Сторінка · с. 9сторінка оригіналу ↗
Książka napisana sercem
Слово Просвіти, №12 за 2012 рік
Jewhenija RIABCZENKO Wiosną 2011 roku w wydawnictwie „Ferokol” (m. Niżyn) ukazała się książka Wołodymyra Zubryckiego „Na Wielkim szlaku”. Bestsellerem ona nie została. Przyczyną tego jest zarówno mały nakład (300 egzemplarzy), na który zdobyli się sponsorzy autora, jak i forma (kronika o wsi na Czerkaszczyźnie). Nie ma tu ostrych zwrotów akcji, nie jest to sentymentalna powieść o biednych, ale dobrotliwych wieśniakach. Sam autor określa swoją książkę jako artystyczno-publicystyczną opowieść o rodzinnej wsi Ozirna. Jest to wyłożona w artystycznej formie historia jednej ukraińskiej wsi od czasów trypolskich do naszych dni. Prześledzić tak długi odcinek czasu autorowi pomagały dokumenty historyczne oraz wspomnienia i opowieści współmieszkańców — żywych świadków wydarzeń. Takich opowieści-wspomnień autor zebrał ponad tysiąc. A w głąb wieków pomagały mu zajrzeć kroniki i opowieści historyczne o rodzinnych stronach. Ozirna leży na Wielkim szlaku. W dawnych czasach tym szlakiem jeździli kupcy ze Wschodu na Zachód, Tatarzy wieźli jasyr na Krym, a czumacy z Krymu sól przywozili. Wszystko pamięta ta ziemia — i wyprawy perskiego króla Dariusza, i ordę Batu-chana, i krymskiego chana Mengli Gireja, i litewskich książarzy, i polskich magnatów. A co dopiero mówić o moskiewskich władcach, poczynając od Wielkiej Katarzyny! Wszystkim im jest miejsce w książce „Na Wielkim szlaku”. Lecz najbardziej poruszają strony o niedawnej przeszłości i teraźniejszości. Autor z bólem opisuje ciężki los rodzinnych stron, ludzkie cierpienia i nadzieje. Nie można obojętnie czytać opowieści o strasznych latach całkowitej kolektywizacji, kiedy na rozkaz z Moskwy zabierano chłopom wszystko, co pozwalało przeżyć, a niegodzących się z taką „mądrą” polityką wywożono na Syberię i zostawiano tam na pastwę losu, na pewną śmierć, albo po prostu zabijano. A przerażający 1933 rok! Przecież to był jeden z najurodzajniejszych lat na Ukrainie. Lecz po zbiorach przyszli do chat czerwoni oprycznicy i wymietli wszystkie spichlerze i schowki do ziarenka, skazując na głodową śmierć zarówno starych, jak i małych. W. Zubrycki bez strachu wymienia z nazwiska posłusznych wykonawców woli Komunistycznej Partii i jej „wielkiego wodza”. I przytacza wspomnienia najstarszych mieszkańców o tamtym satanistycznym okresie życia wsi — jak wymierały z głodu całe rodziny. A przypadki kanibalizmu — to nie wymysły i nie straszny sen. To straszna prawda. Czy mamy moralne prawo zapomnieć o tym i powtarzać za władcami Moskwy, że były to pojedyncze przypadki i nie warto o nich wspominać? Przecież jesteśmy ludźmi, więc nie możemy być niepamiętliwi. Trzeba przeciwstawiać się próbom gorliwych, wpływowych ukraińskich „historyków” przepisania historii naszego kraju na zamówienie „starszego brata”. I książka Wołodymyra Zubryckiego jest próbą przeciwstawienia się takiemu bezczelnemu aktowi dehistoryzacji świadomości naszego narodu. Ozirna przeszła własny Wielki szlak: od pojedynczych osad XVI wieku do dużej wsi w 2000 roku. W książce o wsi nie można obejść się bez opisu życia codziennego jej mieszkańców. Niezwykle ciekawie opowiada się o ukraińskich tradycjach i zwyczajach. O tym napisano tak, jakby autor książki nie był historykiem-amatorem, a uczonym etnografem. Czytasz o świętowaniu Bożego Narodzenia — i jakbyś sam wszedł do gościnnych gospodarzy, pośpiewał kolędy, zjadł kutię przy lampie naftowej, posmakował upieczonego na liściu kapusty, posmarowanego olejem i posypanego solą chleba. A noce kupałowe z pieśniami i ogniskami! A różnorodne wiejskie wesele, jak przedstawienie teatralne, ze starostami, druhnami, bojarami! Autor starannie, jak perełki, pozbierał wszystkie obrzędy ukraińskiej wsi i z wielką miłością je opisał. Weźcie, ludzie, podziwiajcie i nie zapominajcie, jak weseli i wspaniali byli wasi dziadowie-pradziadowie! Książka napisana jest wybornym językiem ukraińskim. Styl jest potoczny. Autor jakby rozmawiał z najlepszym przyjacielem, opowiadając historię. Dlatego czyta się książkę z wielkim zainteresowaniem, mimo braku fabuły. Miałam szczęśliwą okazję jako jedna z pierwszych czytać rękopiśmienne strony książki. Wydarzenia opisano tak obrazowo i przejrzyście, że jakbym odwiedziła Ozirną, przeszła razem z autorem przez te jary i wąwozy, wspinała się na pagórki i grzbiety, kąpała w stawach i zatoczkach, piła oszałamiające zapachy tymianku i mięty. Połykałam kurz spod kopyt tatarskich koni, szukałam losu na obczyźnie. Piekło mnie nieznośne słońce na kołchozowych polach, siekły jesienne deszcze w drodze do pracy, bolało ciało od ran, a dusza — od palących myśli. Dziękuję Wołodymyrowi Ołeksijowyczowi, że przeprowadził mnie drogą czumaków i hajdamaków, niepokonanych partyzantów i szczerych rolników, którym Bóg nakazał uprawiać chleb. Bądź błogosławiony, kraju Tarasa Szewczenki i Wiaczesława Czornowoła! Na końcu wydania autor dodaje tabelę chronologiczną „Historyczna kronika rodzinnych stron”. Ta kronikarska opowieść budzi szacunek i podziw. Tak zanurzyć się w historię kraju, tak fundamentalnie, gruntownie opisać wydarzenia mogła tylko osoba wielkiego intelektu i pracowitości.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
