Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Nieco o języku i nie tylko

Слово Просвіти, №01 за 2012 рік

Wira BULO, wieś Obroszyn, rejon pustomicki, obwód lwowski. „Duch kłusownictwa i kłusowniczych watah, gdzie nie spojrzysz, czyha obcość, I kamienieje krzykiem — nie zabijaj! — w powietrzu rezerwatu — Ojczyzna”. Wołodymyr Bazylewski. Język to bezcenny skarb narodu, kod narodu. Znane powiedzenie: „Gdzie kończy się język, tam kończy się naród” — to bezdyskusyjny aksjomat. „Nie na darmo imperia przede wszystkim próbują zniszczyć język ojczysty podbitych narodów. Utraciwszy język, zasymilowany naród oddaje imperium swoje talenty, rozum i wszystkie osiągnięcia. Staje się nawozem dla zwycięzcy” (Łesia Tkacz). Dlatego każdy naród musi pielęgnować język ojczysty, szczycić się nim, dbać o jego czystość i bogactwo, bo świadczy on o rozwoju narodu, jego dojrzałości. Przykro, gdy język zanieczyszcza się słowami obcojęzycznymi (zwłaszcza gdy istnieją autentyczne odpowiedniki), wtedy on maleje, wysycha, przypominając zamuloną rzekę. W znacznej mierze dotyczy to naszego ojczystego języka ukraińskiego, zniekształconego ekspansją rosyjskiego. Przez znaczne zawężenie ukraińskiej przestrzeni informacyjnej w ukraińskim środowisku zapanował surżyk. Posługują się nim na wsiach Ukrainy Centralnej i Wschodniej, coraz bardziej przenika on także na tereny zachodnie. Ukraińska inteligencja, niestety, również nie stoi na straży ojczystego słowa. Rusycyzmami obfituje język potoczny nauczycieli, lekarzy, urzędników państwowych, aż po ministrów, deputowanych ludowych (nie bez wyjątków, oczywiście). Zniekształcony język słyszymy z ekranu telewizora, ranią ucho językowe „arcydzieła” reklam, wystąpień przedstawicieli ludu, dziennikarzy w rodzaju: „Ja uważam (ros. ja sczitaju), że on ma rację”, „Pozwólcie podziękować Was (ros. podziękować Was)”, „Teraz on stał się lepiej (ros. stał łuczsze)” oraz wiele innych. Aż chce się krzyczeć: „Nie znęcajcie się nad ojczystym językiem!”. Gdzie jesteście, filolodzy? Ratujcie go, nie milczcie, bijcie na alarm w prasie, w innych źródłach informacji. Twórzcie kursy likwidacji analfabetyzmu językowego, czystości komunikacji. Nie bądźcie obojętni! Dlaczego w letargu trwa Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy, dlaczego nie powie swojego ważkiego słowa w dziedzinie edukacji językowej? Dzisiaj nasze słowo, nasz język wymagają wielkiej pracy. De iure państwowy, de facto przebywa w rezerwacie, jego obrona została przerzucona na barki samego narodu, jego duchowych przewodników, bo jego władczy zwierzchnicy testu na porozumienie z Ukraińcami nie zdali. Tak jest, niestety, dzisiaj. A czy będzie tak jutro, zależy od nas! Słuchasz czasem, jak mówi z ekranu telewizora Rosjanin po rosyjsku czy Polak po polsku i czujesz ich szacunek do ojczystego słowa. A co z nami? Jeden z niby najbardziej wykształconych narodów na świecie, niemal co drugi z wyższym wykształceniem. Chociaż prawdą jest też to, że rzadko przebijają się do radiowo-telewizyjnego eteru prawdziwi językoznawcy — przeważnie literaci, pisarze — i wtedy dusza się raduje: „Jakiż bogaty, barwny, soczysty i ciepły jest nasz język!”. I w niczym nie ustępuje „wielkiemu i potężnemu”, bo jest tak samo wielki i potężny. „Gdybyście uczyli się tak, jak trzeba, to i mądrość byłaby własna!” — woła ukraińska dusza słowami wielkiego Tarasa. Kiedy wreszcie staniemy się godnymi synami i córkami swojego narodu? Czasem przychodzi słyszeć młodzieżowy slang i ogarnia wstyd, że najczęściej używanymi słowami są rosyjskie prymitywizmy w rodzaju „korocze” (krótko mówiąc), „typa” (typu), „blin” (cholera)… I tak rozmawiają studenci uczelni wyższych. Na uwagi nie reagują. Czyżby nie rozumieli, że nie przystoi wykształconemu człowiekowi tak demonstrować swoją pogardę i niedbalstwo wobec ojczystego języka. Przecież kultura języka to decydujący wskaźnik kultury w ogóle. Nie wszyscy, oczywiście, tacy są. Są naprawdę wysoko wykształceni, kulturalni młodzi ludzie, ale oni są raczej wyjątkiem. A przeważnie zaśmiecamy język, zaśmiecamy środowisko. Kiedy nie zwracamy na to uwagi, nie czytamy literatury pięknej, nie interesujemy się swoją historią, kiedy wzorcem muzyki dla nas staje się rosyjskojęzyczna popsa, kiedy nie niepokoi nas, że opanowała ona imprezy rozrywkowe, dyskoteki, marszrutki, kiedy ukrywamy swoje bezguście pod maską modnego, czy też glamour, ubioru, święcie przestrzegając czysto ukraińskich zasad filozoficznych: „moja chata z kraja” i „niech o to zadbają inni”, zapytajmy siebie: „Kim jesteśmy? Czy warci jesteśmy szacunku, kiedy znieważamy samych siebie?”. A chcemy przecież być Europejczykami!

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин