Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗
FORUM ROMANUM
Слово Просвіти, №10 за 2011 рік
Dmytro DROZDOWSKI
Możliwe, że w tym zbiorze czytelnik nie znajdzie nowych modulacji na poziomie formy materii poetyckiej, możliwe, że zbiór ten wyda się nieco patetyczny i politycznie zaangażowany, i ktoś nawet zarzuci, że znów mamy polityczne proklamacje, a nie sztukę. Przypominam sobie, jak niegdyś Mykoła Winhranowski na rok czy dwa przed śmiercią mówił, przeglądając w szufladzie swoje wiersze: „I to nie poezja, i to niedobre”. Bo wszystko to jest zakorzenione w przeżyciach politycznych. Z drugiej strony, powstaje paradoks, który najdobitniej został ujawniony w literaturze polskiej początku XX wieku, w szczególności jeszcze w Młodej Polsce. Zarówno Stanisław Przybyszewski w „Confiteor”, jak i Stanisław Wyspiański w utworach dramatycznych zgadzali się w jednym: jeśli duszę artysty niepokoją problemy jego narodu i on w płaszczyźnie artystycznej ukazuje je czytelnikowi, to w takim przypadku utwór, który rozbrzmiewa tym bólem, w żadnym razie nie może być drugorzędny, niewartosciowy, czysto ideologiczny. Dusza — to nie tylko świat iluzji, wymysłu, to także egzystencjalne cierpienia, pytania o własne istnienie. I jeśli to pytanie ma podłoże nacjozoficzne, to nie jest to niszczenie estetyki, a przejaw tejże poetyckiej duszy. Nowy zbiór Romana Łubkiwskiego „Forum Romanum” zbudowano według szczególnej logiki: od starożytności do współczesności, od historycznej wielkości do obecnej politycznej mizerii, od czasów rycerstwa i księstwa, od parytetowego dialogu z Europą do mankurtstwa, cynizmu dzisiejszych realiów. Noc masek płynnie przeszła w epokę. W rozdziale „Grono ballad” wizja historyczna została zaprojektowana na czasy Daniela Halickiego, Bohdana Chmielnickiego, na płaszczyznę historyczno-wyzwoleńczych zmagań z dzielnością i godnością tych, dzięki którym Ukraina jest obecnie samodzielnym państwem. Na przestrzeni między Zachodem i Wschodem, — Od Czarnomorza do grzbietów Karpat, — Niedobre wieści błądzą brodem, Trwogi cień zawisł nad narodem: Poszedł na Ruś najeźdźca-supostat. („Korona Daniela Halickiego”) Poezja Romana Łubkiwskiego wyrasta ze światowej i ukraińskiej kultury. W tym zbiorze
Maria KUCZERENKO
„Pióro Maat” — całkiem maleńka pod względem formatu książeczka z egzotycznym tytułem (Maat — egipska bogini prawdy i harmonii) i wyzywającą okładką (szczery obraz kobiecej nagiej duszy pędzla Salvadora Dalí), którą, jak wyjaśniła sama autorka Lilija Maksymenko, wygodnie czytać w transporcie — szalony rytm życia skłania właśnie do takiego sposobu czytania. Czyżby przez swój „niepozorny” format ta książka tak i nie weszła do krótkiej listy pretendentów do „Książki roku BBC”, zagubiwszy się pomiędzy poważnymi, obszernymi utworami. Nie mogę zgodzić się z pisarką: „Pióro Maat” — to nie „lektura do pociągu”, można ją czytać tylko w samotności, tylko całkowicie abstrahując od otaczającego świata. Dziwne odczucia pozostawia ta książka po sobie: jakiejś bolesnej bezbronności, duchowej nagości, która chwilami graniczy z sado-maso. Taki sobie otwarty masaż serca… Twarda, nie po kobiecemu surowa proza, chwilami straszna w swojej prawdzie życia, wykuta-lakoniczna, zdolna jednak naprawdę dotknąć do żywego… Sama pisarka przyznaje: „Pisarz ratuje i siebie czasami, możliwe, że nawet od szaleństwa, bo gromadzi się bardzo dużo dramatyzmu. A jeśli nie zgromadziło się, wtedy pisać nie trzeba”. Jednak masa krytyczna ludzkiego cierpienia tak i nie wywołuje wybuchu. Nawet najostrzejsze męki wylewają się w życiowe konstatacje, i właśnie owa niezgłębiona miara, ten pozorny spokój zaganiają w duszę dreszcze, jak od ostrego mrozu. „Nie ma na świecie nic bardziej niehigienicznego niż samo życie”, — twierdził Thomas Mann. Jednak postacie Liliji Maksymenko nie przywykły narzekać — życie jest takie, jakie jest, i chcesz tego czy nie — musisz szamotać się w jego nieczystościach. Bo każdy na swój sposób, jeśli nie zrozumiał, to odczuł okrutną prawdę: świat dla samotnej duszy jest hermetyczny. Czasami życiowe kolizje bohaterów „Pióro Maat” — to przeżyte przez samą pisarkę osobiście. Widocznie dlatego jej proza jest tak artystycznie przekonująca, że chwilami dziwisz się — Panie, czyżby to nie o mnie… Jedna z takich historii — historia walki bezimiennej bohaterki z opowiadania „Pióro Maat” o swoją niełatwą miłość, w której odgaduje się los samej pisarki. Kalejdoskopowość kompozycji. Kalejdoskopowość losów, gdzie
Łubkiwski R. Forum Romanum. Poezje. — Lwów: SPOLOM, 2009. — 316 s.
obecny jest intertekstualny dialog z Franką, Bohdanem-Ihorem Antonyczem, Łesią Ukrainką, Wasylem Stusem, Todosiem Ośmaczką, Dmytrem Pawłyczką… Ciekawy wiersz „Boże Narodzenie przesiedleńcze” Łubkiwskiego, który współbrzmi z wierszami „Boże Narodzenie” i „Kolęda” Antonycza. Łemkowskiemu poecie udało się artystycznie przekonująco oddać ból matki, która straciła Syna: Jasna Pani (Jasna — czyli czysta, niepokalana) nie może uchronić od ciężkiego losu swojego Syna. Ona może jedynie opłakiwać Go, jak opłakują według ludowych zwyczajów nieboszczyka. U Romana Łubkiwskiego ta apokryficzna historia zostaje przemyślana na nowo: tragiczny finał daje nadzieję na Zmartwychwstanie… Teologia książki znajduje się w przestrzeni sakralnych tekstów (Biblii), ludowego upoetyzowanego mitu, folkloru. Mnie zaś wydało się, że wiersz „Modlitwa o kielich” ostatniego poetyckiego cyklu „Forum Romanum” współbrzmi z wierszem „Ukraina” T. Ośmaczki, który powstaje na przemyśleniu „Słowa o wyprawie Igora”. O światło światła i pięknie przyozdobiona ziemio Ruska! I wieloma pięknościami dziwisz ty: jeziorami licznymi dziwisz ty, rzekami i studniami uświęconymi… I u Todosia Ośmaczki:
Szlaki moje nie mierzone, góry moje nie ważone, zwierzęta moje nie nagonione, wody moje nie noszone… W poezji Romana Łubkiwskiego często obecna jest nieprzytłumiona nadzieja lirycznego bohatera, że „stracony czas” można odnaleźć. Stracony czas — jedna z głównych koncepcji tego poetyckiego zbioru. Na godzinę przed północą Zatrzymał się czas Przez jakąś bateryjkę Co z tym straconym czasem?
Potoczył się jak rtęć Zasiadł w szparach Podłogi Utraconego nie wrócisz („Na godzinę przed północą”) Właściwie, czas po Majdanie — to dla poety stracony czas. Stracili go ci, którzy przyszli do władzy z woli ludu. Majdan — to by nauczyć się żyć”. I tylko Miłość zdolna jest na fantastyczny przełom z tego fatalizmu, z tej duchowej hermetyczności. Pisarka akcentuje uwagę na codziennych detalach, które jednak dla głównej bohaterki nie są detalami, a codziennym życiem z jego desperackim szamotaniem się, walką o prawo do życia i miłość w społeczeństwie, gdzie nie ma czym oddychać, jak dinozaurom w erze mezozoicznej. I mimo zwycięstwa nad śmiercią nie ma w tej historii klasycznego „happy endu”, sama pisarka wkłada w to okaleczone słowo sporą garść ironii: „A teraz można by było o happy endzie, który rozciągnął się na kilka lat. W nim było niemało horrorów (czytaj pierwszy rozdział tego opusu, w którym o tym, że emerytura z tytułu opieki nad ciężko chorym, który wymaga stałej opieki, w państwie naszym nie dociąga i do pięciu hrywien miesięcznie). Jednak… czy nie dość?” I rzeczywiście, duszy, skrajnie wyczerpanej walką o przetrwanie, w y s t a r c z y
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
