Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Wieczna muzyka, stworzona sercem, natchnieniem i utalentowanymi rękami

Слово Просвіти, №03 за 2012 рік

Jedyny na Bukowinie i jeden z czterech w Ukrainie muzeów garncarstwa znajduje się we wsi Kobolczyn, w rejonie sokiriańskim obwodu czerniowieckiego. Marija WYSZNEWŚKA, m. Czerniowce Kobolczyn — ośrodek garncarstwa na Bukowinie. Chyba nie znajdzie się w Ukrainie takiej miejscowości jak Kobolczyn, gdzie garncarstwem zajmowałaby się prawie piąta część dorosłej populacji. Jednym z kontynuatorów garncarskiego rzemiosła został urodzony we wsi Kobolczyn zasłużony pracownik kultury Ukrainy Iwan Iwanowycz Honczar. W jego rodzinie z dziada-pradziada wszyscy byli garncarzami. Oprócz ojca Iwana Fedorowycza, tego rzemiosła uczyli się bracia Fedir, Wasyl, Semen. Oni zajmowali się garncarstwem przez całe życie. Nie był z dala od ojcowskiego rzemiosła i Iwan Honczar. Pierwsze jego prace zaprezentowano na obwodowej wystawie ludowej sztuki użytkowej jeszcze… ponad 60 lat temu! W 1948 roku (wtedy był uczniem 2 klasy siedmioletniej szkoły w Kobolczynie) jego wyroby garncarskie po raz pierwszy trafiły na wystawę rejonową. A dzisiaj Iwan Iwanowycz nie potrafi powiedzieć, ile dzbanów, makitr, gwizdków i różnych kubków wykonał. Wiele wyrobów rozdawał na licznych wystawach i festiwalach, na które od dawna zapraszają słynnego mistrza, darował znajomym i przyjaciołom, zostawiał jako suweniry. W ciągu kilku dziesięcioleci zebrał bogaty materiał o życiu, twórczości i zwyczajach garncarzy. Według jego badań w Kobolczynie od dawna żyją mistrzowie garncarskiego rzemiosła. Przecież na obrzeżach wsi odkryto pozostałości osad kultury trypolskiej (III tys. p.n.e.), wieś zaś wspomina się wśród kilku centrów produkcji naczyń garncarskich jeszcze w mołdawskiej gramocie z 1447 roku, a okres rozkwitu kobolczyńskiego garncarstwa przypada na koniec XIX – początek XX wieku. Z pokolenia na pokolenie przekazywali garncarze swoją sztukę, wytwarzając naczynia do przygotowywania, przechowywania i spożywania potraw (garnki, dzbany, miski, makitry, rynki, tykwy, baryłki, kumance, kubki itp.), a także naczynia obrzędowe, wyroby architektoniczno-budowlane (cegłę, kafle, dachówkę, kominy). Ściany ozdobiono dywanami. Do początku II wojny światowej we wsi żyło i pracowało ponad 260 garncarzy. Podczas wojny około 256 mistrzów zmobilizowano na front, a już w 1960 roku w Kobolczynie pozostało tylko 130 garncarzy. Dzisiaj wśród żywych pozostało trzydziestu mistrzów. Do niedawna pracowało też 12 kobiet-garncarek. Trzy z nich jeszcze żyją. Prawda, są już stare. Jest kilku młodych garncarzy, którzy pracują indywidualnie i nie biorą udziału w wystawach. Nasi przodkowie byli zdrowi, bo jedli drewnianą łyżką z glinianej miski. Według słów Iwana Honczara, garncarstwo zawsze było perspektywiczne, bo naczynia z gliny są nie tylko ładne, ale i ekologicznie czyste, przecież glina ma właściwości lecznicze. Wiadomo, że wodą z glinianego garnka leczono żołądek. A robiono to tak: „Do dużego dzbana na wodę specjalnie wrzucano odłamki glinianego garnka, żeby one tam mokły. Potem pili tę wodę i leczyli nią żołądek”. Glina jest bardzo pożyteczna dla organizmu. A jaka smaczna jest żywność z glinianych garnków! Dla porównania przygotujcie żywność jeszcze w szkliwionym garnku. „Ja nigdy nie pokrywam swoich wyrobów glazurą – zaznaczył I. Honczar – bo są w niej szkodliwe dla zdrowia pierwiastki chemiczne, w szczególności ołów. Moje wyroby zrobione są z naturalnej gliny z pozytywną energią. Przecież gliną leczą wiele chorób, robią z niej lecznicze maseczki. Kiedyś znany naukowiec powiedział mi, że biomasa gliny odpowiada biomasie ludzkiego ciała. Dlatego radzę gotować w glinianych naczyniach i jeść z nich. Tak zachowacie i zdrowie, i środki. Wcześniej nasi przodkowie jedli z glinianych misek drewnianymi łyżkami, spali na leżance lub na piecu, przykrywali się kożuchem, chodzili boso. Ja też przestrzegam takiego sposobu życia. I jeśli nasze dzieci będą zajmować się garncarstwem, to rzemiosło będzie się rozwijać. Moim celem jest odrodzenie garncarstwa”. Iwan Honczar przy wiejskiej szkole stworzył studio garncarstwa. Mistrz ma 20 uczniów. To dzieci w różnym wieku. Uczą się tego rzemiosła też kobiety, które mają ponad pięćdziesiąt lat. Studio pracuje już prawie osiem lat, mają garncarze też szereg niepisanych zasad rzemiosła: – Ojciec nigdy nie siadał do koła, nie przeżegnawszy się – opowiada garncarz. – I ja tak robię. Także nie można przechodzić przez pusty garnek. Nie będzie muzeów – i nas jako narodu nie stanie. Odradzając narodowe tradycje, zebrał w ciągu kilku dziesięcioleci bogaty materiał o życiu, twórczości i zwyczajach bukowińskich garncarzy, u mistrza dojrzał pomysł stworzenia rejonowego muzeum garncarstwa. „Muzea – to skarbce, które wchłaniają przeszłość i projektują ją na przyszłość. I dopóki istnieją te wytwory ludzkich rąk, rozumu i talentu, dopóty jesteśmy narodem. Nie będzie tej kultury – i nas jako narodu nie stanie. Dlatego musimy zachować to dla siebie i dla tych, którzy przyjdą po nas”. W 2008 roku najskrytsze marzenie Iwana Honczara spełniło się: we wsi Kobolczyn w pomieszczeniu byłej szkoły otwarto muzeum garncarstwa. Jednak dzisiaj to jeszcze muzeum historii wsi. W nim przedstawiono przedmioty ukraińskiego bytu ubiegłego wieku, historii garncarstwa we wsi Kobolczyn przez 100 lat, czyli od 1903 do 2003 roku. We wsi zachowało się kilka dawnych budynków, które mają ponad wiek. Iwan Iwanowycz zebrał dla muzeum unikalne rzeczy: duży piec garncarski, starodawne lampy naftowe, stare dywany z trzema kwiatami, które były symbolem zamożności, ręczniki, dawne drzwi i okna, okiennice. Zebrano eksponaty ponad 200 mistrzów, a to prawie tysiąc garnków, wykonanych przez garncarskie dynastie Kobolczyna. „Ja zebrałem prace i tych garncarzy, którzy już pomarli, i tych, którzy żyją. Każda praca jest spaszportyzowana, jest zdjęcie każdego garncarza i jego warsztatu, zebrane przedmioty, którymi pracował – koło, nożyk, piórko” – powiedział organizator i założyciel muzeum, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, członek Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy Iwan Honczar. Pomagało mu wielu współmieszkańców wsi. Oni niemało popracowali też nad aranżacją ekspozycji, tematycznie rozmieszczonych w kilku salach w pomieszczeniu starej szkoły. Oni nie po prostu odtworzyli wnętrze wiejskiej chaty garncarzy, a tchnęli w nią życie. Pierwszą wycieczkę w tym niezwykłym muzeum przeprowadził organizator i jego założyciel Iwan Honczar. Kiedy człowiek wchodzi do muzeum, od razu widzi krajobraz wsi, a potem trafia do prawdziwej garncarskiej chaty. W sieniach muzeum można zobaczyć żarno, uprząż dla bydła. Z sieni zwiedzający trafią do izby, gdzie gospodyni przygotowywała jedzenie, a garncarz trzymał koło garncarskie. Tutaj są stare żelazka, garnki, zasłony do pieca, dawne zegary, a także rożny, którymi do pieca wstawiano garnki, ściany ozdobiono dywanami. W wielkiej izbie znajduje się toczony stół, sofy, skrzynie, ławy, unikalne garncarskie garnki drutowane, wykonane przed wojną. Profesjonalni mistrzowie oplatali garnek drutem, aby się nie tłukł. Pokrywki na garnku są drewniane. Jeden drutowany garnek był z kaszą, drugi z barszczem i wszystko to niesiono w pole robotnikom. Tutaj odtworzono izbę dla panny na wydaniu z jej nieodzownymi atrybutami — różnorodnymi poduszkami, wyszywankami, ręcznikami. Jest w muzeum wielka makitra — niecka. Ciekawa jest także bańka. Nalewano do niej wodę i zakopywano w ziemię, aby woda stale była zimna. A słój wykorzystywano do kiszenia ogórków, kapusty. W dużym pokoju można zobaczyć dawne instrumenty muzyczne. Tak, garncarz Fedir Dudka grał na basie i genikomie — był to człowiek orkiestra. W muzeum można znaleźć także wyrzeźbioną przez niego makietę cerkwi. Jest tam i stara zołnycia. Proces ługowania jest bardzo ciekawy. Do drewnianej beczki, wydrążonej z litego grubego drewna (najczęściej z wierzby), wkładano bieliznę. Każdą rzecz przesypywano popiołem. W piecach gotowano wodę i od czasu do czasu podlewano do zołnyci, gorąca woda rozmywała popiół. Ta operacja trwała kilka godzin. Dla zwiedzających doświadczeni garncarze i ich uczniowie prowadzą warsztaty, każdy chętny ma możliwość popracować przy kole. Jest tam garncarski murowany radziecki piec, znajduje się on w pracowni Garncarza, tutaj wstęp dla osób postronnych jest zabroniony. Piec pracuje pod wysokim napięciem. Specjalnie dla niego mistrz ma oddzielną podstację. W okresie istnienia muzeum garncarstwo krainy bukowińskiej było prezentowane na międzynarodowych, obwodowych i rejonowych wystawach-jarmarkach: m. Czubyńskie w rejonie boryspolskim, Pyrohiw, m. Kijów (muzeum sztuki ludowej), m. Czerniowce, m. Radowce (Rumunia), wieś Rudkiwci w rejonie nowouszyckim obwodu chmielnickiego, corocznych festiwalach „Jarmark Piotrowski” w m. Czerniowce oraz „Wyjście na połoninę” — osiedle typu miejskiego Putyła w obwodzie czerniowieckim. Na Sokiriańszczyźnie rozwój garncarstwa i muzealnictwa będzie trwał, bo to jest wieczne. Według oceny specjalistów, muzeum w Kobolczynie pod względem bogactwa i różnorodności ekspozycji jest niemal jedynym w Ukrainie. Jest ono wyrazem głębokiego szacunku dla ludzi, którzy z dziada pradziada zajmują się dawnym ukraińskim rzemiosłem. Zebrano garnki wykonane przez garncarskie dynastie Kobolczyna. Każda praca jest spaszportyzowana, są portrety każdego garncarza.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин