Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Człowiek o złotej duszy

Слово Просвіти, №08 за 2012 рік

Mychajło SŁABOSZPYCKYJ Długo nie wiedziałem, że ma na imię Maria, ponieważ słyszałem w Toronto od jej przyjaciół: „Usia”, „nasza Usia”, „pani Usia”. Dziwiąc się tak nieoczekiwanemu imieniu, próbowałem zrozumieć jego pochodzenie. Dopiero później opowiedziała: to imię zostało jej z dalekich dni dzieciństwa. Jedno z pięciorga dzieci Olhy i Adolfa Słyżów w Kołomyi chętnie reagowało na takie skrócenie imienia; dziewczynka sama się do niego przyzwyczaiła, przyzwyczaili się do niego bliscy i znajomi, i poszła z nim przez życie poprzez przestrzeń i czas. Na biografii Marii Fischer-Słyż również leży wyraźne znamię historii. W 1939 roku rodzice nagle i nie ze swojej woli zmieniają miejsce zamieszkania. Egzaminy końcowe gimnazjalistka Słyż zdaje w Chełmie, a po kilku miesiącach, znalazłszy się na liście wrogów ludu (tak zwanych), a zatem i władzy radzieckiej, rodzina sędziego Słyża zdołała uciec z pomocą dobrych ludzi do polskiego Bełza. Po wojnie — obóz osób przemieszczonych w Niemczech, gdzie setki tysięcy ludzi różnych narodowości w stanie nieważkości i niepewności czekały na rozstrzygnięcie swojego losu: czy pozwolą im wyjechać do któregoś z państw zachodniego świata, czy przekażą kremlowskiej władzy, która niczego dobrego im nie obiecuje… Starsi ludzie z obozów, smutni i zagubieni, rozmyślali o swoim jutrzejszym dniu, a młodzież — to młodzież! — już przebijała się w jutro, prowadziło ją pragnienie samostanowienia i samorealizacji. Młodzi uczyli się języków obcych, wierząc, że przyjdzie im żyć w krajach zachodniego świata, studiowali w stworzonych w obozach ukraińskich uczelniach różne nauki. Maria Słyż zdołała pójść po naukę na wydział medyczny niemieckiego Uniwersytetu Ludwika Maksymiliana. Zawdzięcza to swojej dobrej znajomości języka niemieckiego, wyuczonego w gimnazjum, i miłości do literatury niemieckiej. W 1950 roku została doktorem medycyny i wyemigrowała z rodziną do Stanów Zjednoczonych Ameryki, gdzie pani Fischer-Słyż (takie nazwisko teraz miała, wyszedłszy za mąż za niemieckiego lekarza) przez długi czas pracowała jako pediatra. Z czasem założyła prywatną praktykę w miasteczku oddalonym o sześćdziesiąt kilometrów od Chicago. Oddała tej praktyce 31 lat. Przeszedłszy na emeryturę, przeprowadziła się do Toronto — przywiodło ją tutaj pragnienie życia w tak masowej i silnej ukraińskiej wspólnocie (Toronto całkiem zasłużenie nazywają stolicą ukraińskości zachodniego świata). U pani Marii jakby zaczęło się drugie życie. Choć i wcześniej była zaangażowana w wiele spraw charytatywnych w środowisku Ukraińców w USA (trudno wymienić jakąś ważną akcję kulturalną, do której nie dołączyłaby właśnie swoim wsparciem finansowym), ale tutaj, w Toronto, pani Fischer-Słyż stała się duszą kilku ukraińskich organizacji. I, oczywiście, pierwszą wśród nich jest Towarzystwo Przyjaciół Ukrainy. Od pierwszego dnia jego istnienia, jeszcze kiedy, powstawszy ponad dekadę temu, nazywało się Towarzystwem Przyjaciół Ruchu, ta energiczna kobieta jest niezmiennym członkiem zarządu Towarzystwa, a przede wszystkim — jego mecenasem. Jednym z priorytetowych programów tej organizacji są Kanadyjsko-Ukraińskie Centra Biblioteczne. W całej Kanadzie jest niemało ważnych ukraińskich książek. Są to wydania z historii Ukrainy i ukraińskiej kultury, teksty represjonowanych pisarzy i pisarzy emigracyjnych, filozoficzne, politologiczne, encyklopedie, informatory… Wszystko to jest bardzo potrzebne tutaj, bo niemało tych tekstów do dziś nie zostało opublikowanych w niepodległej Ukrainie, gdzie obecnie co roku wydajemy zaledwie po 0,4 książki na głowę mieszkańca (w czasie, gdy, powiedzmy, Niemcy i Francja drukują co roku odpowiednio 15 i 19 książek na każdą osobę w kraju). Co roku wiosną Towarzystwo ma kilkadziesiąt tysięcy tomów. I wtedy są one transportowane na Ukrainę, gdzie już przygotowuje się otwarcie kolejnego Kanadyjsko-Ukraińskiego Centrum Bibliotecznego. Na dzień dzisiejszy istnieją one już w dziewięciu miastach: Ługańsku, Doniecku, Charkowie, Sewastopolu, Symferopolu, Odessie, Czernihowie, Sumach i Dniepropietrowsku. Wydaje się, że Maria Fischer-Słyż była na otwarciu wszystkich centrów. A niektóre z nich mają jednego jedynego mecenasa. I jest nim właśnie ona. Podczas otwarcia centrów w Czernihowie, Sumach, Dniepropietrowsku i na Krymie odbyła się także uroczysta ceremonia wręczenia nagród Fischer-Słyż najlepszym nauczycielom języka ukraińskiego i literatury. Będąc na Ukrainie po raz pierwszy i widząc naszą sytuację z językiem ojczystym, wzięła na siebie zobowiązanie stałego wspierania nauczycieli języka (w idealnym przypadku powinno wziąć to na siebie państwo, które chce stać się narodowym; prawda, w tym przypadku, jeśli ono naprawdę tego chce!). Potem było niemało książek (ona nie prowadzi ich ewidencji), właściwie cała biblioteka, której pani Fischer-Słyż pomogła ujrzeć światło dzienne. …Po raz pierwszy widząc panią Fischer-Słyż, nigdy nie podejrzewasz, że w tej cichej, arcy-skromnej kobiecie jest tyle energii. Przez lata niepodległości Ukrainy nasza pani Usia przyjeżdżała do nas prawie pięćdziesiąt razy. Członek Ligi Ukraińskich Mecenasów, zarządu Towarzystwa Przyjaciół Ukrainy, Naukowego Towarzystwa imienia Szewczenki, Światowego Ukraińskiego Towarzystwa Lekarskiego, a także przewodnicząca historycznego Towarzystwa imienia Ołeksandra Ohłobłyna w Toronto — to wszystko ona, Maria Fischer-Słyż, która, oczywiście, nie kolekcjonowała stanowisk i towarzystw. One same znajdowały ją, bo ona jest z tych ludzi, którzy do wszystkich obowiązków podchodzą sumiennie. To jest prawdziwie ascetyczne życie, któremu, niczym słońce, przyświecał wysoki cel. Wszystko u tej kobiety było poświęcone ukraińskiej sprawie. Przyleciawszy kolejny raz do Kijowa, opowiadała: trzeba zajść do pana Zinkewycza w „Smołoskyp”, bo musi wypłacić stypendia młodym pisarzom; wybiera się na Krym, gdzie finansuje konkurs uczniów „My — dzieci twoje, Ukraino!”; pokazuje mi długą listę organizacji, które otrzymają od niej datki; pyta, którego z pisarzy warto byłoby wesprzeć w wydaniu książki (ale — żeby tylko naprawdę utalentowanego!)… Nie potrafiła usiedzieć w miejscu. Za każdym razem mówiła coś w rodzaju: „Zbieraliśmy się z wami do Czehrynia i Subotowa, to kiedy jedziemy?”. I jechaliśmy. Mówiła: „Mówiliście o Kaczaniwce…”. I znowu jechaliśmy. Naprawdę trudno mi sobie wyobrazić na Ukrainie jakieś miejsce, w którym nie była pani Usia. Ona przy każdym spotkaniu z zachwytem opowiadała, skąd właśnie wróciła. Wydaje mi się, że inspirowała ją i odmładzała droga. Mówiła, że kiedyś wyobrażała sobie: przejdzie na emeryturę i wtedy cały swój czas — a będzie go niezwykle dużo! — poświęci czytaniu wszystkich tych wielkich książek, których nie zdążyła przeczytać podczas intensywnej pracy medycznej. Ale obecnie wolnego czasu w ogóle nie miała. Był czas dla innych, a dla siebie jej go brakowało. Oczywiście, będzie jej bardzo brakować wszystkim, którzy ją znali. Tak bywa tylko z ludźmi o prawdziwie złotej duszy. Toronto, 2011 rok, prezentacja tomu Mychajła Hruszewskiego. W centrum pani Maria Fischer-Słyż

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин