Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Kłopot ze znaczkiem pocztowym

Слово Просвіти, №08 за 2012 рік

Walerij CZEREDNYCZENKO, honorowy filatelista AsFU, Kijów. Znaczki pocztowe, jako jeden z atrybutów państwowości, pojawiły się na Ukrainie w czasach Ukraińskiej Republiki Ludowej oraz Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej i zajęły poczesne miejsce w kolekcjach i katalogach świata. W naszych czasach, po odzyskaniu państwowości, wydano już ponad 1100 ukraińskich znaczków i bloków. Ich suma, różnorodność i jakość, wraz z artystycznymi kopertami z nadrukiem (1500 tytułów), które również są pełnowartościowym, choć nieco mniej popularnym w porównaniu z miniaturami pocztowymi materiałem filatelistycznym, pozwalają zilustrować dowolny temat z zakresu ukrainoznawstwa. Równolegle z tym rósł poziom kultury zaspokajania potrzeb kolekcjonerów znakami opłaty pocztowej i wzmacniała się współpraca między Ukrposztą a Stowarzyszeniem Filatelistów Ukrainy. Dlatego też jeszcze trzy lata temu wydawało się, że Ukraina jako państwo się ugruntowała, niełatwe kształtowanie się współczesnego ukraińskiego znaczka wreszcie nastąpiło i nadeszła faza jego wzmocnienia oraz dalszego zbliżenia, przy zachowaniu swojego narodowego kolorytu i indywidualności, co jest, nawiasem mówiąc, jednym z wymogów Światowego Związku Pocztowego, ze znakami opłaty pocztowej krajów europejskich. W osiąganiu zauważalnych sukcesów brali udział liczni mężowie stanu, pracownicy poczty, kolekcjonerzy, poligrafowie. Słowem i czynem o znaczek dbał Prezydent Leonid Krawczuk. Wiele zrobili odpowiedzialni pracownicy poczty Wasyl Bojarczuk, Mykoła Starodub… Szereg historycznych wydarzeń pocztowo-filatelistycznych o charakterze reformatorskim miało miejsce, gdy stanowiska kierownicze (dyrektora generalnego „Ukrposzty”, ministra łączności oraz przewodniczącego Państwowego Komitetu Łączności) zajmował Dmytro Chudolij. Najważniejsze z nich to pojawienie się w 1995 roku czasopisma „Poczta i filatelistyka Ukrainy”, przekształconego w 2000 roku w „Filatelistykę Ukrainy”; otwarcie w Kijowie we wrześniu 1998 roku sklepu „Znaczek Ukrainy” i najważniejsze — utworzenie Dyrekcji „Wydawnictwo „Znaczek Ukrainy”. Stopniowo nowo utworzonej Dyrekcji udało się nawiązać codzienne konstruktywne i owocne, choć naturalnie złożone, relacje nie tylko z AsFU, ale także z sympatykami ukraińskiego znaczka za granicą, artystami, Redakcyjno-Artystyczną Radą ds. wydawania znaczków pocztowych, kopert z nadrukiem i kartek oraz z Kombinatem Poligraficznym „Ukraina” zajmującym się wytwarzaniem papierów wartościowych. I w rezultacie nasze znaczki z każdym rokiem stawały się coraz lepsze, a my, kolekcjonerzy, oprócz tego jeszcze dzięki wspomnianym wyżej czasopismu i sklepowi, które szybko stały się znane w kraju i za granicą, zaczęliśmy czuć się, pomimo naszej ciągłej krytyki, równoprawnymi perspektywicznymi partnerami w światowej wspólnocie filatelistycznej. Grzechem byłoby nie wspomnieć o działalności przewodniczącego AsFU, Honorowego pracownika łączności Ukrainy Wołodymyra Bechtira (1946—2009). Wołodymyr Bechtir był wśród tych, którzy zaczęli myśleć i dbać o pojawienie się narodowych znaków jeszcze przed przyjęciem Deklaracji o suwerenności państwowej. Po ogłoszeniu Niepodległości, stojąc na czele organizacji filatelistycznej kraju, codziennie pracował z pocztą społecznie, a od 2000 roku aż do ostatnich godzin swojego życia — jako etatowy odpowiedzialny pracownik Centrum Wydawniczego „Ukrposzty”. Do tworzenia znaczków i kopert od samego początku zaangażowano wielu utalentowanych artystów: Ołeksandra Iwachnenkę, Ołeha Snarskiego, Jurija Łohwyna, Wołodymyra Tarana, Ołeksija Sztanka, Katerynę Sztanko, Mykołę Koczubeja, Kosta Ławrę, Władysława Jerkę i wielu innych — imiona wszystkich artystów (daleko ponad setkę), obok ich dzieł, na zawsze weszły do katalogów filatelistycznych. Wiele swojej wiedzy i energii włożyli w miniatury artystyczne członkowie demokratycznej Rady Redakcyjno-Artystycznej: Petro Jacuk, „...ka Ukrainy”, a potem zlikwidowali także samą Dyrekcję i rozpylili jej produkcyjny zespół twórczy. I już w 2009 roku nagle, powołując się na rzekomo duże nadwyżki znaczków i kopert z nadrukiem, wstrzymano drukowanie zaplanowanych i oczekiwanych w kraju i na świecie ukraińskich znaków opłaty pocztowej! Stan państwa bez pulsu pocztowo-filatelistycznego trwał aż do momentu, gdy z góry dano znać, że stanowisko dyrektora generalnego to za mało, aby poczta i kraj żyły bez znaczków pocztowych, obdarzonych szczególnymi, niemal magicznymi właściwościami kroniki i artystycznego odzwierciedlenia stanu państwa, za co zresztą one, te papierki, dostąpiły zaszczytu bycia globalnym obiektem kolekcjonowania ludzi wszystkich grup społecznych, od uczniów po dynastie królewskie i prezydentów krajów. Więc po ponad półrocznym przestoju, puls wydawania państwowych znaków opłaty pocztowej wreszcie się odnowił, ale chroniczna arytmia i nieprzewidywalność negatywnie wpływa na liczbę kolekcjonerów i nie daje spokoju tym najbardziej wytrwałym do dzisiaj. Po dwóch okresach historycznych (kształtowania i wyrządzenia niemal śmiertelnej szkody) nadszedł trzeci etap — „przykrywanie owczą skórą”, kiedy pod „fanfary” deklaracji i działań rzekomej troski o filatelistykę negatywne procesy się pogłębiają. Zamiast zlikwidowanej Dyrekcji „Znaczek Ukrainy” utworzono alternatywną strukturę „Wydział filatelistyki (wyróżnione przez W.Cz.) i zapewnienia produkcji z nadrukiem”. Oprócz nazwy, paradoks polega też na tym, że w wydziale nie tylko nie ma ani jednego filatelisty, ale i tego wpływowego, który mógłby słuchać i rozumieć swoich konsumentów — kolekcjonerów. „Opracowano”, znowu bez udziału AsFU, martwo urodzone „dokumenty”. Naocznym potwierdzeniem powyższego jest koperta z mojej kolekcji z lat 80. — czasu szczytu otrzymywania przez państwo dużych wpływów pieniężnych z realizacji radzieckich znaczków z zaangażowaniem Wszechzwiązkowego Towarzystwa Filatelistów — zwrócona do Tarnopola jego nadawcy, znanemu filateliście O. W. Pawłowowi przez urząd pocztowy Leningradu z odciskiem pieczątki „Zwraca się. Poczta ZSRR filatelistyką się nie zajmuje”! Niekompetencja i upór, konfrontacja ze swoimi konsumentami-filatelistami, nieumiejętność pracy nie tylko z organizacją społeczną, ale i z artystami, Radą Redakcyjno-Artystyczną (do tego osłabioną wykluczeniem z jej składu najaktywniejszych członków, jak na przykład znanego w kraju i na świecie profesora historii sztuki i teologii D. Stepowyka oraz utalentowanego artysty M. Koczubeja), zagranicznymi kolegami, niezdolność do nawiązania kontaktów służbowych z urzędnikami aparatu Rady Najwyższej, mającymi wpływ na formułowanie uchwał, w których mowa o emisjach jubileuszowych znaczków pocztowych, doprowadziły do takich skutków: — obniżenia poziomu encyklopedyczności i intelektualizmu planów tematycznych oraz wykluczenia z nich już ogłoszonych i nawet opracowanych przez artystów projektów (wspólna ukraińsko-francuska emisja z 2010 r. „25-lecie tragedii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej”, „Ludowa zabawka dziecięca”); — chaosu i nieprzewidywalności we wprowadzaniu do obiegu nowych miniatur artystycznych (pierwszy znaczek z 2011 r. pojawił się dopiero 12 kwietnia, za to w ostatnim kwartale z mękami wychodzi niemal połowa rocznych serii znaczków i bloków, wśród których, nawiasem mówiąc, także „Hojna Ukraina. Wiosna” — 25 listopada). — inercja minionych lat stopniowo wygasa, a krzywa jakości znaczków odpowiednio opada w dół („Przywódcy powstań kozackich”, „Siedem naturalnych cudów Ukrainy”, „AIDS. 30 lat” itp.); — chroniczny deficyt w kraju artystycznych i powszechnie używanych znaków opłaty pocztowej oraz spekulacyjne emisje (zob. „Uriadowyj Kurjer” z 17.05.2011, „Hołos Ukrajiny” z 30.07.2011 oraz inne publikacje w tym czasopiśmie, „Literaturna Ukrajina” z 29.09.2011, czasopismo Universum, nr 9—10, 2011); — drukarskie zmiany nominałów na już wydrukowanych znaczkach, co można zestawić obok drukowania pieniędzy resortowych (zob. „Hołos Ukrajiny” z 30.07.2011); — brak świadomości, że nowy rodzaj działalności poczty „Własny znaczek” to szczególna, poboczna usługa i nie jest pełnowartościowym znakiem opłaty pocztowej; — niecywilizowana obsługa swoich klientów. Niemal każdej części tej listy można byłoby poświęcić osobny artykuł. Przytoczę tylko jeden przykład. Dziś o tym, że Ukraina, jeszcze niedawno nieposiadająca państwowości, zajmuje zdumiewająco wybitne miejsce w historii kosmonautyki, wie niemało Ukraińców i taka wizja stopniowo rozprzestrzenia się po całym globie, w czym niemała zasługa również pocztowych miniatur. Warstwa rodzimych znaczków: „Zasiadko”, „Konstantinow”, „Kibałczycz”, „Kondratiuk”, „Korolow”, „Głuszko”, „Jagiel”, „Czełomiej” oraz wiele innych zajęły znaczące miejsce w „kosmicznych” kolekcjach i katalogach filatelistycznych świata. W 2011 roku, kiedy obchodzono 50-lecie od dnia lotu pierwszego człowieka w kosmos, nasza poczta miała jeszcze jedną okazję, by zaistnieć z nową siłą, przed której atrakcyjnością nie mógłby się oprzeć żaden kolekcjoner-„kosmonauta” świata! Mam na myśli miniaturę poświęconą Walentynowi Bondarence, który w wieku 24 lat zginął w wyniku pożaru w komorze izolacyjnej na trzy tygodnie przed lotem Jurija Gagarina. Kiedy podobna tragedia wydarzyła się kilka lat później z trzema Amerykanami, to o tym od razu stało się głośno ze smutkiem i współczuciem na całym świecie i wiele krajów poświęciło im znaczki. O naszym zaś rodaku, który ofiarnie poległ na historycznej drodze człowieka do gwiazd, którego z honorami pochowano w Charkowie, a przyjaciele, znani kosmonauci, odwiedzają grób swojego ulubieńca przy każdej okazji, stało się wiadomo szerokiemu ogółowi dopiero w czasie pieriestrojki, a znaczka pocztowego z jego wizerunkiem wciąż nie ma. Aby wypełnić tę lukę, od AsFU oraz jednego z członków rady redakcyjno-artystycznej pisemnie i w terminie została wniesiona odpowiednia propozycja. Dalej wiadomo, że w „Wydziale filatelistyki” przejęli się tym projektem i pracowali nad jego realizacją. Lecz oto niespodziewanie, jak grom z jasnego nieba, na posiedzenie rady redakcyjno-artystycznej do zatwierdzenia, kiedy już coś zmienić i uzupełnić było za późno, wystawiono gotowy do druku znaczek „50 lat ery kosmicznej” z portretem Jurija Gagarina. Pytanie, dlaczego obok nie ma znaczka z portretem Walentyna Bondarenki, pozostało bez odpowiedzi. Tak zamiast interesującej dla Ukrainy, a także Rosji i całego świata miniatury artystycznej pojawił się jeszcze jeden znaczek z portretem (nie wpadli nawet na to, by przedstawić Jurija Gagarina, na przykład, podczas wizyty na Ukrainie), których jest mnóstwo. Co tu powiedzieć! Wszelkie argumenty są bezsilne. Nawet „złote jaja”, które przynosi realizacja znaczków kolekcjonerom, nie są potrzebne ani poczcie, ani państwu. Jeśli chodzi o los filatelistyki, to w wielkim rozrachunku (i kiedy umownie na jakąś chwilę nie brać pod uwagę, że filateliści to obywatele swojego państwa i nie są obojętni na jego los) w wielkim kraju, jak nasz, ona, pomimo wielkich strat, pozostaje nieśmiertelna. Nawet nie posiadając państwowości, kolekcjonowanie ukrainików było i żywiło się „podziemną pocztą”, mnóstwem znaczków okresu Ukraińskiej Republiki Ludowej i wybiórczo emisjami radzieckimi.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин