcie się, ona nie ugryzie”. I Maria Iwanowna zobaczyła damę, siedzącą na ławce naprzeciw pomnika... Twarz jej, pełna i rumiana, wyrażała powagę i spokój, a błękitne oczy i lekki uśmiech miały powab niewysłowiony...” Nie ma wątpliwości, że „podpowiedział” poecie tę scenę artysta Borowikowski. Namalować właśnie taki portret cesarzowej, prawdopodobnie poradził artyście jego szczery przyjaciel Lwow.
Tłumaczenie maszynowe
W. Borowykowski. Portret poety W. Kapnista. Lata 90. XVIII w. RUSSO I SKOWORODA Tego wieczoru u Mikołaja Lwowa zebrali się „na światełko” przyjaciele. Kiedy Borowykowski wszedł do gabinetu gospodarza, rozmowa toczyła się wokół Rousseau. — Znowu Rousseau, wszędzie tylko słychać: Rousseau, sentymentalizm, Rousseau... — uśmiechnął się Borowykowski. — Nie mów tak — odpowiedział Lwów. — Ten genewczyk ma bardzo poważne idee. Dostrzega cnoty w ludziach, nie zepsutych miejską kulturą. Rousseau wyrzucał nawet Wolterowi, że zadaje się z koronowanymi głowami... — Nie jestem do końca przekonany — rzekł Dierżawin — że prostota stroju, którą proponuje Jean-Jacques, to ratunek dla społeczeństwa. A wy co sądzicie? — Nie warto upraszczać. Przecież najważniejsze w filozofii Rousseau jest twierdzenie, że tylko harmonia duszy może podpowiedzieć człowiekowi drogę do samodoskonalenia. Włodzimierz Borowykowski niespodziewanie zaśmiał się: — Wybaczcie niestosowny śmiech, ale takie same myśli wyrażał mój rodak, Hryhorij Skoworoda. Wysławiał on rozumność życia prostego człowieka niskiego stanu, którego szczęście tkwi w jedności z naturą. Artysta zamilkł, a po chwili zaśpiewał: Stoi jawor nad wodą, Wszystkim kiwa głową. Bujne wiatry powiewają, Ręce jaworu łamią. A wierzbki szumią nisko, Wleką mnie do snu. Tam płynie strumyczek blisko; Widać wodę aż do dna. Po co mam rozmyślać, Co we wsi urodziła matka? Niechaj tym mózg pęka, Kto wysoko w górę się pnie, A ja będę sobie cicho Skracać miły wiek. Tak minie mnie wszelkie zło, Szczęśliwy będę człowiek. Ratunkiem dla ludzkości — kontynuował Włodzimierz Łukicz — Skoworoda uważał samopoznanie swoich naturalnych skłonności, właśnie w tym widział drogę do harmonii: „Duszę rozwesela pokrewne działanie”, „Bez natury praca słodką być nijak nie może”. Z własnego doświadczenia powiem: szczęście jest w pracy, która odpowiada twoim naturalnym skłonnościom. Czy zdołałbym żyć, gdyby odebrano mi pędzel? POEZJA ZAMARZENIA Jeszcze na Ukrainie, a następnie w Petersburgu Włodzimierz Borowykowski pasjonuje się tworzeniem portretów miniaturowych. Jeden z najlepszych to portret Wasyla Kapnista. Wesołek i dowcipniś w życiu, w swoich wierszach wysławia elegijny smutek, subtelną melancholię. Takim zamyślonym, nieco melancholijnym widzimy go na portrecie-miniaturze. Najsłynniejszy miniportret artysty to podwójny, dworskie dziewczęta Mikołaja Lwowa — Lizieńka i Daszeńka. Są delikatne, ubrane choć w prosty, to jednak szlachecki strój, który imitował antyczną prostotę, prawdziwe „panny-wieśniaczki”. Artysta zachował w duszy czar niełakomej, prostodusznej patriarchalności, który wyniósł z ukraińskiej sztuki i który niemało poruszył petersburskich amatorów malarstwa. Pragnął wszędzie widzieć piękno, dobroć,
Tłumaczenie maszynowe
W. Borowykowski. Portret sióstr Gagarin. 1802. „Siostry Gagarin” — dwie panny na tarasie. Jedna gra na gitarze, czytając nuty, które trzyma druga. Starsza siostra, o niezwykle żywych, błyszczących oczach, zamyślona, młodsza — sama beztroska. W strojach dziewcząt rozbielone, ciche barwy opalizującej gamy tonów: szaro-srebrzyste, fiołkowo-różowe, błękitne i brązowo-czerwona gitara. Wykwintne malarstwo! Pejzaż, na tle którego przedstawione są siostry, jest delikatny, elegijny. Obraz można podpisać wersami Skoworody: Muzyką powietrze rozpuszczone szumi wokół... Uderza kompozycyjne podobieństwo tego płótna do miniatury „Daszeńka i Lizieńka”. Ale coś, może od razu i niedostrzegalnego, różni te portrety. Siostry Gagarin są takie beztroskie! Jeśli jest w nich jakiś cień smutku — to hołd dla sentymentalizmu, nic więcej. A Daszeńka i Lizieńka? Ubrane są jak panienki, widocznie nieźle żyło się dziewczętom w rodzinie Lwowów. Im poświęcił ciepłe, pełne życzliwości i szacunku wersy swojego wiersza „Do przyjaciela” wielki Dierżawin. Ale na portrecie w spojrzeniu jednej smutek, u drugiej — niewesoły uśmiech. Artysta uchwycił to, co było głęboko ukryte w dziewczęcych duszach. ELEGIA PAWŁOWSKA Borowykowskiemu zdarzało się pracować w Pawłowsku. Tam malował dzieci cesarzewicza, których miłość nieco demonstracyjnie podkreślała Katarzyna II. Jednak artysta wiedział, że w relacjach Pawła z matką nie ma nawet cienia ciepłych uczuć, że oboje są dalecy od ideału. Jakimi więc przedstawił artysta dzieci cesarzewicza? Nie podkreśla ich wysokiego pochodzenia. To
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
W. Borowykowski. Portret M. Łopuchinej. 1797. Borowykowski niezachwianie wierzył, że w każdym człowieku, jakimkolwiek by on nie był, żyje w duszy choćby odrobina dobra i człowieczeństwa. Wierzył, że i Katarzyna II nie była pozbawiona cech zwykłej dobrej i życzliwej kobiety. Taką też ją namalował. Ale taka interpretacja nie spodobała się imperatorowej i obraz nie stał się ozdobą carskiego pałacu. O mierze talentu artysty możemy sądzić choćby po tym, że zdołał przekonać Puszkina, wcale nie skłonnego do idealizowania koronowanych głów, o dobroci i człowieczeństwie Katarzyny! DWA PORTRETY KOZAKA-MOŻNOWŁADCY ...Majątek Dymitra Prokopowicza Troszczyńskiego w Kibeńcach. Gospodarz — szczera dusza. Dom, jak prawdziwy pałac — z wielką salą teatralną. W wygodnych fotelach liczni goście. Na scenie — wesoły wodewil. Jego autor — krewny Dymitra Troszczyńskiego Wasyl Hohol. Ojciec przyszłego pisarza pomaga nie tylko w sprawach teatralnych, ale i gospodarczych. A jego syn Mikołaj radośnie gra w przedstawieniach. Co prawda, młodzieńcowi zdarzało się wykonywać role kobiece. I chętnie zakłada spódnicę, wyszywaną koszulę, a jak trzeba, to i czepiec na głowę. Ulubione miejsce gości — biblioteka. Zgromadzono w niej ponad cztery tysiące książek. Jest tu i zakazana w tamtym czasie «Podróż z Petersburga do Moskwy» A. Radiszczewa. Dymitr Troszczyński, były pisarz pułku mirhorodzkiego, został sekretarzem stanu imperatorowej. Błyskotliwa kariera! Po śmierci Katarzyny II jest ministrem sprawiedliwości. I robi wszystko, co możliwe, aby uwolnić A. Radiszczewa z zesłania. Przez wiele lat był protektorem Włodzimierza Borowykowskiego. Całkiem prawdopodobne, że Włodzimierz Łukicz bywał i w Kibeńcach, bo przecież ikony miejscowej cerkwi są jego pędzla. O sobie Troszczyński pisał: «...W zasadach moich — nikomu nie schlebiać, nie bać się i mówić prawdę. A z takimi zasadami, chociaż one mi, przyznaję, i przyjemne, ja jednak nie wszystkim przyjemnym być mogę». Pędzlowi Borowykowskiego należą dwa portrety Dymitra Troszczyńskiego. Pierwszy został namalowany w 1799 roku. W nim artysta zdołał oddać «...stałość i twardość, wewnętrzną niezależność, która prowadziła do nieustępliwości ze świadomości własnej racji» — zaznacza historyk sztuki T. W. Aleksiejewa. Borowykowski odtworzył nie konkretny nastrój Troszczyńskiego, nie jakąś chwilę z jego życia. Widocznie Dymitr Prokopowicz zawsze był taki: poważny, pogrążony w swoich myślach, pewny swojej bezkompromisowości. Wymowne, mocno zaciśnięte usta. Wydaje się, że lekkomyślny uśmiech nigdy ich nie dotyka. Łatwiej wyobrazić sobie, że wydają rozkazy, surowo osądzają, wygłaszają wyrok. ...Minęły dwie dekady. I Włodzimierz Borowykowski znów bierze się za portret swojego mecenasa. Ale wiele się zmieniło przez te lata. Troszczyński od dawna już na emeryturze... Zmienił się, oczywiście, i artysta. Trudno mu żyć tylko marzeniami i nadziejami na równość i braterstwo w dalekiej przyszłości, pragnie widzieć harmonię ludzkich relacji, przyjaźń między ludźmi już teraz. To pragnienie zaprowadziło go do tajnego kółka Tatarinowej w Petersburgu — «Związku Braterstwa». Zaglądał tu i sam imperator Aleksander I. Początkowo Borowykowski zachwycał się głośnymi rozmowami o dobroczynności, wezwaniami, by zapomnieć o rangach i bogactwie. Ale wkrótce przejrzał na oczy, przekonawszy się o obłudzie, rozczarowawszy się pustymi rozmowami wysokich rangą urzędników. W jego dzienniku pojawia się smutny zapis: «Wszyscy wydają mi się obcy, widzę tylko pychę, pogardę, lekceważenie». Źródła natchnienia artysty powoli zaczynają wysychać. Nie zaznał on i osobistego szczęścia, nie zdoławszy stworzyć rodziny. W zenicie sławy był tak samo skromny, jak i na początku swojego twórczego życia. Z gorzką ironią powtarzał artysta słowa Grzegorza Skoworody: Nie chcę za bębnem iść podbijać miast. Nie chcę i rangą cywilną straszyć drobnych urzędników. Wszelako wspierał Borowykowskiego Dymitr Prokopowicz Troszczyński. Stał się on bodaj ostatnim bohaterem twórczości artysty. Praca nad drugim portretem Troszczyńskiego (1819) posuwała się niełatwo. W dzienniku artysta wyznaje: «Pisałem od 10-tej do 12-tej godziny Dymitra Prokopowicza. Niezadowolony...». Ten portret jest przeładowany symbolami i alegoriami, które miały nadać obrazowi uroczystą paradność: statua Temidy z pięcioramienną gwiazdą nieprzekupności na czole i wagą Dobra i Zła w ręku; portretowe podobieństwo statuy do zmarłej imperatorowej przypomina o błyskotliwej karierze Troszczyńskiego za jej panowania. Gruby foliant korpusu praw — aluzja do pełnej poświęcenia służby byłego ministra sprawiedliwości. I choć Troszczyński na portrecie jest napięto-uroczysty, ręka artysty odtworzyła ukryte rozczarowanie: stąd nieco obrażony, choć po dawnemu uparty wyraz twarzy. Za tło dla postaci starego urzędnika w skromnym mundurze tylko z dwoma orderami wzięto obraz w ciężkiej złocistej ramie: dnieprzański krajobraz z dzwonnicą ławrską, niczym wspomnienie o ojczyźnie artysty i jego przyjaciela. Wspomnienie o Ławrze, gdzie uczył się sztuki i gdzie chciał być mnichem. W listach do krewnych, którzy pozostali na Ukrainie, artysta ze smutkiem pisał: «Kiedyż z bliskimi naszymi i przyjaciółmi się zobaczę... Czuję w duszy swojej obowiązek kochać was...». Na obrazie — nad Kijowem zachodzi słońce. Tak nadchodzą zmierzchy i do życia Dymitra Troszczyńskiego. Tak kwili serce artysty za swoją młodością. «MĄŻ SKOŃCZYŁ DNI SWOJE» Każda pora roku w europejskim malarstwie ma swoje alegorie. Wiosna — to młodość, zima — starość. Alegoryczne przedstawienie starości artysta po raz pierwszy zobaczył jeszcze w dzieciństwie — ów rysunek na skrzydłach drzwi. Jedna z ostatnich prac Włodzimierza Borowykowskiego — obraz «Zima». Płótno symboliczne. Przedstawiono na nim starca, który grzeje nad ogniem wielkie spracowane ręce. Obraz nie jest przepełniony tragizmem. Ale jest w nim coś osjanowskiego, groźnego: chmury nad głową, zachodzący jesienny promień nad horyzontem, powiew samotności i bezradności. W. Borowykowski. Alegoria zimy w postaci starca. 1800-e. W. Borowykowski. Portret D. Troszczyńskiego. 1819.
Wiele najlepszych przyjaciół artysty odeszło już w niebyt. Życie mija... Pewnego razu starego artystę odwiedził przyjaciel aż z Myrhorodu. Jak przystało, porozmawiali o przyjaciołach, wspólnych znajomych. Wspomnieli też tych, których już nie ma na świecie. – Czasami wydaje mi się – smutno powiedział Wołodymyr Łukycz – że zostałem sam na całym świecie, przez wszystkich zapomniany, porzucony. I któż by wspominał starego artystę. W odpowiedzi gość szczerze się zdziwił: – Was? Nie pamiętają? Nawet nie wyobrażacie sobie, jak szanują was na Ukrainie. Ja sam słyszałem od pewnego myrhorodzkiego dziadka legendę, ułożoną o was, Wołodymyrze Łukyczu. – Legendę? O mnie? Ależ co wy...! – Nie, posłuchajcie... Kiedy caryca Katarzyna podróżowała po Ukrainie, zapragnęła zobaczyć tych, którzy w wojsku Piotra I bili Szwedów pod Połtawą. Przyprowadzili do niej Hryćka. Pyta go caryca: „Powiedz, stary wojowniku, czego ci się chce, spełnię każde twoje życzenie”. – Wasza carska mość – ukłonił się jej do ziemi Hryćko. – Nie gniewajcie się, podarujcie mi dwadzieścia karbowańców. Roześmiała się caryca, a z nią i wszyscy dworzanie: – Po co ci te pieniądze? – Mam, wasza carska mość, bratanka, Wołodymyrem zwą. Może nie ośmieliłbym się was prosić, ale wielki on mistrz w malowaniu. Mieszka w Myrhorodzie z ojcem. I obaj malują. Ale oto bieda – zakochał się Wołodymyr w córce bogacza. Posłał swatów. A tam im: „Nie oddam córki za gołodupca. Niech choć dwadzieścia karbowańców przyniesie mi, żeby było z czego zakładać gospodarstwo”. Bratanek i poszedł w rekruty za dwadzieścia karbowańców. Chcę go wykupić. Usłyszawszy to, caryca poleciła samemu Bezborodce, naszemu ziomkowi, a on – pan nad pany – zatroszczyć się o bratanka, który umie malować, no i o starego kozaka Hryćka. Hryćko, oczywiście, już zmarł, a jego bratanek – nasz, myrhorodzki, teraz w Petersburgu, w sławie i czci, samą carycę maluje... Opowieść nie tylko rozweseliła artystę, ale i ogrzała stare samotne serce. Malując, a malował do ostatka, Wołodymyr Łukycz często w zadumie powtarzał znane z młodości słowa Dymitra z Rostowa: „Oczy nie patrzą już jak dawniej, ręka pisząca drży...”. W jego manierze pojawiła się szorstkawa prozaiczność. Borowykowski zszedł ze ścieżki elegijności, a innych ścieżek w sztuce nie miał już siły deptać. Soczystość, którą wcześniej bujały jego płótna, odeszła w niepamięć, jak i niespełnione ideały jego pokolenia. * * * Rok 1825. List Wene cjanowa do przyjaciela: „Szanowny i wielki mąż Borowykowski skończył dni swoje...”. W przeddzień śmierci sporządził testament: „Zbliżając się do starości moich dni i myśląc o śmierci, która może przyjść niespodziewanie, proszę przyjaciół moich pieniądze (zostały 4 tysiące karbowańców) oddać ubogim, żebrakom i na wspominki po cerkwiach”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Znaczek pocztowy, obok hymnu, godła, pieniędzy i tym podobnych, jest jednym z symboli państwa, papierem wartościowym, którego emisja jest ściśle regulowana. Nic zatem dziwnego, że od chwili wynalezienia znaczka pocztowego w Anglii w 1840 roku jego treść, napisy i rysunki zawsze przykuwały uwagę nie tylko kolekcjonerów-filatelistów, lecz także mężów stanu, dyplomatów i historyków. Znane są przypadki, gdy niepoprawne wizerunki na znaczkach pocztowych prowadziły do poważnych komplikacji w stosunkach między państwami, a nawet do wojen, jak na przykład stało się w latach 30. XX wieku w Ameryce Południowej, kiedy na znaczkach Paragwaju przedstawiono sporny obszar Chaco, gdzie właśnie odkryto ropę naftową, leżący między Paragwajem a Boliwią, jako należący do Paragwaju. Podobne znaczki wydano także w Boliwii, oczywiście z oznaczeniem Chaco jako terytorium boliwijskiego. Ta „znaczkowa” wojna stopniowo przerodziła się w dyplomatyczną, a w 1935 roku w prawdziwą wojnę. Coś podobnego, choć bez tak tragicznych skutków, miało miejsce także w naszej rodzimej historii okresu radzieckiego. W grudniu 1957 roku w Moskwie odbyła się międzynarodowa narada ministrów łączności państw socjalistycznych. Z tej okazji Ministerstwo Łączności ZSRR w maju 1958 roku wydało pamiątkowy znaczek z odpowiednim napisem i wizerunkiem flag państwowych krajów uczestniczących w naradzie. Jednak na fladze państwowej Czechosłowacji pomylono kolejność dwóch poziomych pasów, co czyniło ją flagą jakiegoś nieznanego państwa. Doprowadziło to do demarche dyplomatycznego, a Ministerstwo Łączności Związku po cichu wycofało znaczek z obiegu, nawet nie informując o tym społeczeństwa, a nieco później wprowadziło do obiegu taki sam znaczek, ale z poprawnym wizerunkiem flag państwowych. W 1983 roku, kiedy wydano najpełniejszy katalog radzieckich znaczków pocztowych w dwóch tomach, nie wspomniano w nim ani słowem o tym błędnym znaczku, który przez pewien czas był w obiegu, chociaż wszystkie światowe katalogi dokładnie odnotowały obydwa te wydania. Oczywiście ten incydent nie umknął uwadze kolekcjonerów, a znaczek z błędnym wizerunkiem flagi państwowej ČSFR zyskał wśród filatelistów wielką popularność, a tym samym znaczną cenę. Historia znaczków pocztowych na Ukrainie rozpoczęła się w 1918 roku, kiedy rząd Centralnej Rady dokonał swojej pierwszej emisji. Potem pojawiły się kolejne wydania Hetmanatu, Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej, USRR, Ukrainy Karpackiej, a także znaczki okupantów w czasie pierwszej i drugiej wojny światowej, Niemiec i Rumunii z odpowiednimi nadrukami. Jednak prawdziwego rozkwitu, głębokiej treści i tematycznego bogactwa znaczki pocztowe nabrały dopiero wraz z uzyskaniem niepodległości. Dla prawdy zaznaczmy, że tak zwane „lokalne” wydania, dokonywane w latach 1992–1993 z lekkiej ręki naszego Ministerstwa Łączności, nie przyniosły chluby. [...] stoi starszy brodaty mężczyzna z „Prawdą Ruską” w prawej ręce i mieczem – w lewej. Obok metropolita Ilarion, którego portret, jako osoby duchownej, nie budzi wątpliwości. Ale przecież wszystkim wiadomo, że nasi książęta, przynajmniej aż do wnuków Jarosława Mądrego, brody nie nosili, tylko wąsy zdobiły ich twarze. O tym zresztą mówił niedawno z ekranów telewizorów w programie Ołhy Taukacz „Saме той” także artysta Середа, autor rysunków wielu naszych banknotów, odpowiadając na pytanie jednego z telewidzów. To pytanie pojawiło się najwyraźniej również dlatego, że na banknocie dwugrzywnowym widzimy historycznie wiarygodny portret Jarosława Mądrego, to samo obserwujemy na państwowym tryzubie, który w różnych czasach i przy różnych książętach nieco się różnił, lecz u podstaw współczesnego godła państwowego leży herb Włodzimierza Wielkiego. Ten herb przedstawiono także na wielu znaczkach. Bardzo interesujący materiał ilustracyjny, wykonany na najwyższym poziomie artystycznym, stanowią dwie miniatury z Psałterza trierskiego (1078–1087), na których przedstawiono księcia Jaropołka z żoną Iryną. I znów na twarzy księcia widzimy wąsy, tym razem proste, a nie opadające w dół (zob.: „Історія українського мистецтва”, t. 1, K., 1966, s. 362, 364). W Sofii Kijowskiej istniał i po części przetrwał do naszych czasów fresk z portretem rodziny Jarosława. Wizerunki samego księcia, jego żony i synów nie zachowały się. Jest tylko dość przybliżony, jak uważają niektórzy autorzy, rysunek z tego portretu, zamieszczony także w „Ilustrowanej historii Ukrainy” M. Hruszewskiego. Z tego rysunku widać, że Jarosław oprócz wąsów miał – był on wówczas już człowiekiem w podeszłym wieku – krótką brodę, to, co dziś nazywa się zarostem. To samo można powiedzieć o wspomnianych miniaturach z Psałterza trierskiego. Owal twarzy Jaropołka na jednej z nich jest nakreślony tak gęstą linią, że można przypuszczać, iż był to zarost, choć na innej miniaturze krótka broda na twarzy Jaropołka jest przedstawiona wyraźniej. Istnieje jeszcze jedno źródło – „Izbornik Światosława” (1073, 1076), w którym zamieszczono zbiorowy portret rodziny księcia. Rysunek zachował się słabo, jest nieostry, lecz późniejsze kopie tego rysunku przedstawiają księcia tylko z opadającymi w dół wąsami. Nawiasem mówiąc, nie jest to wcale Światosław Igorewicz. Ówcześni książęta często nosili te same imiona, co nierzadko prowadzi współczesnych badaczy do błędów przy identyfikacji określonych dat i faktów. Tak więc prześledziliśmy przez ponad 100 lat naszej historii kwestię wyglądu zewnętrznego naszych książąt i przekonaliśmy się, że panowała wówczas moda właśnie na wąsy, a jeśli ktoś nosił brodę, to była ona krótka lub ledwie widoczna. Mowa oczywiście o ludziach świeckich, a nie o duchowieństwie. Zatem starania, by w jakiś sposób „uwspółcześnić” wygląd naszych przodków, są, łagodnie mówiąc, antyhistoryczne, co powinna zrozumieć również rada redakcyjno-artystyczna wydawnictwa „Marka Ukrainy”, o której wspomniany W. Pietreckyj w swoim materiale mówi jako o surowej i kompetentnej instancji. Wydaje się, że nie jest ona zbyt surowa ani zbyt kompetentna, skoro w wydaniach z 1997 i 1999 roku dopuściła się różnej interpretacji faktu historycznego. Przy pracy z oficjalnymi dokumentami państwowymi jest to niedopuszczalne.
W. KYRYCZIOK, historyk, członek AsFU, osiedle typu miejskiego Dmytriwka, rejon bachmacki, obwód czernihowski
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
nie tylko temu Ministerstwu, ani całemu państwu. Ale to, jak mówią, temat innej rozmowy. Wysoka jakość poligrafii, przemyślana polityka nakładowa oraz szereg innych okoliczności wyniosły ukraińskie znaczki pocztowe na poziom światowy, o czym niedawno poinformowały środki masowego przekazu zarówno na Ukrainie, jak i poza jej granicami, na przykład amerykański czasopismo filatelistyczne «Trident-Wisnyk». Zatem ci ludzie, którzy mówią, że nie wszystko jest tak źle w naszym domu, rzeczywiście mają rację. Dlatego nie dziwi, że z wielkim zainteresowaniem witamy każdą nową emisję ukraińskich znaczków pocztowych, tych arcydzieł mistrzów sztuki miniatury, cieszymy się z ich osiągnięć i z ogromnym żalem przyjmujemy każdy «błąd» w tej poważnej sprawie, bez których, niestety, nie obywa się. Już w 1996 roku, z okazji 400. rocznicy urodzin Piotra Mohyły, wydano pamiątkowy znaczek. Wszystkie napisy na nim są poprawne, lecz z portretem jubilata wyszła wpadka — zamiast Piotra Mohyły na znaczku przedstawiono jakiegoś wschodniego patriarchę. A przecież istnieją jego portrety z czasów życia, na przykład freska w cerkwi Spasa na Berestowie w Kijowie oraz kopia zaginionego portretu, wykonana w XVIII wieku (zob.: P. Biełiecki. Ukraińskie malarstwo portretowe XVII–XVIII w. — Leningrad, 1981. — s. 57). Niedawno w czasopiśmie «Poczta i filatelia Ukrainy» nr 2 ukazała się notatka W. Pietreckiego «Jeszcze jeden błąd» w związku z motywem poświęconym parkom chronionym i przyrodniczym z serii «Europa». Autor przekonująco wykazał, że w treści rysunku popełniono błędy rzeczowe. A oto przed nami świeża emisja «Ukrpoczty» — blok «Jarosław Mądry». I co na nim widzimy? Na tle planu grodu Jarosława, w książęcej szacie, z państwową nagrodą «Order księcia Jarosława Mądrego», przedstawioną zresztą na bloku pocztowym w 1997 roku. Które więc z tych wizerunków jest prawidłowe? Spróbujmy rozpatrzyć tę kwestię w kontekście historycznym, na podstawie dokumentów, które dotrwały do naszych czasów. Najdawniejszym takim dokumentem jest świadectwo bizantyjskiego historyka Leona Diakona o spotkaniu wielkiego kijowskiego księcia Światosława Igorewicza z cesarzem Janem Tzimiskesem podczas prowadzenia rokowań pokojowych nad Dunajem. Oto ono: «Wyglądał tak: wzrostu umiarkowanego, ani nadmiernie wysokiego, ani zbyt niskiego, z gęstymi brwiami. Oczy miał niebieskie, nos płaski, brody nie miał, lecz nad wargą zwisały w dół gęste, bujne włosy. Głowa była u niego całkiem ogolona, z jednej strony zwisał gęsty kosmyk (lok), oznaczający szlachetność pochodzenia, szyja mocna, piersi szerokie, a cała postać bardzo harmonijnie zbudowana. Wydawał się zasępiony i ponury. W jednym uchu zwisała mu złota kolczyk, ozdobiony dwiema perłami z rubinem pośrodku» (zob.: «Historia kultury starożytnej Rusi». T. 1. — Moskwa–Leningrad, 1948. — s. 244). O synu Światosława, Włodzimierzu, nie zachował się tak szczegółowy opis słowny. Lecz zachowały się bite za jego czasów złote i srebrne monety, na których widzimy portret księcia znów bez brody, z opadającymi w dół wąsami. Monety te bito w latach 980–1015. Na monetach Jarosława Mądrego, bitych zapewne do 1025 roku, na awersie widzimy portret świętego Jerzego (chrześcijańskie imię Jarosława brzmiało również Jerzy), a na rewersie herb, trójząb. Ten herb przedstawiono na wszystkich innych monetach tamtego czasu. Ten dawny herb stał się Małym herbem współczesnej Ukrainy. Wizerunek
Tłumaczenie maszynowe
Szanowni Czytelnicy i Sympatycy naszego czasopisma! Oto minął kolejny rok naszego z Państwem obcowania — właściwie wspólnego tworzenia naszego proświtańskiego czasopisma. Bo w odróżnieniu od innych masowych wydawnictw, gazeta «Słowo Proświty» podziela myśli swoich dawnych oddanych przyjaciół — korespondentów i czytelników, bez których pomocy i szczerego słowa wsparcia po prostu byśmy nie przetrwali. Założyciel — Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji nr 1007 z 16.03.1993 r. Łączy nas wspólna radość — szczęście życia w nowo odradzającej się Ukrainie, która utwierdza się w świecie jako wolna wśród wolnych państw. Ale łączy nas też wspólny ukraiński smutek — żyjemy póki co nie tak zamożnie, jak na to zasługuje pracowity ukraiński naród; nie zajmuje należnego jej wysokiego miejsca w życiu państwowym także nasz najcenniejszy skarb — język ukraiński; jeszcze niemało «sług narodu» zapomina o swoim bezpośrednim przeznaczeniu — służeniu Jego Wysokości Narodowi Ukraińskiemu, a nie własnej kieszeni... Tylko zjednoczeni, jednym ukraińskim frontem pokonamy nasze wspólne nieszczęście. Niech więc nadal łączy nas nasze Wspólne Ukraińskie Słowo jako najważniejszy czynnik Idei Narodowej. Z tą nadzieją wkraczamy w nowe tysiąclecie Narodzenia Chrystusowego. I mamy nadzieję na dalszą współpracę z Państwem, proświtanami nie z przymusu — z nakazu własnego serca. Czytajcie, popularyzujcie, prenumerujcie nasze wspólne proświtańskie wydawnictwo — gazetę «Słowo Proświty». Niech stanie się pożądanym gościem w każdym ukraińskim domu. «Słowo Proświty» — to Państwa gazeta, jest o Państwu i dla Państwa. Nasz indeks 30617. Cena prenumeraty na rok — 7,32 hrywny. Wszyscy Ukraińcy, dorośli i dzieci, — prenumerujcie «Słowo Proświty»! Zam. nr 0331201. Nakład 3000. Redaktor naczelna Lubow Hołota. Adres «Słowa Proświty»: 01001, Kijów-1, zaułek Muzealny, 8. Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, tel. 228-01-30.
Tłumaczenie maszynowe
Redakcja koresponduje z czytelnikami wyłącznie na łamach gazety i nadesłanych rękopisów nie zwraca. Zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Skład komputerowy — IrynaSzewczuk
Indeks 30617.
Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie «Preса Ukrainy»
Tłumaczenie maszynowe