Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗
«SEN W NOC WIGILIJNĄ», CZYLI SZOPKA OŁEKSANDRA DZEKUNA
Слово Просвіти, №02 за 2002 рік
Wspaniałym bożonarodzeniowym prezentem dla miłośników teatru stała się nowa premiera Kijowskiego Państwowego Teatru Operetki „Sen w noc wigilijną”. Sukces spektaklu jest wynikiem współpracy czworga twórców: kompozytora Ihora Pokłada, autora rymowanego tekstu Ołeksandra Wratariowa, reżysera i autora libretta Ołeksandra Dzekuna oraz młodej scenografki Oleny Drobnej. Niezaprzeczalnie tradycje są żywe tylko wtedy, gdy naturalnie wplatają się w kanwę teraźniejszości. O. Dzekun i O. Drobna po premierze. Czy czytaliście „Noc wigilijną” Mykoły Hoholа? Z tym pytaniem, będąc pod wrażeniem obejrzanego spektaklu, zwracałam się niemal do wszystkich swoich znajomych. Odpowiedź była praktycznie jednoznaczna: oczywiście, to ta historia o kowalu Wakule, który zakochał się w kapryśnej Oksanie, i o Sołosze, i jeszcze o Puzatym Pacyuku, któremu pierogi same do ust wpadały. Jednym słowem, zwykła sobie świąteczna bajeczka. Właściwie sama tak myślałam. Do spotkania z Ołeksandrem Dzekunem, który wyraził nieco inne przemyślenia na ten temat. Wszyscy przywykli patrzeć na Hohola jak na realistę — mówi Ołeksandr Iwanowycz — przecież wiodącym tematem jego twórczości jest diabeł. Zagadkowość życia pozagrobowego, słabości ludzkie, odwieczna walka światła i ciemności — oto co najbardziej porusza pisarza. „Noc wigilijna” to bardzo religijny utwór, to misterium — oświadczył Ołeksandr Dzekun i właściwie stworzył misterium. Wielka drabina, która znalazła się na środku sceny, miała symbolizować duchowe wznoszenie się człowieka (nawiasem mówiąc, drabina — według wyznania O. Dzekuna — jest nieodłącznym atrybutem wszystkich jego spektakli hoholowskich). A czy możecie sobie wyobrazić szopkę bez ukraińskich kolęd i szczedriwek? I tutaj doszliśmy do tego, od czego warto byłoby zacząć — do muzyki Ihora Pokłada. Przecież tradycyjnie to właśnie kompozytora uważa się za autora spektaklu muzycznego. Po prostu oczarował swoimi melodiami, które tak bardzo zlały się, zżyły z ukraińską pieśnią. Wspaniały chór stał się ozdobą spektaklu, swoją wyrazistą charakterystykę muzyczną otrzymała każda postać, a współczesna aranżacja estradowa nadzwyczaj lekko i emocjonalnie była odbierana przez widzów. Słowem, muzyka stała się główną „winowajczynią” niezaprzeczalnego sukcesu nowej inscenizacji. Łaska. Jakbyście sami stali się uczestnikami misterium i przyłączyli się do największego i najszczęśliwszego wydarzenia w historii ludzkości — narodzin Syna Bożego. Ale od razu czuje się też obecność hoholowskiego diabła, który jest „nigdzie i wszędzie”. Z początku wcale nie wydaje się straszny, a nawet liryczno-sentymentalny, jak i „czarownica na miotle dziwnej urody”. Następująca po tym scena sabatu czarownic nie wróży niczego złego i z przyjemnością zanurzacie się w czary świątecznej bajki, w której Katarzyna II zaczyna śpiewać nadzwyczaj słodko, galantnie i melodyjnie. Ale nie wierzcie tym słodkim rzeczom — o tym ostrzega reżyser, gdy przyodziewa imperatorową dokładnie w strój czarownicy i kładzie diabła u jej stóp. A co z „sławną starszyzną kozacką”? Może oburzyła się na to? Ależ skąd. Skłoniła i głowę, i kolana, jeszcze podziękowała, jak należy. A w odpowiedzi na władcze: „Wstać!”, rozbrzmiało: „Nie wstaniemy, mamo, nigdy!”. Trzeba przyznać, że to przygnębiający widok (zwłaszcza gdy tak obrazowo) — dzielni zaporożcy, którzy rozpostarli się pod imperialnym obcasem. Oto ci świąteczna bajeczka, oto ci Mykoła Hohol. Okazuje się, że wcale nie o Wakule chciał opowiedzieć, i nie o Sołosze, i nie o pierogach. A o tym, jak Małorusini państwo swoje, wolność i swobodę na srebrne trzewiki wymienili! I w tym momencie chylisz czoła przed talentem wielkiego pisarza: tak trafnie i tak bezlitośnie mógł wyśmiać tylko on. I ile tu bólu, i ile miłości do swojej Ukrainy. U podstaw libretta nowej inscenizacji legł ukraińskojęzyczny oryginalny tekst (a w żadnym wypadku nie przekład) naszego współczesnego Ołeksandra Wratariowa, spektakl nie stał się przez to mniej hoholowski. Hoholowski duch, hoholowska istota, jego ból i miłość stały się tylko bardziej wyraźne, bliskie i zrozumiałe. Bo autorzy nowego „Snu w noc wigilijną” jeszcze raz udowodnili prostą prawdę: ważne nie są słowa (jak często bywają zwodnicze!), ważna jest ta ukryta treść, która kryje się między wierszami. Oksana CHRYSTOLIUBSKA
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
