Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

ANDRIJ TAWPASZ, DYREKTOR GENERALNY FIRMY CUKIERNICZEJ „SWITOCZ”: JESTEM ODBICIEM LOSU PLEMION ŁEMKOWSKICH

Слово Просвіти, №03 за 2002 рік

— Andrzeju Iwanowiczu, ta książka tylko na pierwszy rzut oka jest publicystycznym portretem współczesnego kierownika, prezesa firmy „Switocz”. W rzeczywistości porusza ona takie warstwy naszego bytu, o których wcześniej starano się nie mówić… — Ta książka ma nieprostą historię. Jeśli zdążyliście ją już przejrzeć, to zobaczyliście, że znajduje się w niej praca Dmytra Stupaka „Przyczynki do historii łemkowskiej wsi Swiatkowa”. Jest ona o mojej rodzinnej wsi na Łemkowszczyźnie — o jej położeniu na mapie geograficznej, jej historii, historii jej cerkwi, szkoły, stanie ekonomicznym w różnych okresach istnienia. Niby zwykła praca krajoznawcza, gdyby nie jedno „ale”. Tej wsi nie ma, a jej historia została napisana jeszcze w przededniu II wojny światowej — u mnie od dawna leżał rękopis mojego współmieszkańca, księdza Dmytra Stupaka. Swoją drogą, pisał go wtedy, gdy ja już się urodziłem, a nawet publikacja miała ukazać się w „Wistnyku” Towarzystwa Naukowego imienia Szewczenki we Lwowie, ale przeszkodziła temu wojna. Z czasem w wirze nieszczęść zaginął sam rękopis. Na początku lat 60. Dmytro Stupak przekazał napisany na nowo artykuł w skróconym wariancie uczonemu, historykowi-etnografowi Iwanowi Krasowskiemu do jednego wydawnictwa o Łemkowszczyźnie, ale chruszczowowska „odwilż” okazała się krótkotrwała — książka została zdjęta z planu tematycznego wydawnictwa, a materiał na długo zaległ w szufladzie domowego archiwum Iwana Dmytrowycza. Dziwne, że nie skonfiskowano go podczas wielokrotnych rewizji mieszkania uczonego. Dopiero później, już w czasach Niepodległości, Iwan Krasowski odwiedził mnie z tym rękopisem i od dawna chciałem go upublicznić, ale jak? Niedawno w kijowskim miejskim Domu Nauczyciela odbyła się prezentacja książki „Swiatkowa niezniszczalność dobra; Andrij Tawpasz. Portret publicystyczny” („Astron”, Lwów, 2001), zorganizowana przez Ligę Ukraińskich Mecenasów oraz Ogólnoukraińskie Zjednoczenie Łemków. Na prezentacji mówiono o objętej tą książką problematyce i dramatycznej historii łemkowskiej gałęzi narodu ukraińskiego. To nie jest tradycyjna książka biograficzna — Andrij Tawpasz, kierownik jednego z najbardziej udanych przedsiębiorstw Ukrainy, firmy cukierniczej „Switocz”, stanął przed czytelnikami jako jeden z tych, którzy zostali deportowani z Łemkowszczyzny w trakcie przeprowadzania zainicjowanej przez Moskwę i Warszawę operacji „Wisła” i kto dzisiaj pragnie, aby prawda o tamtej dawnej krzywdzie stała się znana najszerszemu ogółowi. Z pomocą przyszedł profesor Uniwersytetu Lwowskiego, odpowiedzialny sekretarz Światowej Federacji Ukraińskich Zjednoczeń Łemkowskich Iwan Szczerba. Powiedział: trzeba drukować w jednej książce i historię wsi, i biografię jej rodowitego mieszkańca Andrija Tawpasza. I choć wciąż się wahałem, pracę nad tą książką rozpoczął jej autor i redaktor Mykoła Mykoluk. — Kiedy czyta się tę książkę, robi się przerażająco od tego, co przeżyli mieszkańcy wsi Swiatkowa podczas niesławnej operacji „Wisła”… — Nasza rodzina była wielodzietna — pięcioro dzieci, ale nie biedowaliśmy: mieliśmy siedem hektarów ziemi, połowę — ornej, trzymaliśmy konia, krowę, cielęta, świnie, owce, kozy, drób. I choć ciężko pracowaliśmy, to do stołu mieliśmy wszystko. Z czasem rodzice wspominali tamten czas jako czas, kiedy żyli jak u Pana Boga za piecem. Ale pewnego strasznego dnia całą wieś wsadzono do wagonów-„cielęcych” i wywieziono gdzieś. Droga była bardzo długa i właśnie tam po raz pierwszy dowiedziałem się, co to prawdziwy głód. Od tamtych czasów pamiętam, że jeść chce się przez pierwsze trzy dni, dalej głodu już się nie odczuwa. — Waszą rodzinę wyrzucono w szczerym polu — przeżywajcie, jak możecie. A jednak rodzina przeżyła — dzięki pracowitości i cierpliwości… — Ta wędrówka trwała kilka miesięcy. Nasz towarowy pociąg przeganiano z jednego bocznego toru na drugi, aż w końcu wysadzili nas na stacji Drużkiwka w obwodzie donieckim. Nasza rodzina znalazła się w żałosnej, porzuconej na pastwę losu chacie-lepiance. Schemat przetrwania dla nowo osiedlonych był prosty: praca — w kołchozie, zapłata — na dniówki i, oczywiście, nie pieniędzmi. Ale nam do wiejskiej pracy nie było się odzwyczajać. W 1947 roku, kiedy na wschodzie zaczął się głód, uciekliśmy na Lwowszczyznę, gdzie również przyszło nam koczować z rejonu do rejonu, od wsi do wsi, mieszkać po trzy rodziny w jednej chacie, do mrozów spać na sianie… — Wygląda na to, że Pana charakter hartował się od małego, chociaż sprawia Pan wrażenie człowieka lekkiego, spokojnego, któremu wszystko samo z siebie wychodzi bez szczególnego wysiłku… Dzisiaj kieruje Pan „Switoczem”, którego nie ma potrzeby przedstawiać. — Tak, wtedy, wiosną 1985 roku, kiedy ja, kawaler orderów, wróciłem z Afganu, mógłbym zadowolić się jakąś „cichą” i „nieuciążliwą” posadą… W końcu zasłużyłem… Ale w lutym 1988 roku, na drodze konkursowej, przez ogólne zebranie kolektywu zostałem wybrany dyrektorem generalnym, w 1996 roku — prezesem, dyrektorem generalnym spółki akcyjnej „Firma „Switocz”. I dzisiaj mogę pochwalić się, że właśnie firma „Switocz” jest największym płatnikiem podatków w regionie. Dość powiedzieć, że w 2001 roku odprowadzenia do budżetu państwa przekroczyły 60 mln hrywien. A w najbliższym czasie, zgodnie z warunkami umowy inwestycyjnej, nasza firma pozyska jeszcze 21 milionów dolarów amerykańskich środków inwestycyjnych, znaczna część których zostanie wykorzystana do 120-lecia działalności produkcyjnej „Switocza”, które przypada na 2002 rok. Jasna sprawa, za tymi suchymi liczbami kryje się morze zadowolenia dla najmłodszych Ukraińców. I nie tylko dla nich! Produkcja firmy „Switocz” już nie pierwszy rok świętuje sukces w rodzinach, na świątecznych stołach, jako najsmaczniejsza i najbardziej atrakcyjna. — W książce „Swiatkowa niezniszczalność dobra” jest wiele fotodokumentów. To fotografie i krewnych, i przyjaciół, i miejsc, gdzie kiedyś była położona rodzinna chata. Po tych materiałach fotograficznych można prześledzić los Łemka Andrija Tawpasza. Ale czy nie najbardziej wzruszające są fotografie, gdzie jesteście z rodziną przy progu rodzinnej chaty… — Do Swiatkowej mogłem pojechać dopiero po czterdziestu czterech latach od wysiedlenia, w czasach pieriestrojki, w 1988 roku. Mieliśmy dobre kontakty z polską fabryką biszkoptów „San” w Jarosławiu. I od czasu do czasu wymienialiśmy się doświadczeniami, grupami specjalistów. Kiedyś powiedziałem dyrektorowi fabryki Janowi Pajdzie, że moja mała ojczyzna Swiatkowa Wielka jest niedaleko stąd. On od razu zaproponował — jedźmy! Trudno nawet opisać uczucia, które mnie ogarnęły, kiedy podszedłem do dawnego podwórka rodziców — zamiast chaty, stodoły, stajni, studni tylko kilka drzew i wrośnięte w grunt pozostałości fundamentów. W następnym roku pojechaliśmy do Swiatkowej razem z rodziną. — Czy spodziewał się Pan takiego sukcesu tej książki? Na jej prezentacji w Kijowskim Domu Nauczyciela nie było gdzie szpilki włożyć, a książek po prostu zabrakło dla wszystkich chętnych. — Wygląda na to, że dawny problem Łemków nie stał się mniej bolesny i dzisiaj istnieje potrzeba mówienia i pisania o nim. W grudniu tego roku mija dziesięć lat od czasu założenia Fundacji Badań Łemkowszczyzny. W jej planach jest wydanie gruntownej pracy „Encyklopedia Łemkowszczyzny”, do druku której już przystąpiono w Warszawie, stworzenie Archiwum Łemkowszczyzny i Biblioteki wydawnictw łemkoznawczych we Lwowie. A firma „Switocz” od czasu do czasu udziela im pomocy. Musimy znać nasze pierwotne źródła i musimy wreszcie usłyszeć całą prawdę o tragedii Łemków, bo ona do dzisiaj wciąż jest przemilczana… Stronę przygotowała Switłana KORONENKO

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин