Сторінка · с. 9сторінка оригіналу ↗
Wiktor MINIAJŁO ROZDZIAŁ Z POWIEŚCI
Слово Просвіти, №03 за 2002 рік
Komisarz Choma Neżywy pragnie zwycięstwa nad kułackim światopoglądem Iwana Iwanowicza. Połowiec z powodów ideologicznych nie chce objąć stanowiska głównego pisarza. Teofil Popidtynenko jako pierwszy w Małopołowieckim zrozumiał istotę marksistowsko-leninowskiej ideologii: proletariat nie powinien wstydzić się toreb! Komisarz Choma rozkazał furmanowi, by nie przyjeżdżał do niego rano. Ciężkie myśli pochyliły jego głowę ku ziemi i po to, by rozwikłać splot tych myśli, potrzebny był wolny czas, żeby nie spotykać się z ludźmi, żeby ich głosy nie zagłuszały tej wewnętrznej rozmowy, która brzmiała w nim. Kiedy idzie się do rewkomu pieszo, po drodze mało kogo się spotka. Chowają się… I myśli się, myśli — o ogólnoludzkim szczęściu w komunie, o tym, ilu wrogów ma komuna i co z nimi robić. Czy może ich wszystkich, jak mówi nowa “święta trójca…” hm!.. Ależ bardzo wielu trzeba będzie… hm!.. to może trzeba i tego… he! Ale diabeł, który siedział na nim, zapewne słyszał myśli Chomy i łagodnie wymierzywszy mu policzek, pouczał — najłatwiej, powiada, żyć, Chomo Neżywy, to — przestrzegać partyjnej przysięgi, robić to, co każą ci przełożeni, wtedy za nic nie będziesz odpowiadał i staniesz się nawet szczęśliwy z tego, że poddajesz się cudzej woli, tak jak będą szczęśliwi i ci, którym ty tak samo przekażesz tę wolę, przez to, że niżsi od ciebie przekażą tę wolę niższym i mniejszym. Oto będzie niby łańcuch jednej wielkiej woli. — A jak partii nie stanie? — powątpiewał Choma. — Partia była, jest, partia zawsze będzie jest! — rozgniewał się Chomin ideolog. — I pilnie przyglądaj się, jaki znak da ci partyjna prorokini, bo ona od samych narodzin wywyższa się nad tobą. Wszak towarzyszka Ałła Bielajewa należy do nowego wybranego narodu i z tej racji będzie dla ciebie kapłanem-lewitą. I dość już tobie bawić się w nacjonal-komunizm! Tak uczył-pouczał biednego Chomę jego ideowy kierownik, który zaprzysiągł Szatanowi przyprowadzić tę prostą duszę do świetlanej przyszłości w szeolu. Chomina dusza znów pragnęła walki. Oczywiście, z wrogami komuny. Ale nie z głupimi, jak choćby bogaci i krzykliwi Masłowie, a z takimi, jak biedna, ale nieświadoma swojego stanu społecznego prorokini Sekletyna czy Iwan Połowiec, który bez wątpienia zataił nienawiść do sowieckiej władzy za sprawiedliwą karę jego syna i ojca. Niech choć słowna, a potyczka z takim mądrym wrogiem może podbuduje go, Chomę, który po gubernialnej konferencji partyjnej upadł na duchu. I choć był świadomy swojej władzy i rewolucyjnej słuszności, jednak, zanim wszedł do chaty Połowca, poczuł się niby rozebrany, stojący na brzegu szarej listopadowej rzeki, pokrytej drobną falą, która przypomina blaszaną tarkę. Złapał się na myśli, że lada chwila zadrży całym ciałem i runie. — Hm! — powiedział i przerzucił nogę przez płot. Połowcowie psów nie trzymali i nikt na niego nie rzucił się, tylko zdrowy szary kot, którego wyrzucono z chaty za jakąś winę, bokiem ustępując mu drogi, początkowo dźwięcznie wrzasnął, a potem chrapliwie zasyczał, i za tym zgięty, tak samo bokiem, czmychnął do sieni. Chomin ideowy kierownik radośnie zamłócił kopytami swojego ogiera. — Nasza pabieda, i wrag bieżit, bieżit, bieżit! — zaśpiewał wróg rodzaju ludzkiego. — Ty mnie nie dyskredytuj przed kułakami, — łagodnie poprosił Choma diabła. — Ja będę walczył z nimi do końca! — Ładno, chachoł, walcz z nimi za naszą wspólną ojczyznę Rosjuszkę, jak ja walczę! Ościeżnica była niska i Choma, chroniąc swojego najlepszego przyjaciela, aż zgiął się w pół, wchodząc do chaty. Zerknął na ławę. Tam wciąż jeszcze stała otwarta trumna. Wieko leżało na podłodze, musi być, ktoś spał w trumnie i jeszcze nie zdążyli jej nakryć. — Wy tu śpicie? — skinął Choma kciukiem. — Owszem, — pokiwał głową Iwan Iwanowicz. — Dzień dobry, dzień dobry! — No już dzień dobry, — mruknął Choma i usiadł na ławie pod obrazem Mikołaja Cudotwórcy. Ale od razu i podskoczył, bo diabeł boleśnie pociągnął go do góry za nos, a potem zamłócił po bokach, jak konia. “Wybacz, towarzyszu, — w myślach powiedział straszną siłę tych dwóch słów — “nie agituj”, więc Iwan Iwanowicz, choć i bardzo ostrożnie, żeby nie drażnić ludowej władzy, rzekł łagodnie: — A nie ma, Chomo Pudowiczu, takiego dekretu, żeby trumnę, którą ja sobie zmajstrowałem, trzymać, no, powiedzmy, w piwnicy czy w chlewie. I nie ma takiego prawa, żeby zabraniało spoczywać w trumnie. Po to i sowiecka władza, żeby każdy miał sobie pod ręką trumnę! Bo za caratu nawet bogaty nie mógł naprzód zapasować sobie trumny! — Och, i złośliwy ty, Połowcu! Nawet kiedy ty i chwalisz sowiecką władzę, to i wtedy trzeba trzymać nagan pod ręką! — Nie rozumiem ja, Chomo Pudowiczu, czego wy ode mnie chcecie. Zabrali ojca, i synowi białe kosteczki gdzieś deszcze płuczą, odebrali by i ostatni kęs chleba, i nawet mnie, najstarszego teraz w rodzie, chcieliby zagnać w ziemię bez trumny! — A i naprawdę, nie rozumiesz ty nas. Bo my, komuniści, dobra tobie chcemy. Nawet karząc ciebie, kułaku, my myślimy o ogólnoludzkim dobru. A karzemy dlatego, że ty swoją postawą odpychasz ludzi od komuny! A komuna — czy ty wiesz, co to za sprawa?! To taka radość, takie szczęście, że gdyby nawet cały lud poległ, to byłoby nie na próżno, bo ci, co zostaną, będą na równi z waszym Bogiem, tacy oni będą czyści, jak wyprani! I oni znów zasiedlą ziemię nowymi przepięknymi ludźmi. I nie będą chować się ze swoim chlebem — on będzie wspólny. I nie będą w lasy uciekać od rodzimej władzy w “zielonych”, a wszyscy będą myśleć jedną słuszną myśl — o socjalizmie i komunizmie, i kochać naszą sowiecką władzę, naszą Rosję! — Boję się ja komuny, — bezradośnie powiedział Iwan Iwanowicz. — I szczęścia ogólnoludzkiego wystrzegam się. Ale chcę ja, aby nie niepokoili mojej żony, i syna, nieszczęsnego sztundysty, i jeszcze jednego — kalekę, i synowe, i wnuki! — Ale bez komuny nie będą oni żyć. Bo komuna — to jest, powiedziano, szczęście! A ty, mać twoją w obszmuglowaną owijkę, nie chcesz dobra nie tylko światowemu proletariatowi, ale i swojej domowej małej burżuazji! A my przecież dajemy tobie, naszemu wrogowi, prawo żyć na ziemi, a jeszcze i oddychać z nami jednym powietrzem! A moglibyśmy i zakręcić ten kranik, co powietrze puszcza… Żebyś odetchnął kilka razy przez sznur, i wywalił język… I żeby tobie płuca rozdarło bez tego powietrza!..
— Jak dobrze wy to wiecie… — zadumany powiedział Iwan Iwanowicz. — Komunista, — taka już jego służba, powinien wiedzieć, jak ludziom żyć i jak umierać… i komu żyć, i komu umierać… Bo to i w waszym Piśmie Świętym powiedziane… że grzesznicy będą zgładzeni… — Och, jak mi stra-a-asznie!.. — zachwiał się Połoweć z boku na bok. — Ot, znaczy, ja i zwyciężyłem cię w naszej klasowej walce — bo ty, mać twoją w żołnierskiej łaźni, boisz się mnie!.. A jeszcze chciałem ja dobro tobie uczynić. Przyszła, znaczy, wskazówka z powiatu, żeby trochę rozładować gminne rewkomy i urządzić w gminnych wsiach swoje wiejskie rewkomy. Ja już obmyśliłem, kogo postawić małopołowieckim wiejskim rewkomem, a kogo pisarzem. Chciałem postawić was, jako bardzo piśmiennego, głównym kałamarzem… — Hm! — samymi oczami uśmiechnął się Połoweć. — A kogoż wtedy główną pieczątką?.. — A tego, kto będzie bronił naszej sowieckiej władzy, naszej Rosji, kto prawdziwy proletarjat! No, zgadniecie, czy nie? Iwan Iwanowicz rozłożył ręce. — Główną wiejską sowiecką władzą będzie Popidtynenko Tufil! — Ma-a-ateńko moja! — klasnął w dłonie Połoweć. — Całe siano skosili, a to już przeszli na drugą-trzecią zgniłą otawę! — Nie dotykaj proletarjatu! — zacisnął pięść Choma i potrząsnął nią. — Powiedziano przecież — “kto był niczym, ten stanie się wszystkim!” I zapamiętajcie sobie, kułaczyska, mać waszą w lont, że na każdego poszkodowanego biedniaka będzie dziesięciu waszych zakładników! I że przeleje się rzekami krew w sine morze… Zatem, mówię, nie wezmę ja was główną kałamarzem. Bo główne nie piśmienność, a klasowa walka! — Nie bierzcie, — westchnął Iwan Iwanowicz. — Bo jeszcze coś ze strachu pomylę, a wam przyjdzie znów robić dla mnie czerwony terror… — A prawda wasza, — pomlaskał wargami Choma Pudowycz. — Można powiedzieć, ja jeszcze nie całkiem święty partyjniak, skoro oto gotów jestem dać wam taką wysoką posadę!.. No, cóż, to dla mnie nauka na przyszłość… Tak że, mać jego w piroksylinową kostkę, długo ja nie przyjdę w waszą kułacką zagrodę z kontrrewolucyjną trumną! Dopiero wtedy, może, przybędę, jak rewtrybunał położy was w niej. W sieniach Choma tupnął butem na kota, który zasyczał na niego z ciemnego kąta, i ruszył sobie na wieś. Dni kilka później Iwan Iwanowicz z ciekawości postanowił popatrzeć na nową wiejską władzę. W Małopołowieckim jeszcze nie wiedzieli, gdzie ona znalazła sobie przytułek. Mużycy, jak to zwykle, nie byli zbyt dociekliwi, za to babcie wiedziały wszystko, nawet z wyprzedzeniem wydarzeń. Okazuje się, nowa władza wybrała sobie na siedzibę pomieszczenie dawnego monopolowego. A żeby ludzie przyzwyczaili się, Choma Nieżywy kierował cały małopołowiecki lud, który walił do niego w sprawach, do swojego nowego zastępcy. — Chodźcie, ludzie dobrzy, do mojego zastępcy Tufila Kindratowycza w monopolowy. Ludzie niezrozumiale mrugali, bo nijak nie mieściło się w głowach, żeby żebrak Teofil miał sobie nie tylko torbę, ale i ojca. — No, maćże twoją w starą onucę, — klęli dawni frontowcy, przejmując partyjne przekleństwa od Chomy, — to mnie, gospodarza, nikt na kącie nie nazywa po ojcu, a tu starzec tak się wielbi!.. — A tak i trzeba! — przybijał swoją mowę Nieżywy, stukając pięścią w stół, — powiedziano przecież w naszym nowym Piśmie Świętym, — oddajcie, powiadają, wszelką cześć proletarjatowi!.. Tak oto, dopytawszy się o wszystko, poszedł Iwan Iwanowicz do monopolowego. Zastał tam samą tylko prorokinię Sekletynę, wyznaczoną w wiejskim rewkomie na pisarza. Bardzo schludna była stara panna, więc pomieszczenie miało świeży i czysty wygląd. I choć nie lubił Iwan Iwanowicz Seklety, jednak pomyślał: “A nie na darmo przecież proboszcz wyznaczył ją na proskurnicę!” Panna podniosła oczy od papieru, który starannie wypisywała, wysunąwszy czubek języka, zobaczyła swojego sąsiada, uśmiechnęła się i, nie czekając na powitanie, oznajmiła: — A Tufil Kindratowycz jeszcze odpoczywają. — To i jak długoż mu odpoczywać — słońce już hen, hen gdzie! — Oni teraz kierownik, to żeby ludzie szanowali, nie trzeba się śpieszyć. Iwan Iwanowicz zmarszczył się: “A jeszcze narzuciła go nam na kuma!” Jakby słysząc jego myśli, Sekletyna wywróżyła. — …I królestwo jego będzie długie, ale nie wieczne. I skończy się ono, kiedy Krzyż Pański pokona szatańską gwiazdę!.. — Hm, hm!.. — Iwan Iwanowicz rozejrzał się. Na ladzie monopolowego, którą ludzie, z dawnego przyzwyczajenia, nazywali szynkwasem, stały w rzędzie torby różnego rozmiaru, zaczynając od większego, na których było napisane: “Torba na partię”, “Torba na państwo”, “Torba na wykonawców”, “Torba na komsomoł”, “Torba na bojowników o światową rewolucję”, “Torba na nieszczęsnych Murzynów”, “Torba na samoopodatkowanie” i jeszcze jakieś — Iwan Iwanowicz nie odczytał. — Oto już największa nowina, — pokręcił on głową. — “Podajcie, nie mijajcie”, — samymi oczami uśmiechnęła się prorokini. — Jak kto się napatoczy, tak i dawaj wkład do torby. To Tufil Kindratowycz wymyślili. Tak oni i powiedzieli Chomie Pudowyczowi, — nie mogę, powiadają, bez toreb, torba, rzec by można, albo śmierć!.. Choma Pudowycz bardzo chwalił Tufila Kindratowycza i mówił odpowiedzialnie — proletarjatowi nie ma czego wstydzić się toreb, bo, powiadają, i słowo to oznacza biedaków, którzy nie mają nic, oprócz toreb. I jeszcze powiedział, — to, powiadają, słusznie, że torbę dla partii postawili największą, bo ona, nasza partia, dba o to, żeby wszyscy byli z torbami. I powiedział, żeby postawili jeszcze torbę dla jakiegoś związku. A co ono takie, to on jeszcze nie wie i czeka wskazówki z powiatu. — I to wy we dwoje z Teofilem radzicie sobie… ze wszystkimi tymi torbami? — Jeszcze u nas robi Todoska Niewmywana, Tufilowa żona. Zamiata podłogę, chodzi wołać na rozprawę i opróżnia torby. Nie wiem, dokąd ona to wszystko nosi… To, musi być, tajemnica państwowa… Tylko niedługo ona będzie pracować, bo niedługo u niej nastanie dekretowy — to ona ma przynieść dziecko dla proletarjatu. Tufil Kindratowycz bardzo się szczycą — my, powiadają, z Todoską wystrugaliśmy dziecko nie gorzej od burżujów. No, a za proletarjat mówią, że on będzie wiecznie, a bogatych krwiopijców nie będzie. I że my, powiadają, zrobimy proletariuszami wszystkich, dla tego i rewolucję wszczęli… — No, a jak wy na to patrzycie? — …I poruszą krzyże z Pańskich świątyń, i będzie płacz i zgrzytanie zębów, i nastaną głody straszne, i wymrze mało nie połowa ziemi ukraińskiej, i nadchodzi bitwa wielka, i pokryje się ziemia trupem i skorupami, i wszystko to trwać będzie dopóty, aż znowu wzniosą się złote krzyże na odnowionych świątyniach, i zwróci wtedy ziemia szatańskie plemię w otchłań! — Amen, — powiedział Iwan Iwanowicz. Ale od tego lżej mu nie było. Bo w proroctwa pobudliwych starych panien nie wierzył…
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
