Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

Bliżej do cech fonetyczno-morfologicznych

Слово Просвіти, №12 за 2012 рік

Ołeksandr PONOMARIW, doktor nauk filologicznych, profesor Nie wszystkie dźwięki występujące w jednym języku mają odpowiedniki w innych językach. Dlatego przy zapożyczaniu słów każdy język zastępuje brakujące mu dźwięki tymi własnymi, które są do nich najbliższe pod względem wrażenia akustycznego. Na przykład rosyjski nie ma frykatywnego dźwięku, który odpowiadałby h w angielskim, niemieckim, duńskim i innych językach. Rosjanie oddają ten dźwięk raz przez г, raz przez х: humus, Heine, Haydn, Hoffman, Wilhelm (ostatnio zaczęto pisać Hofman, Wilhelm), chabanera (ale Hawana), hiatus, hit, holding, hippi itd. W języku ukraińskim literą х oddaje się zazwyczaj obcojęzyczną fonemę ch (ang. kh): Fridrich (Friedrich), Chaldea (Chaldaea), chaki (khaki); fonemę h należy oddawać przez г. O tym mówi się m.in. w Słowniku pod redakcją Borysa Hrinczenki, w Słowniku obcych słów pod redakcją akademika Ołeksandra Melnyczuka, a także w Uchwale Gabinetu Ministrów Ukrainy z 27 stycznia 2010 roku „Ukraiński alfabet łaciński”. Chciałoby się, aby to zapamiętali pracownicy Ukraińskiego Radia i Telewizji, liczne osoby publiczne, które nie tylko nie czytają żadnych porad językowych, ale też nie zaglądają do słowników języka ukraińskiego. Lekceważąc zalecenia ukraińskich prac leksykograficznych, bezwarunkowo i bezpodstawnie kopiują swoich moskiewskich kolegów i wymawiają hindi (jedna z mów Indii), holokaust, homo sapiens, honoris causa, a w nazwach własnych Chajdegger, Chans, Chelmut, Chilari, Hofman, Wilchelm, Netanjahu, Ispahan, Jochannesburg, a także w wielu innych nazwach własnych i pospolitych, o czym pisze Maksym Mauritsson. Na podstawie możliwości fonetycznych języka ukraińskiego, gdzie mamy г (h), ґ (g), х (ch, kh), należy pisać i wymawiać Hajdegger, Hans, Helmut, Hilari, Hoffman, Wilhelm, Netanjagu, Isfahan, Johannesburg, hit, hokej, hippi, harakiri, holding, Hobi, Hepi end, Hustон, Hajdarabad, heavy metal, hindi, hindustani, Hajm i podobne. Oprócz zbędnego „chekania” musimy unikać także nieuzasadnionego „gekania”, czyli pisać i wymawiać nie Gabsburg, Gawaje, Gamburg, Gamlet, Gamsun, lecz Habsburg, Hawaje, Hamburg, Hamlet, Hamsun (Habsburg, Hawaii, Hamburg, Hamlet, Hamsun). Trzeba częściej zaglądać do słowników akademickich, w których od dawna odmienia się słowa pal­to i sitro, gdzie napisano hiatus, hindi, holokaust, Isfahan, Johannesburg, a nie chiatus, chindi, cholokost; gdzie nazwa miasta to Siwerskodonieck, a nie Sjewierodonieck; gdzie zaczynają porządkować oddawanie greckiej tety: wzorem bibliotека, estetyka, metoda, teza, Prometeusz, obok nieuzasadnionych mif i efir podano prawidłowe myt i eter. Klasycy literatury ukraińskiej nie tylko w przeszłości pisali, lecz także piszą teraz: „Droga na Golgotę jest wielka wtedy, Gdy człowiek pojmuje, po co i dokąd idzie” (Lesja Ukrainka); „Błysnęła szczęśliwa myśl. Jest ona jeszcze bez formy, lekka, nieuchwytna. Jak eter” (Michajło Kocjubynśkyj); „Byliśmy wszędzie, wabił nas śpiew syren, Sarmacki step i marmury Aten” (Mykoła Zerow); „Tym ostrzem co dnia i co nocy On pilnie obwodzi świat, Oswajając nasze oczy, By za rzeczywistość brać mit” (Mykoła Rudenko); „Lecieli obok siebie w jasnym, świetlistym eterze… To samo czuła i Halja, wydało jej się, że jej sukienka jest nie tylko błękitna, ale i ona sama stała się eteryczna i jasna” (Walerij Szewczuk). Naśladujmy ich przykład.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин