Сторінка · с. 7сторінка оригіналу ↗
«Коли ви будете падати духом, опанує розпука % візьміть «Кобзаря»
Слово Просвіти, №01 за 2012 рік
Wołodymyr PIPASZ, przewodniczący Zakarpackiego Zjednoczenia Obwodowego WUT „Proświta” im. T. Szewczenki. Trzymam w rękach niewielką książeczkę. Na stronie tytułowej, obramowanej w rogach dwiema niebiesko-żółtymi wstążkami, znajduje się portret Tarasa Szewczenki oraz napis (tytuł): „W pamięć 70-lecia śmierci TARASA SZEWCZENKI * 9. III. 1814, † 10. III. 1861”. Wydano ją w 1931 roku w „drukarni OO. Bazylianów w Użhorodzie”, „Nakładem młodzieży narodowej Podkarpacia”. Książeczka ma 32 strony. Rozpoczyna się odezwą (pod epigrafem — cytatem B. Hrinczenki z pracy „Przed szerokim światem”) do „Narodu i młodzieży Podkarpacia”. Mówi ona: „Dnia 10 marca 1931 roku mija 70 lat, jak na wieki zamknął oczy największy poeta ukraińskiego narodu Taras Szewczenko. My, synowie tego samego narodu, z którego wyszedł Szewczenko, wypuszczamy w pamięć 70-lecia Jego śmierci tę skromną, własnymi staraniami wydaną książeczkę. MŁODZIEŻY! Niech nie będzie ani jednej wsi na Podkarpaciu, gdzie nie byłoby i gdzie nie czytaliby tej książeczki. Starajmy się wszędzie jak najgodniej uczcić rocznicę śmierci Tarasa Szewczenki” (tutaj i dalej zachowano autentyczną pisownię — Aut.). Na następnych stronach znajduje się rysunek chaty, w której urodził się T. Szewczenko, jego gruntowna biografia z wykładem twórczości literackiej oraz oceną jej znaczenia dla narodu ukraińskiego. Znowu cytuję: „…Jego słowa rozleciały się po całej Ukrainie, wchodziły do każdej chaty, budziły naród. Szewczenkowski Kobziarz to druga Ewangelia ukraińskiego narodu. I przejdziesz świat, przekopiesz całą literaturę światową, znajdziesz wszelkie sławne dzieła, ale podobnej książki do Szewczenkowskiego Kobziarza nie znajdziesz. Kobziarz to książka, w której każdy Ukrainiec znajdzie dla siebie szczere słowo. Włościanin czy pan, ksiądz, robotnik, najmitka, parobek, wdowa, biedny, bogaty, sierota, wszyscy znajdą coś dla siebie. Kobziarz to lustro narodu ukraińskiego, to nasze wieczne mienie, mienie, którego nikt nam nie zabierze, ogień nie spali, woda nie poniesie — ono zostanie dla nas, żebyśmy uczyli się z niego, nabierali nauki i wytrwałości do zwycięstwa. Zamówcie i kupcie Szewczenkowskiego Kobziarza. Weźcie i czytajcie na głos, żeby wszyscy słyszeli i uczyli się stać ludźmi. I kiedy opanuje was nieufność, kiedy będziecie upadać na duchu, bierzcie Szewczenkowskiego Kobziarza… Kiedy opanuje nas rozpacz w ciężkiej walce, bierzmy Kobziarza, a zobaczymy, że musimy wytrwać do końca, jeśli chcemy, żeby nasze marzenia się spełniły… Kiedy spotykają nas z drwinami, wyśmiewaniem i zarzutami, to my przebijajmy się naprzód i udowodnijmy, że żyjemy! Chcemy żyć, chcemy zwyciężyć! I musimy zwyciężyć!..”. Wybaczcie tak obszerny cytat, jednak słowa napisane ponad osiemdziesiąt lat temu przez nieznanego autora są nie tylko niezwykle przenikliwe, ale i aktualne. Dlatego jeszcze raz chciałbym przypomnieć je współczesnym: „Kiedy będziecie upadać na duchu, opanuje was rozpacz — weźcie Kobziarza”. A kto nie ma — niech nabędzie. Poczytajcie go z rodziną, dziećmi. Tym bardziej, że daleko nie cała współczesna młodzież tak naprawdę zna twórczość Ukraińskiego Proroka, rozumie ją. W książeczce zamieszczono również wybór wierszy T. Szewczenki, wśród których są: „Testament”, „Z psalmów Dawida. LIII”, „Mnie wszystko jedno”, „Subotów”, „Gdybyście wiedzieli, panicze…”, „Rozryta mogiła”. Plastowy senior „Mohikan” (Wasyl Bełej). Bez wątpienia ta mała książeczka spełniła swoją misję popularyzatorską na Zakarpaciu. Bo w latach 30. ubiegłego wieku twórczość T. Szewczenki stała się niezwykle popularna w kraju, znacząco wpłynęła na kształtowanie świadomości narodowej. Moja matka wspominała, jak oni, nastolatkowie, pod koniec lat 30. i nawet w pierwszej połowie lat 40. (ale wtedy już potajemnie, bo za czasów okupacji Zakarpacia przez horthystów było to zabronione) w grupie lub z rodziną — z ojcem i mamą, na głos czytali wiersze z „Kobziarza”, opłakiwali los Kateryny, współczuli Honcie, przeżywali cierpienia narodu ukraińskiego, inspirowali się miłością do Ukrainy. Ciekawa jest historia zachowania tych książeczek, wszak w latach węgierskiej okupacji kraju i w czasach radzieckich trzymanie ukraińskich „burżuazyjno-nacjonalistycznych” książek, a tym bardziej z niebiesko-żółtym obramowaniem, było skrajnie niebezpieczne. Więc skąd ona u mnie? …24—25 marca 1990 r. w mieście Chust, z okazji 51. rocznicy ogłoszenia niepodległości Ukrainy Karpackiej, odbyła się wyjazdowa sesja Wielkiej Rady Ludowego Ruchu Ukrainy na rzecz Przebudowy. Na niej, praktycznie po raz pierwszy w jeszcze radzieckiej Ukrainie, powiedziano prawdę o jej wielkości, historycznym znaczeniu i uhonorowano twórców oraz obrońców. W tych dniach do Chustu przyjechały tysiące ludzi z całego Zakarpacia. Był tu urodzony w osadzie Wielki Byczków, w tamtym czasie mieszkaniec Mukaczewa — Wasyl Bełej. W dalekie marcowe dni 1939 roku, po tym, jak Zakarpacie okupowali węgierscy faszyści, on, siedemnastoletni plastun „Mohikan”, zakopał w ojcowskim ogrodzie w W. Byczkowie beczkę, do której włożył drogie dla niego rzeczy. Wśród nich było kilkadziesiąt książeczek, „obrazki” (czyli portreciki), również w niebiesko-żółtych ramkach — T. Szewczenki, wydane w tym samym czasie co książeczka, oraz odznaki uczestników Wszechzakarpackiego zjazdu proświatowego, który odbył się w Użhorodzie w 1937 roku (wzięło w nim udział od piętnastu do trzydziestu tysięcy osób z całego kraju). Odznaki były z rzadkiego wtedy plastiku żółtego koloru z napisem niebieskimi literami. I oto, kiedy zatrzeszczało „imperium zła”, on wykopał ten skarb. W Chuście pan Wasyl rozdawał książeczki, odznaki, obrazki wszystkim chętnym. Kilka książeczek zachowało się i u mnie. Przez ostatnie dwudziestolecie wręczałem je w darze wybitnym osobistościom, patriotom naszego narodu. Wśród nich byli Wiaczesław Czornowił, Mychajło Kosiw, niedawno, z okazji jubileuszu — sześćdziesięciolecia od dnia urodzin — ojciec Wasyl Danyłasz, a 8 grudnia książkę na posiedzeniu Głównej Rady WUT „Proświta” im. T. Szewczenki otrzymał także jej przewodniczący — Pawło Mowczan. Nas nie ma. A poezja Szewczenki — to najlepsze lekarstwo. I jego testament: „Walczcie — zwyciężajcie, Wam Bóg pomaga! Za was prawda, za was sława I wola święta!”
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
