Сторінка · с. 9сторінка оригіналу ↗
Doświadczenie Jurija Buriaka
Слово Просвіти, №01 за 2012 рік
Pawło MOWCZAN
Doświadczenie. To słowo, którym można scharakteryzować nowy okres w twórczości Jurija Buriaka. Doświadczenie życiowe, doświadczenie twórcze, doświadczenie duchowe, doświadczenie intelektualne... Dopiero nabywszy takiego sumarycznego doświadczenia, można dochodzić do takich zależności między człowiekiem a wielką historią, by pojąć dramatyzm tych dysproporcji. Wydaje się, że Jurij Buriak wypracował własne metody analizy historycznych urazów współczesnej świadomości, urazów duszy, które nie wstydzi się nazywać po imieniu. Dlatego jego wiersze są pełne zaskoczeń w swojej szczerości i są, według określenia Alaina Badiou, procedurą prawdy. Ta analiza dokonuje się na poziomie molekularnym, semantycznym i emocjonalnym. Każdy jego utwór jest jakby fragmentem jednego monumentalnego dzieła, dlatego jest w nich tyle odwołań, tyle adresów do różnorodnych źródeł: od politycznych po folklorystyczne, od historycznych po filozoficzne... Każdy tekst układa się jak określona układanka znaczeń, spojona intonacyjnie, choć język poetycki cały czas jakby wydycha się: od głośnej eksplozywności do powściągliwej recytacji. A prawdziwy, naturalny język poetycki, który jest wyższą formą istnienia języka w ogóle, jakby przetwarza poetę na nowo. Strukturalne, semantyczne, poetyckie i koncepcyjne porównania u Ju. Buriaka nigdy nie były motywowane fonetyką, dlatego osiąga on tak wysoki liryzm, ponieważ jest szczery w swoich utworach-spowiedziach, w których ważna jest nie sztuka, lecz prawdziwość uczuć. Właśnie dlatego wyrywa się z profanicznej przestrzeni w sferę prawdziwego Logosu. Tego Logosu, dzięki któremu powstał Boży świat i w którym przebywał człowiek bez grzechu — w raju, z którego wszyscy właściwie wyszliśmy i od którego wszyscy się oddalamy, odłączamy, odsuwamy, jak od niewysychającego źródła szczęścia. I to nie jest najmniej ważny temat drugiego okresu twórczości Ju. Buriaka. Bo, moim zdaniem, to jest nadfabuła, która zszywa różnorodne fragmenty. Rzeczywistość szczęścia, barwność, niepowtarzalność, gęstość świata, absurdalność wszelkich zerwań, rozłąk, agresji, konfliktów — to wszystko tematy tego wysokiego liryzmu, epickiej „opowieściowości”, które wyodrębniają twórczość Jurija Buriaka z szeregu poetów, którzy „zasłodzili się” we własnej samowystarczalności. Rzeczywiście, osiągnął on ów wysoki ton liryzmu, który, według określenia Józefa Brodskiego, jest nieosiągalny w relacjach międzyludzkich. „Byłem i nie tym, ale ty byłaś tą... Orzeł błękitny i nieśmiertelnik, płynny błękit i złota trawa. Warto już za to choćby umrzeć!” Prostota wypowiedzi zachwyca. Ambicja, brawura, pozowanie odeszły wraz z młodością. Nabyto odpowiedniego doświadczenia życiowego i twórczego. Mądrość i spokój duszy nie kryją się za sztukmistrzostwem. I tu chodzi, jak mówił Julian Barnes, „nie tylko o pokorę wobec wieczności”, chodzi o coś innego: „tylko z wiekiem osiąga się tę prostotę wypowiedzi”, która świadczy również o nabytym nie tylko życiowym, lecz i duchowym doświadczeniu. „Przypomnisz sobie kosiarza, jego kosę i kosisko, żmiję w szopie, dziką kaczkę w dolinie, kozę i ogród, i gałązkę wrośniętą w grusze. Przypomnisz sobie kosiarza, stepowego żelaznoskrzydłego. Jak szedł na śmierć z chłopską kosą, a śmierć była jak twardź — wszechświatowym więzieniem. Spuścił go Bóg z niebios, by w nieurodzaju nas ocalić, bo wymierał nasz ród!” Na pierwszy rzut oka tekst jest przeładowany prozaizmami, ale czytając tekst za tekstem, dochodzi się do przekonania, że Ju. Buriak dobrze rozumie, jak bliskie są sobie słowa poetyckie, filozoficzne, metafizycznie nasycone. Jako człowiek, który przez całe życie zawodowo pracuje ze słowem, on, że tak powiem, czuje je od środka. Nowalis, jak wiadomo, nazywał filozofię gramatyką poezji. I nic dziwnego, że poeta sięga po pewne sentencje, po metafizyczne zgęstki znaczeń, które, jak zauważył M. Słaboszpycki, przypominają poezję Józefa Brodskiego. I nie jest to dziwne, bo Ju. Buriak dość mistrzowsko przełożył jego utwory, znajdując odpowiednie twórcze zasoby do niezwykle trudnych retransmisji. Zdumiewa mnie instrumentalność intelektu Ju. Buriaka, jego logiczna precyzja, gruntowna erudycja, polityczny pogłos i pewna intelektualna oszczędność. Każdy cykl wierszy to system duchowych drogowskazów, w którym ważne miejsce zajmuje to, co ponadczasowe, ponadsytuacyjne i historycznie nieuwarunkowane. „Oto akinak z pagórków aleksandryjskich, a to — trypolska ceramika. To — Dariusz. To — jego rozbite wojsko, w martwym Czasie otwarte oko, potępienie w oczach świętych, których za bezcen sprzedają szemrani handlarze całej Ukrainy przybyłym z daleka łowcom egzotyki, amatorom z pieniędzmi, znanym urzędnikom i ojcom narodu”. W tych utworach obecna jest filozofia, antropologia, historia i publicystyka. Intelektualne doświadczenie poety ujawnia się w każdym składniku jego talentu. „Już na czubkach jałowców drozdy śpiewają pieśni miłości aż do samo... do samozapomnienia, już noc dla nich nie jest nocą, i
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
