Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

Witalij Szewczenko: „Jesteśmy dłużnikami naszej historii”

Слово Просвіти, №07 за 2012 рік

Witalij Szewczenko urodził się w 1954 roku w mieście Icznia w obwodzie czernihowskim. Polityk, dziennikarz, pisarz. Deputowany ludowy Ukrainy II, III, IV kadencji. Przewodniczący Narodowej Rady Ukrainy ds. Telewizji i Radiofonii (2005—2009). Jeden z założycieli Ludowego Ruchu Ukrainy, wchodził w skład kierownictwa LRU, później — Ukraińskiej Partii Ludowej. Autor ponad tuzina książek poetyckich, prozatorskich, publicystycznych i krajoznawczych. Znaczący ślad w ukraińskim dziennikarstwie pozostawił publikacjami ekologicznymi oraz cyklem artykułów w gazecie „Mołoda hwardija” o młodzieńcach, którzy zginęli w Afganistanie. Wiosną 1991 roku ujawnił tajne dokumenty dotyczące skutków katastrofy czarnobylskiej. W kilku wydawnictwach Ukrainy, Rosji, Kanady i USA materiały te opublikowano pod tytułami „Utajniony Czarnobyl” oraz „Z klauzulą »Tajne«”, a jesienią 1991 r. ujawniono je z trybuny Rady Najwyższej Ukrainy. Recenzował nowości literatury ukraińskiej, przygotowywał audycje literacko-dramatyczne (około 50 scenariuszy kompozycji literackich dla Radia Ukraińskiego, audycje radiowe dla dzieci i młodzieży). Autor około 10 projektów ustaw dotyczących działalności mediów, w szczególności w zakresie tworzenia publicznej radiofonii i telewizji oraz koncepcji prywatyzacji ukraińskich mediów. Narodowa Rada Ukrainy ds. Telewizji i Radiofonii, której przewodniczył, wprowadziła obowiązkowe licencjonowanie operatorów telewizji kablowej, usunęła z kablowych sieci telewizyjnych programy zagraniczne, nieprzystosowane do wymogów ustawodawstwa krajowego, w wyniku czego wstrzymano transmisję programów kilku rosyjskich kanałów. W zamian na antenie wzrósł udział krajowego produktu informacyjnego. Stworzył Fundację Charytatywną Witalija Szewczenki, która prowadzi szeroką działalność krajoznawczą i wydawniczą. Podziemna prawda głuchych czasów — Witaliju Fiodorowyczu, wygląda na to, że był Pan wolnomyślicielem niemal od ławy szkolnej? — Kiedy byłem studentem, miałem kolekcję kilkuset gazet samizdatowych. Teraz nikt nie wierzy, że można było tworzyć tyle podziemnych wydawnictw. Kiedy Wiaczesław Czornowił organizował gazetę „Czas-Time”, a ja byłem już wtedy deputowanym Rady Najwyższej, członkiem frakcji Ludowego Ruchu, poprosił mnie, bym został redaktorem gazety. W weekendy przychodziłem rano do frakcji, Czornowił był tam już mniej więcej od siódmej rano. I długo rozmawialiśmy z nim na różne tematy, w szczególności o tych wydawnictwach, wszak był on Bogiem samizdatu. Otóż, kiedy opowiadałem mu o swojej wielkiej kolekcji, mówił, że ludzie, którzy się tym zajmowali, niemal wszyscy przeszli przez łagry. Rzeczywiście wydawałem niezależne gazety i czasopisma jeszcze w szkole. Studiowałem na kilku uczelniach, skąd ciągle mnie wyrzucano. Początkowo studiowałem w Dniepropietrowsku, potem w Kijowie w instytucie pedagogicznym. Ratował mnie profesor, nasz dziekan Petro Iwanowycz Orłyk. Podpowiedział, że muszę „dać drapaka”. Tak trafiłem do Moskwy, do Instytutu Literackiego. To był czas, kiedy wszyscy studenci czytali książki Sołżenicyna, Sacharowa. Na Ukrainie tego nie było. — Czy z powodów politycznych Ukraińców-uciekinierów w Moskwie było wtedy niemało? — Tam w tamtym czasie panowała bardziej liberalna atmosfera. Właśnie wtedy pojawiło się powiedzenie, że kiedy w Moskwie obcinają paznokcie, na Ukrainie obcinają palce. Przeżyłem rok w Moskwie, a przedtem porzuciłem ostatni rok instytutu pedagogicznego w Kijowie. A w Instytucie Literackim byłem na seminarium u Siergieja Smirnowa, zaliczono mi już konkurs twórczy. Potem wróciłem do kijowskiego instytutu pedagogicznego, ukończyłem go, a jeszcze później otrzymałem dyplom uniwersytetu im. Szewczenki, studiowałem na wydziale dziennikarstwa. Studenckie lata — to nieustanny samizdat. Czego myśmy tylko nie wydawali. Tworzyłem czasopismo „Wodohraj”, którego objętość wynosiła około 500 stron, drukowałem je na maszynie na katedrze obrony cywilnej. Niesprawiedliwość, napisałem oświadczenie, że rezygnuję ze wszystkich premii. To było niesłychane. W końcu kilka razy wyrzucano mnie z wydawnictwa. Czepiano się, że kierowałem bardzo niełatwą redakcją, która wydawała specyficzną produkcję. Na przykład album na zamówienie dla Leonida Iljicza Breżniewa, prezentowy (w jednym egzemplarzu) na kolejny jego jubileusz, kolejną Gwiazdę. To była dziwna produkcja, sami śmialiśmy się z tych wydawnictw. Na początku lat 90. przeszedłem do stołecznej gazety „Mołoda hwardija”, w tamtym czasie była to ciekawa, demokratyczna gazeta. Komsomolska, ale i sam komsomoł wtedy wrzał, panowało tu wolnomyślicielstwo. Zaznaczę, że w naszej gazecie po raz pierwszy w stolicy wydrukował się W. Czornowił. Z gazetą trudno było coś zrobić również dlatego, że trwała wojna między komitetem obwodowym a komitetem miejskim komsomołu, które ją wydawały. Obwód, rejony nas (redakcję) wspierały. Odbywały się połączone plenum komitetu obwodowego i miejskiego komsomołu, na których toczyła się ostra polemika dotycząca gazety. W tamtym czasie byłem już deputowanym Kijowskiej Rady Obwodowej i występowałem w imieniu redakcji. Wiecie, kto był moim oponentem? Deputowany rady miejskiej Dmytro Tabacznyk. Te egzemplarze potem rozpowszechnialiśmy. Z czasem czasopisma ukradło KGB u bibliotekarki, której dawaliśmy je na przechowanie. Już w naszych czasach zwracałem się do kilku szefów SBU z prośbą o ich odnalezienie, ale odpowiadali, że nigdzie ich już nie ma, lecz jestem pewien, że do dziś gdzieś leżą. Oczywiście, takie wydawnictwa to „namiar” na nas, wolnomyślących studentów. — Tego samizdatu nie dało się ukryć przed organami… — Właśnie przed nami przeszła fala aresztowań w 1972 roku, było wyciszenie, komuś nie bardzo przeszkadzaliśmy, chociaż o tym, co się dzieje, wiedzieli wszyscy. Co czytaliśmy? Dziubę, Petra Szełesta czytaliśmy, oczywiście, u kogo był, Antonenkę-Dawydowycza. Osobna karta — Ołes Berdnyk, Mykoła Rudenko. Dawno nie wydawano Wasyla Symonenki, jego studenci-filolodzy przepisywali ręcznie i rozpowszechniali. Przed burzą i zmiany — Druga połowa lat 70.—początek 80., czasy „rozkwitu zastoju”, przed burzą przed wielkimi zmianami. — Przyszedłem z wojska i pracowałem w wydawnictwie „Mystectwo”. Kariera układała się pomyślnie, byłem najmłodszym kierownikiem redakcji, z czasem byłem kandydatem na stanowisko dyrektora. Ale z powodu jakiejś Zdjęcie Witalija Szewczenki z jego książki „Żyć w ciekawych czasach” — Czyli ma Pan z nim dawny spór ideowy… — Tabacznyk badał wtedy naszą historię, przedwojenne represje. Przyjęto go na jakieś stanowisko w komitecie miejskim Komsomołu. Ale w Komsomole byli już ludzie nowego myślenia: lider ukraińskiego, a potem związkowego Komsomołu, nasz krajan z Czernihowa Wiktor Myronenko, pracował tam też Ołeksandr Zinczenko. — Jak zaczęło się Pana wejście do wielkiej polityki? — W wyborach do Rady Najwyższej w 1990 roku miałem jeszcze zablokowane wszelkie możliwe drogi wyboru, ale już w kolejnych (w 1994 roku) ja i mój zespół wygraliśmy wybory w naszym okręgu w Fastowie, gdzie mieszkałem. Z tym miastem zżyłem się na długie 10 lat, zajmując się pracą polityczną i proświtańską. W Fastowie odbył się niemal pierwszy na Ukrainie strajk polityczny, miała miejsce seria największych na Kijowszczyźnie wieców, od których drżała cała obwód. — Koniec 1991 roku, Niepodległość została już ogłoszona, ale na pierwszego prezydenta wybrano komunistę. — Łeonid Krawczuk to utalentowany człowiek, innego kandydata w tamtym czasie trudno byłoby przeforsować, nawet gdyby demokraci się zjednoczyli. Ale Krawczuk, który chciał zmierzać w stronę państwowości, przegapił moment, w którym musiał wymienić kadry. Zresztą i my, członkowie Ruchu, nie byliśmy gotowi na zmiany. Dlatego bardzo szybko zreanimowali się komuniści, domagali się rewanżu. Demokraci stracili inicjatywę polityczną, a to odrzuciło nas daleko w tył. — Polityka też się zmieniała? — Bez wątpienia. Pierwszą kampanię wyborczą przeprowadziłem w podróżach po wsiach, chodziłem od domu do domu. Drugie wybory wygrałem, również wydając znikome środki. A w tym czasie do polityki szli ludzie, którzy wydawali na wybory miliony. Kiedy po raz trzeci przyszedłem do Rady Najwyższej w 2005 roku, zobaczyłem, jaka ciężka, przygnębiająca atmosfera tutaj panowała. — Proszę scharakteryzować 10 lat prezydentury Kuczmy? — Straszna dekada, jest interesująca dla historyków, ale ciężka dla ludzi, którzy to przeżywali i do tej pory przeżywają, zwłaszcza dla starszego pokolenia. Jeśli chodzi o

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин