Strona · s. 2strona oryginału ↗
CZYNNIK PSYCHOLOGICZNY W GOSPODARCE. ASPEKT KOMUNIKACYJNY
Слово Просвіти, №75 за 2000 рік
Polityka. Wiadomo, że stabilność polityczna i przewidywalność są ważnymi przesłankami poprawy klimatu inwestycyjnego. Z tego względu najbardziej pozytywnym zjawiskiem obecnych przemian politycznych stało się mniej lub bardziej jednoznaczne określenie strategicznego kursu państwa oraz obecność strukturyzacji w polityce. Prezydent ma jasną strategię budowy państwa. W parlamencie stworzono większość, która udowodniła swoją zdolność do efektywnej pracy nad bazą legislacyjną reformowania i tworzenia państwa, Rząd pokazał swoją zdolność do skutecznego rozwiązywania aktualnych problemów dnia dzisiejszego. Czynniki te można uznać za bezsporne sukcesy stabilizacji politycznej. Jednocześnie sukcesy te są względne, ponieważ w odróżnieniu od krajów postkomunistycznych, które od razu określiły się co do własnych priorytetów i pokonywały przeszkody okresu transformacji, na Ukrainie przez ponad osiem lat toczyła się walka między prorosyjskimi restauratorami a prozachodnimi reformatorami. Do ostatnich wyborów prezydenckich różne gałęzie władzy różnie rozumiały drogi rozwoju państwa. W kraju nie było jednolitej i jasnej wizji strategicznych orientacji tworzenia państwa, a to dezorientowało opinię publiczną oraz inwestorów. Dlatego największym osiągnięciem ostatnich lat stało się to, że dziś rozumienie interesów narodowych i priorytetów państwowych staje się jeśli nie dominującym, to przynajmniej ważnym czynnikiem w prowadzeniu polityki przez władzę wykonawczą, ustawodawczą i sądowniczą. Z tego punktu widzenia stworzenie większości w Radzie Najwyższej i wzmocnienie pionu wykonawczego jest procesem pozytywnym. Społeczeństwo. Ale sukcesy strukturyzacji politycznej i stabilizacji systemu politycznego należy utrwalić procesami zarządzania społecznego, ponieważ efektywność reformowania jest niemożliwa bez skutecznego wsparcia społeczeństwa. Dla przewidywalności i stabilności rozwoju gospodarczego Ukraina potrzebuje znacznej warstwy klasy średniej, która stanie się gwarantem kontynuacji obecnego kursu politycznego. Dlatego zmiany strukturalne muszą zachodzić nie tylko w polityce, ale i w społeczeństwie. Ale czy potencjalni przedstawiciele klasy średniej są gotowi uwierzyć w możliwość osiągnięcia sukcesu na Ukrainie? Niestety, ważność czynnika psychologicznego jako jednej z przesłanek skuteczności procesów reformowania nie została do końca zrozumiana przez ukraińskich ekonomistów i polityków. Postkolonialne i postkomunistyczne stereotypy przy braku państwowotwórczej polityki komunikacyjno-propagandowej oraz braku ochrony przestrzeni informacyjnej prowadzą do nihilizmu znacznej warstwy społeczeństwa w stosunku do samej państwowości. Nastroje te wzmacnia skorumpowane „sowieckie” urzędnictwo szczebla lokalnego, które nierzadko korzysta z autorytarnych metod rządzenia oraz reguł gry. W poszczególnych przypadkach otwarcie lekceważą one Konstytucję, ustawy oraz inne akty normatywno-prawne. Dlatego ludzie tracą wiarę w sprawiedliwość ustawodawstwa i struktur siłowych, które mają dbać o jego wykonanie. Wszystko to rodzi nieufność do władzy, państwa i perspektywy pozytywnych zmian w naszym kraju. W rezultacie mało kto wierzy w możliwość uczciwego biznesu i sukcesu własnej sprawy. To hamuje procesy tworzenia potężnej warstwy klasy średniej na Ukrainie. WRZESIEŃ, NR 9 (75), 2000 ROK. Prawo. Dla regulacji stosunków między państwem a podmiotami działalności gospodarczej na Ukrainie stworzono znaczną bazę normatywno-prawną. Niedawno wszedł w życie Dekret Prezydenta „O środkach dotyczących zapewnienia wsparcia i dalszego rozwoju działalności gospodarczej”, który powinien sprowadzić do minimum ingerencję urzędników w biznes. Wkrótce zostaną przyjęte kodeksy: podatkowy, cywilny, celny, budżetowy i ziemski, które, jak się oczekuje, ożywią rozwój biznesu. Ale na Ukrainie znaczny odsetek podmiotów gospodarki pracuje w sektorze szarym. Ci, którzy pracują w cieniu, są „opodatkowywani” środkami nieformalnymi (łapówki, haracze rakietu i różnych organów fiskalnych). Środki, które mogłyby trafić do budżetu, są rozkradane. Przedsiębiorcy widzą, że nie zawsze i nie wszystko zależy od bazy legislacyjnej, bo nierzadko urzędnicy znajdują mechanizmy nacisku na nieustępliwych przedsiębiorców. W takich warunkach nie chcą pracować ani wewnętrzni, ani zewnętrzni inwestorzy. W rezultacie znaczny odsetek przedsiębiorczych ludzi powstrzymuje się od biznesu na Ukrainie. Niestety, problemu psychologicznego nihilizmu prawnego i apatii społecznej trudno jest zmienić samymi aktami legislacyjnymi, ponieważ społeczeństwu, które przez długi czas żyło według podwójnych standardów, nie będzie łatwo udowodnić, że po przyjęciu dobrych ustaw, dekretów i postanowień będzie można uczciwie pracować i nie bać się terroru różnorodnych organów fiskalnych. Bo w każdym indywidualnym przypadku Prezydent i Premier są daleko, a zuchwały urzędnik jest blisko. Społeczeństwo obywatelskie na Ukrainie praktycznie nie funkcjonuje, do tego niemal genetyczny strach przed możliwym rozkułaczaniem (w kraju wciąż działają siły, które chcą cofnąć koło historii) powstrzymuje inicjatywę znacznej warstwy utalentowanych, ale ostrożnych ludzi w terenie. Jednocześnie rozwarstwienie społeczeństwa na bogatych i biednych przy braku znacznej warstwy przedstawicieli klasy średniej będzie konserwować potencjał konfliktogenny, a poczucie braku perspektyw przy niepewności politycznej u narodu będzie trwało. Przykłady. Jeden z wybitnych klasyków teorii ekonomicznej John Maynard Keynes przywiązywał wielką wagę do czynników psychologicznych w gospodarce. Był przekonany, że ważą one znacznie więcej niż obliczenia ekonomiczne w procesie podejmowania decyzji o lokowaniu inwestycji i rozpoczynaniu różnych projektów. „Większa część naszej działalności — mówił on — zależy raczej od spontanicznego optymizmu niż od oczekiwań matematycznych, co stanowi jedną z charakterystycznych właściwości natury ludzkiej w ogóle”. Czeski reformator Václav Klaus w swojej pracy „Dziesięć przykazań dla gospodarki XXI wieku” mówił, że „reformatorzy muszą bezgranicznie wierzyć w sukcesy reform, umieć zapalić tą wiarą swoich rodaków, stworzyć szeroką koalicję w społeczeństwie dla wspierania reform”. W latach trzydziestych w Stanach Zjednoczonych jednym z najważniejszych warunków zapobiegania eskalacji konfliktu społecznego stało się tak zwane „amerykańskie marzenie”. Właśnie wtedy, przy burzliwym rozwoju środków masowego przekazu, Amerykanie nauczyli się technologii komunikacji strategicznej, relacji publicznych i zarządzania społecznego. Bez tego uniknięcie wstrząsów społecznych by im się nie udało. Kultywowanie wizerunku Kopciuszka w różnych wariacjach stało się jednym z dominujących w amerykańskiej kulturze. Wizerunek ten stał się w wystarczającym stopniu zmitologizowany i nierzadko spotyka się go w dziełach amerykańskiej kultury, w których mowa o zwykłym chłopaku z biednych dzielnic, który dzięki wytrwałej pracy przedsiębiorcy osiągnął sukces i został milionerem. Taka polityka komunikacyjna pomogła zaszczepić wiarę w możliwość osiągnięcia sukcesu w biznesie, niezależnie od pochodzenia społecznego. Bez tego uniknięcie wstrząsów społecznych by im się nie udało. Na Ukrainie zaś podobne doświadczenie nie tylko nie jest realizowane, ale nawet nie jest badane. O jakim optymizmie według Keynesa w tym przypadku może być mowa? Komunikacja.
Biorąc pod uwagę ważność czynnika psychologicznego jako jednej z przesłanek reformowania i stabilizacji gospodarki, warto byłoby wypracować mechanizmy stosowania technologii zarządzania społecznego. Jednak w sferze kształtowania świadomości masowej na Ukrainie do tej pory nie stworzono skutecznych metodyk, które dawałyby możliwość zapobiegania negatywnym zjawiskom w społeczeństwie. W rozwiniętych państwach tę funkcję pełnią struktury rządowe, które kształtują treść polityki komunikacyjnej. Zarządzanie społeczne realizowane jest poprzez instytucje społeczeństwa obywatelskiego, ale najważniejszą rolę w tym procesie odgrywają środki masowego przekazu. We wszystkich cywilizowanych krajach komunikacja masowa pełni ważne funkcje konsolidujące, wspiera jedność i integralność społeczeństwa. W ukraińskiej przestrzeni informacyjnej na dzień dzisiejszy integralna komunikacja nie istnieje, ponieważ na Ukrainie funkcjonuje znaczna liczba zarówno zagranicznych, jak i krajowych mediów, które wrogo odnoszą się do samego faktu istnienia państwa. We wschodnich i południowych obwodach dominują media, w których współczesne życie przedstawiane jest w pesymistycznych i depresyjnych barwach. Dlatego wciąż mamy rozbite społeczeństwo, które w większości nie wierzy we własną zdolność do pokonania trudności na drodze do cywilizowanego świata. Wniosek Zatem od czynnika psychologicznego w społeczeństwie w znacznej mierze zależy nie tylko sukces reform, ale także stabilność socjum przy prawdopodobieństwie ich hamowania. A rozwiązanie problemów świadomości masowej będzie możliwe pod warunkiem ochrony przestrzeni informacyjnej i stworzenia jednolitej państwowej koncepcji kształtowania opinii publicznej. Komunikacja masowa może stać się nośnikiem optymizmu i wiary w możliwość osiągnięcia sukcesu na Ukrainie, poprzez nią nietrudno będzie wspierać powstawanie i umacnianie klasy średniej, która stanie się gwarantem sukcesu obecnego kursu politycznego. Od tego w dużej mierze zależy także to, czy Ukraina będzie cywilizowanym państwem w XXI wieku. Wołodymyr ISZCZUK UKRAINIE — JEDNĄ POMIESTNĄ CERKIEW PRAWOSŁAWNĄ Złożona historia państwa ukraińskiego jest nierozerwalnie związana z historią ukraińskiego prawosławia, które zawsze wspierało w narodzie wysoką moralność, duchowość, poczucie patriotyzmu. Chociaż na Ukrainie cerkiew jest oddzielona od państwa, kwestia ukraińskiego prawosławia dawno nabrała politycznego zabarwienia i coraz bardziej komplikuje się przez ostre sprzeczności społeczno-polityczne. Począwszy od okresu Ukrainy-Rusi, ukraińskie prawosławie było częścią życia narodu ukraińskiego, jego oparciem i doradcą w godzinach radości i tułaczki, odgrywało wielką polityczną i duchowo-wychowawczą rolę w życiu Ukraińców jako czynnik niepodległości naszego narodu. Pod koniec XVII wieku, kiedy Konstantynopol odmówił Ukrainie wsparcia, rozpoczęło się niszczenie ukraińskiego duchowieństwa, nawet ukraińskie księgi cerkiewne zastępowano rosyjskimi! Za czasów Ukraińskiej Republiki Ludowej rozpoczęło się pierwsze od wielu stuleci odrodzenie Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej, a prawdziwie znacząco zrealizowało się to w 1990 roku, kiedy utworzono UKP Patriarchatu Kijowskiego na czele z patriarchą Filaretem. Taki krok był wyważony, prawnie i moralnie uzasadniony: Ukraina to niepodległe państwo prawosławne i Ukraińska Cerkiew musi być niezależna. Właśnie dlatego Moskwa jako kolonialne centrum ZSRR zuchwale zareagowała na ten przejaw nieposłuszeństwa — wykluczyła Filareta z cerkwi i podniosła hałas wokół kwestii legitymizacji UKP (PK). Równolegle episkopaty Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, które pozostały na terytorium Ukrainy, zostały ogłoszone Ukraińską Cerkwią Prawosławną Patriarchatu Moskiewskiego i właśnie ta cerkiew rozpoczęła prawdziwą wojnę przeciwko ukraińskiemu prawosławiu: normą jej życia stało się przejmowanie świątyń, bicie ukraińskich księży, antyukraińska propaganda itd. — dziś te episkopaty są centrami rezydentury FSB i rosyjskiego rządu. W ukraińskim społeczeństwie obecnie wzrasta napięcie społeczne na tle konfrontacji wyznań cerkiewnych i, pomimo tego, że cerkiew jest oddzielona od państwa, do wspomnianej wyżej konfrontacji dołączają szerokie masy wiernych, partie i organizacje społeczne, organy władzy państwowej, milicja, organy prokuratury itd. Przyznanie pierwszeństwa Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej jest drogą do nowej kolonialnej niewoli. Trudna sytuacja gospodarcza, w której znalazła się Ukraina w dziesiątym roku niepodległości, niepewność pozycji geopolitycznej nadal wiążą nasze państwo zobowiązaniami kredytowymi i zadłużeniem finansowym wobec Rosji, która dziś próbuje wziąć rewanż za 1991 rok i wciągnąć Ukrainę w krąg swoich imperialnych intryg. Na ten cel pracuje nie tylko szantaż paliwowo-energetyczny, ale i rosyjscy popi, którzy pod sutannami mają mundury czarnych pułkowników KGB. W tej dość trudnej sytuacji ukraińskie struktury władzy, niestety, orientują się na Patriarchat Moskiewski: Prezydent jeździł na Ziemię Świętą w towarzystwie moskiewskiego biskupa Sabodana; podczas nagradzania obywateli Ukrainy odznaczeniami Prezydenta obecny jest ten sam Sabodan; w wojskach wewnętrznych Ukrainy wprowadzono instytucję kapelanów wojskowych z rosyjskich popów itd. Taka zdradziecka postawa władzy państwowej wobec kwestii Cerkwi Prawosławnej wywołuje oburzenie u obywateli Ukrainy. Niewyważona, szkodliwa dla Ukrainy postawa struktur władzy wobec ukraińskiego prawosławia skłoniła przedstawicieli szeregu partii politycznych i organizacji społecznych do stworzenia Społecznego Komitetu „Ukrainie — jedną pomiestną Cerkiew Prawosławną”, którego przewodniczącym wybrano deputowanego ludowego Ukrainy, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Pawła Mowczana. A niedawno Patriarcha Ekumeniczny złożył oświadczenie o tym, że Konstantynopol wznawia swoją opiekę nad Ukraińską Cerkwią Prawosławną. Odbyła się już tura negocjacji przedstawicieli odłamów ukraińskiego prawosławia w Szwajcarii i mamy nadzieję, że ten proces, skierowany na zjednoczenie rozproszonej długimi tułaczkami Ukraińskiej Cerkwi, będzie miał pozytywne zakończenie i na początku trzeciego tysiąclecia Ukraina wreszcie zdobędzie nie tylko polityczną i gospodarczą niepodległość, ale także jedną pomiestną Cerkiew Prawosławną. Na realizację tego szlachetnego celu trzeba kierować wysiłki społeczeństwa, organów władzy państwowej, wszystkich obywateli, którzy powinni pamiętać, że nie może być w niepodległej Ukrainie Cerkwi Patriarchatu Moskiewskiego — tak samo, jak i dwóch języków państwowych czy podwójnego podporządkowania. Andrij CZORNUCHA • Czy staną się tendencją pozytywne przekształcenia w gospodarce Ukrainy, zapoczątkowane przez Rząd Wiktora Juszczenki? • Czy odnajdzie ukraińska władza skuteczne mechanizmy zarządzania społecznego, które skonsolidują społeczeństwo dla wsparcia kursu reform? • Czy pokona socjum depresyjne, nihilistyczne nastroje? • Czy uwierzy potencjalny przedstawiciel klasy średniej w sukces zmian gospodarczych? Od odpowiedzi na te aktualne pytania w znacznej mierze zależy los transformacji gospodarczych i politycznych.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
