Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

ŻYCIE DUCHOWE PODSTAWĄ

Слово Просвіти, №08 за 2009 рік

Nina GNATIUK Jeszcze ze szkolnych lat pamiętam wiersz Maksyma Rylskiego: Jak huk stuleci, jak szum wieków, Jak podmuch burzy — ojczysta mowa, Wiosennych liści woń, Poranny sygnał trąby do pochodu, Jęk niewoli, pieśń wolności, Duchowe życia podstawa. Otóż rzeczywiście, język ukraiński, który jest językiem państwowym na Ukrainie, bez przesady można nazwać duchową podstawą całego naszego życia. Każdy ma prawo do swego ojczystego języka, ale język państwowy musimy poznawać, znać doskonale i posługiwać się nim we wszystkich sferach życia społecznego. Ten, kto to lekceważy, nie tylko łamie Konstytucję Ukrainy, ale też świadomie okrada samego siebie. Bo mówiąc surżykiem, wielu ludzi nawet nie zastanawia się nad tym, że w ten sposób prymitywizują swoje życie, ponieważ bogactwo ducha przewiduje również bogactwo słowa, umiejętność dokładnego i pełnokrwistego oddania leksykalnymi środkami całej różnorodności uczuć, myśli i nastrojów. A posłuchajcie języka naszej ulicy, przeanalizujcie, jak rozmawiają przez telefony komórkowe, o czym i jak rozmawiają w metrze. O jakiejkolwiek kulturze języka nie ma tu mowy. Wniosek jest jeden: rodzina, przedszkola, szkoły i wyższe uczelnie, niestety, w pełni nie wypełniają jednego ze swoich podstawowych zadań — pomóc człowiekowi otrzymać niezawodną duchową podstawę, zaszczepić mu szacunek i miłość do ukraińskiego języka na Ukrainie, zrobić wszystko, aby ludzie nie starali się, według słów A. Łunaczarskiego, „zastąpić swojej cudownej mowy okaleczonym, nieudolnym, pół-moskiewskim narzeczem”. Co mamy zrobić, aby przekształcić w świadomych budowniczych niepodległej Ukrainy „małych tych niemych niewolników i, według T. Szewczenki, „na straży przy nich” postawić rodzime słowo? Właśnie o te i inne problemy mówili uczestnicy „okrągłego stołu”, zorganizowanego przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” z okazji Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego oraz 20-lecia powstania Towarzystwa Języka Ukraińskiego. Otwierając poważne zebranie naukowców, pisarzy i działaczy społecznych, narodowy deputowany Ukrainy, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Pawło Mowczan podkreślił, że język to nie tylko Boży dar dla każdego z nas. Jednym z przeznaczeń człowieka na ziemi jest strzeżenie tego kosmicznego daru i rozumne posługiwanie się nim. Pawło Mowczan, rozważając wysokie przeznaczenie języka, zauważył, że od czterech lat nasza „rodzima biurokracja” w Radzie Najwyższej nie chce uchwalić ustawy o języku ukraińskim. Dlaczego Federacja Rosyjska przyjmuje ustawę o języku i przeznacza na jej wdrażanie 4,5 miliarda rubli, przede wszystkim wspierając język rosyjski poza granicami swojego państwa, zwłaszcza na Ukrainie? Ponieważ tam wiedzą: gdzie język rosyjski, tam i rosyjski duch, przestrzeń. Obrońca praw człowieka Jurij Badzio powiedział, że „rewolucja ukraińska zachłysnęła się, bo nie rozwiązała problemu językowego”. I rzeczywiście, bez codziennego wsparcia języka ukraińskiego, kultury, wydawnictw, bez stworzenia wysokiej jakości ukraińskiej przestrzeni informacyjnej bardzo trudno mówić o niepodległości Ukrainy i jej autorytecie. Zarówno od polityki państwa, jak i od wysiłków każdego człowieka zależy los języka ukraińskiego. Skoro przetrwał on przez wiele stuleci, naszym najważniejszym obowiązkiem jest zapewnienie przyszłości rodzimego języka. Prawo bycia Ukraińcem na Ukrainie trzeba bezwzględnie i konsekwentnie bronić każdego dnia. I robią to tacy dobrodzieje, jak pisarz i naukowiec Oleksij Nezywyj z Ługańska. Za wieloletnią bohaterską pracę na rzecz utrwalenia państwowości języka ukraińskiego oraz aktywną działalność społeczną proswiciela został on uhonorowany Ogólnoukraińską Nagrodą im. Borysa Hrinczenki. Pawło Mowczan wręczył Oleksijowi Nezywyjowi dyplom laureata i odznakę na piersi, życzył mu nowych znaczących osiągnięć w twórczości, na niwie proświtiańskiej i naukowej, a także pomnażania liczby świadomych nosicieli idei narodowej i języka na Ługańszczyźnie. Wiceprzewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, profesor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki, znany językoznawca Oleksandr Ponomariw przywołał ów podniosły i patriotyczny czas, gdy powstawało Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki i odradzała się „Proświta”. Ile wtedy powiedziano wzniosłych słów o pięknie i wielkości języka ukraińskiego, jego bogactwie, melodyjności! Mówiąc prawdę, w ostatnich latach wiele straciliśmy: nie ma rubryki „narodowość” w paszportach, nikt nie dba o to, by w dokumentach figurowały prawdziwe ukraińskie imiona i nazwiska, a nie zniekształcenia – „Rakojed”, „Piwowar”, „Stadniczenko”. W Radzie Najwyższej deputowani naruszają art. 10 Konstytucji, posługując się językiem sąsiedniego państwa, a nierzadko głosząc nim antyukraińskie hasła, lecz nikt z nich za to nie ponosi odpowiedzialności. Za czasów Leonida Kuczmy w Doniecku zamknięto ukraińską szkołę nr 36. Proświtianie do dziś procesują się, domagając się przywrócenia jej statusu. Oleksandr Ponomariw wezwał proświtian, wszystkich świadomych Ukraińców i patriotów, do bardziej zdecydowanego działania i domagania się przestrzegania obowiązującego ustawodawstwa na Ukrainie. Czy nie oburza nas, gdy dzieci najwyższych urzędników państwowych nie mówią po ukraińsku, a nawet udzielają wywiadów językiem dawnego imperium? Zakończenie na str. 8 PIEŚNI KSENII ISKRUK Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarewą”: MBF „Ukraińska Rodzina”, rachunek nr 26045200145101 w Podilskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401, kod ZKPO 21709106 ŁĄCZNIE NA RACHUNKU CERKWI TARASOWEJ — 904 806 hrywien

с. 8 · сторінка оригіналу ↗

Dokończenie. Początek na str. 1. Dyrektor liceum humanistycznego Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki, Halyna Sazonenko, podkreśliła, jak ważne jest przekazanie dorastającemu pokoleniu tego, co najlepsze w duchowym dziedzictwie naszych poprzedników. D. Pawłyczko, I. Dracz, B. Olijnyk, P. Mowczan to dobrzy przyjaciele i doradcy tego liceum. Każdego ranka rozbrzmiewa tu Hymn Ukrainy, a młodzież śpiewa go, kładąc rękę na sercu. Ani na korytarzach, ani w laboratoriach nie usłyszycie języka rosyjskiego, jak w innych szkołach. Ale dzieci pytają: „Dlaczego na każdym kroku w Radzie Najwyższej słychać język rosyjski?”. Te dzieci nie mają poczucia niższości. Kiedy więc pozbędą się tego haniebnego uczucia dziesiątki tych dorosłych wujów i cioć, których nazywają „ludowymi wybrańcami”? A telewizja wykonuje haniebną robotę, powielając ich wystąpienia bez odpowiednich komentarzy. Dyrektor liceum powiedziała, że warto byłoby na ten „okrągły stół” zaprosić jej kolegów z kijowskich szkół. Byłoby to dla nich bardzo pożyteczne, wszak nierzadko na radach pedagogicznych słychać język rosyjski. Jeden z założycieli Towarzystwa Języka Ukraińskiego Anatolij Nosenko (obwód dniepropetrowski) ze smutkiem zauważył, że ani w pociągu, ani na stołecznym dworcu nie usłyszał ani jednego ukraińskiego słowa. Choć to przykre, starzy Ukraińcy wymierają, a młodzież nie zawsze i nie wszędzie kontynuuje dobre dzieła dziadów i ojców. „Bez ogólnonarodowego poruszenia nic nie wyjdzie — powiedział A. Nosenko. — Może całą wspólnotą zapikietujemy Radę Najwyższą?”. Patriota wspomina, jak w mieście Ordżonikidze w tajnym zakładzie, który pracował na rzecz podboju kosmosu i obronności, wraz z osobami o podobnych poglądach tworzył Towarzystwo Języka Ukraińskiego. Nad grobem atamana Sirki 7 listopada 1988 roku podnieśli niebiesko-żółtą flagę, przeprowadzili święto kozackiej sławy. Co mamy teraz? Gazet ukraińskich nie ma, szkoła, która przez 132 lata nosiła imię T. Szewczenki, dwa lata temu usunęła imię dyrektora zakładu stopów żelaza. Ośrodek „Proświty” pozbawiono pomieszczenia w Pałacu Kultury. I to jeszcze nie wszystkie fakty antyukraińskiej polityki lokalnych władz. Może przeprowadzimy taki „okrągły stół” w Nikopolu? Ludowy artysta Ukrainy, jeden z założycieli Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki Anatolij Mokrenko z niepokojem mówił o tym, że znaczna część ludności Ukrainy jest gotowa na zniewolenie obcym językiem, jest całkowicie obojętna na kulturę, język, tradycje. Ten problem jest przede wszystkim psychologiczny i tutaj samymi apelami się nie zaradzi — po prostu ich nie słyszą. A czyż nie jest hańbą dla kijowian posiadanie takiego mera?! Czyż nie jest kapitulacją naszych ukraińskich interesów, gdy do ukraińskich kanałów telewizyjnych zaprasza się rosyjskich prowadzących? Zaczynać trzeba od kadr. Kiedy człowiek nie włada językiem ukraińskim i nie posługuje się nim, nie ma prawa zajmować tego czy innego stanowiska. Anatolij Mokrenko wspominał, że kiedy pracował jako dyrektor generalny Opery Narodowej, to przede wszystkim zaczął od przestrzegania przez zespół 10. artykułu Konstytucji Ukrainy. I wszyscy zaczęli mówić po ukraińsku. A u nas wychodzi paradoks: Rada Najwyższa uchwala Konstytucję Ukrainy i sama jej nie wykonuje. Dlatego w kwestii językowej samymi tylko wysiłkami społeczeństwa sytuacji się nie zmieni. Trzeba zmusić Prezydenta, rząd do rozwiązywania kwestii językowej na najwyższym szczeblu. Ludowa artystka Ukrainy Łarysa Kadyrowa przypomniała słowa Łiny Kostenko: „Straszne są słowa, kiedy one milczą”. Bardzo ważne, aby ojczyste słowo żyło w ludzkiej duszy, brzmiało z ust, aby miłość do niego wpajano od małego. Wnuczka poszła do przedszkola. Jaki język tam słyszy, w jakim języku się z nią komunikują? Już nie mówię o aromacie i eufonii języka. O tym dzisiaj prawie się nie mówi. Jak można godzić się z tym, że w Radzie Najwyższej chodzą z odznakami nieistniejącej republiki? Co robi... OŚWIADCZENIE uczestników „okrągłego stołu”, poświęconego 20-leciu powstania Towarzystwa Języka Ukraińskiego oraz Międzynarodowemu Dniu Języka Ojczystego. Od czasu założenia Towarzystwa Języka Ukraińskiego oraz odrodzenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przez dwadzieścia lat trwa wytrwała praca na niwie duchowego i kulturowego odrodzenia narodu tytularnego, utwierdzenia państwowości języka ukraińskiego. Prowadzenie konferencji naukowo-metodycznych pod hasłem „Ukrainie — język ukraiński!”, działalność wydawnicza, tworzenie filmów przez firmę telewizyjno-radiową „Proświta”, organizowanie wystaw artystycznych, wieczorów artystyczno-literackich, odradzanie ukraińskich zwyczajów i tradycji, czytanie wykładów z historii, ekonomii, kultury Ukrainy — to codzienna, celowa praca prośwician, która kształtuje narodową i obywatelską świadomość Ukraińców. Jednocześnie w okresie niepodległości kierownictwo kraju, politycy, struktury władzy nie zdołały wypełnić podstawowych postanowień konstytucyjnych dotyczących podniesienia autorytetu języka państwowego, wprowadzenia go we wszystkie sfery życia, ignorując Ustawę Zasadniczą Ukrainy oraz decyzję Sądu Konstytucyjnego z 14 grudnia 1999 roku. Przewidziane w art. 10 Konstytucji Ukrainy zapewnienie przez państwo „wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy” tak i nie nabrało charakteru postępowego. Szczególnie niebezpieczna sytuacja powstała w sferze informacyjnej. Ogólny nakład ukraińskich gazet stale spada, na kanałach niepaństwowych 90% audycji prowadzonych jest wyłącznie w języku obcym — rosyjskim. Strumień zagranicznej prasy i książek z Rosji nie napotyka żadnych przeszkód. A ustawodawstwo podatkowe ukraińskiej książce nie sprzyja i jej nie chroni. Ukraińska przestrzeń informacyjna nie jest w całości ukraińska — pod względem państwowych interesów narodowych i priorytetów, języka i kultury. Jest nasycona ideologią, która nie pracuje na rzecz mobilizacji narodu, a często ma charakter antyukraiński. My, przedstawiciele społecznych stowarzyszeń patriotycznych, organizacji twórczych Ukrainy, żądamy od Prezydenta, Rządu i Rady Najwyższej Ukrainy podjęcia zdecydowanych działań w celu zapewnienia przez państwo „wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy”, w obronie ukraińskiej przestrzeni informacyjnej, wzmocnienia bezpieczeństwa informacyjnego Ukrainy, stworzenia efektywnego, narodowo zorientowanego systemu środków komunikacji masowej. Uczestnicy „okrągłego stołu” wzywają: Prezydenta Ukrainy: do wydania Dekretu „O ochronie, rozwoju i roli języka ukraińskiego w życiu człowieka, społeczeństwa, państwa”; do polecenia Rządowi opracowania Programu dotyczącego wzmocnienia roli i autorytetu języka ukraińskiego i przedstawienia go do dyskusji publicznej; do pozbawienia Dekretem Prezydenta prawa do noszenia nazwy „narodowy” uniwersytetów, w których masowo dochodzi do naruszeń konstytucyjnych dotyczących stosowania języka państwowego w procesie edukacyjno-wychowawczym, uznając to za jeden z głównych... ty, kiedy Prezydent deklaruje swoją miłość do Ukrainy, a jego dzieci językiem tego kraju nie rozmawiają? My przejmujemy się tym, a co dalej? Musimy nie tylko nazywać bolesne punkty naszego życia, ale wspólnie wyznaczać drogi wyjścia z tych niepowodzeń. Laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, redaktor naczelna gazety „Słowo Proświty” Lubow Hołota z bólem zaznaczyła, że państwo ukraińskie bez walki oddało swoją przestrzeń informacyjną. Czy nie dlatego nierzadko uważa się, że język ukraiński to oznaka ludzi niepostępowych, utkwionych w swoich narodowych interesach. Język to nie tylko środek komunikacji, ale postawa. Trzeba ją potwierdzać konkretnymi czynami. Jeśli nasze państwo nie jest zabawkowe, nie jest „wioską potiomkinowską”, zorganizowaną przez Rosję, to powinno zapewnić każdemu ukraińską przestrzeń informacyjną, możliwość korzystania z języka państwowego we wszystkich życiowych potrzebach. Dwujęzyczność to dwulicowość, dwuznaczność ukraińskiej władzy. Jak można dobijać ludzi programami w stylu Szustera, nędznymi emeryturami? Albo weźmy wysokich urzędników. Kto słyszał z ust Premier Julii Tymoszenko o stanie języka ukraińskiego w społeczeństwie, o przestrzeganiu reżimu językowego przez urzędników państwowych? Co zrobił w tym celu wicepremier pan Wasiunyk? A minister kultury i turystyki pan Wowkun? Na widowisko Żoldaka przyznał 3,5 mln środków budżetowych, a ile na wsparcie języka ukraińskiego? Swoje ważne słowo w obronie ojczystego języka musi powiedzieć także Narodowa Akademia Nauk. Tutaj warto przypomnieć słowa akademika Maksyma Rylskiego: „Język to potężne narzędzie i szkolnego nauczania, i naukowej oraz publicystycznej myśli, i kunsztu oratorskiego, i twórczości poetyckiej, i korespondencji służbowej, i dyplomatycznych negocjacji itd. Nie tylko poeta, prozaik, dramaturg, ale także fizyk czy matematyk koniecznie muszą mieć do swoich usług bogaty, giętki, precyzyjny i wyrazisty aparat językowy”. Do tej myśli wybitnego poety, językoznawcy warto się wsłuchać. Znany ukraiński poeta, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wiktor Żenczenko podkreślił, że obok „Proświty” na szlachetnym polu utwierdzania państwowości języka ukraińskiego pracuje także Ukraiński Fundusz Kultury. Należy łączyć wysiłki wszystkich organizacji społecznych, wspólnie dążyć do jednego celu — język ukraiński musi być językiem całego narodu ukraińskiego. „Jeśli nie będziemy znać języka, nie będziemy go cenić, wpadniemy w imperialne bagno” — zaznaczył poeta. Ludowy artysta Ukrainy, zastępca dyrektora Kijowskiej Państwowej Telewizji i Radia, członek zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Łeonid Mużuk podkreślił nagłą potrzebę stworzenia Państwowego Komitetu Języka Ukraińskiego, który powinien bronić i podczas przeprowadzania akredytacji uczelni wyższych oraz wydawania im licencji; uznać, że państwo ukraińskie, w odróżnieniu od swoich sąsiadów — Rosji, Rumunii, Polski, Węgier i innych, kontynuuje ignorowanie należytego wykonywania art. 12 Konstytucji, środków wsparcia zagranicznych Ukraińców, w szczególności w sferze językowej, czym sprzyja aktywnym procesom denarodowienia naszych rodaków. Radę Najwyższą Ukrainy: uchwalić Ustawę „O języku państwowym na Ukrainie” w takiej redakcji, która rzeczywiście zmieni pozycję języka ukraińskiego i powstrzyma rusyfikację Ukrainy; przejrzeć projekt Ustawy Ukrainy „O ogólnym wykształceniu średnim” w celu przywrócenia w nim art. 7, kładąc w jego podstawę obowiązkowe nauczanie i wychowanie w placówkach średniego wykształcenia w języku państwowym ukraińskim; Postanowieniami Rady Najwyższej Ukrainy nr 2503-XII z 26 czerwca 1992 r. oraz nr 3423-XII z 2 września 1993 r. zlikwidowano rubrykę o narodowości w nowych ukraińskich paszportach. Wyżej wspomnianym krokiem władza faktycznie pozbawiła obywateli Ukrainy narodowej samoidentyfikacji, uniemożliwiając budowę narodu na Ukrainie. Jednocześnie dyskryminowane są także prawa mniejszości narodowych, gdyż żaden dokument prawny potwierdzający tożsamość nie określa przynależności do określonej narodowości. Proponujemy rozpatrzyć kwestię przywrócenia rubryki „narodowość” na sesji Rady Najwyższej Ukrainy z żądaniem zatwierdzenia nowego wzoru paszportu z wprowadzeniem tej rubryki i wypełnieniem go w języku ukraińskim. Rząd Ukrainy: stworzyć Państwowy Departament Polityki Językowej Gabinetu Ministrów Ukrainy oraz Łeonid Mużuk komisję naukowo-ekspercką do wykonywania konstytucyjnych obowiązków państwa wobec obywateli i rządowych programów rozwoju językowego; przeprowadzić z udziałem odpowiednich ministerstw, innych centralnych organów ustawodawstwa, które regulują stosowanie języków w środkach masowego przekazu, wydawnictwach, reklamie, i wprowadzić do nich odpowiednie zmiany i uzupełnienia; stworzyć preferencyjne warunki dla rozwoju ukraińskiej produkcji audio i wideo, doprowadzić do wprowadzenia języka ukraińskiego w systemie Internet i nauczania komputerowego; realizować rzeczywiste państwowe wsparcie dla prasy ukraińskojęzycznej, drukarstwa książek, wszystkich rodzajów ukraińskiej produkcji, przede wszystkim dla dzieci i młodzieży na podstawie ulg podatkowych; do priorytetów i głównych zadań regionalnych programów rozwoju społeczno-gospodarczego na 2009 i kolejne lata obowiązkowo należy wnieść kwestię wsparcia języka państwowego; uznać za niedopuszczalną praktykę prowadzenia kancelarii, oficjalnej korespondencji w języku niepaństwowym między organami władzy centralnej i lokalnej; znacząco zmienić dyskurs językowy w ukraińskiej telewizji popularnych programów rozrywkowych, zawodów sportowych, które komentowane są w większości w języku rosyjskim; skierować należytą ilość środków budżetowych na produkcję i tworzenie ukraińskich seriali telewizyjnych, filmów fabularnych o bohaterskiej przeszłości narodu ukraińskiego, dziecięcych filmów animowanych, filmów fabularnych dla dzieci i młodzieży; kontynuować i rozszerzyć praktykę dubbingowania filmów w języku ukraińskim. Dołożymy wszelkich starań, aby pozbyć się pozostałości półkolonialnego statusu języka ukraińskiego na ojczystej ziemi!

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин