Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗
Znaleźć chorążego
Слово Просвіти, №12 за 2012 рік
Pawło PODOBIED, koordynator inicjatywy charytatywnej “Heroika” W grudniu 2011 roku w czytelni Centralnego Państwowego Archiwum Wyższych Organów Władzy i Administracji przeglądałem raporty i sprawozdania starszyny 8. Brygady Strzelców 3. Żelaznej Dywizji Armii URL. Wśród setek dokumentów uwagę przykuł mały skrawek papieru z podpisem dowódcy brygady. Był to raport o bitwie z 28 sierpnia 1920 roku w pobliżu wsi Komarówka nad Dniestrem. W dokumencie mowa była o tym, że żołnierze Konnej Sotni Sztabowej 8. Brygady Strzelców 3. Żelaznej Dywizji jak najlepiej wykazali się w boju z bolszewikami. W zaciętym pojedynku Ukraińcy pozostawili na polu 18 wrogich trupów. Straty żołnierzy URL wynosiły: dwóch zabitych i czterech rannych. Zabici: kozak Andrij Marczak i Jermolajew. Ranni: chorążowie Wasyl Krywła, Tychin Chyliuk, Kost Paszkiewicz i sotnik Wirocki. Opór sztabowej sotni konnej był tak potężny, że tego upalnego dnia Rosjanie nie zdołali sforsować Dniestru w rejonie Komarówki. Kozacy przenieśli rannych przez rzekę. Zatrzymali się w mieście Niżniów (obecnie wieś w rejonie tłumackim obwodu iwanofrankiwskiego). Jeszcze jeden odnaleziony dokument rzucił światło na losy rannych. Następnego dnia, 29 sierpnia 1920 roku, chorąży Chyliuk zmarł. Pochowano ukraińskiego starszynę z honorami wojskowymi na miejskim cmentarzu greckokatolickim. Miesiąc później udało się odnaleźć dokument, który wezwał na Iwanofrankiwszczyznę. Tym dokumentem była karta rejestracyjna chorążego Konnej Sotni sztabu 8. Brygady Strzelców 3. Żelaznej Dywizji Armii URL Tychina Chyliuka. Znalezisko ujawniło szczegóły biografii zmarłego. W lutym 2012 roku poszukiwania informacji o poległym starszynie prowadzą do Niżniowa. Ta miejscowość położona jest na frankiwskim brzegu Dniestru, po drugiej stronie znajduje się Tarnopolszczyzna. Zatem ostatni bój Chyliuka odbył się po tarnopolskiej stronie rzeki. Komarówkę i Niżniów dzieli 10 km asfaltowej drogi. W centrum wsi znajduje się rada wiejska. Jej sekretarz uważnie wysłuchuje historii o ukraińskim żołnierzu, radzi zwrócić się do starców. W dziesięć minut mamy listę najstarszych mieszkańców Niżniowa, idziemy pod wskazane adresy. Pięć godzin rozmów i żadnych rezultatów. Najstarsze mieszkanki wsi Paraska Hreczan i Paraska Kyrkusz ani widu, ani słychu o chorążym Chyliuku. Cóż tam chorąży, babcie nie słyszały o sierpniowych walkach nad Dniestrem w 1920 roku, kiedy kilka tysięcy żołnierzy Armii URL starło się w walce z wojskami bolszewickiej Rosji. Rodzice po prostu bali się opowiadać swoim dzieciom o takich wydarzeniach. …Oto jesteśmy na miejscowym cmentarzu greckokatolickim, aby odnaleźć krzyż z napisem “Tychin Chyliuk”. Przez trzy godziny obejrzeliśmy wszystkie pomniki — znowu bez rezultatów. Parafianka miejscowej cerkwi, która mieszka niedaleko cmentarza, radzi porozmawiać z wiejskim krajoznawcą Dmytrem Łupypsiwem. Zaskoczony znaleziskami z kijowskich archiwów, wiejski historyk w ciągu tygodnia przepytuje dziesiątki ludzi. Jeden dziadek opowiedział, że jeszcze jako mały chłopiec słyszał od taty historię o “pogrzebie wschodniaka-petlurowca w Niżniowie”. Jednak ostrożny ojciec nigdy nie pokazywał synowi “ukraińskiej mogiły”. Wiadomo jedynie, że Chyliuka pochowano w sektorze wojskowym cmentarza, obok mogił żołnierzy Imperium Rosyjskiego i Armii Austro-Węgierskiej. Za sowietów wszystkie pochówki wojskowe zostały zaorane. Wśród zniszczonych mogił jest i pochówek chorążego. Postanowiliśmy poszukać w rodzinnej wsi Chyliuka — Huriwcach. Miejscowa krajoznawczyni pani Olha Połonska zbiera nawet wiejski wiec, na którym odczytuje biografię żołnierza-rodaka. Wkrótce udało się ustalić szereg szczegółów o człowieku, który oddał swoje życie za niepodległość URL. I wreszcie fragmenty mozaiki tworzą jedną całość. Tychin Feofanowycz Chyliuk urodził się w 1883 roku we wsi Huriwci w powiecie berdyczowskim guberni kijowskiej (obecnie wieś Huriwci w rejonie koziatyńskim obwodu winnickiego) w zamożnej rodzinie. Ojciec miał własny wiatrak i porządny dom w zakątku Hałasajowym Huriwiec. W gospodarstwie pomagali trzej synowie: Justyn, Omelko i Tychin. Kiedy we wsi zawaliła się stara drewniana cerkiew (z 1735 roku budowy), Feofan Chyliuk wystąpił z inicjatywą wzniesienia nowej. W rezultacie Feofan został cerkiewnym starostą w odrodzonej świątyni. Tychin ukończył wyższą szkołę początkową. 5 marca 1920 r. wstąpił do Oddzielnego Oddziału im. Iwana Sirki Armii URL na stanowisko młodszego starszyny oddziału karabinów maszynowych. Od maja 1920 r. kontynuował służbę w Konnej Sotni sztabu 8. Brygady Strzelców 3. Żelaznej Dywizji Armii URL. Uczestnik walk z bolszewikami w maju 1920 roku o linię obronną Jampol—Czerniowce. Od maja 1920 roku aż do śmierci brał udział we wszystkich działaniach bojowych 8. Brygady 3. Żelaznej Dywizji. Podczas prób 1. Armii Konnej Budionnego sforsowania Dniestru (Armia URL utrzymywała 100-kilometrowy odcinek frontu wzdłuż rzeki) wykazał się niezwykłą odwagą. W boju w pobliżu Komarówki (obecnie obwód tarnopolski), 28 sierpnia 1920 roku, ruszył do ataku na czerwonych. Na odcinku chorążego Chyliuka osiemnastu bolszewików zginęło od ukraińskich szabel. Sam Chyliuk otrzymał ciężkie rany. Kozacy przenieśli Tychina przez rzekę. Zatrzymali się w mieście Niżniów. Następnego dnia, 29 sierpnia, chorąży Chyliuk zmarł. Pochowano ukraińskiego starszynę z honorami wojskowymi na miejskim cmentarzu. Po II wojnie światowej jego mogiłę wraz z innymi pochówkami wojskowymi zniszczyli komuniści.
Miał żonę i czworo dzieci. Dalsze losy rodziny są nieznane. Zbiegiem okoliczności siostrzeniec chorążego (syn Justyna Chyliuka) Petro Chyliuk był członkiem KP(b)U. Kiedy w powojennych latach przewodniczący kołchozu w Huriwcach postanowił zaorać jeden z miejscowych cmentarzy, Petro był kategorycznie przeciwny. Czy wiedział o losie swojego wuja-petlurowca? Inny brat Tychona Chyliuka również miał dzieci. W szczególności w Huriwcach mieszkał wnuk Omelka Chyliuka, Ołeksandr Nesteruk. Jaki był los żony i dzieci samego Tychona Chyliuka? Gdzie osiedliła się wdowa? Czy wróciła do Radzieckiej Ukrainy, czy wyemigrowała? Los odważnego chorążego jest typowy dla tysięcy ukraińskich rodzin. Jednak tylko w pojedynczych przypadkach udaje się złożyć biografię poległego żołnierza. Czy Chyliuk będzie mógł zająć godne miejsce w historii rodzinnej wsi? Czy przemianują na jego cześć jedną z ulic, postawią pomnik lub odsłonią tablicę pamiątkową? Odpowiedzi na te pytania musi udzielić każdy z nas, ponieważ nie chodzi o oddzielną wieś i nie o oddzielny grób wojskowy. Chodzi o nasz wybór cywilizacyjny. Jeśli znają Państwo jakiekolwiek informacje o potomkach chorążego Sotni Konnej sztabu 8. Brygady Strzelców 3. Żelaznej Dywizji Armii URL Tychona Chyliuka — prosimy o kontakt pod adresem: [kontakt ukryty]. tragedii Woltera „Alzira i Amerykanie”. Sądząc po jego listach do przyjaciół, dziewczyna odwzajemniała jego uczucia, lecz na przeszkodzie stanęli rodzice, którzy małżeństwo szlachcica z biedną wieśniaczką uważali za mezalians, a despotyczna matka groziła synowi pozbawieniem go spadku. Pięć lat szarpały jego serce przeżycia i cierpienia moralne, co w zawoalowany sposób widać w jego listach do przyjaciół. W końcu wrażliwy młodzieniec nie zniósł tych sercowych mąk i 20 marca 1828 roku popełnił samobójstwo, rzucając się w burzliwe fale Zbrucza. Stało się to w jego rodzinnych Liczkowcach, koło Husiatyna. Przyjaciele zareagowali na jego śmierć żałobnymi utworami, wśród których najsłynniejszy jest wiersz Tymka Padury „Ostatnia myśl Tymona Zaborowskiego”. Rękopiśmienne autografy jego utworów trafiły do biblioteki Czartoryskich w Puławach, zostały wydrukowane po śmierci autora. A w 1936 roku w Warszawie badaczka Maria Danilewiczowa wydała tom jego „Wybranych listów”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
