Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Mykoła Łytwyn: „Badamy mechanizmy ukraińskiego narodotwórstwa…”

Слово Просвіти, №07 за 2012 рік

Instytut Ukrainoznawstwa imienia I. Krypiakewycza Narodowej Akademii Nauk Ukrainy ma sześćdziesiąt lat. Jest to jedyna na Ukrainie (poza Kijowem) akademicka placówka naukowo-badawcza o interdyscyplinarnym profilu humanistycznym. Założony w 1951 roku jako Instytut Nauk Społecznych Akademii Nauk Ukraińskiej SRR. Na życzenie zespołu i przy wsparciu Oddziału Historii, Filozofii i Prawa, Prezydium Narodowej Akademii Nauk Ukrainy postanowieniem z dnia 20 stycznia 1993 roku doprecyzowało profil Instytutu i zmieniło jego nazwę na Instytut Ukrainoznawstwa im. I. Krypiakewycza Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. O jego pracy porozmawiamy z dyrektorem Instytutu, doktorem nauk historycznych Mykołą Łytwynem. — Panie Mykoło, czym zajmuje się Instytut Ukrainoznawstwa imienia Iwana Krypiakewycza Narodowej Akademii Nauk Ukrainy obecnie? Ilu ma Pan pracowników? — Jest to wieloprofilowy instytut o kierunku humanistycznym, który kompleksowo bada historię i kulturę narodu ukraińskiego w kontekście ogólnoeuropejskim i światowym. Te interdyscyplinarne zadania realizują następujące działy: archeologii (kierownik Ołeksandr Sytnyk), historii średniowiecza (Wołodymyr Ołeksandrowycz), historii nowożytnej (Feodosij Steblij), historii najnowszej (Iwan Pater), Centrum Badań Stosunków Ukraińsko-Polskich (Mykoła Łytwyn), a także działy języka ukraińskiego (Natalija Chobzej) oraz literatury ukraińskiej (Jarosława Melnyk). Iwan Krypiakewycz był jednym z fundatorów tego instytutu, a akademik Jarosław Isajewycz później zainicjował przemianowanie Instytutu na Instytut Ukrainoznawstwa imienia I. Krypiakewycza Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Rozumiem, że dla przeciętnego czytelnika nazwa placówki naukowej nie jest aż tak ważna, ale mimo wszystko nowa nazwa jest bliższa ukraińskiej istocie. U nas pracuje 99 osób, wśród nich 69 to naukowcy, w tym 11 doktorów i 39 kandydatów nauk, 9 aspirantów i jeden doktorant. — Jakie procesy i zjawiska bada Instytut, czy ma Pan osiągnięcia? — Instytut nastawiony jest na kompleksowe interdyscyplinarne badanie tych szczególnych zjawisk historyczno-kulturowych, procesów społeczno-politycznych i tworów państwowych na zachodnich ziemiach Ukrainy, które na pewnym etapie miały decydujący wpływ na ogólnoukraiński rozwój historyczny. Są to kultury archeologiczne Podkarpacia i Wołynia; państwo halicko-wołyńskie; życie społeczno-polityczne i odrodzenie narodowe Ukraińców w składzie Imperium Austro-Węgierskiego; walka narodowowyzwoleńcza i antyradziecki ruch oporu na ziemiach zachodnioukraińskich w XX wieku; transformacje społeczno-polityczne, kulturowe i etnokonfesyjne w społeczeństwie końca XX – początku XXI wieku. W ostatnich latach rozpoczęto systematyczne studia nad doświadczeniem historycznym stosunków ukraińsko-polskich epoki nowożytnej. Główne osiągnięcia twórcze zespołu ostatnich lat zostały podsumowane w następujących publikacjach: „Historia kultury ukraińskiej”, t. 2. XIII–XVII w.; „Historia Ukrainy” (cztery wydania); „Historia Lwowa” w 3 tomach; wielotomowy „Słownik języka ukraińskiego XVI – pierwszej połowy XVII w.” (ukazało się 15 tomów); trzytomowy „Atlas języka ukraińskiego”, wyróżniony Państwową Nagrodą Ukrainy; wielotomowy zbiór tematyczny „Ukraina: dziedzictwo kulturowe; świadomość narodowa, państwowość” (opublikowano 20 wydań); cykl prac o historii i kulturze Księstwa Halicko-Wołyńskiego; działalność OUN i UPA; ruch dysydencki; studia literaturoznawcze, badania nad Szaszkewyczem i Franką; zbiory naukowe działów Instytutu „Materiały i badania archeologów Podkarpacia i Wołynia”, „Epoka książęca: historia i kultura”, „Ukraina–Polska: dziedzictwo historyczne i świadomość społeczna”. „Ukraińska leksyka historyczna i dialektalna”, „Etiudy ukraińsko-węgierskie”. Instytut jako pierwszy spośród akademickich placówek Ukrainy zorganizował dział naukowo-wydawniczy, wprowadził wydawanie corocznych biuletynów informacyjnych, druk bibliografii prac zespołu pracowników Instytutu. — Wiadomo, że w Instytucie stworzono unikalną ukrainoznawczą szkołę badań historyczno-kulturoznawczych. — Tutaj ściśle współpracują działy archeologii, historii średniowiecza, języka ukraińskiego oraz literatury ukraińskiej w zakresie badania Księstwa Halicko-Wołyńskiego oraz kultury wczesnonowożytnej epoki regionu karpackiego. Konstruktywna współpraca historyków, lingwistów i literaturoznawców dotycząca rekonstrukcji odrodzenia narodowo-kulturowego w Galicji w XIX—XX w., procesów wielokulturowości na zachodnim pograniczu Ukrainy. Fundator tej szkoły, akademik Jarosław Isajewycz (który niedawno odszedł od nas do wieczności), nalegał, by badać kulturę w całościowym związku z procesami społeczno-politycznymi. — Czy może Pan wymienić jakąś pracę spośród tych, które najlepiej charakteryzują szkołę akademika J. Isajewycza? — To drugi tom 5-tomowej „Historii kultury ukraińskiej”, który ujrzał światło dzienne pod redakcją J. Isajewycza w 2001 roku. Naukowiec podkreślał, że przedmiotu kultury nie można ograniczyć jedynie do dzieł artystycznych czy literackich, a tak zwaną „kulturę elitarną” należy rozpatrywać w powiązaniu z ludową. Jarosław Isajewycz podkreślał, że to właśnie kultura jest gwarancją zachowania wspólnot etnicznych i narodowych. Jednocześnie nasze dziedzictwo kulturowe może stać się podstawą integracji Ukrainy z kulturą europejską i światową. — Czy w Instytucie należałoby przede wszystkim badać wszystko, co dotyczy państwa halicko-wołyńskiego? — Naukowcy naszego Instytutu kompleksowo badają powstawanie i rozwój państwa halicko-wołyńskiego drugiej połowy XIII—XIV wieku właśnie na bazie źródeł łacińskojęzycznych. Chodzi o kroniki, w szczególności pochodzenia niemieckiego, gdzie wspominani są Lew Daniłowicz i jego następcy, gdzie mowa o udziale ruskich książąt w walce o polski, węgierski i austriacki tron, rywalizacji Przemyślidów z Habsburgami, wyprawach Nogaja do Europy, setkach imion osób związanych z Rusią w węgierskich, teutońskich i innych aktach, rozproszonych po niemieckich, węgierskich i słowackich archiwach, na które wcześniej praktycznie nie zwracano uwagi. — A jak radzą sobie Wasi naukowcy przy badaniu historii XIX wieku? — Musimy wyjaśnić mechanizmy nowożytnego ukraińskiego narodotwórstwa, kształtowania idei jedności podzielonych granicami państwowymi ziem ukraińskich, wpływu na społeczeństwo wyzwań nowego czasu, w szczególności — ideologii liberalizmu, narodowej demokracji i nacjonalizmu, demokratyzacji ustroju państwowego oraz praktyk konstytucyjno-parlamentarnych, treści pojęć masowych ruchów społecznych, aktywności obywatelskiej itd. — Jak Instytut będzie odzwierciedlał współczesność Ukrainy? — Planujemy stworzyć Centrum Badań Historii Współczesnej i Polityki, gdzie badalibyśmy takie problemy, jak Ukraina i procesy eurointegracyjne na obszarze poradzieckim, geopolityczny wymiar procesów migracyjnych na Ukrainie, procesy konsolidacyjne i destrukcyjne w ukraińskim politycznym środowisku, elita polityczna i społeczeństwo obywatelskie, ukraiński parlamentaryzm, czynnik regionalny w narodowym budowaniu państwa i procesach eurointegracyjnych. Pracownicy Instytutu przygotowują obecnie książkę „W zwierciadle przeszłości: historiografia jako czynnik stosunków ukraińsko-polskich”, która będzie zawierać analizy ukraińskich i polskich naukowców na temat stosunków polsko-ukraińskich na przestrzeni wieków. Naukowcy rozpatrzą kluczowe dla świadomości obu narodów wątki: przynależność Grodów Czerwieńskich, istotę unii hadziackiej, przyczyny powstania koliszczyzny, dziedzictwo etnokulturowe Rzeczypospolitej, składowe kształtowania nowoczesnych narodów, przyczyny tragedii wołyńskiej czasów II wojny światowej, powojenny dialog intelektualny. Obecnie opracowywana jest koncepcja i plan-prospekt trzytomowej „Historii stosunków ukraińsko-polskich”. Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин