Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

Mój protest to prometeizm. W 100. rocznicę urodzin Oleksy Hirnyka

Слово Просвіти, №13 за 2012 рік

Wiktor TUPILKO, fundator muzeum „Smołoskyp” (Pochodnia). 27 marca tego roku minęło 100 lat od dnia urodzin Bohatera Narodowego Oleksy Hirnyka. W noc na 21 stycznia 1978 roku, w dniu Zjednoczenia, Oleksa wszedł na Górę Czerniecza w Kaniowie. Miał ze sobą dwa kanistry z benzyną i zapalniczkę. Panował 15-stopniowy mróz, było dużo śniegu. Ochrona muzeum Tarasa Szewczenki schowała się w cieple, a i Oleksa zaplanował swoje działania tak, aby nikt mu nie przeszkadzał — dlatego wybrał nocną porę. Cztery razy obszedł (zostały ślady na śniegu) mogiłę T. Szewczenki. Zszedł na zbocze góry, skąd widać Dniepr. Rozrzucił około tysiąca własnoręcznie przygotowanych ulotek. Podszedł do samego skraju góry i oblał się benzyną. Wyjął nóż i zapalniczkę. Nacisnął przycisk zapalniczki — całe ciało zapłonęło jak pochodnia. Upadł na plecy. Rano znaleziono ciało. Powiadomiono milicję. Oleksa długo i ciężko szedł do tego kroku — aktu samospalenia. Rozumiał, że „obronę trzymają tylko ci, którzy pozostali żywi”. Widział totalne niszczenie narodu ukraińskiego i wszystkiego, co ukraińskie, uświadamiał sobie, że zdolnych do utrzymania obrony pozostało niewielu, dlatego „każdy żołnierz” miał wielką cenę. Ale widział również, że większość już zaprzestała obrony. Postkolonialny, postludobójczy i wykrwawiony Hołodomorem naród był wyczerpany i w znacznej mierze zniszczony. Pozostawały dzieci tych, którzy cudem ocaleli, dzieci zdrajców i tych, którzy zgodzili się być takimi jak przybysze — nie-Ukraińcami. Rozumieli: przetrwać zdołają, jeśli będą „jak wszyscy”, jak szara masa. Lecz Oleksa widział, że nawet w tej splątanej kłamstwem „masie” żyją nastroje protestu. Aby rozbudzić ludzką świadomość, innego sposobu niż stanie się „pochodnią” dla swojego narodu, Oleksa nie widział. 6 stycznia 1978 roku w ostatnim pożegnalnym liście do żony napisał: „Szedłem prostą drogą, ciernistą. Nie zbłądziłem, nie chybiłem. Mój protest to sama prawda, a nie moskiewskie kłamstwo od początku do końca. Mój protest to przeżycia, tortury narodu ukraińskiego. Mój protest to prometeizm, to bunt przeciwko przemocy i zniewoleniu. Mój protest to słowa Szewczenki, a ja jestem tylko jego uczniem i wykonawcą”. Choć władza radziecka zrobiła wszystko, by przemilczeć czy zohydzić wyczyn Oleksy Hirnyka, prawda o nim i jego czynie żyją i działają. W Doniecku, w głównej siedzibie Ogólnoukraińskiej organizacji społecznej inwalidów „Czarnobyl-Pomoc”, 5 listopada 2008 roku, 30 lat po śmierci O. Hirnyka i w dniu czterdziestej rocznicy samospalenia Wasyla Makucha, uroczyście otwarto muzeum społeczne „Smołoskyp”. To pierwsze i jedyne takie muzeum na świecie. Z jego ekspozycji dowiadujemy się, że dla dobra własnego narodu spaliło się troje Ukraińców. W czasach caratu, w więzieniu Pietropawłowskim w znaku protestu oblała się naftą i spaliła Maria Witrowa. Po tym odbyły się wielotysięczne demonstracje w Kijowie, Petersburgu i Moskwie. Biorąc pod uwagę, że Maria była „narodowolczynią”, władza radziecka interpretowała jej czyn na swoją korzyść, a nawet ulicę w Kijowie nazwano na jej cześć. W 1968 roku w znaku protestu przeciwko wprowadzeniu wojsk do Czechosłowacji i przeciwko moskalizacji Ukrainy na Chreszczatyku spalił się Wasyl Makuch. Wszelkie świadectwa czy wzmianki o nim zostały zniszczone. Wyczyn Wasyla powtórzył Czech Jan Palach. Była próba publicznego samospalenia Mykoły Beresławskiego, lecz temu przeszkodzono, a potem Beresławskiego uwięziono. Istnieje fakt samospalenia bojownika UPA, który spędził 20 lat w kryjówce na Tarnopolszczyźnie. Kiedy otoczyli go wojskowi, nie poddał się, lecz spalił się żywcem. Jego imię to Jurij Mychajłowski. Wątpliwe, byśmy kiedykolwiek dowiedzieli się o tych i innych wielkich mężach, gdyby nie wyczyn Oleksy Hirnyka. Ciało zmarłego oglądał Mychajło Iszczenko — kaniowski lekarz, który całe dalsze życie poświęcił badaniu drogi Bohatera, zebrał wiele faktów i materiałów o Oleksie i z czasem je upublicznił. Dzięki temu prawda o nim stała się naszym dorobkiem. Był to impuls do pracy badawczej organizacji „Czarnobyl-Pomoc” i stworzenia muzeum. Wyczyn Oleksy Hirnyka i jego poprzedników skłania ludzi do zastanowienia się nad swoim losem. Pojawiają się pytania: „Cóż to za »braterskie« uściski, że aby się od nich uwolnić, ludzie zmuszeni są do samospalenia?”; „Dlaczego budynek muzeum był wielokrotnie podpalany w niby-ukraińskim państwie?”; „Dlaczego bezpiecznie jest rozmawiać po ukraińsku we wszystkich krajach świata, z wyjątkiem Ukrainy?”; „Dlaczego doniecki Władyka Serhij mówi o swoim zamiarze dokonania aktu samospalenia w znaku protestu przeciwko niszczeniu ukraińskiej cerkwi, bo nie pozostały mu już inne środki obrony?”. Pytań jest wiele. Odpowiedź jest jedna — Oleksa Hirnyk oddał życie nie na darmo. Swój ofiarny czyn przekształcił w potężną broń oporu i oświetlił drogę narodowi ukraińskiemu do wolności i losu. 31 marca w czytelni muzeum odbędzie się konferencja naukowo-praktyczna ku czci Oleksy Hirnyka „Prometeusz Ukrainy”. Chwała Bohaterowi!

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин