Сторінка · с. 6сторінка оригіналу ↗
Pracownik słowa
Слово Просвіти, №13 за 2012 рік
Tymofij BORDULAK: — Mychajło Szałata urodził się 3 kwietnia 1937 roku w rodzinie chłopskiej. Rodzinna wieś to Berteszów na Lwowszczyźnie. Ojciec Josyp Szałata (1915—1998) i matka Hanna (1909—1987) z trudem uzbierali na skromny dom na skraju wsi, pod lasem zwanym „Pidhuszcża”. Dzieciństwo minęło w niespokojnym czasie wojny i partyzanckiej walki UPA o wolność i niepodległość Ukrainy. Mychajło był świadkiem krwawych moskiewskich obław na ukraińskich patriotów, aresztowań i wywożenia współmieszkańców na Sybir. Do szkoły poszedł w sąsiedniej wsi Repechów od razu do drugiej klasy. W 1947 roku otwarto szkołę w Berteszowie, więc uczył się już w rodzinnej wsi. W 1957 roku M. Szałata wstąpił do Lwowskiego Instytutu Pedagogicznego na wydział filologiczny, na którym zdobywało się jeszcze drugą specjalność — muzykę i śpiew. Na początku 1960 roku Lwowski i Drohobycki instytuty pedagogiczne połączono w jeden — Drohobycki Państwowy Instytut Pedagogiczny (od 1998 roku — uniwersytet) im. Iwana Franki. Przeprowadziwszy się do Drohobycza, pozostał w tym mieście Franki do dziś. W 1964 r. z gazety „Kołhospnyk Drohobyczczyny”, gdzie był korespondentem, przechodzi do pracy na katedrę literatury ukraińskiej instytutu pedagogicznego. Tutaj aktywnie badał twórczą indywidualność Markijana Szaszkewycza i już w 1969 roku w Kijowie w wydawnictwie Akademii Nauk Ukrainy („Naukowa dumka”) ukazuje się jego monografia „Markijan Szaszkewycz. Życie, twórczość i działalność społeczna”. W książce przedstawiono szczegółowy życiorys i głęboką analizę twórczości wybitnego poety epoki przed-szewczenkowskiej na tle kulturowo-politycznego procesu narodów słowiańskich początku XIX wieku. Jako badacz, M. Szałata wykorzystał wiele nowych źródeł dokumentalnych, które pozwoliły mu dokonać ciekawych porównań i wniosków, wyrazić niemało świeżych, oryginalnych myśli. Redaktorem książki był znany literaturoznawca Teofil Komaryneć. Monografia wywołała pochlebne opinie zarówno u nas, jak i za granicą. W następnym roku M. Szałata na ten temat obronił pracę doktorską. Badaniem twórczości M. Szaszkewycza zajmuje się do dziś. Stał się jednym z najbardziej znanych szaszkewyczoznawców Ukrainy. Razem z Dmytrem Pawłyczkiem i Romanem Łubkiwskim brał udział w konferencji naukowej poświęconej M. Szaszkewyczowi na Ukraińskim Uniwersytecie Katolickim w Rzymie. Brał udział w podobnych konferencjach i zgromadzeniach w Kijowie, Lwowie, Akademii Ostrogskiej, Drohobyczu, Brodach, Pidlisach, Nestanyczach i innych miastach. Na cerkwi Przemienienia Pańskiego w Drohobyczu uroczyście zainstalowano tablicę dla uczczenia 200-lecia M. Szaszkewycza z tekstem M. Szałaty. Stale zajmuje się działalnością naukową. Oprócz monografii „Markijan Szaszkewycz” wydał jeszcze prace monograficzne „Jurij Fedkowycz” oraz „Jurij Drohobycz i jego epoka”. Pod redakcją Mychajła Josypowycza przygotowano pierwsze lwowskie wydanie „Rusałki Dnistrowej” (siódme). Przygotował już także ósme wydanie „Rusałki Dnistrowej”, wykonane zgodnie ze współczesną pisownią, które wkrótce zostanie wydane w Drohobyczu. A w zeszłym roku przygotował i wydał książkę „Budyteli. Ruska Trójca i jej naśladowcy” o M. Szaszkewyczu, I. Wahylewyczu, M. Ustijanowyczu, A. Mohylnyckim, J. Hołowackim oraz O. Duchnowyczu. Pomimo aktywnej działalności społecznej, M. Szałata znajduje czas na płodną pracę twórczą. Wydaje szkic o Drohobyczu „Miasto na Podgórzu Karpat”, zbiór poetycki „Z upływu lat”, do którego weszły poezje, natchnione żarliwą miłością do wszystkiego, co ojczyste, do języka ukraińskiego, do wybitnych ludzi Ukrainy. Jewhen PSZENYCZNYJ, docent Drohobyckiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Iwana Franki: — Mychajło Szałata znany jest nie tylko jako sumienny, akademicki naukowiec. Jest on także utalentowanym poetą, autorem dziewięciu zbiorów poetyckich. Jego „Gwiazda poezji” „błysnęła” w Wołoszyńskim Koktebelu w dalekim 1964 roku, kiedy odbywał tam praktykę pedagogiczną. Choć Mychajło Szałata pisał i drukował swoje wiersze jeszcze od końca lat 50., pierwszy zbiór jego poezji „Gwiezdne przedżniwie” ujrzał światło dzienne właśnie w 1964 r. w Symferopolu. Po raz drugi wyznać uczucia czytelnikom stało się możliwe w 1999 roku. Właśnie wtedy wyszedł zbiór poetycki „Grabina”, który otwiera wiersz „Do Ukrainy”, datowany na 1951 rok. Z czasem, jeden po drugim, wychodzą książki poetyckie Mychajła Szałaty, z których każda staje się wydarzeniem w ukraińskim wszechświecie literackim. Kiedyś Bohdan Łepkyj nazwał poezję samotną pociechą. Poetyckie słowo Mychajła Szałaty jest głęboko moralne. Rodzi się w niespokojnej duszy poety i przychodzi do czytelnika jako lekarstwo, jako pociecha w niełatwej i niepokojącej teraźniejszości. Słowa z wiersza „Odsolowieje, przejdę w trawę…” są potwierdzeniem tego: Wiadomo jeszcze od czasów neandertalczyka, Że musi być coś w duszy świętego. Dla mnie to — dla wiecznego wędrowca: Jeśli trawę, która na mnie wyrośnie, Ktoś przyłoży do skaleczonego palca. Wydaje się, że tego, co zrobił i robi nasz szanowny Jubilat w nauce i literaturze pięknej, wystarczyłoby nie na jedną osobę. Ale to jeszcze nie wszystko — Mychajło Szałata jest aktywnym działaczem społecznym i kulturalno-oświatowym. Żadne poważne wydarzenie na Drohobyczczyźnie, Lwowszczyźnie, a nawet w skali całej Ukrainy nie odbywa się bez jego udziału. Był deputowanym Drohobyckiej Rady Miejskiej pierwszej demokratycznej kadencji, przewodniczącym komitetu organizacyjnego budowy w Drohobyczu pomnika Tarasa Szewczenki. Zresztą, właśnie dzięki niemu na ziemi Franki powstała figura młodego Kobziarza dłuta wybitnego ukraińskiego rzeźbiarza-dysydenta, kijowianina Iwana Honczara. Występował na odsłonięciu tego pomnika, które odbyło się z udziałem licznych ukraińskich delegacji z zagranicy 21 września 1991 r. Kiedy w 1993 r. w Drohobyczu z udziałem Iwana Dracza utworzono Drohobycką filię Towarzystwa Łączności z Ukraińcami poza granicami Ukrainy (Towarzystwa „Ukraina-Świat”), pana Mychajła wybrano niezmiennym pierwszym zastępcą przewodniczącego filii, członkiem Prezydium Lwowskiego oddziału obwodowego tej organizacji społecznej. Drohobycka filia Towarzystwa dzięki wysiłkom Tymofija Bordulaka oraz Mychajła Szałaty nawiązała ścisłe kontakty z ukraińską diasporą Baszkortostanu i zorganizowała przygotowanie dla tej podrosyjskiej republiki nauczycieli języka ukraińskiego na bazie Drohobyckiego Uniwersytetu Pedagogicznego. A ponadto — pod egidą Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki M. Szałata przygotował i wydał czwarty tom zbioru „Drohobyczczyna — ziemia Iwana Franki” (trzy poprzednie ujrzały światło dzienne za oceanem), a teraz aktywnie pracuje nad piątym tomem tego unikalnego i złożonego projektu. Jubilat był delegatem III oraz IV Światowych Forum Ukraińców w Kijowie, występował tam z referatami, brał aktywny udział w przygotowaniu dokumentów końcowych. A przytoczone tutaj — to tylko cząstka tej ogromnej pracy społecznej, którą prowadził i prowadzi ten rozważny i porządny człowiek.
* * * Liczba 75 powinna skłaniać człowieka do pokory i spokoju. Ale nie Mychajła Szałatę! Teraźniejszość jest dla niego czasem “burzy i naporu”: profesor przygotowuje do wznowienia własną monografię o Markijanie Szaszkewyczu, stawia ostatnie akcenty w kapitalnym, zebranym i uporządkowanym przez siebie 5. tomie zbioru “Drohobyczczyzna — ziemia Iwana Franki”, kończy redagowanie pierwszego tomu “Kroniki życia i twórczości Iwana Franki”, którą opracował Myrosław Moroz, pisze historię Drohobyckiego Gimnazjum Ukraińskiego, czyta korektę kolejnego tomiku swoich wierszy, codziennie zajmuje się pracą oświatową… Czasem wydaje się, że M. Szałata żyje w innym wymiarze czasowym, że doba ma u niego co najmniej 48 godzin. Lecz gdy przyjrzysz się temu człowiekowi, zobaczysz jego dobre, choć zmęczone i zasmucone oczy, to zrozumiesz, że żyje on w tej samej strefie czasowej co my, tylko ścisnął ją do granic, oddając większą część nauce, literaturze, studentom, młodym poetom, sobie zaś zostawiając małą cząstkę. Całkiem małą. Mychajło Josypowycz Szałata jest szczęśliwym człowiekiem. Żyje z ludźmi i dla ludzi. W tym upatruje sens swojego życia. Czy może być coś lepszego?
Mychajło SZAŁATA
HYMN “PROŚWITY”
Od słowa Markijana i Tarasa, Gdy obu już nie było na świecie, W książęcym Lwowie z rozkazu czasu Na świat pobłogosławiło się “Proświcie”.
Dziękujemy Tobie, Jezu Chryste, Że uchroniłeś nas od duchowej ruiny. Dziś Towarzystwo Proświty – Pierwsze na straży Ukrainy.
Z imieniem “Proświty” staniemy, bracia, Przeciwko wszelkiej nieprawdzie i niedoli, Żeby święciły się nasza wiara i mowa, Jak kwiat na łące, jak pszenica w polu.
Do światła, do nauki, do kultury Wiedzie “Proświta” i woła w szeregi: “Jednoczmy się — i rozjaśni się niebo chmurne Od słońca Ukraińskiego Państwa!”
TAKIE, JAK WIRA BRODA…
Z tysiąca kuszących dróg, Ścielących się przed oczami Brody, Jej wybrać Najwyższy pomógł Jedyną — Ukraińskiej Wolności.
Takie, jak Broda, w czasy złe Ulotki w kryjówkach drukowały I odważnie wyrastały z ziemi Przeciwko bolszewickiej nawałnicy.
Krótko mówiąc, do heroiki UPA Takie dodały stronę wielką. Takie dzisiaj do haniebnego słupa Przywiązują kłamstwo komunistyczne.
W imię świętej prawdy codziennie Takie w walce, na wyczyny gotowe. Powstrzymują zło, jak w biegu konia, Nie dając triumfować złu.
W takich troski odbija się piętno – Nie o swoje, a o dobro wspólne. Takie mówią i kiedy milczą, Lecz wszystko o rodzimym, o narodowym.
Takich nigdy i nikomu na świecie Z prawej drogi nie zepchnąć. Takie ostatni grosz dają “Proświcie” Na prenumeratę “Szljachu Peremohy”.
Takie, jak proświcianka Wira Broda, – To wieczny szczery dla Ukrainy trud. W życiu takich mijają nagrody, Lecz żyć będą takie i kiedy umrą.
MOWO RODZIMA, SŁOWO RODZIME
Narody — niczym kwiaty rozmaite, Ich mowy tworzą bukiet cudowny. I nie ma obrazy większej na świecie, Jak ta — kiedy obrażą rodzimą mowę.
“Małe i biedne mowy…”? Tylko przybłędy Tak myślą — na głos czy po cichu. A przecież rodzima mowa każdego narodu Odpowiada wszystkim jego potrzebom!
Ona — jak matka: niech nie wyjątkowa, Ale i najmilsza, i najdroższa. Największa cześć — swoje rodzime słowo Nieść, jak sztandar, na najludniejsze place.
A przecież rodzime słowo zawsze na straży Narodowej i pamięci, i sławy. Bez mowy rodzimej — czego my warci? Sucha źdźbło — dla wiatru na zabawę.
A przecież mowa — to życie, dusza narodu! I niech ludzie zapamiętają złojęzyczni: Wszystkie mowy świata równe od przyrody, I nie ma małych — wszystkie one są w i e l k i e !
“Błogosławiona rodzima moja mowo, Wzburzona radości, niepokojący bólu, Moje ty szczęście, losie tęczowy, Święć się wiecznie!” – ja codziennie głoszę.
Mychajło SZAŁATA — profesor Drohobyckiego Uniwersytetu Pedagogicznego, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Honorowy przewodniczący Drohobyckiej “Proświty”, pierwszy zastępca przewodniczącego Drohobyckiego oddziału i członek Prezydium Lwowskiej organizacji obwodowej Towarzystwa Łączności z Ukraińcami poza granicami Ukrainy, wybitny poeta, literaturoznawca, pedagog, działacz państwowy i społeczny, autor, opracowujący i redaktor wielu książek. Jak pracowita pszczoła, przez całe życie niesie on w plaster ukraińskiej kultury swój dorobek — wychowuje młode pokolenie studentów w ukraińskim duchu patriotycznym, bierze aktywny udział w procesie literackim, aktywnie występuje jako organizator konferencji naukowych, spotkań pisarskich, wieczorów jubileuszowych itp. Za zasługi dla Ukrainy odznaczony orderem “Za zasługi III stopnia”, a także — “Za pracę dzielną”, “Budowniczy Ukrainy”. Gratulując jubilatowi, o życiu i twórczości Mychajła Szałaty opowiadają naszym czytelnikom jego przyjaciele, koledzy.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
