Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

LITERATURA PRAGNIE NIE „IZMÓW”, A RZECZYWISTOŚCI

Слово Просвіти, №02 за 2002 рік

Serhij Kwit urodził się 26 listopada 1965 roku w Użhorodzie. Pierwsza praca — ślusarz w wagonowni. Szybka kariera sportowa i — mistrz sportu oraz mistrz Ukrainy w szermierce. Za czwartym razem dostaje się na oddział przygotowawczy wydziału dziennikarstwa Uniwersytetu Kijowskiego. Na piątym roku studiów — już redaktor działu czasopisma „Słowo i Czas” Instytutu Literatury NAN. Od 1994 roku — redaktor naczelny czasopisma „Ukraińskie problemy”. Od 2001 roku — dziekan-organizator wydziału nauk politycznych i dziennikarstwa, profesor NaUKMA. Jego prace: „Wolność stylu” (1998), „Podstawy hermeneutyki” (dwa wydania — 1998 i 1999), „W granicach, poza granicami i na granicy” (1999), „Ponad czasem” (1999), „Dmytro Doncow. Portret ideologiczny” (2000). Serhij Kwit — współzałożyciel Stowarzyszenia „Nowa literatura”. Doktor nauk filologicznych, doktor filozofii. — Miniony rok w literaturze jest znamienny choćby tym, że Jewhen Paszkowski otrzymał Narodową Nagrodę imienia Tarasa Szewczenki za powieść „Codzienne berło”. Inny prozaik, Wiaczesław Medwid, został przedstawiony komitetowi szewczenkowskiemu za powieść „Krew po słomie”. Uważam tych ludzi za nowoczesne i wyraziste zjawiska literackie. Druga sprawa — Związek Pisarzy. Przewodniczącym został Wołodymyr Jaworiwski. Wygląda na to, że kierownictwu brakuje nowej, pryncypialnej wizji. Jedynie ogłoszone zamiary, podobnie jak w kwestii współpracy z innymi organizacjami pisarskimi. Osobiście reprezentuję Stowarzyszenie „Nowa literatura”, jest jeszcze „AUP”, niemało wydawnictw, które nauczyły się pracować bez wsparcia państwa i Związku. Jaworiwski ma carte blanche, ale mało czasu na realizację początkowego kredytu zaufania do niego. Oczywiste jest, że ta instytucja od założenia była skazana na bycie zjawiskiem totalitarnym — dla kontroli i cenzury. Jeśli zmieni zasady, ustabilizuje się organizacyjnie — będzie potrzebna do ochrony interesów związkowych, wydawniczych i innych swoich członków. — Jak i po co powstała „Nowa literatura”? — Stworzona została w 1988 roku, jako osoba prawna — w 1994 roku, to pierwsza niezależna struktura pisarska. Powstała na fali antytotalitarnego protestu. Na początku lat 90. proponowaliśmy przekształcenie Związku Pisarzy w potęgę wydawniczą. Niestety, to się nie stało. Choć możemy realnie współpracować: na poziomie organizacyjnym i wydawniczym. — Jakie zmiany zaszły w naszym procesie literackim w ciągu ostatniego roku? — Stał się bardziej samowystarczalny. Pojawiły się, wzmocniły wydawnictwa, które potrafią pracować z autorami, znajdować ich, „promować”, sprzedawać ich produkty. Wyróżniłbym iwanofrankiwską „Lileję NW”, „Kalwarię” we Lwowie — te, które nieprzypadkowo stykają się ze współczesną literaturą ukraińską. Gazeta „Knyżnyk rewju” (redaktor Kostiantyn Rodyk) kształtuje również nowy rynek książki, nasz rynek. Jeśli chodzi o nasze Stowarzyszenie, stale prowadzimy akcje artystyczne. U-twierdzenie. To znaczy, że Ukraińcy mają bardzo wiele pytań do własnego państwa. — Jak Pan, Serhiju Myronowyczu, ocenia tak modny nurt jak postmodernizm? — Staje się on już nieciekawy dla tych pisarzy, którym przypina się tę etykietkę. Dzisiaj krytycy mówią o różnych podejściach dekonstrukcyjnych, a pisarze odżegnują się od jakichkolwiek terminów-etykietek. Ten sam Paszkowski uważa, że postmodernizm u nas jest niemożliwy, ponieważ operuje tymi tekstami czy aluzjami, które są znane wszystkim. Nie mamy tak szerokiej znajomości literatury ukraińskiej, nawet klasyków. Dlatego operujemy parodiami prawdziwego postmodernizmu. Prawdziwe dzieło literackie można w końcu przypiąć do każdego „izmu” i będzie to prawdą. Wspomniane „Codzienne berło” można nazwać i postmodernistycznym, i romantycznym, i klasycznym. Prawdziwa sztuka jest polifoniczna. Potrzebujemy teraz nie „izmów”, a masy literatury współczesnego dnia. Ta literatura powinna uobecnić naszą rzeczywistość. Musimy poczuć otoczenie, czym żyjemy, oddychamy. Ważna jest sama twórczość. Co podsumowywać, kiedy naród prawie nic nie zrobił w tym czasie? Społeczeństwo nie wie, gdzie dobro, gdzie zło. Jedna wielka galareta. Literatura uwydatnia człowieka poprzez aktywne oglądanie. — Społeczna funkcja literatury jest pryncypialna, a sztuka dla sztuki — to bezsens? proces literacki. Kiedy Cybułko zbiera pełną salę w Narodowym Konserwatorium — to nie jest minus. Skandale, „rewolucje” w literaturze — to oznaka ruchu. Ich też nie należy się bać. — Czy potrzebna jest idea narodowa w tekstach artystycznych? — Najlepsza idea — w języku. Bliskie są mi poglądy Martina Heideggera i Wasyla Stusa o kulturowych ramach języka. Poprzez proste, ale żywe, autentyczne ukraińskie mówienie otrzymujemy doświadczenie minionych i obecnych pokoleń, ich światopogląd. Ideologia ma tu sens, jak u „wisnykiwców” lat 30., jeśli autorzy są mistrzami, potrafią podać ideę w obrazach artystycznych. Ale i to nie powinno być zasadą całej literatury, wciskaniem jej w pewne ramy — ten sam socrealizm. W tym planie wybitnym mistrzem jest Medwid — myślący, filozoficzny artysta, w tekstach którego brak plakatowych fraz. Potrafi pogodzić intelekt z artyzmem, co nie jest łatwe. Dobrze byłoby stworzyć teksty epickie o tematyce historycznej, takie same filmy. Ale nie mamy ich nawet o kozaczyźnie! W najlepszym razie widzimy wypaczone fakty i spojrzenie z zagranicznych źródeł. Nie ma dobrego epickiego płótna o UPA. To nie jest normalne. Ale sztucznie ich wywoływać też nie można. Deklaracje nikomu nie są potrzebne, tak jak grafomania. Nasze ustawodawstwo jeszcze pogarsza sytuację. Trzeba zdobyć własny rynek książki, który należy dzisiaj do Rosji. Do tej pory rozwój ukraińskiej kultury jest sprawą entuzjastów, jak za czasów okupacji. — Pana zdaniem, literatura i życie są wzajemnie uwarunkowane? — Ten sam postmodernizm w literaturze — to gra z najciekawszą nową interpretacją starego. Jeśli go zaprojektować na rzeczywistość — będzie to życie według podwójnych standardów. Nasza współczesność — to świat nieuczciwy, tutaj dominuje prawo silniejszego z etykietką sprawiedliwości. Z punktu widzenia ideologii postmodernizm — to oszustwo, gra poza regułami kultury. — Ta rzeczywistość była zawsze… — Tak, ale wcześniej było też adekwatne postrzeganie świata, a poznawanie zła zakłada rozumienie dobra. Teraz wyobrażenie o dobru i złu jest rozmyte — ludzie nie mają żadnych punktów odniesienia, są oszukani przez rzeczywistość. Te akty terrorystyczne — to skutek takiego stanu rzeczy, a nie przyczyna. Kiedy islam nazywa się mrocznością, podstawą terroryzmu — to nonsens. Przeciwnie, to wysoka wyrafinowana kultura, filozofia… Jednocześnie islam — to żywa religia i tradycyjne społeczeństwo. Musimy być różni, więcej wiedzieć o sobie nawzajem, a co najważniejsze — być uczciwymi wobec rozmówcy. Na świecie nie ma konfrontacji między religiami, jest konflikt między wierzącymi a bezbożnikami. Chciałbym wspomnieć papieża Rzymskiego. Wchodzi do synagogi, meczetu, do cerkwi prawosławnej. Wszędzie szczerze go witają. Jego zachowanie jest metaforą dialogu. W tym tysiącleciu człowiek powinien wyrzec się przemocy. — Nie utopia? — Trzeba do tego dążyć. Wszyscy lu-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин