Сторінка · с. 9сторінка оригіналу ↗
Egzemplarz autorski (Mychajło Osadczy)
Слово Просвіти, №03 за 2012 рік
A jeszcze — wymowność: żyjemy, jakby w raju… Lecz w końcu złapiesz się na tym: zaglądasz w szczelinę, Ty — w bajkę moją, tak jak ja podglądam w twoją.
DRUGIEJ POŁOWIE
Mężczyźni. Jaka słodka zguba! Jaki samooszustwo do zapomnienia! O czym szepczą wasze kuszące wargi? O słabości czy o sile uczucia?
Mężczyźni. Zaufanie i pociecha. Słodki sen i czuła skrucha. Żar-ptakami z tęczowego ogrodu Wrywacie się w bezbarwne życie.
Tajfun. Tsunami. Jary grzmot rozstania. Dusza szlocha, jak małe dziecię. I wasze oczy… I łagodne ręce… I półprawda o miłości na całe życie.
A my… A my… W czekaniu na to święto, Pragniemy uwagi i współczucia. Czemu by takimi naprawdę wam nie zostać? Przecież przed nami — jedno tylko życie.
PRZYJADĘ!
Przebiegła trawą z rosami, A nie ma i śladu. “Wy czekajcie, — u matki prosimy, — Ja przyjadę!”.
Już kasztany na ścieżkę sypią się, Przemarzły trawy. Dziurawe z mąki sitko — Śnieg na ławie.
Z kotem przerzuci się mową, To czyż samotna?.. Od furteczki ślad wyrysowuje Tylko sroka…
WSPOMNIENIE
Jeszcze jeden przystanek — i ty w domu. Filiżanka herbaty stygnie. Otwórz — przyszła twoja znajoma, — Samotna zmęczona nuda.
Będzie znów siedzieć nad duszą. Skarżyć się na setkę zamętów… A tobie przyjemnie nawet z nią. Byle nie zostawać samej.
Nalewasz herbaty jej do kwarty… A wtedy wspomnisz nie ze złości. Jak kiedyś, w dzieciństwie, ciotka Marta Grzała się przy naszym cieple.
I chociaż nie skarżyła się nikomu Na ciężkie sieci samotności. Nie śpieszyła wieczorem do domu. Po prostu — nie było do kogo iść.
* * *
Ja w Twoje mieszkanie weszłam, jak zawsze, przypadkiem. Zaczepiłam o spojrzenie, o nieśmiało rzucone słowo. Lato latu uśmiechnęło się dziwnymi barwami-kwiatami. Dzień zranił skrzydło, lecz ono już go nie będzie boleć.
PRZYPOWIEŚĆ
“Bo wielbłądowi łatwiej przejść przez ucho igielne, niż bogatemu do Bożego Królestwa wejść”… (Łk., 18:25)
Łatwiej w igłę wejść wielbłądowi… Oj, nie będę! A co, jeśli będę?
Bo na ramiona wpiły się garby — Nie dostatki i nie skarby. Nadzieje i wieczne bóle, Przeżytego szczypty soli, Niewynalezione znaleziska, straty, To, czego już i koniem nie dogonić. Triumf uczuć szalony, Obiecane i nie spełnione, Niezrealizowane długi stare, Niespełnialne i zapomniane marzenia, Nieprzebaczone i już przebaczone, To, co kamieniem jeszcze będzie rosnąć… I czy zdołam — ratuj się, duszko! — Wejść w ucho igielne?
* * *
“Pozbądź się własnej woli, jak ubrania pośmiewiska”. Mnich Awwakyr
Wyrzekamy się samych siebie — Bezwolnych, zazdrosnych, grzesznych… Lecz cierpliwości czasza — pełna. I co w oczach Twoich smutnych?
Zaufanie nam czy ból za nas? Czy przebaczenie, czy kara? Ta chwila szczęśliwa czy ostatnia? Wybaw, o miłosierny Zbawco!
* * *
Dzień dzisiaj słoneczny i jasny — Tak niepowstrzymanie jaśnieje dusz ciepło… Nasz wielki, nasz cudowny świecie, Przychyl do nas swoje czoło!
Podaruj nam słoneczność i łaskę, Podaruj napełnienie chwil! Panie, ześlij niebieską łaskę I temu, kto dzisiaj — sam jeden…
ZIMOWA BAŚŃ
Zimny wiatr i popiół, I deszcz grudniowy nie na miejscu, Jak ręce, które kładą na ramiona, Kiedy już w nich nie ma ciepła.
Kiedy szepczą coś usta, Ale słowa nie mają znaczeń, I ty dawno sobie wybaczyłeś Ten dzień, który z wiatrem odlatuje.
Kiedy tanie uczucia — Jak pozłotka na choince, A my spotkaliśmy się na przystanku, I każdy idzie w swoje życie.
A Królowa Śnieżna Studzi świat szaleńczo. I lustro już rozbite, I odłamek w sercu zostaje…
Nadziei zamarznięte brzegi Przełamuje łagodność uparta. I idzie dusza — mała Gerda, I już roztopi śniegi.
MOJA WYSPO
Moja wyspo wzywającej żądzy! Czy ja do ciebie dopłynąć zdołam? Przeżywszy lat podstępnych zamęt, Nie zgubić by ciepłych brzegów.
Moja wyspo niezatraconych nadziei! Dusza do ciebie napięła żagle. I ja śpieszę, jak mewa lekkoskrzydła, Na wezwanie losu i na wyrok twój.
Moja wyspo, mnie nie oszukaj I mirażem nie stań pośród suszy, Choć noce te i dni moje przemijające, Pustym nie odprawiaj łodzi.
Weź wszystko, bez wiecznych zakazów, Co przyda się i użyteczne w drodze. Hej, tutaj! A kto na przewozie? Wybaczcie, nie, to ja nie Wam, Charonie!
Mykoła PETRENKO Tak się zdarzyło, że zostałem redaktorem pierwszego zbioru poetyckiego pisarza-dysydenta, długoletniego katorżnika Mychajła Osadczego. Chociaż pewna prawidłowość istnieje: myśmy z nim razem uczyli się na wydziale dziennikarstwa Uniwersytetu Lwowskiego, spotykali się na posiedzeniach stowarzyszenia literackiego, czy w pracowni rzeźbiarki Teodozji Bryż, dokąd Mychajło przyprowadzał na posiedzenia żonę znanego i odrażającego Ostapa Wyszni, bo właśnie pracował nad monografią o twórczości słynnego humorysty. A już kiedy energicznego i prawowiernego młodego specjalistę wzięli do pracy partyjnej, a na dodatek do aparatu komitetu obwodowego — my, jego przyjaciele, liczyliśmy na ewentualne wsparcie w trudnych sytuacjach, w które wpadaliśmy. Więc właśnie wtedy (a to początek lat siedemdziesiątych) we lwowskim wydawnictwie “Kameniar” nazbierało się kilkanaście rękopiśmiennych zbiorów młodych poetów — i dyrekcja postanowiła wydać je “serią”, jak wtedy żartowali dowcipnisie: tak i kłopotu pozbywali się, i pocieszali wielu. Jeszcze i pod warunkiem, że redagowanie zbiorów będą wykonywać na zasadach społecznych znani poeci czy literaturoznawcy. A kto do kogo trafi — niech dogadują się sami autorzy. Mychajło Osadczy wybrał mnie i ja zgodziłem się, bo znałem wiele z jego dorobku, drukowanego i niedrukowanego, wyobrażałem sobie kompozycję przyszłego zbioru. Chociaż w praktyce wszystko okazało się nie tak proste, jak myślałem: Mychajło dosłownie zasypał mnie rękopisami. Siedzieliśmy, wybieraliśmy, czytaliśmy ponownie, oszołomieni, bo kiedy za dużo poezji, to człowiekowi robi się niedobrze. Jednak wkrótce skomponowaliśmy zbiór pod tytułem “Księżycowa poświata”, oddaliśmy go do redakcji do korekty. A jeszcze właśnie wtedy przyjechała do Lwowa żona Ostapa Wyszni, energiczna i oryginalna aktorka pani Warwara, my razem przesiedzieliśmy cały wieczór w pracowni Teodozji Bryż, a następnego wieczora zebraliśmy się u mnie — przyszli bracia Horyniowie, Wołodymyr Łuczuk z żoną Oksaną Senatowycz. Pani Warwara ciekawie opowiadała o tym, co dla nas wtedy pozostawało utajnione i zakazane. Można przypuszczać, że właśnie kontakt z żoną zniesławionego humorysty i popchnął M. Osadczego do bardziej radykalnych wniosków, — a tutaj już odpowiednie organy nie próżnowały, tym bardziej, że za literatami one nadzorowały stale i okrutnie. Później towarzysz niedoli Wasyl Barładianu zaznaczy, że “M. Osadczy jednym z pierwszych “szestdziesiątników” zrozumiał, że niwę życia narodowego zaniedbują i naród znowu oddają na pastwę krzywdzie. I wtedy, powie on później,
Chwyciwszy rączki czasu, Wiodłem bruzdę — ile sił! Co to świat — nie wiedziałem od razu. …Tylko poznałem pod obwałami brył…”
Dość tego, że kiedy z drukarni do wydawnictwa przyniesiono zwyczajowe osiem egzemplarzy autorskich — Osadczy po nie nie zjawił się, był właśnie aresztowany. Wtedy ja za pozwoleniem Wasyla Kołodija wziąłem dwie książki z tych autorskich — na prawach redaktora. Ktoś z przyjaciół zrobił tak samo, bo tego samego dnia nakład skonfiskowano i zniszczono… Kilka lat myśmy z nim prawie nie rozmawiali. Chyba że nasze żony (mam na myśli moją, W. Łuczuka, B. Bobynskiego) odwiedzały zagubioną młodą żonę Osadczego, trochę wspierały ją… Wkrótce z pierwszego zesłania wrócił Bohdan Horyń, to w rozmowie przy spotkaniu wspomnieliśmy i Osadczego: szkoda, że jego pierwszy zbiór zniszczono…
Znany poeta i badacz Mykoła Petrenko
— Zniszczyli — ale ja mam! — pochwaliłem się i wyciągam z ukrytej skrytki książeczkę. Bohdan chwycił ją i nawet nie dziękując, pospieszył się. Wkrótce dzięki jego lekkiej ręce zbiorek powędrował za ocean, aby tam zwrócić uwagę opinii publicznej na los utalentowanego poety, represjonowanego przez moskiewskich karacieli. Niedługo potem powrócił do Lwowa sam Mychajło, aby zakończyć pracę nad główną książką w jego dorobku twórczym — powieścią „Bilmo”. Powieść również znalazła potajemną ścieżkę na zachód, tam rozreklamowały ją wydawnictwa emigracyjne, wydano ją najpierw po ukraińsku, a potem jeszcze w kilku językach świata — i wywołała prawdziwą furorę. Dość powiedzieć, że w 1974 roku właśnie powieść „Bilmo” spośród 102 bestsellerów we Francji zajęła szóste miejsce. Już pod koniec lat osiemdziesiątych znowu się zeszliśmy. Mychajło właśnie wybierał się na zaproszenie miejscowych Ukraińców do Australii, a tam znalazła się moja starsza siostra Nastia, która trafiła tam pod koniec wojny z niemieckiej katorgi i nijak nie mogliśmy się spotkać — więc zgodził się zabrać małą paczuszkę… Wtedy też powrócił do pracy dydaktycznej na uniwersytecie — i właśnie tam w centralnej sali odbył się jego wielki wieczór autorski. Prowadziłem go ja, więc zacząłem od wspomnień o pierwszej skonfiskowanej zbiórce poety, wspomnieniami o życiu literackim lat sześćdziesiątych, którego aktywnym wyrazicielem był właśnie Mychajło Osadczy. Wkrótce ujrzał światło dzienne tomik poetycki Osadczego — „Skytski oltar”, wydrukowany w Kanadzie nakładem wydawnictwa pisarzy-emigrantów „Słowo”. Właśnie tam deklarował wybrany przez siebie los życiowy: Żyje człowiek — dla celu, Niech cierniami ścielą się drogi… A my na ogniska trwogi Zamieniamy spokój ciemności… Warto zaznaczyć, że właśnie ten czas był czasem twórczego i społecznego wzlotu Mychajła Osadczego. Pod koniec 1992 r. Międzynarodowe Centrum Biograficzne w Cambridge przyznało mu tytuł „Człowieka Roku” i uhonorowało prestiżową światową nagrodą. Nieco wcześniej za powieść „Bilmo” przyjęto go jako honorowego członka do międzynarodowej organizacji pisarskiej PEN-Club, a także nagrodzono literacką nagrodą im. I. Franki fundacji Antonowyczów. A jeszcze po jakimś czasie — nielogiczne i niezrozumiałe odejście z życia pełnego twórczych sił i życiowej energii poety: jeszcze wczoraj był w kręgu przyjaciół, a rano czarna wieść…
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
