Strona · s. 6strona oryginału ↗
OSOBOWOŚĆ JĘZYKOWA, DROGI JEJ KSZTAŁTOWANIA
Слово Просвіти, спецвипуск №70 за 2000 рік
Osobowość w ogóle to styl życia konkretnej osoby lub charakterystyczny sposób reagowania na problemy współczesności. Osobowość językowa to przede wszystkim intelekt, który najintensywniej przejawia się w języku i bada się go poprzez język. Cechy intelektualne ujawniają się po ustaleniu hierarchii znaczeń i wartości w modelu świata danej osoby, w jej zasobie słownikowym. Ten ostatni określają tradycje narodowo-kulturowe oraz ideologia dominująca w społeczeństwie. Tradycje narodowo-kulturowe stanowią bazę osobowości. Jest to kompleks strukturalnych cech ogólnonarodowego — ukraińskiego — typu językowego, ów nierozpuszczony w przemianach historycznych pozostałość w fonologii, morfologii, składni, stylistyce, leksyce, semantyce, którą można wyodrębnić, uwzględniając dobrze zbadane przez gramatykę historyczną i leksykologię historyczną przemiany, które dokonały się w języku. Właśnie ta dobrze znana, jądrowa, ogólnoznacząca część w strukturze osobowości językowej ma wyraźne piętno narodowego koloru. Jednak dla „dobudowania” osobowości językowej od jej podstawowych składników do konkretnie indywidualnej realizacji należy uwzględnić zmienne części struktury jednostki i włączyć: 1) cechy społeczne i socjolingwistyczne wspólnoty językowej, do której należy ta osobowość; 2) cechy psychologiczne, uwarunkowane przynależnością osobowości do węższej grupy lub zbiorowości językowej, która określa te kryteria wartości, które tworzą unikalny, niepowtarzalny estetyczny i emocjonalno-retoryczny koloryt języka. Dzisiejsze pokolenie Ukraińców znajduje się na etapie przejściowym, zarówno pod względem ideologii, religii, jak i języka. Społeczeństwo jest ideologicznie rozwarstwione, tęsknota za przeszłością, w tym także za językiem rosyjskim, nie pozwala starszym ludziom zrozumieć, jak bardzo dziś trzeba pomagać ich dzieciom i wnukom w nauce języka państwowego, ponieważ jądro językowe jednostki kształtuje się pod wpływem środowiska rodzinnego i wychowawczego. Zatem nie można liczyć na narodowy koloryt, raczej będzie to dwujęzyczność. Przedszkola i szkoły biorą na siebie rolę wychowawców w tradycjach narodowych. Jednak osobowość, która nie ma wsparcia w rodzinie, rozdwaja się, posługując się suржykiem. Stąd też problemy szkolnictwa wyższego: wykładowcy mają przeważnie do czynienia ze studentami posługującymi się suržykiem. Naprawienie tego stanu jest możliwe pod warunkiem, że w każdej uczelni język państwowy Ukrainy będzie zajmował zaszczytne miejsce. W przeciwnym razie wychowamy pokolenie moralnie niezdrowe, niekulturalne, niemowne, niepiśmienne. Niestety, wśród uczonych panuje stanowisko, które zdecydowanie odrzuca charakter narodowy, odmawiając mu istnienia i traktując go jako mit. Tacy mężowie stanu wypowiadają się mniej więcej tak: jaka to różnica, w jakim języku nasi studenci będą zdobywać wiedzę. Najważniejsze, by wiedzieli to, co powinni wiedzieć. Istnieje głęboka analogia między osobowością językową a charakterem narodowym. Polega ona na tym, że człowiek przyswaja produkt długiego rozwoju historycznego i sam jest obiektem przekazywania z pokolenia na pokolenie doświadczenia językowego. W ten sposób żadne pokolenie nie powinno zostać utracone.
KLASYCZNE JEDNAK, CHOĆ I NALEŻY CAŁEMU ŚWIATU, — ZAWSZE NARODOWE
W Ukrainie wiele zostało utraconego. Nadal tracimy w kwestii językowej. Wiadomo przecież, że jeśli nie ma ruchu naprzód, to nie ma też stania ani tupania w miejscu. Jest po prostu cofanie się. Czy daniną wobec kogoś lub czegoś są lepsze gazety — popularne — rosyjskojęzyczne, czy także lepsze programy telewizyjne? Świadomie czy nieświadomie zachwycamy się A. Danyłkiem i nadal rozwijamy w sobie kompleks niższej wartości. Jego podmowa, czyli submowa, jest na rękę tylko tym, którzy są przeciwko języku ukraińskiemu. Dlaczego «Wierkę Serdiuczkę» tak lubi się w Moskwie? Bo z nią związany jest obraz głupkowatego, niezdarnego, śmiesznego, «bezjęzycznego» Ukraińca. I tak wychodzi, że wychowujemy nie na klasyce, lecz na tym, co przemijające, bez śladu. Klasyczne zaś, choć należy całemu światu, jest zawsze narodowe. Z kulturowo-językowego szoku, który dziś przeżywa Ukraina, nadszedł czas, by wyjść. Antonina HRYCEWA, Uniwersytet Technologiczny Podolia, m. Chmielnicki
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
