Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Kozacki potomek z Moskaliwki

Слово Просвіти, №07 за 2012 рік

Mykoła Omeljanowycz MAKARENKO — człowiek o encyklopedycznej wiedzy, pozostawił potomnym setki prac naukowych, rysunków, mnóstwo kartotek naukowych, badań archeologicznych, przeżył uznanie i potępienie, ból i straty. Jak tysiące naukowców w Ukrainie, był pod mieczem Damoklesa represji. Pozostawił nam swoje wielkie dziedzictwo, które godnie oceniło niejedno pokolenie naukowców, archeologów, historyków sztuki. Zdjęcie Mykoły Cymbaluka Walentyna JEFREMOWA, historyk sztuki Malownicza wieś Moskaliwka położona jest na historycznej ziemi romeńskiej w obwodzie sumskim. Wiadomo, że w XVI wieku wzdłuż miejscowej rzeki Suły przebiegała granica między Księstwem Moskiewskim a Wielkim Księstwem Litewskim. Właśnie tam, na ziemi romeńskiej, znajdował się przygraniczny rosyjski oddział wojskowy, od którego wywodzi się nazwa osady — Moskaliwka. Początkowo mieszkało w niej 25 rodzin kozackich przesiedleńców z Siczy Zaporoskiej. W wielodzietnej rodzinie potomków zubożałego rodu kozackiego 4 lutego 1877 roku urodził się przyszły naukowiec-encyklopedysta, wierny syn Ukrainy — Mykoła Makarenko. Jego ojciec zajmował stanowisko pisarza gminnego i posiadał tytuł dziedzicznego honorowego obywatela. Swojego syna wysłał na naukę do Petersburga, do szkoły rysunku technicznego imienia barona A. L. Stieglitza (pracownia profesora W. Mate). Obecnie jest to Wyższa Szkoła Sztuki i Przemysłu im. W. Muchinej. Po pięciu latach nauki (1897—1902) M. Makarenko otrzymał tytuł artysty I kategorii. Rozpoczął pracę zawodową w Ermitażu jako asystent pozapetatowy, następnie kierownik działu antycznego. Inna NAHORNA, kierownik Muzeum Literackiego Ułasa Samczuka w Równem To pierwsze na Ukrainie oddzielne wydanie poezji O. Łaturyńskiej ukazało się w serii „Biblioteczka Muzeum Literackiego Ułasa Samczuka w Równem” (wydawnictwo „Azalia” Rówieńskiej Organizacji Pisarzy). Weszły do niego utwory ze zbiorów O. Łaturyńskiej „Gusła” oraz „Kniaża emalia”. Swoistą przedmową do książki stała się recenzja tych dwóch zbiorów autorstwa U. Samczuka w redagowanej przez niego gazecie „Wołyń” z 18 listopada 1943 roku. Ułas Samczuk i Oksana Łaturyńska byli rodowitymi Wołynianami, uczyli się w gimnazjum w Krzemieńcu, zastępcą głównego kustosza. Właśnie na światowej sławy dziełach ukształtowała się jego estetyczna wizja, wykrystalizowała szlachetność, moralność, gorące pragnienie niesienia piękna światu. Mykoła Omelianowycz czuł epokę. Wszystko go obchodziło. Wychowany w rodzinie wykształconych rodziców, ukształtował się z charakterem, dzięki któremu stał się wysoko wykwalifikowanym specjalistą w różnych dziedzinach kulturalno-artystycznego życia Ukrainy. Profesor Makarenko posiadał doskonałą wiedzę z zakresu historii sztuki na światowym poziomie, biegle władał kilkoma językami obcymi. Jako członek rzeczywisty Rosyjskiego Towarzystwa Archeologicznego był obeznany z archeologią. W służbie państwowej w Cesarskim Ermitażu Mykoła Omelianowycz przeszedł wszystkie szczeble działalności naukowej i uważano go za jednego z najbardziej doświadczonych specjalistów. Tam zafascynował się ikonopisarstwem i dawną sztuką. Gorące pragnienie pokazania prawdziwych historycznych korzeni narodu ukraińskiego, jego wagi w społeczeństwie światowym ukształtowały Makarenkę jako skrupulatnego naukowca-archeologa. Swoimi badaniami grodzisk pochodzenia starosłowiańskiego podkreślał, że sztuka słowiańskiego etnosu rozwijała się pod wpływem szkół bułgarsko-bałkańskich i nauki religijnej. Jego szlachetna postać najbardziej ujawnia się w spuściźnie epistolarnej. Korespondował z tak wybitnymi naukowcami jak archeolog W. Chwojko, historyk i archeolog D. Samokwasow, literaturoznawca N. Petrow, historyk D. Bahalij, historyk i archeolog O. Hruszewski, pedagog, malarz, archeolog, pierwszy dyrektor Muzeum Krajoznawczego w Romnach M. Semenczyk. Swoje głębokie badania w dziedzinie historii i kultury naukowiec łączył z szeroką działalnością społeczną przez całe życie. Mykoła Omelianowycz w 1901 roku rozpoczął swoje pierwsze wykopaliska na ziemiach Posula. Odkopywał grodzisko Monastyryszcze w Romnach. Wnioskiem z tych ekspedycji naukowych stało się wyodrębnienie kultury romeńskiej, której nosicielami byli Siewierzanie. Pierwsze drukowane artykuły poświęcone były „Artystyczno-Przemysłowej Szkole Ceramicznej” w Mirgorodzie w guberni połtawskiej oraz krainie, gdzie żył ostatni hetman Siczy Zaporoskiej P. Kałnyszewski. Świadczy to o tym, że M. Makarenko od małego interesował się historią rodzinnego kraju. A zaoczne studia w Petersburskim Instytucie Archeologicznym (1903—1905) zaszczepiły jeszcze większy pociąg do Klio, skłaniając go do pracy w ekspedycjach archeologicznych i poszerzenia sfery zainteresowań badawczych. Właśnie w tym czasie poznaje braci Roerichów. Jego działalność pedagogiczna była wieloaspektowa: od wykładowcy rysunku, kursu „sztuki rosyjskiej”, po wykłady na katedrze historii kultury na Uniwersytecie Kijowskim, a potem w Państwowej Akademii Sztuk. Po skazaniu musiał wykładać także w Kazaniu, w miejscowym technikum artystycznym. Muzealnictwo Mykoła Omelianowycz studiował w Lipsku. Potem ta encyklopedyczna wiedza pomagała mu na stanowisku głównego kustosza Cesarskiego Ermitażu. Już na Ukrainie rozwinął aktywną działalność na rzecz zachowania kolekcji Chanenków i stworzenia Muzeum Sztuki Zachodniej i Wschodniej w Kijowie. Posiadając nieprzeciętny talent literacki, miał szerokie grono ludzi o podobnych poglądach, wśród których byli Ajnałow, O. Spicyn, F. Uspienski, O. Oriesznikow, W. Chwojko, D. Samokwasow, M. Semenczyk, D. Bahalij, M. Roerich, A. Benua, W. Wereszczagin, P. Siemionow-Tian-Szanski i inni. Pracował w licznych komisjach, inspekcjach, towarzystwach. Kulturowe barbarzyństwo nowej władzy go oburzało. Widać to z jego listów, telegramów przeciwko samowoli urzędników, w obronie budowli kultowych i zabytków architektury Ukrainy o światowym znaczeniu. W 1924 roku M. Makarenko wystąpił z przemówieniem, w którym oskarżył rząd o krwawe rozprawy z inteligencją. Tak trafił na listę osób nieprawomyślnych. W okresie stalinowskiego terroru w Kijowie zniszczono 21 cerkwi i Sobór Michajłowski. Z licznej komisji likwidacyjnej tylko M. Makarenko nie złożył swojego podpisu pod wnioskiem dotyczącym jego zburzenia. Za to przypłacił życiem. Na podstawie sfabrykowanych materiałów o antyradzieckiej i nacjonalistycznej działalności, jako członka towarzystwa Roericha, skazano go na obozy koncentracyjne. W 1996 roku odbudowano Sobór Michajłowski o Złotych Kopułach. W dniu świętowania szóstej rocznicy ogłoszenia Niepodległości Ukrainy, 24 sierpnia 1997 roku, odbyło się uroczyste odsłonięcie tablicy pamiątkowej i brązowego popiersia wybitnego historyka sztuki M. O. Makarenki, patrioty, którego zniszczono w stalinowskich katowniach. Oto tragiczny los nieprzeciętnego człowieka o wysokich zasadach, bezkompromisowego, bezgranicznie oddanego ideałom nauki, kultury, sztuki. Był pierwszym dyrektorem Muzeum Sztuki im. Chanenków w Kijowie, specjalistą od zabytków architektury czasów wielkoksiążęcych, kozackiego baroku XVII—XVIII wieku. Jego artykuły w czasopismach „Staryje gody”, „Żywaja starina”, „Apollon”, „Hermes”, czasopiśmie „Ukraina”, gazetach „Radiańskie żyttia”, „Żyttia i rewolucija” mają wielkie znaczenie naukowe. Wdzięczni rodacy zorganizowali projekt na cześć swojego wybitnego mieszkańca Romien. Corocznie odbywa się objazdowa wystawa-konkurs dzieł malarskich „Sumszczyzno, miłości moja!”. Otwarcie odbywa się w Kijowie, a potem wędruje ona po Sumszczyźnie. W rodzinnej miejscowości M. Makarenki, we wsi Moskaliwka, w październiku 2011 roku ze środków społecznych odsłonięto tablicę pamiątkową na cześć znanego rodaka.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин