Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

Krywbas czci Kobziarza

Слово Просвіти, №07 за 2014 рік

Krzywy Róg to miasto szczególne. Odległość od południowych do północnych krańców miasta przekracza 100 kilometrów. Osady formowały się tu bowiem wokół kopalń rudy żelaza, której początek wydobycia wiąże się z imieniem legendarnego Ołeksandra Pola. Dlatego też rozrosło się miasto górników. Przemysł górniczo-hutniczy pozostaje w Krzywym Rogu gałęzią miastotwórczą do dziś. Istnieją tu silne tradycje proświtańskie. To właśnie w Krzywym Rogu pod koniec lat 80. ubiegłego wieku, jako jedno z pierwszych na terenach Dniepropietrowszczyzny, powstało Towarzystwo Języka Ukraińskiego, któremu przewodził wykładowca miejscowego instytutu pedagogicznego Ołeksandr Połowyna. Wówczas pracownicy miejscowej uczelni stali się intelektualnym trzonem naszej organizacji społecznej. Zatem symboliczne jest to, że liczne zaplanowane szewczenkowskie wydarzenia, przyуроczone 200-leciu urodzin Kobziarza, z rozmachem wystartowały na bazie Krzyworoskiego Uniwersytetu Narodowego, który od niedawna połączył pod jednym dachem dawny instytut pedagogiczny i górniczo-hutniczy, a także filię Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Ekonomicznego. I teraz uczy się tu jednocześnie 21 tysięcy studentów. Jak opowiedział pełniący obowiązki rektora uniwersytetu Mykoła Stupnik, z okazji 200-lecia urodzin Tarasa Szewczenki zaplanowali szereg wydarzeń. I właśnie z udziałem przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Pawła Mowczana dokonali potężnego startu. Bo Krzywy Róg naprawdę szanuje Kobziarza. — Jest mi miło, że właśnie w murach waszej uczelni rozpoczynają się wielkie obchody jubileuszu człowieka, który przekształcił ukraiński naród — zaznaczył w swoim wystąpieniu Pawło Mowczan. — Szewczenko to postać, która nadała nam określony biorytm… W każdym narodowym organizmie istnieją przewodnicy wielkich boskich idei. Szewczenko takim jest. On jest naszym narodowym programem. I kiedy szukają idei narodowej, ona jest tam, u Szewczenki. Dzisiejszy algorytm to jest to, co się dzieje. Komuś podoba się lub nie podoba słowo „majdan”, ale on jest, on istnieje, on jest bezpośrednio połączony ze słowem Szewczenki. Jako jeden ze świadków tego, jak szewczenkowskie słowo było poniżane, ja wraz z grupą ukraińskich intelektualistów brałem udział w spotkaniu z Prezydentem Ukrainy w Forosie. Ostrzegaliśmy go, żeby nie podpisywał ustawy językowej Kołesniczenki-Kiwałowa. I Prezydent nam obiecał tego nie robić, a już po dniu podpisał. To oznaczało, że nie usłyszano głosu nie tylko przedstawicieli inteligencji, którzy przyjechali do Forosu, aby powiedzieć: „Nie róbcie tego, bo to słowo Szewczenki, a słowo Szewczenki jest od Boga”… Wyrzekać się tego, że jesteś Ukraińcem, to wyrzekać się Boga. I wyrzekać się ojczystego słowa to wyrzekać się imienia Szewczenki, które dla nas jest święte. Daj Boże, żebyśmy zrozumieli całą wielkość tej postaci. Współczesność Szewczenki to niezaprzeczalny fakt, gdyż będąc centralną postacią ukraińskiej literatury i kultury XIX wieku, wyznaczył on drogi rozwoju swojego narodu na wiele pokoleń naprzód. Dzięki swojemu „poetyckiemu jasnowidztwu” (określenie Ołesia Honczara) artysta zdołał przewidzieć skomplikowane perypetie ukraińskiej historii i zrozumiał najsubtelniejsze cechy charakteru narodowego, które wpływają na los narodu. Według słów znanej badaczki twórczości Szewczenki Wałerii Smiłanskiej, „Szewczenko jest zjawiskiem ukraińskiej duchowości, potężnym źródłem narodowej świadomości, uczestnikiem historycznego życia narodu, doradcą, ojcem, nawet prorokiem przyszłości i apostołem prawdy, symbolem Ukrainy. Ukraina dla niego była wszystkim i on jest obecnie wszystkim dla Ukraińców. Żaden z poetów nowej ery nie jest w stanie dorównać w tym Szewczence, którego testament zawsze będzie jednoczył ludzi w służbie Ukrainie. Osobiście upatruję swoją misję w tym, aby studiować historię, literaturę, język ojczystego narodu, starać się dotrzeć do głębi narodowego postrzegania świata i w miarę swoich możliwości wspierać postępowy rozwój swojego kraju. Właśnie tak rozumiem utwór, który jest, według Jewhena Małaniuka, „najpełniejszą ideologiczną syntezą całej twórczości Szewczenki, gdzie poeta ze świadomością tej odpowiedzialności, na którą mogą pozwolić sobie tylko geniusze i prorocy, zadedykował „i martwym, i żywym, i nienarodzonym” Ukraińcom, potwierdzając tym historyczną ciągłość i nieśmiertelność ukraińskiego narodu we wszystkich czasach”. W 1927 roku Jewhen Małaniuk pisał: „Proces materializacji poezji Szewczenki potężnie trwa, i dopiero gdy zakończy się ona własnym państwem, możemy powiedzieć, że współczesność dorosła do Szewczenki. Do tego czasu Szewczenko zawsze będzie siłą, która będzie zmuszać do wzrostu”. Jednak i dzisiaj, kiedy na mapie świata jest niepodległe państwo Ukraina, nie możemy powiedzieć, że dorośliśmy do Szewczenki, że nie jest on współczesny, wszak te społeczne, polityczne, filozoficzne, historyczne, artystyczne, psychologiczne, moralno-etyczne tematy, problemy i idee, które brzmią w jego poezji, i dzisiaj są aktualne. Ukraina — to Szewczenko, Szewczenko — to Ukraina. Dlatego jego twórczość będzie współczesna dla wszystkich pokoleń Ukraińców, dopóki żyć będzie nasz naród, gdyż poeta wyrósł z jego ciała i krwi. Dzisiaj Ukraina ma możliwość wypełnić wszystkie testamenty Kobziarza, budując własne państwo zgodnie z odwiecznymi tradycjami Ukraińców, uwzględniając cechy narodowej mentalności i opierając się na ogólnoludzkich wartościach moralno-etycznych. Absolwent Moskiewskiego Instytutu Literackiego imienia Gorkiego, Rosjanin z pochodzenia Serhij Czanin, w ostatnich latach poświęcił się badaniu genealogii Tarasa Szewczenki. Przerodziło się to już w unikalną książkę „Wielki ród wielkiego człowieka”. — Praca nad spuścizną twórczą Szewczenki jeszcze nie jest zakończona — zaznaczył Serhij Czanin. — Dlatego że jest szereg tematów, które poruszają rozum i serce… Jestem wdzięczny losowi, że udało się wnieść coś nowego do przebogatej skarbnicy szewczenkoznawstwa. Jeśli podsumować wszystko to, co napisali moi poprzednicy odnośnie do spuścizny twórczej Kobziarza, to tutaj stosownie jest przytoczyć jego własne słowa: „Historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny”. W konferencji z okazji otwarcia dni szewczenkowskich w Krzyworoskim Uniwersytecie Narodowym wziął udział laureat Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Hryhorij Husejnow, oryginalny pisarz, wieloletni niezmienny redaktor czasopisma „Kurier Krywbasu”. I to także zadziwia — w mieście, które zazwyczaj uważa się za czysto przemysłowe, górniczą stolicę Ukrainy, ukazuje się już ponad dwie dekady literacko-publicystyczny magazyn „Kurier Krywbasu”. Przewodniczący dniepropetrowskiej obwodowej „Proświty” Serhij Dowhal w swoim wystąpieniu akcentował uwagę obecnych na tym, że tak potężny start świąt szewczenkowskich na bazie Krzyworoskiego Uniwersytetu Narodowego jest symboliczny. — W Krzywym Rogu tematowi szewczenkowskiemu poświęcają dzieła artystyczne, prace naukowe, badają drzewo genealogiczne Kobziarza, a nawet wykonują portrety Tarasa na szkle — zaznaczył Serhij Dowhal. Prawdziwą atrakcją stał się udział w tym zgromadzeniu unikalnego mistrza ręcznego grawerowania na szkle w stylu artystycznym Wasyla Pyłki. Artystów, którzy posiadają podobną technikę, jest niewielu. Poświęcił on tematowi szewczenkowskiemu oryginalne prace. A w foyer eksponowano wystawę dzieł Tarasa Szewczenki i współczesnych ukraińskich pisarzy, a także wystawę fotograficzną „Panoramiczna Ukraina” autorstwa Wasyla Helewaczuka. Chór ludowy „Crescendo” wykonał pieśni do wierszy Kobziarza „Ryknie i jęknie Dniepr szeroki” oraz „Dumy moje”. Pawło Mowczan wręczył podziękowania najlepszym propagatorom ukraińskiego słowa w mieście górników, potem razem z Serhijem Dowhalem, Mykołą Kramarenką i Serhijem Czaninem przeprowadził konferencję prasową w redakcji gazety „Czerwony hirnyk”. A miejscowa telewizja „Kryworizzia” nagrała z Pawłem Mowczanem 30-minutową rozmowę na temat szewczenkowski. Wł. inf.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин