Сторінка · с. 3сторінка оригіналу ↗
PAŃSTWO WDZIĘCZNE WIĘŹNIOM POLITYCZNYM AŻ NA 100 HRYWNI
Слово Просвіти, №03 за 2002 рік
Styczeń na Ukrainie 30 lat temu odznaczał się nie tylko niesprzyjającym klimatem politycznym — właśnie wtedy rozpoczęły się masowe represje przeciwko ukraińskim szestdziesiątnikom. Jak to nie paradoksalnie brzmi, wtedy wiedziano o nich więcej niż obecnie. Ci, którzy dożyli do dzisiaj, czują się co najmniej niesłusznie zapomniani. Fala aresztowań w Charkowie, Kijowie, Lwowie czy Czerkasach wysłała za kraty Iwana Switłycznego, Jewhena Swerstiuka, Wiaczesława Czornowoła, Iwana Dziubę, Irynę i Ihora Kałynciw, Wasyla Owsijenkę, Wałerija Marczenkę oraz wielu innych, którzy odważyli się wystąpić przeciwko radzieckiemu totalitaryzmowi. Lista sięga ponad setki osób. Mimo że wszyscy oni wcale nie byli uważani za konspiratorów i nie byli ze sobą powiązani organizacyjnie. Za to rozpowszechniali literaturę samizdatową (w szczególności „Ukraiński Wisnyk”, redagowany przez W. Czornowoła), w której jednak nie chodziło o obalenie istniejącego ustroju. Ale aby stać się jego wrogiem, potrzeba było niewiele — propagować idee niepodległości Ukrainy, wartości ogólnoludzkich, indywidualizmu i, co więcej, być osobowością. Tego władza komunistyczna nie wybaczała. — Atmosfera strachu i podłości istnieje zawsze — rozmyśla na głos Jewhen Swerstiuk. — Nie zapominajmy — kiedy narodził się Chrystus, Herod już czekał, by go zgładzić, ta misteria towarzyszy nam przez całe życie. Ale groza radzieckiej epoki jednoczyła ludzi, którym potem dawano po 12 lat łagrów, obiecując nigdy nie wypuścić na wolność. To, że my z wami teraz rozmawiamy — to czysty przypadek. Nasze pokolenie nie nosiło w sobie przeżytków przeszłości, nasza świadomość była wolna od wspomnień wojny czy okupacji. To był inny poziom kulturowy — trzeba było nie tylko wystąpić przeciw, ale z czymś, co byłoby wyższe zarówno w sensie estetycznym, jak i intelektualnym. Inaczej nie bylibyśmy wysłuchani. Znamienne, że nie potępialiśmy tych, którzy nie wytrzymali podczas śledztwa tak surowo, jak robili to ludzie, którzy w ogóle nie brali udziału w protestach, a stali z boku. Staraliśmy się wyprowadzić przeciwnika na dialog. Kiedyś dziwiono się — dlaczego prezydent Kennedy idzie na takie ustępstwa, by nawiązać komunikację z Chruszczowem? Wtedy nie bardzo rozumiano — chodzi o to, by rozmagnesować idola i wyprowadzić go na ludzką rozmowę. Potem zrozumieliśmy — jeśli to się udaje, ty jesteś zwycięzcą. Wasyl Owsijenko: Samizdat wtedy zalał Ukrainę. Wychodził za granicą, brzmiał w innych językach oraz w radiu „Swoboda” i „Głosie Ameryki”. Praca Iwana Dziuby „Internacjonalizm czy rusyfikacja?” wyszła nawet w języku wietnamskim, nie wspominając już o europejskich. Świat usłyszał o Ukrainie, która pragnie wolności. A 30 grudnia 1971 roku pojawiło się tajne postanowienie KC KPZR przeciwko samizdatowi. Dla Ukrainy zaś rozegrano swego rodzaju szpiegowski detektyw — przyjechał młody człowiek, Jarosław Dobosz, członek Związku Ukraińskiej Młodzieży z Belgii, 4 stycznia podczas powrotu został aresztowany i wykryto u niego „antyradziecki dokument”. Nie był to apel o obalenie władzy, a jedynie „Słownik ukraińskich rym”, który ułożył więzień polityczny Światosław Karawanski. Potem była pokazowa skrucha Dobosza w zamian za obietnicę KGB, że wypuszczą go do domu. Po powrocie do Belgii Jarosław zwołał konferencję prasową, podczas której przyznał: bardzo na niego naciskano w KGB. Wasyl Owsijenko: Zaczęły się aresztowania, tysiące wezwań na przesłuchania i rewizje. Każdy, kto nie dawał dowodów, ryzykował — jego też mogli pozbawić wolności, zwolnić z pracy, wyrzucić z uczelni. Niektórzy, jak Lina Kostenko przez 20 lat, byli zmuszeni zamilknąć, poetka nie mogła wydrukować ani jednego wiersza. Ktoś popadał w alkoholizm, ktoś kończył samobójstwem, a ktoś pisał ody na cześć oprawców swojej Ojczyzny. Pamiętam, jak esbek Honczar podarował mi zbiór Dracza „Kijowskie niebo” i powiedział przy tym: „A on mógłby też siedzieć”. Szestdziesiątników rozpołowiono: jednych — do więzienia, innym — przywileje. Niemniej jednak ukraiński samizdat przekraczał granicę i brzmiał na antenie „Głosu Ameryki” i radia „Swoboda”. Autorom samizdatu wypłacono surowe „honorarium” — po 7 lat uwięzienia w łagrach plus 5 lat zesłania. Kogoś wtrącono do szpitali psychiatrycznych — jak L. Pluszcza czy M. Płachotniuka. Niepodległa Ukraina odwdzięczyła się swoim bohaterom — Prezydent podarował aż 50 stugrywniowych stypendiów byłym więźniom politycznym i obrońcom praw człowieka. Jest ich w państwie 30 000. W łagrach z inicjatywy Wiaczesława Czornowoła 12 stycznia (dzień rozpoczęcia aresztowań) obchodzono jako Dzień Więźnia Politycznego. Dzisiaj ta data jest datą tylko dla tych, którzy ucierpieli za swoje przekonania, w kalendarzu wydarzeń o znaczeniu państwowym próżno jej szukać. Ruch dysydencki nie stał się pamięcią historyczną. I, oczywiście, nie ma co mówić o karze dla tych, którzy prześladowali, bo honorowi emeryci o znaczeniu ogólnozwiązkowym i generałowie KGB do dziś czują się zadowoleni z życia. Rzeczywiście, nie mieszkamy na Litwie czy w Estonii, gdzie tacy zbrodniarze, choć po dziesięcioleciach, ale jednak stają przed sądem. Ludmyła PUSTELNYK
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
