Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

POZAUKRAIŃSKIE SPOTKANIA I ZNAJOMOŚCI TARASA SZEWCZENKI

Слово Просвіти, №10 за 2011 рік

Lubomyr PYRIH. Ciąg dalszy. Początek w nr 9 z 2011 r. Poeta, choć długo się nie odważał, w końcu zgodził się na propozycję przyjaciół, by opublikować zbiór swoich poezji. Na początku 1840 roku oddaje do druku swojego „Kobzarza”, który w kwietniu tego samego roku ukazuje się światu. Reprodukcję strony tytułowej pierwszego wydania „Kobzarza” widzimy na znaczku pocztowym z 1961 roku. W związku z tą pocztową miniaturą wywiązała się zresztą dyskusja. W. Karpinski w swojej książce „Marka zowiet w put” twierdzi, że artysta W. Zawjałow, projektując znaczek, popełnił błąd, pomijając na końcu słowa „Kobzar” znak miękczenia. Odpowiedzi W. Karpinskiemu udzielili L. Bojko („Lit. Ukrajina”, 24.10.1967), B. Brasławski („Fiłatielija SSSR”, 1968, nr 7), wskazując, że „Kobzar” został wydrukowany w języku ukraińskim, zgodnie z którym to słowo nie ma na końcu znaku miękczenia. Jednym z pierwszych odzewów na „Kobzarza” była recenzja (bez podpisu) w 5. numerze „Otieczestwiennych zapisok” z 1840 r., której autorem, jak uważają niektórzy literaturoznawcy, był W. Bielinski (1811—1848), z którym Szewczenko spotkał się w tamtym roku na jednym z wieczorów. Recenzja była pozytywna. Więcej można ufać negatywnemu stosunkowi W. Bielinskiego do twórczości T. Szewczenki: „Ten chochłacki radykał napisał dwa paszkwile: jeden na gosudara imperatora, a drugi na gosudarynię imperatorową…”. Skrajnie negatywny odzew na poemat „Hajdamacy”: „Nowa próba śpiewów T. Szewczenki… przekonuje nas jeszcze bardziej, że tego rodzaju utwory wydawane są tylko dla przyjemności i nauczki samych autorów: innej publiczności u nich, zdaje się, nie ma. Jeśli ci panowie Kobzarze myślą swoimi utworami przynieść korzyść klasie swoich ziomków, to bardzo się mylą: ich poematy, nie zważając na obfitość najwulgarniejszych i nieprzyzwoitych słów i wyrażeń, pozbawione są prostoty pomysłu i opowiadania, napełnione są dziwactwami i wybrykami, właściwymi wszystkim złym poetom…”. Wstrętnie wypowiedział się Bielinski o T. Szewczence w swoim liście do P. Annenkowa, co oburzyło szwedzkiego uczonego slawistę A. Jensena, który zacytował Bielinskiego w swojej monografii o Szewczence (Wiedeń, 1916). Pozytywna była recenzja W. Bielinskiego na temat ilustracji Szewczenki do opowiadania „Znachor” H. Kwitki-Osnowjanenki, pochwalił on wykonanie przez Szewczenkę 12 portretów w wydaniu M. Polewoja „Russkije połkowodcy”. Portret W. Bielinskiego na znaczkach pocztowych z 1957, 1961 roku. Szewczenko miał okazję spotykać się na wieczorach literackich z pisarzem N. Kukolnikiem (1809—1868), który po ukazaniu się „Kobzarza” nazwał go szkodliwym i niebezpiecznym. Jego portret na kartce pocztowej Rosji z 2009 roku. Wybitną osobą, z którą mógł spotkać się T. Szewczenko w Petersburgu, był M. Gogol. Temat „T. Szewczenko i M. Gogol” jest szeroko dyskutowany przez historyków i literaturoznawców, w tym także możliwość ich osobistej znajomości. W liście do W. Repninej (07.03.1850) T. Szewczenko wyraża żal, że nie udało mu się poznać M. Gogola. M. Gasko w swoich artykułach (Lit. Ukrajina, 14.09.1971; Kyjiw, 1987, nr 2) dowodzi, że ci dwaj geniusze literatury byli znajomymi. Czy miał podstawy tworzyć obraz M. Kulikow (Leningrad), na którym Honoriusz de Balzac obserwuje przeprawę zakutego w kajdany T. Szewczenki z Kijowa na zesłanie? Bezpośredniego potwierdzenia nie ma, ale w 1847 roku H. de Balzac rzeczywiście przebywał w Kijowie i ten fakt mógł mieć miejsce. Portret jego na jednym ze znaczków Francji, na znaczku Ukrainy z 1999 roku (stempel — m. Berdyczów obwodu żytomierskiego, 20.05.1999). „Zaoczna znajomość” T. Szewczenki miała miejsce z imperatorem Mikołajem I (znaczek carskiej Rosji), który własnoręcznie na wyroku o zesłaniu Poety dopisał: „Pod surowym nadzorem, z zakazem pisania i rysowania”. Rosyjski imperator zemścił się za satyrę na siebie w poemacie „Sen”. Z czasem, zwłaszcza w „Dzienniku” Poety, Mikołaj I „nagradzany” jest epitetami „hamulec”, „niezapomniany hamulec”, „niezapomniany feldfebel”. 24 lutego 1858 roku Szewczenko z zadowoleniem przepisuje do „Dziennika” jakiś satyryczny wiersz na zmarłego już Mikołaja I. Zresztą i w poezjach Poeta nie oszczędza imienia tego, który „uśpił wolę”. Minie niespełna 100 lat i w Kijowie na miejscu pomnika „Koronowanego kata” wzniesie się brązowa postać surowo ukaranego przez niego poety i artysty Tarasa Szewczenki, którego wizerunek znajduje się na licznych kopertach i znaczkach. Ciągnęły się ciężkie, wyczerpujące lata zesłania. W marcu 1848 roku do Orenburga, gdzie wtedy przebywał szeregowy służby żołnierskiej Szewczenko, przybywa porucznik marynarki wojennej O. Butakow (1816—1869) z zadaniem zorganizowania ekspedycji w celu zbadania i naukowego opisu Morza Aralskiego oraz jego brzegów. W maju szeregowy Szewczenko został włączony w skład ekspedycji, która trwała do września 1849 roku. Do stycznia 1850 roku T. Szewczenko przebywał w Orenburgu, biorąc udział w opracowywaniu materiałów ekspedycji. Przez cały ten czas T. Szewczenko, zarówno jako poeta, jak i artysta, korzystał ze względnej wolności, stykał się z ciekawymi ludźmi i sam czuł się człowiekiem. Wielka w tym zasługa kierownika ekspedycji. Za udzieloną zesłanemu żołnierzowi swobodę zachowania w grudniu 1850 r. O. Butakowowi, już kapitanowi-lejtnantowi, ogłoszono surową naganę. W tym czasie szeregowy 4. roty 1. batalionu Szewczenko odbywał służbę żołnierską w umocnieniu Nowopietrowskim na półwyspie Mangyszłak. W liście do W. Repninej z Orenburga (14.11.1849) T. Szewczenko, nazywając Butakowa swoim dowódcą, przyjacielem i druhem, prosi o podziękowanie mu za braterskie traktowanie zesłańca. Prawie 10 lat później, w marcu 1858 roku, T. Szewczenko, będąc już wolnym, przypadkowo spotkał się z O. Butakowem na stacji pocztowej we Włodzimierzu. Postać oficera-żeglarza i geografa, który dosłużył się stopnia kontradmirała, został członkiem Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego, figuruje na niektórych rysunkach Szewczenki wykonanych podczas ekspedycji, jego portret znajduje się na kopercie z 1966 roku. Mimo zakazu Szewczenko nie mógł odmówić sobie najmniejszej okazji, by wziąć ołówek i zostawić twórczy ślad na papierze. Świadczy o tym także blok pocztowy wydany w 2010 roku, na którym odtworzono jego autoportret (1847) i niektóre szkice z 1848, 1856 roku, włącznie z rysunkiem sepią „Kazaszka”. W październiku 1854 roku w umocnieniu Nowopietrowskim T. Szewczenko poznał wybitnego rosyjskiego uczonego-geografa, przyszłego (1873 r.) honorowego członka Petersburskiej Akademii Nauk P. Siemionowa (od 1906 r. — Siemionowa-Tian-Szanskiego; 1827—1914), przekazał przez niego list do Petersburga. P. Siemionow-Tian-Szanski wspomniał o Szewczence w swoich opisach Raimu, Kosarału, Nowopietrowskiego. T. Szewczenko wspomniał o nim w liście do O. Bodianskiego (03.11.1854). Portret uczonego na znaczku z 1952 r., kopercie z 1976 r., kartce z 1977 roku (st. do 150-) rocznica urodzin — Lipieck, Leningrad, 14.01.1977). Znaczek carskiej Rosji z portretem Aleksandra II przypomina o jeszcze jednej „zaocznej znajomości” Poety. Po śmierci „feldfebla cara” przyjaciele i znajomi Szewczenki zaczęli zabiegać u Aleksandra II o amnestię, ale koronowany możnowładca w marcu 1855 roku odrzucił prośbę, podpisaną przez malarza F. Tołstoja (1783—1873; portret płaskorzeźbiony na znaczku z 1983 r.), który znał T. Szewczenkę jeszcze od 1835 roku, kiedy ten złożył w Towarzystwie Zachęty Artystów swoje rysunki. Po uwolnieniu Szewczenki rodzina F. Tołstoja przyjęła go bardzo ciepło. Na zesłaniu T. Szewczenko zapoznaje się z utworami rosyjskich pisarzy. Z którymi po uwolnieniu w Petersburgu nawiązują się przyjazne stosunki. Są to — M. Sałtykow-Szczedrin (1826—1889), A. Ostrowski (1823—1886). M. Sałtykowa-Szczedrina T. Szewczenko uważał za ucznia M. Gogola i później (05.09.1857) wypowiedział się w swoim „Dzienniku” — „Ja chylę czoła przed Sałtykowem”. Portrety wybitnego rosyjskiego pisarza na czterech znaczkach z 1939 roku (jeden — według obrazu I. Kramskiego), znaczkach z 1958 r. oraz 1976 r. (I. Kramskoj). Utwór A. Ostrowskiego „Swoi ludzie — dogadamy się” T. Szewczenko uważał za wzór „rozumnej i szlachetnej satyry” na równi z „Narzeczonym” P. Fiedotowa i „Rewizorem” M. Gogola. Już po uwolnieniu sceniczne wcielenia sztuk A. Ostrowskiego „Przedpołudniowy sen”, „Dochodowe miejsce” T. Szewczenko nie przyjął „pomimo doskonałego wykonania”, z powodu „Wiele zbędnego, co niczego nie wyraża. I w ogóle niezdarnie, a zwłaszcza nienaturalne kobiety”. Znaczki pocztowe z portretem A. Ostrowskiego na trzech znaczkach z 1948 roku (jeden — według portretu stworzonego przez W. Pierowa), z 1959 roku, 1973 roku (W. Pierow). Pod koniec lipca 1857 roku T. Szewczenko dowiedział się o swoim

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин