Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

Czyj język, tego i państwo

Слово Просвіти, №09 за 2012 рік

LIST CZYTELNIKA — DO DRUKU! Myrosław KUJEK, członek zarządu Czerniowieckiego obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki, zasłużony dziennikarz Ukrainy. Do wzięcia za pióro skłonił mnie artykuł profesora Iwana Juszczuka „A nie wsio li rawno, na kakom jazykie?”, opublikowany w „Słowie Proświty” (nr 7 z 2012 r.). Chciałoby się kontynuować za panem profesorem: a jednak nie wszystko jedno. Bo gdyby było wszystko jedno, to nas, studentów-filologów Uniwersytetu Czerniowieckiego końca lat 60., nie prześladowano by za porozumiewanie się wyłącznie językiem ukraińskim. I to prześladowanie zakończyło się tym, że Mykoła Kołomijec, obecnie członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, poeta, musiał budować BAM, nie otrzymawszy dyplomu, a ja w składzie partii geologicznej wiercić kazachską ziemię w stepach Zachodniego Turgaju. Gdyby było wszystko jedno, to, powiedzmy, nasi czołowi i autorytatywni politolodzy nie przechodziliby na rosyjski, jak tylko ktoś do nich przemówi w tym języku. A tacy deputowani, jak Inna Bohosłowska, Wadym Kołisniczenko i podobni do nich, którzy dobrze znają język ukraiński, będąc urzędnikami państwowymi, występowaliby w parlamencie po ukraińsku, a nie nalegaliby na wprowadzenie w tym kraju jeszcze jednego języka — rosyjskiego. Gdyby było wszystko jedno, to po co ukraińskiemu parlamentowi uchwalać ustawę o wprowadzeniu kwoty na prawo brzmienia ukraińskiej piosenki w ukraińskiej przecież przestrzeni telewizyjno-radiowej? Że nie wszystko jedno, uświadomił sobie także Łeonid Kuczma, nazywając swoją książkę „Ukraina — to nie Rosja”. Ale wielki problem w tym, że rozumie to niewielu obywateli Ukrainy. W większości — inteligencja i świadomi narodowo ludzie, ale ich, niestety, jest mało. Język to nie tylko środek porozumiewania się między ludźmi, teraz już dokładnie wiadomo, że w języku każdy naród koduje swoją historię, swoje wielowiekowe doświadczenie, osiągnięcia kultury i cywilizacji, materialną, duchową odrębność. Dlatego każdy zdobywca, który chce podbić inny naród i uczynić go niewolnikiem, przede wszystkim stara się zniszczyć jego język. Kto tylko nie pozbawiał Ukraińców prawa do ojczystego słowa… Ale do dziś najbardziej cierpi nasz język od przymusowej rusyfikacji. Niszczenie języka ukraińskiego było polityką państwową zarówno carskiego, jak i radzieckiego imperium. Przez trzysta lat przebywania Ukrainy w niewoli wydano ponad 400 różnych ukazów, ustaw, zarządzeń i postanowień o zakazie lub ograniczeniu stosowania języka ukraińskiego i wprowadzeniu zamiast niego języka rosyjskiego. Za caratu wydano znany cyrkularz, w którym mówiono: „Małorusskogo jazyka nie było, niet i byt nie możet”. Za czasów radzieckich nauka języka rosyjskiego wprowadzana była od pierwszej klasy, a nawet od przedszkoli. Język rosyjski musiał brzmieć w urzędach państwowych, na uczelniach, w armii i organach ścigania, w nim wykładano większość przedmiotów w specjalnych placówkach oświatowych, pisano prace naukowe i broniono dysertacji, prowadzono dokumentację biznesową, wypełniano ankiety, różnorodne zaświadczenia, świadectwa itp. Komunistyczni ideolodzy wymyślili, jakoby język ukraiński już zaczął zlewać się z rosyjskim, dlatego ze słowników znikały rdzennie ukraińskie słowa, charakterystyczne tylko dla naszego języka. Rosyjski zaczął coraz bardziej funkcjonować w mowie potocznej Ukraińców, zwłaszcza w miastach, i przez to do dziś mamy potworną językową mieszankę i zniekształcenia — surżyk. Ten, kto próbował rozmawiać wykwintną ukraińszczyzną, trafiał w pole widzenia KGB jako „ukraiński burżuazyjny nacjonalista”. A to już — pierwszy krok do poważnych konsekwencji. We wszystkich czasach rusyfikacja przeprowadzana była świadomie i celowo. Znany ro... Rosyjski szowinista Wasyl Szulgin jeszcze sto lat temu pouczał: „Lepiej już niepodległa, ale całkowicie zrusyfikowana Ukraina, niż Ukraina w składzie Rosji, ale z panowaniem na jej ziemiach języka ukraińskiego i kultury”. Właśnie ta polityka, niestety, jest wprowadzana dzisiaj. Czy to przypadek, że właśnie w Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego, według doniesień mediów, nowożytny Szulgin postanowił ograniczyć naukę w naszych szkołach języka ukraińskiego i usunąć z programów naukę historii Ukrainy? Atak na język ukraiński, kulturę, historię i w ogóle na wszystko, co ukraińskie, otwarcie prowadzi się i w Rosji, i co najgorsze — w samej Ukrainie. Zaczyna się on od jej najwyższego organu ustawodawczego — Rady Najwyższej. Pomimo tego, że język ukraiński w Ukrainie jest państwowym, wielu deputowanych ludowych posługuje się w parlamencie rosyjskim. I robią to nie dlatego, że nie znają państwowego, a po prostu otwarcie demonstrują swoją pogardę do niego oraz narodu, który reprezentują. Oni już nawet podczas wykonywania Hymnu Państwowego Ukrainy siedzą… Takiego czegoś nie ma w żadnym parlamencie świata! Tutaj warto byłoby przypomnieć znane słowa: „W obcym języku rozmawia w państwie albo gość, albo najemnik, albo okupant, który narzuca mu swój język”. Więc kimże oni są, nasi „rosyjskojęzyczni”? Przecież Ukrainie nie tylko narzucają inny język, próbują uczynić go państwowym. We wszystkich krajach języki mniejszości narodowych znajdują się pod ochroną. A w Ukrainie ochrony potrzebuje sam język ukraiński. Bo dzisiaj radiowo-telewizyjną, biznesową, polityczno-informacyjną, bytowo-komunikacyjną przestrzeń wypełnił rosyjski. Porównajmy: w Rosji wszyscy przedstawiciele mniejszości narodowych, w tym także Ukraińcy, którzy tam mieszkają, zobowiązani są znać i korzystać z państwowego języka rosyjskiego. A w Ukrainie Rosjanom, którzy mieszkają na jej terytorium, nie tylko nie jest obowiązkowo znać język ukraiński, a wręcz przeciwnie, sami Ukraińcy powinni uczyć się języka rosyjskiego, aby mieć możliwość komunikowania się z „rosyjskojęzycznymi”. Coś tu jest nie tak, panowie! Taka polityka nie jednoczy, a rozdziela kraj. W mediach poinformowano, że w Doniecku młody człowiek zwrócił się do gubernatora w języku ukraińskim, a ten nazwał go prowokatorem i odesłał do Iwano-Frankiwska. W cywilizowanym kraju takiego urzędnika państwowego od razu wysłano by na dymisję, a jeśli władza tego nie zrobiła, to społeczeństwo zmusiłoby ją. A w Ukrainie to zwykłe zjawisko. Bo tutaj zamykają ukraińskie szkoły, próbują uczynić środkiem komunikacji międzynarodowej nie państwowy ukraiński, a znowuż rosyjski. W Koncepcji edukacji literackiej literaturze rosyjskiej proponowano nadać szczególny status. Bo, rzekomo, literatura ukraińska cały czas rozwijała się pod wpływem literatury rosyjskiej… I tak bez końca. A my ze swoim językiem i kulturą niby jesteśmy wtórni na swojej ziemi. Taki otwarty atak szowinizmu wywołuje wzburzenie w środowisku inteligencji, uczciwych ukraińskich urzędników Bukowiny. Bo my jednak jesteśmy Ukraińcami jeszcze od Rusi Kijowskiej i Daniela Halickiego, bo matki i babcie śpiewały nad naszymi kołyskami ukraińskie pieśni, bo żyjemy nie w Kanadzie czy Izraelu, a pod wysokim ukraińskim niebem. Kto ma prawo narzucać nam obcy język, kulturę? W naszym codziennym życiu zawsze jest mnóstwo ważnych, pierwszoplanowych spraw. Ale żadna z nich nie może pretendować do większej ważności niż zachowanie państwowego języka ukraińskiego. Jeszcze Łesia Ukrainka pisała: „Naród powinien bronić swojego języka bardziej niż swojego terytorium”. Narzucanie w Ukrainie jakiegokolwiek innego języka, oprócz państwowego ukraińskiego, to także narzucanie obcego sposobu życia, obcych wartości. Dlatego zachowanie języka ukraińskiego w Ukrainie — to kwestia jej bezpieczeństwa narodowego, bo czyj język, tego i państwo.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин