Сторінка · с. 3сторінка оригіналу ↗
albo FABUŁA NIE TYLKO DLA MARII MATIOS…
Слово Просвіти, №03 за 2011 рік
Historia, która w całości może stać się fabułą kolejnej książki znanej ukraińskiej pisarki Marii Matios, nabrała nie tylko ogólnoukraińskiego, ale i światowego rozgłosu. Setki listów, SMS-ów, telefonów napływały i napływają pod adresem autorki „Wyrwanych stron”… Jak skomentowała je Maria Wasyliwna, przekonała się, że na Ukrainie jest zdrowe społeczeństwo: ludzie odzywają się do niej z Ługańska i Krymu, z Bukowiny i Galicji, z wielu krajów świata, nie tylko ze słowami wsparcia, ale i opiniami o jej twórczości oraz prośbami o wskazanie adresów księgarni, gdzie można nabyć książkę, która stała się obiektem uwagi organów ścigania. Zresztą, nie tylko ich. W piątek 14 stycznia w Radzie Najwyższej zostały wygłoszone zapytania poselskie Andrija Szkila, Iryny Heraszczenko oraz Ołeksandra Tretiakowa, Arsenija Jaceniuka, Iwana Stojki, Andrija Szewczenki, Anatolija Hrycenki oraz innych (jeszcze czterech posłów) do prezydenta Ukrainy, do ministra spraw wewnętrznych Ukrainy, Prokuratora Generalnego Ukrainy — w sprawie politycznych prześladowań ukraińskiej pisarki Marii Matios ze strony Prokuratury Generalnej Ukrainy oraz Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Ukrainy i zapewnienia jej ochrony. Poseł ludowy W. W. Taran (pisarz Wiktor Teren) w swoim zapytaniu do Rzecznika Praw Człowieka Rady Najwyższej Ukrainy Niny Karpaczowej wyjaśnił, między innymi, przejęcie społeczeństwa historią, która rozgrywa się obecnie: „o lekceważeniu praw człowieka na Ukrainie mówi liczba wniosków jej obywateli, złożonych do Europejskiego Trybunału. I wiecie państwo, Ukraina zajmuje tutaj trzecie miejsce na świecie, oczywiście po Rosji i po Turcji. To znaczy, że na Ukrainie trwa totalne naruszanie praw człowieka: prawa do pokojowych zgromadzeń, prawa do wolności słowa, po prostu do życia. I wszyscy, którzy oponują obecnej władzy, są represjonowani — to i Tymoszenko, i pisarka Matios, i dziennikarze, i absolutnie wszyscy członkowie organizacji młodzieżowej „Tryzub”. I, powiedzmy, według oceny międzynarodowej organizacji „Freedom House” Ukraina już nie jest wolnym państwem. Ona już nie jest wolnym państwem — ona już jest półwolna. Szanowna Nino Iwaniwno! Być może trzeba nabrać odwagi i powiedzieć, że przestrzeganie praw człowieka na Ukrainie jest niemożliwe bez zmiany obecnej władzy, obecnej dyktatury”. Tą samą tematyką przejmował się również W. O. Jaworiwski, przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej ds. duchowości i kultury, zwracając się do pana Mohylowa: „Szanowny ministrze, drwal Wasia, odganiając się od komarów siekierą, wyciął 2 hektary lasu. Pan teraz zrozumie, do czego zmierzam. Zna pan historię z wybitną ukraińską pisarką, laureatką Nagrody Narodowej, Marią Matios, którą dzisiaj prześladuje nasza tak zwana ukraińska milicja. Prokurator Generalny odmówił, że mają oni z tym coś wspólnego, znaczy to sprawa pańskiego resortu”.
Milicja nie zmyła jeszcze krwi ze swoich rąk za morderstwo Gongadzego, faktycznie zamknięta jest sprawa o morderstwo dziennikarza Wasyla Klementjewa, a do tego Ołena Biłozerska, wobec której milicjanci dopuścili się, mówiąc krótko, zniewagi. Co dzieje się w kraju? Może będziemy stawiać po prostu milicjanta, powiedzmy, przy Marii Matios i nie pozwalać, żeby w ogóle pisała? Wtedy będziecie mieli mniej pracy”. Odpowiedź A.W. Mohylowa (zgodnie ze stenogramem): „Dziękuję za pytanie. Odpowiadam panu w sprawie Marii Matios, wobec której, zdaniem jednego z deputowanych ludowych, wypowiedziała się obraźliwie. Napisał on w tej sprawie wniosek do prokuratury. Proszę poczekać. To nie do mnie pytanie. Napisali wniosek do prokuratury. Prokuratura po tym skierowała do nas ten papier, żeby przesłuchać tę obywatelkę, tak powiedzieć, znaną poetkę, jak pan mówi. Papier został skierowany do Lwowa, gdzie jej nie było, potem przyszedł do Kijowa. Adres, który wskazywali, ona tam nie mieszka. Przyszedł milicjant. Zapytał: czy mieszka tu taka a taka, czy nie? Napisali odpowiedź, że nie, i papier wysłali z powrotem do prokuratury. Takie to prześladowania. To wy rozdmuchujecie mydlaną bańkę z niczego”. Tymczasem w Internecie pojawił się komunikat Wydziału Łączności ze Społeczeństwem Głównego Urzędu MSW Ukrainy w m. Kijowie. Cytujemy: „Prokuratura Generalna wydała polecenie odpowiednim jednostkom terytorialnym MSW przeprowadzenie weryfikacji faktów przedstawionych w zapytaniu, a zebrane materiały skierować do Prokuratury Generalnej. Jedno z takich poleceń otrzymał Peczerski Rejonowy Zarząd stołecznej milicji. Wykonując wymagania głównego organu kontrolno-nadzorczego państwa, jeden z pracowników Peczerskiego Rejonowego Zarządu MSW odwiedził budynek, którego adres autorka podawała w tekście książki, i rozmawiał z mieszkańcami. WŁS GUMSW w m. Kijowie oświadcza, że stołeczna milicja w żaden sposób nie wywiera nacisku na pisarkę Marię Matios i tym bardziej nie ma na celu jej zatrzymania. Stołeczna milicja działa w ramach swoich uprawnień, wykonując polecenie Prokuratury Generalnej Ukrainy. Po zakończeniu weryfikacji wszystkie zebrane materiały zostaną przekazane Prokuraturze Generalnej Ukrainy w celu podjęcia decyzji zgodnie z obowiązującym ustawodawstwem w sprawie zapytania deputowanego ludowego Ukrainy”. Równolegle w Internecie krąży odpowiedź szefa GPU Wiktora Pszonki (podajemy w języku oryginału): „Autorytatywnie oświadczam, że Prokuratura Generalna nigdy żadnych poleceń nikomu w odniesieniu do „prześladowania” Marii Matios nigdy nie dawała”. Bardzo trafnym, naszym zdaniem, jest komentarz do tej detektywistycznej historii, od której zalatuje odorem represji, jakich niejednokrotnie doświadczała literatura ukraińska, lidera partii politycznej „Front Zmian” Arsenija Jaceniuka: „Z maniakalną wytrwałością władza odtwarza stalinowskie praktyki, małpując nawet stylistykę sądów sprzed 70 lat. Znajdują się „oburzeni pracujący” – i z ich inicjatywy błyskawicznie zakładane są „sprawy historyków”, „sprawy dziennikarzy”, a teraz – jeszcze „sprawy pisarzy”. Tak samo, jak wtedy, wybierani są badacze i twórcy, których twórczość i dorobek naukowy są powszechnie uznane i znane daleko poza granicami kraju. Czyli jeśli już do tych się dobrali, to wszystkim innym lepiej nie wychylać się z wolnomyślicielstwem i niezatwierdzonymi „z góry” myślami. Nieprzypadkowo organy ścigania wykazały taką niesłychaną hiperaktywność, poszukując tych, którzy zniszczyli pomnik Stalina w Zaporożu. Obecna władza, jedną ręką podpisując Ustawę o kulturze, która gwarantuje wolność twórczości, drugą chwyta pisarzy i dziennikarzy za gardło właśnie za ich twórczość. Teraz należy czekać na wprowadzenie „indeksu zakazanych książek”, listy niepożądanych dla TV twórców, zebrań „pracujących”, którzy Matios „nie czytali, ale potępiają”, i wprowadzenie zatwierdzonego przez administrację prezydenta kanonu literackiego”. Współbrzmi z tym komentarzem również oświadczenie Ukraińskiego Centrum Międzynarodowego PEN-Klubu: „Wyrażamy zdecydowany protest przeciwko wszelkim próbom wycofywania z obiegu owoców pracy pisarskiej. Próba zrobienia tego w przypadku Marii Matios wywołuje haniebne dla władzy skojarzenia i jest policzkiem dla wszystkich, którzy cenią twórcze słowo i pracę pisarską. Ostrzegamy obecną ukraińską władzę: właśnie na nią spada odpowiedzialność za to, że na Ukrainie prowadzi się natarcie na terytorium wolności. Przypominamy: zwycięstwa władzy nad pisarzami zawsze okazują się pyrrusowymi i bezsławnymi”.
czy miłość, za serce, za honor — za swoje: ziemię, ojczyznę, rodzinę. Itp. Tak, dość często interpretuję historię przez pryzmat owej bardzo aktualnej frankowskiej koncepcji „ukradzionego szczęścia”. Mnie interesuje badanie „ukradzionego szczęścia” narodu i „ukradzionego szczęścia” jednostki, które są tak ze sobą powiązane, że niekiedy można mówić o „syjamskiej” naturze takich historycznych „kradzieży”. W twórczości ważny jest dla mnie problem wypierania tego, co moralne, z ludzkiej natury, zamach na samą ludzką naturę. Dlatego w większości moje książki to rehabilitacja kategorii moralnych i witalnych (życiodajnych). Jest to, w pewnym sensie, budowanie mentalnej i moralnej hierarchii narodu. Przecież bez hierarchii kategorii moralnych niemożliwy jest rozwój jakiegokolwiek społeczeństwa. Dziczenie człowieka następuje wtedy, gdy człowiek i społeczeństwo, w którym żyje, tracą punkty odniesienia ducha, moralności i kultury. Suwerenność narodu może umacniać się także poprzez kulturę. Jeśli chcecie, kulturowy nacjonalizm. A kulturowy nacjonalizm, moim zdaniem, to rozsądny balans tego, co historyczne, mentalne i metafizyczne. To połączenie pamięci historycznej i duchowej. Gdyby trzeba było postawić epigraf do niemal każdego mojego bohatera, wybrałabym taki: HONOR — PONAD WSZYSTKO. Bo każdy mój bohater — (nawet największy łotr) ma swoje alibi. To alibi jednym może wydać się okrucieństwem, innym — sprawiedliwością, jeszcze innym — bezsensem. Ale właśnie dlatego życie jest ciekawe, że jest w nim taka różnorodność ludzi, postaw, poglądów. I grzechem pisarza byłoby nie zanurzać się w te gąszcze. Będę wpatrywać się w mrok historii tak długo, aż poczuję, że zapasy mojej wiedzy i ciekawości są wyczerpane i że nie słyszę już echa z tej strony, gdzie jest mój czytelnik. Przeważająca większość Ukraińców nie zna prawdy o wielu okresach życia swojego kraju. Ale moja ciekawość tematów historycznych w żaden sposób nie jest związana z jakimiś rodzinnymi wydarzeniami. Jak pisano kiedyś w radzieckich ankietach, nikt z moich bliskich i krewnych „nie był, nie siedział, nie był karany”. Jednak, moim zdaniem, brak osobistego bólu nie może stać się „szlabanem” dla odtworzenia nieopisanego i nieprzeczytanego historycznego bólu twojego kraju. Oto moja przyczyna zafiksowania na naszych historycznych bunkrach. Moje książki i ludzie w nich — to tysiące ukraińskich roztopów ze wschodu na zachód. Roztopów, przemielonych przez historię bez żalu i litości. I nie chodzi o to, czy jest to związane z podziałem granic, podziałem własności czy z niwelacją sumienia i honoru. Każdy ukraiński region miał swoje odmiany historycznych żaren. Zrozumiałe, że bliższa mi jest ziemia, gdzie pępowinę mi cięto i którą słyszę każdą swoją komórką. Dlatego w moich książkach najwięcej jest historii „zachodnioukraińskiej” — tej, która, jak mi się wydaje, na Ukrainie jest mniej zrozumiała dla samych ukraińskich obywateli niż historia starożytnego Rzymu czy starożytnej Grecji. Ale myślę tak: historia zawsze sobie płynie, jak letni deszcz na Bukowinie — bez ostrzeżenia i bez hamulców. A ludzie rodzą się i żyją, i nie mogą wybierać sobie ani historii, ani okoliczności, które modeluje im czas. Mogą albo zgadzać się z nimi, albo buntować się przeciwko okolicznościom czy innym ludziom, którzy wyrządzają im krzywdę. Dlatego wszystkie moje literackie Darusie, Justyny, Juriany — to swoista metafora, zaprojektowana przez Bukowinę i Galicję na całą Ukrainę. Podstawcie swoje imiona moim bohaterkom — a zobaczycie, że są one niemal jednakowe w granicach tych okoliczności, w które zagania je czas. I chcę powiedzieć coś bardzo ważnego: wschodnie regiony Ukrainy niezwykle aktywnie reagują na zaproponowaną przeze mnie tematykę. Widzę to po monitoringu sprzedaży książek. A to — argument, może silniejszy niż jakikolwiek inny. Dlatego nie zmęczę się opowiadaniem o nas wszystkich — różnych we wszystkich zakątkach Ukrainy — dopóki Bóg będzie dawał mi Słowo. Apatia, wyraźnie zaznaczony anabioza i moralne zmęczenie, które z początkiem 2010 roku ogarnęły nawet tych ludzi, od których trudno było się tego spodziewać (działaczy kulturalnych, polityków, świadomych obywateli), nie mogą stać się podstawą czy usprawiedliwieniem dla ludzi twardej wiary, którzy wiedzą, że postęp życia można jedynie zahamować, ale niemożliwe jest go zatrzymać. Tak jak nie można zatrzymać strzały przebiśniegu spod śniegu, ćwierkania z gniazda wyklutego wróbla i ludzkiego głosu normalnego obywatela, który chce żyć po ludzku, wiedząc, że tak żyje większość świata, a także wiedząc, że obywatel ma wszelkie podstawy do takiego życia. Każdą sztuczną tamę przerywa woda powodziowa, która zawsze ma siłę większą niż ręcznie zbudowana tama, w którą podczas budowy nie zostały włożone wszystkie przeznaczone do tego komponenty. Wierzę w to. Bo to prawda. Czasami prawda triumfuje w najbardziej nieoczekiwanym momencie. Nie wierzycie?! A kto wierzył, że moja niema słodka Darusia zdoła przemówić?! Sama wątpiłam. A tu przyszedł Iwan Cwyczok — i tama milczenia pękła. I dopiero wtedy stało się jasne, że słodka Darusia, choć niema — ale mądra. I działania jej — mądrzejsze od działań niektórych pozornie mądrych. Czyż nie jest cudem, że niemi ludzie niekiedy zdolni są do działań odważniejszych niż ci, którzy dużo mówią?! My jeszcze staniemy się uczestnikami takiego cudu. I niemi. I mówiący. Maria Matios, 15 lipca — 15 sierpnia 2010, Kijów — Jerozolima — Kijów. Temat śledziła Lubow HOŁOTA. * Język i pisownię listów, stenogramów, dokumentów zachowujemy. — Red.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
