Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

Rodzinne miasto o czekistowskiej nazwie Dnieprodzierżyńsk

Слово Просвіти, №08 за 2012 рік

Ołeksandr SŁONIEWSKI, członek Dniepropetrowskiej obwodowej organizacji Narodowego związku krajoznawców Ukrainy, członek Narodowego towarzystwa krajoznawczego „Leleka”, Dnieprodzierżyńsk. Piętno wyzyskiwacza i „polskiego kapitalisty” zdawało się na zawsze pogrzebać dla historii pamięć o tym, kto tak wiele zrobił dla przekształcenia sennej wsi w prawdziwy przemysłowy i kulturalny ośrodek na brzegach Dniepru, kto za życia zyskał sławę człowieka wielkiej popularności i zasług społecznych. Jednak sprawiedliwość zwyciężyła: niełatwa droga przewartościowania prawdziwych wartości urzeczywistniła się w upamiętnieniu jednego z wybitnych działaczy, który rozsławił to miasto i wniósł znaczący wkład w rozwój przemysłu południa Ukrainy. Dziś możemy powiedzieć: imię Ignacego Ignacewicza Jasiukowicza wyszło z historycznego zapomnienia, stało się przedmiotem naszej dumy. Ignacy-Andrzej Jasiukowicz urodził się 1 listopada 1847 r. w mieście Kowno (obecnie Kowno) w rodzinie dziedzicznych szlachciców, drobnych właścicieli ziemskich. W 1884 roku absolwent Petersburskiego Instytutu Technologicznego Jasiukowicz został głównym kierownikiem znanych w całej Rosji zakładów Putiłowskich. Był to zaiste działacz wielkiego formatu. To właśnie z nim wiązało swoje nadzieje polsko-belgijskie towarzystwo akcyjne, zapraszając dyrektora zakładów Putiłowskich do zarządzania sprawami Południoworosyjskiego Dnieprowskiego Towarzystwa Metalurgicznego (PDTM) oraz kierowania zakończeniem budowy i uruchomieniem Dnieprowskiego Zakładu we wsi Kamieńskie w guberni jekaterynosławskiej. Dnieprowskie towarzystwo nie posiadało żadnych przywilejów. Swój rozwój zawdzięcza wyłącznie Ignacemu Jasiukowiczowi, który cieszył się wielkim autorytetem w świecie przemysłu. Świadczy o tym fakt, że Petersburski Międzynarodowy Bank Handlowy otworzył na imię i pod odpowiedzialność I. I. Jasiukowicza kredyt w wysokości 500 tys. rubli, niezbędnych do zakończenia budowy Dnieprowskiego Zakładu. Teraz już nie jest ważne, jak rozpalano wielkie piece w zakładzie w Kamieńskiem i uruchamiano walcownie. Zakład pod kierownictwem dyrektora zarządzającego Ignacego Jasiukowicza nieustannie rósł i przekształcał się w pierwszorzędne przedsiębiorstwo. Przyznano mu zaszczytne prawo udziału w Wystawie Światowej w 1889 r. w Paryżu, gdzie Dnieprowskiemu Zakładowi przyznano Wielki Złoty Medal. A na Wszechrosyjskiej wystawie przemysłowej w 1896 r. w Niżnym Nowogrodzie zakład nagrodzono Państwowym Godłem. Jasiukowiczowi udało się stworzyć taki zespół inżynierów i administratorów, osiągnąć tak wspaniałe wyniki ekonomiczne, że Dnieprowski Zakład słusznie zdobył sławę najlepszego przedsiębiorstwa metalurgicznego nie tylko południa Ukrainy, ale i całej Europy. Tak gwałtowny rozwój Towarzystwa nie miał odpowiedników w Imperium Rosyjskim. Trudno znaleźć coś podobnego nawet w całej Europie. Przywiązując ogromną wagę do Dnieprowskiego Zakładu, Ignacy Jasiukowicz nie mniej uważnie odnosił się do rozwoju Kamieńskiego. Budynki mieszkalne i użyteczności publicznej osady przyzakładowej — Górnej i Dolnej kolonii — wznoszono zgodnie z najnowszymi osiągnięciami techniki komunalnej, cała zabudowa Górnej kolonii odbywała się według jednolitego planu architektonicznego. Dlatego arystokratyczna część Kamieńskiego bardzo szybko nabrała cech przytulnej, swoistej, czysto miejskiej dzielnicy, która później stała się „centrum krystalizacji” przekształcenia wsi Kamieńskie w prawdziwe miasto, którego liczba mieszkańców wzrosła z dwóch do czterdziestu tysięcy. Boom budowlany mieszkań i obiektów publicznych Górnej kolonii przypadł na początek lat 90. XIX wieku i trwał aż do 1917 r. Dzięki inicjatywie Jasiukowicza, przy znacznym udziale jego własnych środków, ta dzielnica Kamieńskiego została ozdobiona budynkami, z których mogliby być dumni nawet w stolicach. Przede wszystkim jest to prawosławna cerkiew św. Mikołaja, wspaniały gmach Audytorium Ludowego, katolicki kościół, Klub Inżynierski, budynek Głównej Dyrekcji Dnieprowskiego Zakładu oraz Zimowego Klubu Żeglarskiego, szkoła fabryczna, gimnazja męskie i żeńskie, przytułki prawosławne i katolickie. A klub rzeczny! Oto świadectwo jednej z centralnych gazet tamtego czasu: „Mało komu wiadomo, że we wsi Kamieńskie nad Dnieprem koło Jekaterynosławia istnieje najlepszy w Rosji rzeczny klub żeglarski. Na budowę samego pomieszczenia Towarzystwo niedawno wydało ponad 300 tysięcy rubli. I wyniki są również wspaniałe: zaproszeni tam kijowianie i jekaterynosławianie okazali się pokonani”. Paradoks? W dalekiej, zagubionej wsi Kamieńskie, gdzieś na krańcu Imperium Rosyjskiego, istniał pod kierownictwem genialnego inżyniera najlepszy na południu Ukrainy zakład metalurgiczny, najlepszy w Imperium Rosyjskim rzeczny klub żeglarski, największa cerkiew prawosławna. W Klubie Zakładowym, czyli Inżynierskim, Dnieprowskiego Zakładu ściany malowali włoscy mistrzowie, a akustyka nie ustępowała najlepszym salom operowym. Tutaj śpiewał Fiodor Szalapin. Zachwyca kościół w Kamieńskiem, który wzniesiono w wyrafinowanym stylu neogotyckim. Budynki publiczne i mieszkalne Górnej kolonii Kamieńskiego zdobiły wspaniałe przykłady kowalstwa artystycznego, które nigdzie indziej nie występuje. W 1903 roku Ignacy Ignacewicz Jasiukowicz, po piętnastu latach owocnej działalności w Kamieńskiem, przyjął obowiązki dyrektora zarządzającego i członka zarządu PDTM i przeniósł się do Petersburga. Tutaj brał udział w sprawach o znaczeniu ogólnopaństwowym. Kiedy na początku 1905 r. pojawiła się kwestia opracowania przepisów o Dumie Państwowej, żywo zareagowali na to przedstawiciele kół handlowo-przemysłowych Imperium Rosyjskiego. Do ministra spraw wewnętrznych A. Bułygina... Jeszcze 15–20 lat temu nazwisko faktycznego założyciela i pierwszego dyrektora Dnieprowskiego Zakładu we wsi Kamieńskie było znane co najwyżej wąskiemu kręgowi specjalistów i starszym ludziom. Jednak Kamieńskie zawdzięcza Ignacemu Jasiukowiczowi tak samo, jak Ukraina — Tarasowi Szewczence. To nie jest przesada. Być może skala porównania jest inna, ale proporcje te same. Ślady działalności Ignacego Ignacewicza Jasiukowicza są obecne wszędzie: w kombinacie metalurgicznym produkowano metal, w teatrze wystawiano spektakle, w prawosławnej i katolickiej świątyni, zbudowanych z jego inicjatywy, odbywały się nabożeństwa, chrzty i śluby, w domach Górnej kolonii mieszkali ludzie, uczyli się studenci, pracowały instytucje. Ale imienia Jasiukowicza nie było nigdzie.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин