Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

HOLENDERSKI CHÓR — GOŚĆ «PROŚWITY»

Слово Просвіти, №77 за 2000 рік

Wielce Szanowne Panie i Panowie! Występy holenderskiego chóru na Ukrainie to rzadkie wydarzenie. Dlatego dla lepszego zrozumienia pozwólcie nieco szerzej przyjrzeć się temu zjawisku. Ukraina i Holandia nie mają wspólnych granic, są geograficznie oddalone. Nie ma również etnicznego, językowego czy kulturowego zbliżenia między tymi narodami, ale przed Wami holenderski chór imienia Mykoły Łysenki, który jest żywym świadectwem tego, że muzyka i pieśń to jedna z ważnych dziedzin ogólnoludzkiej kultury. Przemawiają one językiem, który nie zna granic czy kontynentów i pokonuje narodowe, kulturowe, językowe oraz religijne przeszkody. Wszyscy chórzyści to prawdziwi Holendrzy, oprócz jednego «holenderskiego kozaka» dr. Myrosława Antonowycza, założyciela tego oraz jeszcze jednego holenderskiego chóru, zwanego «Bizantyjskim», który, nawiasem mówiąc, w przyszłym roku będzie obchodził 50-lecie swojej działalności w mieście Utrecht. W nim, jak i w chórze imienia Mykoły Łysenki, również nie ma ani jednego Ukraińca, jednak repertuar jest ukraiński. Warto dodać, że Holendrom śpiewać w języku ukraińskim jest o wiele trudniej niż w niemieckim, włoskim czy francuskim. O tych chórach i dr. Antonowyczu opowiem nieco później. Teraz należy przynajmniej krótko wspomnieć o ukraińsko-holenderskich związkach w minionych wiekach i aż do naszych czasów. Związki Ukrainy z tym narodem żeglarzy, którzy rozwinęli Indonezję, Indie Zachodnie, założyli miasto Nowy Jork, które wtedy zwało się Nowym Amsterdamem — narodem wielkich malarzy, myślicieli, budowniczych, którzy swoją pracą pozostawili znaczący ślad w rozwoju europejskiej cywilizacji, sięgają siwej starożytności. Za czasów kijowskiego państwa książęcego z Amsterdamem istniały związki handlowe, a lwowscy kupcy kontynuowali tę działalność w XIV—XV wiekach. Holenderski podróżnik Willem van Ruysbroeck szczegółowo opisał swoją podróż po Ukrainie w latach 1253—1255. Holenderskie czasopismo «Mercurius» w lutowym numerze za 1653 rok szeroko informowało o sprawach ukraińskich. Dzięki holenderskim kartografom, grawerom, malarzom, pisarzom i wydawcom, takim jak: Joop Blaeu, Henricus Gerritsz, Van Westervelt, Jan Jansson, Van der Aa, Willem Hondius, Cellarius, Salmon, Valkenier i innym, w Holandii wykonano pierwszy archeologiczny atlas Kijowa z rysunkami świętej Zofii oraz innymi zabytkami. To wydanie ukazało się w 1653 roku. Pierwsze mapy Ukrainy — Makowskiego oraz Guillaume’a Levasseura de Beauplana — również wydano w Holandii w latach 1640—1648 oraz w 1650 roku. Dzięki wybitnemu grawerowi Willemowi Hondiusowi mamy trzy portrety hetmana Bohdana Chmielnickiego z 1651 roku, a także portret hetmana Petra Doroszenki oraz licznych kozaków autorstwa innych grawerów. W holenderskich uniwersytetach studiowali Ukraińcy. Wspomnijmy jednego z nich, Jurija Nemyrycza (1612—1659), który kształcił się od 1630 do 1634 roku na wielce prestiżowym holenderskim uniwersytecie w Lejdzie, założonym w 1575 roku. Jurij Nemyrycz uważany był za jednego z wysoko wykształconych Ukraińców tamtych czasów. Był dyplomatą i generałem czasów kozaczyzny. W 1650 roku wydrukowano w Holandii mapę okolic Pińska ze słowem wstępnym Jurija Nemyrycza. Wspomniani Cellarius i Valkenier wykonali widoki Lwowa, Przemyśla oraz innych miast Ukrainy. W 1662 roku wydrukowano w Amsterdamie «Katechizm» w tłumaczeniu na język grecki. To dzieło metropolity Petra Mohyły zostało uznane w 1672 roku przez Patriarchę Jerozolimskiego dla całego Kościoła prawosławnego i używane było do 1867 roku. W 1703 roku pojawił się atlas rzeki Don i Morza Czarnego, wykonany przez Holendra C. Cruysa. W XVIII i XIX wiekach wszystkie działania Rosji były skierowane na to, aby obniżyć status Ukrainy i jej starodawnej kultury do poziomu zwykłej prowincji. Był to okres pełnej i bolesnej dla nas, Ukraińców, izolacji od reszty Europy oraz jej kultury, osiągnięć cywilizacyjnych. Zmagania o samodzielność po upadku carskiej Rosji stworzyły nową sytuację, i to dało możliwość LISTOPAD, NR 11 (77), 2000 ROK Ukrainie odnowić związki ze światem zewnętrznym. Podczas Ukraińskiej Republiki Ludowej w latach 1919—1923 w Holandii z siedzibą w Hadze działała ukraińska misja dyplomatyczna, której przewodniczącym był Andrij Jakowliw, wybitny prawnik. Rząd Ukraińskiej Republiki Ludowej, rozumiejąc znaczenie kultury w stosunkach międzynarodowych, wysyła na Zachód Republikańską Kapelę Chóralną pod kierownictwem Ołeksandra Koszycia, która występowała również w Amsterdamie i Hadze. Wspomnę tylko jeden z licznych odzewów prasy na występy kapeli. Amsterdamskie czasopismo «Algemeen Handelsblad» z 26 stycznia 1920 roku między innymi pisze: «Ukraińska pieśń porusza wszystkich, ponieważ brzmi w niej przede wszystkim to, co ogólnoludzkie, uniwersalne», a to jest oznaką poziomu twórczości artystycznej narodu, jego duchowej kultury, która wyrosła ponad czysto narodowe granice. A ponieważ pieśń jest dorobkiem całej ludzkości, do niej, jak do źródła natchnienia, mogą zwracać się wszyscy! W 1921 roku sługa Boży metropolita Andrij Szeptycki odwiedził Holandię i Belgię. Z czasem z jego inicjatywy kilkudziesięciu Holendrów i Flamandów przyjęło obrządek greckokatolicki, nauczyło się języka ukraińskiego i zostało duchownymi Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego. Wspomnieć choćby najsłynniejszych, którzy byli wikariuszami generalnymi-mitratami, jak Maurits Van de Male, Jacques Perridon i inni. W holenderskiej ziemi, w mieście Rotterdam, znajduje się grób pułkownika Jewhena Konowalca, który zginął z ręki czekisty Pawła Sudopłatowa 23 maja 1938 roku. Co roku w dniu jego śmierci Ukraińcy z różnych krajów świata przyjeżdżają, aby oddać hołd założycielowi Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. W 1948 roku z Bawarii przeniesiono seminarium duchowne Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego do holenderskiego miasta Culemborg. Dyrygentem chóru seminarzystów był Myrosław Antonowycz. Seminarium istniało do 1950 roku. Studenci rozjechali się do USA, Kanady i innych krajów. Po licznych występach w kościołach, w radiu, chór praktycznie przestał istnieć. Pojawiła się idea, by spróbować zorganizować chór z Holendrów do wykonywania, w pierwszej kolejności, utworów duchowych podczas Świętych Liturgii. Najpierw chęć wyraziło siedemnastu Holendrów. Kiedy to odniosło sukces, doktor Antonowycz zorganizował chór z czterdziestu Holendrów, z którym pracował czterdzieści lat i występował w różnych krajach świata. Jest on śpiewakiem, muzykologiem, dyrygentem, kompozytorem. Studiował we Lwowie i Wiedniu. Doktor muzykologii, starszy pracownik naukowy Uniwersytetu w Utrechcie przez ponad dwadzieścia pięć lat. Autor licznych prac naukowych na tematy muzyczne w wielu językach. Dla przykładu: «Śpiewy z ukraińskiego Irmologionu» (w języku angielskim, 1974), «Pięciogłosowa Boska Liturgia XVII w.» (1979), «Muzyka polifoniczna w ukraińskich cerkwiach w dobie Kozaczyzny» (w języku ukraińskim, 1984), «Ukraińska muzyka duchowa» (w języku niemieckim, 1990), «Musica sacra» (w języku ukraińskim, 1997), «Ukraina i obrządek bizantyjski» (w języku holenderskim, 2000). Jest on także autorem artykułów na ukraińskie tematy muzyczne do Holendrzy śpiewają ukraińskie pieśni — śpiewają na całym świecie, i to jak śpiewają! Kunsztem wykonawczym tego chóru można się tylko zachwycać. Nawet przeciętny słuchacz zauważy muzyczną biegłość, harmoniczną spójność oraz wysoki profesjonalizm chóru. W stolicy Ukrainy odbyły się cztery koncerty tego unikalnego zespołu. Organizatorem wszystkich wydarzeń było Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Koncert dla oficerów i żołnierzy odbył się w Domu Oficerów, dla studentów — w Narodowym Uniwersytecie Kijowskim im. T. H. Szewczenki, dla szerokiej publiczności — w Domu Nauczyciela, gdzie obecni byli Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Królestwa Niderlandów na Ukrainie oraz rodacy chórzystów. Uczestników koncertu powitał naczelnik Głównego Zarządu Kultury Kijowskiej Administracji Miejskiej O. Bystruszkin. Koncert holenderskiego chóru pieśni ukraińskiej im. Mykoły Łysenki odbył się również w Wielkiej Sali Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego. W programie znalazły się utwory duchowe, klasyczne oraz współczesne kompozytorów ukraińskich. Każda pieśń wykonana przez chór była nagradzana burzliwymi oklaskami wdzięcznych słuchaczy. Koncert rozpoczął się hymnem Holandii oraz utworem «Szcze ne wmerła...». Chór powitali: sekretarz odpowiedzialny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Mykoła Nesterczuk, zastępca przewodniczącego Towarzystwa akademik Ołeksandr Ponomariw, przedstawicielka Kijowskiej Administracji Miejskiej Wałentyna Łynowyćka. Kierownikowi chóru doktorowi Myrosławowi Antonowyczowi, dyrygentowi Paulowi Hakkennesowi oraz producentowi Wołodymyrowi Łuciwowi wręczono dyplomy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Podczas koncertów, oficjalnych wystąpień oraz w kuluarach mówiono o tym, że nie jest to tylko koncert — to spotkanie narodów europejskich, które połączyła pieśń. Przedstawiamy uwadze naszych czytelników słowo Wołodymyra Łuciwa, wygłoszone przez niego podczas koncertu. Inf.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn