Strona · s. 15strona oryginału ↗
PODRÓŻ DO ZIEMI ŚWIĘTEJ
Слово Просвіти, №68 за 2000 рік
Zamysł stworzenia serii prac o Ziemi Świętej — Krainie ziemskiego życia Pana naszego Jezusa Chrystusa — zrodził się u znanego grafika Mykoły Stratilata na podstawie głębokiego studiowania archiwalnych i współczesnych źródeł ikonograficznych. Jest to jego modlitewny wkład w obchody wielkiego jubileuszu 2000-lecia Narodzenia Chrystusowego. Ryciny odzwierciedlają nie tylko pejzaże Jerozolimy, Betlejem, Nazaretu i innych miejsc Ziemi Świętej, ale także wielkie mistyczne zjawiska, związane z imieniem naszego Zbawiciela. Artysta w właściwej sobie romantycznej manierze pragnął pokazać nieprzemijające piękno i natchnioną wielkość tych miejsc, gdzie stąpały nogi Pana i Boga naszego Jezusa Chrystusa. Twórcze zamysły u różnych artystów powstają i realizują się różnie. Tutaj wszystko zależy od charakteru, od temperamentu. Jeśli chodzi o Mykołę Stratilata, to, ponieważ znam go od dawna, jest on „łatwy do poruszenia”. Łatwo go zainspirować jakimś tematem. Jakimś — u niego nie oznacza byle jakim. Kiedy nie jest zainteresowany tematem, choćby nie wiem jak przekonywać, nic z tego nie wyjdzie. Ale kiedy temat leży mu na sercu, zachwyci się nim w ciągu kilku minut, w myślach zbuduje jego koncepcję i zazwyczaj może tego samego dnia wykonać pierwszy szkic. Szanuję ludzi żywej myśli, skorych do pracy, rozważnych w rozmowie, duchowych w głębi duszy. Wszystkie te cechy, sądzę, są właściwe Mykole Stratilatowi. Dlatego, kiedy na początku sławnego, świętego, jubileuszowego, dwutysięcznego roku zostałem zaproszony przez Stratilata do obejrzenia jego nowej dwudziestokartkowej serii rycin rylcowych „Ziemia Święta”, cieszyłem się podwójną radością. Pierwszą, że seria wykonana jest dobrze na poziomie artystycznym i teologicznym. Drugą, że miałem pewien udział w powstaniu Mykołowego zamysłu tej serii. Zatem, najpierw o drugiej radości. W lutym 1999 roku wróciłem z Ziemi Świętej, gdzie byłem w Jerozolimie na międzynarodowej konferencji, poświęconej przygotowaniom do obchodów w różnych krajach 2000-lecia Narodzenia Chrystusowego. Przywiozłem wiele fotografii, prospektów, pocztówek, albumów z Jerozolimy, Betlejem, Nazaretu, brzegów rzeki Jordan, Jeziora Galilejskiego, Morza Martwego, Pustyni Judzkiej itp. Nie to, żebym pobiegł od razu pokazywać to Stratilatowi, ale po prostu przypadkowo spotkałem się z nim, wiele opowiedziałem i pokazałem mu. Jak i Mykoła, szybko ulegam zachwytowi i w takim tonie opowiadam: to od mojej natury, a nie od nabytego. Mykoła poprosił, by dać mu tę kupę widoków Ziemi Świętej. Wtedy właśnie powstał u niego zamysł serii. On nic nie wziął stamtąd bezpośrednio, cytatowo. Bo jeszcze wiele innego wzorcowego materiału wyszukał w starych albumach o Palestynie (było kiedyś w Petersburgu „Rosyjskie Towarzystwo Palestyńskie”, które wydało niemało literatury o Ziemi Świętej), w encyklopediach, opisach podróży. W rezultacie wyszły nie widoki sławnej ziemi, przeniesione na rycinę, a głęboko przemyślane arkusze z taktownymi retrospekcjami w daleką przeszłość, z ciekawymi motywami biblijnymi, z należytym napełnieniem ewangelicznym duchem. W arkuszach prześledzić można pewną czasową kolejność: od ofiarowania Abrahama, które widzimy na pierwszym arkuszu, do Wniebowstąpienia Pana Jezusa Chrystusa do nieba, do krajobrazów i scen, które symbolizują początek naszej ery — na ostatnich arkuszach serii. Główne miejsce zajmują przedstawienia miejsc Ziemi Świętej, które są związane z ziemskim życiem Zbawiciela. To Betlejem, Nazaret, Jerozolima. W jakimś szczególnym blasku, w potoku promieni pojawiają się obecne świątynie Narodzenia Chrystusowego w Betlejem, Zwiastowania — w Nazarecie, Grobu Pańskiego — w Jerozolimie. To kluczowe miejsca, związane z imieniem Jezusa Chrystusa; i autor stara się tak „uopoetycznić” je za pomocą różnorodnego kreskowania, aby one rzeczywiście wyglądały jak relikwie naszej cywilizacji, kamienie węgielne chrześcijańskiej kultury. Choć na świecie są o wiele lepsze pod względem architektonicznym świątynie, ale Stratilat zobaczył i wcielił w rycinie właśnie te świątynie w najlepszym wyglądzie, jakby utkane z potoków nieziemskiego światła. W naturze te świątynie są wielkie, potężne, wizualnie ciężkie (jestem świadkiem i naocznym obserwatorem tego), ale w interpretacji grafika są lekkie, powietrzne, jakby pozbawione siły grawitacji. A to dlatego, że Mykoła Stratilat ma doświadczenie i umiejętność tak wykorzystywać linię, kreskę, czarną płaszczyznę i białą przestrzeń, że one u niego grają i przelewają się, tworzą wykwintną grę światła i cienia, połączenie realnej przestrzeni z jakąś irrealną, metafizyczną przestrzenią. I to nie jest dowolny lot fantazji, Współczesny wygląd Jerozolimy, 15x20 Modlitwa w ogrodzie Getsemani, 20x14,5
a połączenie współczesności z daleką przeszłością. Współczesne panoramy architektoniczno-krajobrazowe Izraela i Palestyny łączy on z wydarzeniami opisanymi w Biblii. Wzięcie proroka Eliasza do nieba, gwiazda nad Betlejem, chrzest Pana w Jordanie, modlitwa Chrystusa o kielich w Ogrodzie Oliwnym, droga krzyżowa, Wniebowstąpienie i szereg innych scen z Biblii są organicznie wplecione w krajobrazy. Głównym celem autora nie było bowiem zilustrowanie ziemskiego życia Jezusa Chrystusa, lecz pokazanie sławnych miejsc związanych z Jego uroczystą służbą ludzkości. Jest to seria pejzażowa, ale ze specyficznymi krajobrazami, z których każdy przywołuje wspomnienie o tym czy innym epizodzie Pisma Świętego. Jedyny wyjątek dotyczący ilustracyjności w tej serii wiąże się z Bożym Narodzeniem. Mykoła Stratiłat przedstawia scenę w betlejemskim żłobie według tradycyjnej, wielokrotnie powtarzanej kompozycji: Dzieciątko na słomie, Maria, Józef, aniołowie, jagniątko, bydło, gwiazda na niebie. Ale następny arkusz to współczesny wygląd tego miejsca, gdzie dwa tysiące lat temu był żłób. Jest to komora głęboko pod ziemią, pod obecnym kościołem Narodzenia Pańskiego: schody prowadzą w dół, wszystko jest jasno oświetlone lampami, nad żłobem znajduje się łukowate tabernakulum, miejsce żłobu wyłożone jest kolorowym marmurem, na który nałożono złotą gwiazdę. To już nie żłób, a ołtarz, dlatego nie dziwi, że na kolanach stoi tam chrześcijanka i się modli. Te dwa widoki żłobu są zrozumiałe, gdyż seria Mykoły poświęcona jest właśnie jubileuszowemu Bożemu Narodzeniu naszego Pana. Na arkuszach jest dużo przestrzeni, dużo nieba. Czasem niebo jest czarne, wieczne; ale tym jaśniej płoną na nim gwiazdy nadziei, tym głębszą wydaje się tajemnica przyjścia Boga na ziemię. Szczególnie chciałbym wyróżnić pod względem siły poetyckiego odczucia przyrody Ziemi Świętej arkusze „Jerozolima. Widok z Góry Oliwnej” oraz „Rzeka Jordan. Miejsce chrztu Jezusa Chrystusa”. Na pierwszym z tych dwóch arkuszy widzimy Jerozolimę na górach. Miasto jest bardzo jasne, jego mury są jakby przezroczyste, tak jak opisano je w ostatnich rozdziałach Apokalipsy św. Jana. Nad nimi rozpostarła się na całą szerokość nieba tęcza. A w dole, w głębokim cieniu drzew, jakby ukrywa się stara Jerozolima z jej grozą, wielokrotnymi zniszczeniami. Jest to pejzaż, ale głęboko symboliczny, bo każda kreska do czegoś nawiązuje, każda plama odbierana jest w jakimś tajemniczym metaforycznym znaczeniu. Pejzaż nocnego Jordanu zachwyca swoim spokojem, nawet jakąś sennością. Aż trudno uwierzyć, że w tak cichym zakątku wydarzyło się kiedyś wydarzenie o kosmicznej skali — słynne Objawienie Pańskie, bo sam Ojciec Niebieski zaświadczył o Boskim synostwie Jezusa Chrystusa. Niebo, góry, drzewa, a zwłaszcza wodę z czarującą ścieżką na niej od światła księżyca Mykoła Stratiłat oddał z głębokim lirycznym uczuciem. Seria „Ziemia Święta” jest unikalna. Wykonał ją artysta-chrześcijanin. Każdy arkusz świadczy o miłości autora do Zbawiciela. To szczera modlitwa, wypowiedziana środkami grafiki. Pan odpłaca tym, którzy Go sławią na tej grzesznej ziemi. Pan potrzebuje od nas wzajemnej miłości, mimo że On jest nieśmiertelny i w niebie, a my śmiertelni i na ziemi. Najbardziej zdumiewające jest to, że autor serii nigdy nie był w Ziemi Świętej. Ale zobaczył i poczuł ją tak, jakby przeżył tam całe życie. Bo zobaczył ją duchowo.Dmytro STEPOWYK, doktor nauk o sztuce, profesor Kijowskiej Akademii Duchownej
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
