Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

WITAJCIE, WYBORY. ŻEGNAJ, DEMOKRACJO?

Слово Просвіти, №02 за 2002 рік

Rok polityczny 2002 będzie się różnił od swojego poprzednika przede wszystkim wyborami parlamentarnymi i jeszcze większym ruchem wstecz od demokracji. Choć podstawy do optymizmu (bardzo niewielkie) istnieją — uważa politolog Wołodymyr Połohało. — Kluczowe wydarzenie — wybory — będzie wyznaczać paradygmat nie tylko tego roku, ale i najbliższego okresu. Analizując wydarzenia od września do grudnia i pierwszego tygodnia stycznia, coraz mniej mamy nadziei na demokratyczność tych wyborów. Nie zobaczymy wolnego wyrażenia woli obywateli ani zgodności ze standardami, które są właściwe krajom europejskim, w tym postsocjalistycznym. Jeśli mówić o wyborach, na przykład w Polsce, można powiedzieć, że oddalamy się od demokracji. Klasyk powiedział, że demokracja to zła rzecz, ale nic lepszego ludzkość jeszcze nie wymyśliła. Osobliwością ukraińskiego życia jest to, że społeczeństwo nie stało się samodzielnym autorem politycznym. Obywatele nie okazali się tą siłą, która wyznacza charakter władzy politycznej. Dlatego Wołodymyr Łytwyn, nie wstydząc się, mówi o tym, że 25% wyborców zawsze popiera władzę — jaka by ona nie była. I tu nie chodzi o jej efektywność czy niekonkurencyjność — i tak jej ufają. Oznacza to, że masa krytyczna społeczeństwa obywatelskiego na Ukrainie nie powstała. W państwie prowadzona jest nieskrywana agitacja przedwyborcza, ustawa o wyborach nie działa, choć jest to ustawa zasadnicza na danym etapie. Co więc mówić o tym, jak to będzie przebiegać w marcu? Niesławny zasób administracyjny to codzienna rzeczywistość — to po pierwsze. A po drugie — kultura polityczna ukraińskich elit jest niedemokratyczna pod każdym względem. Chodzi jedynie o utrzymanie władzy — nie o odnowienie czy rotację. Utrzymanie przede wszystkim w rękach Prezydenta, który jest głównym uczestnikiem wyborów, choć nielegalnym. — Jedna z ponurych prognoz skutków wyborów to wojna domowa. Czy może się Pan zgodzić z taką przepowiednią? — Wojna domowa na Ukrainie trwa już wiele lat — na szczytach władzy. Obywatele natomiast między sobą nie wojują. Ale charakter konkurencji między elitami politycznymi ma wszystkie jej oznaki — zabójstwa, szantaż, najbrudniejszy kompromat, i można to nazwać małą wojną domową. W wielką ona nie przerośnie — ukraińskie społeczeństwo nie jest społeczeństwem niezadowolonych. Jak to nie paradoksalnie brzmi, jest to społeczeństwo zadowolonych. Niezadowolenie może mieć różne typy — demokratycznej części obywateli, co prowadzi do samoorganizacji społeczeństwa, mechanizmów nacisku na władzę itp. Jest niezadowolenie biernie demokratyczne — kiedy człowiek mimo wszystko chciałby zmian na lepsze, ale nie jest aktywny w ujawnianiu tych intencji politycznych. Wreszcie, niezadowolenie radykalne lub lumpenowskie, do którego na Ukrainie apelują tacy politycy jak Witrenko czy Symonenko. Ale żaden z tych przejawów niezadowolenia nie jest na tyle wyraźny, by wywołać konflikt społeczny. Nasze społeczeństwo jest konserwatywnie stabilne z wyraźnym biernym obywatelstwem. — Zatem po wyborach Zachód ostatecznie machnie na Ukrainę ręką. — On już to zrobił. Ukraina utwierdziła się na Zachodzie jako kraj niedemokratyczny — ze skorumpowaną elitą polityczną, która oddala się od Europy. Aby zachwiać ten obraz czy jakoś zdjąć indeks negatywności, potrzeba wielu lat, dzisiejszym liderom nie jest to w mocy. Ale im jest to zresztą obojętne. Wreszcie, mamy wizerunek państwa, w którym nie panuje rządy prawa. Jest to utrwalone zarówno na poziomie mediów, jak i na poziomie ocen zagranicznych polityków. Nie mogę znaleźć pozytywnych opinii o Ukrainie w zagranicznej prasie. Na terenach przestrzeni poradzieckiej utwierdza się autorytaryzm prezydencki. W Kazachstanie, na Białorusi, w Rosji — Ukraina nie jest wyjątkiem. Z punktu widzenia wspólnoty i charakteru tendencji, perspektyw rozwoju, Ukraina jest bardzo bliska Rosji — w 90%. Ale rosyjski autorytaryzm ma wyraźne cechy narodowe, rosyjscy ludzie są skonsolidowani wokół idei narodowej w szerokim spektrum — od społeczeństwa po elity. Od prawicy po lewicę, od Ziuganowa po Żyrinowskiego. Ukraińska zaś elita polityczna różni się tym, że w tym rozumieniu nie jest skonsolidowana. Interesy klanowe biorą górę nad narodowymi. Lecz mimo wszystko wydaje mi się, że istnieje pewna szansa na demokratyczny rozwój. Wciąż mam nadzieję, że w parlamencie będzie nielewicowa opozycja demokratyczna. Choć nie wiem, z kogo będzie się składać. Możliwe, choć mało prawdopodobne, że dojdzie do jakichś demokratycznych metamorfoz z Juszczenką, być może trafi do parlamentu blok Julii Tymoszenko. Póki co, przy całym radykalizmie, demonstruje ona demokratyczne symptomy, właściwe nielewicowej opozycji. A może dojdą do skutku jakieś socjaldemokratyczne metamorfozy z Morozem. W przeciwnym razie będzie homogeniczny parlament, którego chce Prezydent. Chodzi o dziedziczność władzy — czy będzie to od Kuczmy do Kuczmy, czy od Kuczmy do Łytwyna, Medwedczuka czy Kinacha — nie ma znaczenia. Ludmyła PUSTELNYK Rysunek O. Jewtuszenki

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин