Сторінка · с. 1сторінка оригіналу ↗
Nowy rok „Proświty”
Слово Просвіти, №02 за 2014 рік
Jewhen BUKET
Żyjemy w dynamicznej i dramatycznej epoce historii Ukrainy. Jestem przekonany, że o decydujących wydarzeniach naszych dni, których jesteśmy świadkami lub bezpośrednimi uczestnikami, będą pisać nawet za wiele dziesięcioleci. Bez wątpienia będą pisać także o teraźniejszości najstarszej organizacji społecznej Ukrainy — „Proświty”. Jej historyczna droga nie jest mniej ciekawa i dramatyczna niż los narodu ukraińskiego. O tym, szanowni czytelnicy, mają Państwo okazję przekonywać się za każdym razem, gdy zapoznają się z kolejnym numerem „Słowa Proświty”. Nasza stała rubryka „Historia »Proświty«”, która w zeszłym roku w oczekiwaniu na kolejny jubileusz nazywała się „»Proświcie« — 145”, zapoznaje z wydarzeniami sławnej przeszłości, z działaczami i osiągnięciami naszego Towarzystwa. W zeszłym roku wiele z tego, co planowano zrobić dla uczczenia Matki-„Proświty” w poważnych salach, tak i nie zostało zrealizowane. Rodzima ziemia po raz kolejny wezwała nas do walki o swoje prawa, o świetlaną przyszłość przyszłych pokoleń. Dlatego ten jubileusz „Proświty” stał się szczególny. Proświcianie wśród pierwszych wyszli na Euromajdany w całym kraju. Przewodniczący Kijowskiej „Proświty” Kyryło Stecenko napisał „Hymn Euromajdanu”, który po raz pierwszy wykonali studenci 28 listopada. Młodzi proświcianie byli wśród rannych 1 grudnia, 20 grudnia — dokonano napadu na biuro „Proświty” w Charkowie, 24-go — zamach na zastępcę przewodniczącego Charkowskiej „Proświty” Dmytra Pyłypcia. Dwa tygodnie spędziła na kijowskim Majdanie zastępczyni przewodniczącego Donieckiej „Proświty” Marija Olijnyk, której za udział w organizacji donieckiego Euromajdanu podpalono samochód… Wtedy, na początku „ukraińskiej rewolucji świadomości”, świętowanie Dnia „Proświty” na scenie Euromajdanu wydawało się nie na czasie. Teraz jest jasne — Euromajdan stał się najlepszym świętem dla ukraińskiego oświecenia w XXI wieku. Czy nie największym symbolem, który połączył 1868 i 2013 rok, stało się obalenie pomnika Lenina w Kijowie 8 grudnia. To wydarzenie, bez wątpienia, — pierwsze osiągnięcie rewolucji i do pewnego stopnia jej symbol, wszak od dnia narodzin „Proświty” Ukraińcy pozbyli się już z dziesięć kamiennych bożków na ukraińskich ziemiach. Nasze Towarzystwo konsekwentnie wyznaje główne wartości Ukraińca: prawo do ojczystego języka, kultury, tradycji. Wydawało się, że to zasadnicze fundamenty, którymi powinno opiekować się państwo narodowe. Ale inwestować środki w sfery humanistyczne, duchowe nie spieszy się żaden ukraiński rząd, dlatego proświcianie stale przebywali i przebywają w opozycji do każdej władzy: totalitarna „Proświtę” niszczyła, okupacyjna — zamykała, obecna — co roku zmniejsza finansowanie na projekty językowe… Ale właśnie w „Proświcie” płonie ta Boża iskra prawdy, która pozwala jej po kolejnej fali zakazów i represji, niczym magicznemu Feniksowi, odradzać się z popiołów. Tak było w 1906, 1917, 1941, 1989 roku i tak będzie zawsze. W Niepodległej Ukrainie odbyło się już dziewięć zjazdów odrodzonej „Proświty”. Wśród osiągnięć ostatnich lat — pierwszy ukraiński serial animowany „Lis Mykyta”, 12-odcinkowy film fabularny o życiu i twórczości Tarasa Szewczenki „Zapowit”, pierwszy w czasach niepodległości akademicki „Słownik języka ukraińskiego”, „Kobziarz” Tarasa Szewczenki, wydany w łącznym nakładzie ponad miliona egzemplarzy, a także duża liczba innych książek, płyt kompaktowych, filmów telewizyjnych… Zeszłoroczne „gadki” o jakimś „przeładowaniu” „Proświty” okazały się zwykłą prowokacją, wszak historia po raz kolejny dowodzi nam, że nie można napełnić inną treścią ukraińskich ideałów narodowych. Te wartości hartowały się setki lat od czasów książęcych i kozackich i są przekazywane z pokolenia na pokolenie: wojna wyzwoleńcza pod wodzą Bohdana Chmielnickiego, powstanie Semena Palija i walka Iwana Mazepy, powstanie hajdamaków i opryszków, Kolijiwszczyna, wystąpienie Ustyma Karmaluka i Kijowska Kozaczyzna, zmagania wyzwoleńcze 1917—1921 lat, walka OUN—UPA i nowsze wystąpienia 1990—1991, 2004, 2013—2014 lat — to ta sama walka, której formy się zmieniają, ale nie duch! „Proświta”, która nosi imię Tarasa Szewczenki, nie może być inna. Podróże przez jej historię znowu i znowu dowodzą tego. Jej liderzy na wszystkie czasy — Josyp Zajaczkiwski i Anatol Wachnianyn, Borys Hrynczenko i Łesia Ukrainka, Mychajło Kociubynski, Ołeksandr Łotocki, Dmytro Pawłyczko i Pawło Mowczan działali i działają właśnie w tym kluczu, który jest określony wektorem ukraińskiego bytu narodowego i budowy państwa, który jest opisany w nieśmiertelnym „Kobziarzu”. Członkostwo Towarzystwa było, jest i będzie niezawodnym fundamentem narodu ukraińskiego, solą naszej rodzimej ziemi. „Słowo Proświty” kontynuuje rozpoczęty maraton publikacji z historii wielkich i małych organizacji proświciańskich, którego podsumowaniem stanie się dwutomowe wydanie życiorysu najstarszej i najwspanialszej organizacji społecznej Ukrainy, — ośrodka ukraińskiego ducha. Więc do pracy: zapisujmy jeszcze niezapisane wspomnienia, przeglądajmy rodzinne albumy fotograficzne, przeglądajmy dokumenty, odwiedzajmy biblioteki i archiwa, — jeszcze bardzo dużo informacji czeka na nowsze przemyślenie. Przesyłajcie nam Państwo swoje badania: życiorysy prośwician, historie wiejskich, miejskich i rejonowych „Proświt”, — one obowiązkowo zostaną wydrukowane na stronach naszego czasopisma i wejdą do przyszłej książki. Tworząc razem kronikę „Proświty”, świętować będziemy jej nowy rok. Wszak tylko prawdziwa historia może wychować zdrowy naród przyszłości. A historia towarzystwa „Proświta” — jest w jej fundamencie.
12–13 „OD TRYPILIA DO TERAŹNIEJSZOŚCI”
PREMIERA RUBRYKI
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
