Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

TRAGICZNE I KOMICZNE

Слово Просвіти, №02 за 2002 рік

Poeta i prozaik Mykoła Petrenko to człowiek interesujący, poważny, skromny i delikatny. W dumnym towarzystwie lwowskich literatów pan Mykoła, pochodzący ze wschodu połtawianin, kozaczy od dawnych lat. Wszyscy wiedzą, że Petrenko ma niezwykły los i tragiczną biografię. Tragiczna — znaczy historyczna. Od młodych lat przyszły poeta zaznał faszystowskiej niewoli, a później — radzieckiej katorgi w rezerwatach Syberii i Kamczatki. Dopiero po czterdziestu ośmiu latach uśmiechnęło się do niego szczęście spotkania ze swoją siostrą Nastią, którą rodzina dawno opłakała, a brat Mykoła napisał przejmujący poemat, „poświęcony siostrze Nastii, która zginęła w hitlerowskim obozie koncentracyjnym”. Tylko dobrze, że na świecie wciąż panuje Boże miłosierdzie i ludzka niezniszczalna dobroć. Rzecz w tym, że młoda połtawianka Nastia, będąc niewolnicą-branką w faszystowskiej niewoli, szczerze pokochała francuskiego jeńca wojennego, wyszła za mąż po wojnie i na zawsze przeprowadziła się do Australii. Daleko! Jakże po ludzku zrozumiały jest ten serdeczny krzyk siostry do brata przez długie odległości, i lata, i rozłąki: „Mój drogi bracie, ja żyję!”. Fakt, oczywiście, nieprawdopodobny. Ale podobne odyseje już zdarzały się na świecie między ludźmi! Coś takiego sam czytałem albo słyszałem. Jednak wyobraziłem sobie, jak tę przejmującą historię opowiedziałby w długim jak rzeka powieści ktoś z naszych patriotów-powieściopisarzy. Ale nie Petrenko. Mykoła Petrenko opisuje poszukiwanie siostry na ogólnym, szarym tle byłego radzieckiego imperium, gdzie ludzie (nawet bliscy) byli dalecy w jedności i obcy we własnym domu. Pouczające recydywy niezgody żyją do dziś. Jak brat spotkał swoją siostrę — to tylko krótki esej z nowej książki M. Petrenki „Rycerze pióra i kieliszka”, która ukazała się we lwowskim wydawnictwie „Spolom”. W końcu dotarła ona i do Kijowa, gdzie jest sprzedawana w księgarni „Naukowa dumka”. Książka wyjątkowych wspomnień. Sam tytuł mówi coś ważnego: gdzie tragiczne, gdzie komiczne i zawsze — konkretne, niby protokolarne o osobie, zjawisku. Cała galeria barwnych literatów, a także tych ludzi, którzy zmarnowali swój talent. Książka wesoło i swobodnie opowiada o prawdziwych rycerzach pióra, o poetach, kompozytorach, artystach. Skąd więc tutaj taka przeszkoda — wszechobecny kieliszek? Nie, nie jestem wrodzonym hipokrytą, nie jestem gorliwym, podstępnym obłudnikiem. Pamiętam swoje własne wybryki i wędrówki w upojonej grupie kijowskich literackich neofitów. We Lwowie też tak było. Dlaczego by nie wspomnieć? Autor książki również był w tym towarzystwie: w wieczornej porze biesiady i upojenia, gdzie obok niego siedzieli niezapomniani i nieprzemijający ludzie: Iryna Wilde, Wołodymyr Gżycki, Petro Kozłaniuk, Rostysław Bratuń, Mychajło Rudnycki, Wołodymyr Łuczuk oraz inni lwowscy klasycy. W życiu pozostały ich utwory, ich przyjaciele oraz dowcipne żarty i przygody po kieliszku okowity. Lecz najważniejsze w tych esejach-anegdotach nie jest kieliszek, nie — nie kieliszek, a poszukiwanie bratnich dusz w imperialnie pijane ciemne noce. Jest tu także poważne ostrzeżenie dla przyszłych miłośników kieliszka: rycerze pióra, nie bądźmy rycerzami kieliszka! Niemało mamy smutnych i tragicznych przykładów, niegodnych naśladowania. Czy nie po raz pierwszy w tej książce M. Petrenko w bohemicznych, czasem anegdotycznych sytuacjach głośno i stosownie się śmieje. Dlaczego by nie uśmiechnąć się człowiekowi, który tyle wycierpiał nieszczęścia w swoim życiu? Zresztą nie ma tu ani złego zamiaru, ani prymitywnego poniżenia szanownej osoby. Nasz autor drwi z ludzkich wad, z naszej (a czasem i swojej) niedoskonałości. Więc tragiczne i komiczne całkowicie się przeplotło, trudno rozdzielić. Czytając Petrenkę, przypomniałem sobie jeszcze raz ciekawe spostrzeżenie Tarasa Szewczenki, zapisane w obcym języku, bo skierowane przede wszystkim do ludzi obcych, wrogich. Ale ono jest o nas, o naszym charakterze: „Ziemniacy moi, w tym i ja, najpoważniejszą materię nie mogą nie przebić choć lekko, choć ledwo zauważalnym żarcikiem. Ziemniak mój (oczywiście nieumyślnie) w porażający oryginał „Hamleta” wciśnie takie słówko, że przez łzy się uśmiechniesz”. Mykoła SOM. P.S. I jeszcze jedno. Wydaje mi się, że słowo „porossia” (antologia nazywa się „Zaspiew na Porossiu”) wywołuje niepożądany uśmiech. Bądźmy poważniejsi… Jest przecież piękne słowo Nadrossia — po co drwić z samych siebie?! Mykoła SOM.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин